หน่วยที่ 1

วชิ า งานเครอ่ื งมือกลเบ้อื งต้น (Basic Machine Tool)

จดุ ประสงค์รายวิชา
1. รู้และเข้าใจเก่ียวกับหลักการทางาน การคานวณท่ีใช้ในงาน การคานวณที่ใช้ใน

งานเครื่องมอื กลพน้ื ฐาน
2. มที กั ษะเก่ียวกับการ ตดั เจาะ กลึง งานด้วยเคร่ืองมอื กลเบอ้ื งต้น
3. มีเจตคติและกิจนิสัยที่ดีในการทางานด้วยความละเอียดรอบคอบ ปลอดภัย เป็น

ระเบียบ สะอาด ตรงต่อเวลา มีความซ่อื สัตย์ รับผดิ ชอบ
คาอธิบายรายวชิ า

ศึกษาและปฏบิ ัตงิ านเก่ยี วกบั หลกั ความปลอดภยั ในการปฏิบัตงิ านเครือ่ งมอื
กลชนดิ สว่ นประกอบ การทางาน การใชง้ านและการบารงุ รกั ษาเคร่ืองมอื กลเบือ้ งตน้
ปฏิบัติงานกลึงปาดหน้า กลึงปลอก งานลับคมตัดมีดกลึงปาดหน้าการคานวณค่า
ความเรว็ รอบ ความเร็วตดั อตั ราการป้อน

หน่วยที่ 1 เคร่ืองเลื่อยกล

การเลื่อย คือ การตัดช้ินงานออกด้วยใบเลื่อยที่มีคมเล็กๆ หลายๆคม
การเลื่อย จาแนกเป็นการเลื่อยดว้ ยมือ( Hand Sawing ) คือใช้สาหรับ การเลื่อย
ช้ินงานท่ีมีจานวนไม่มากนัก และเล่ือยด้วยไฟฟ้า หรือเคร่ืองเลื่อยกล (Sawing
Machine) คอื ใช้สาหรบั การตดั ช้ินงานจานวนมาก

หน่วยที่ 1 เครอ่ื งเลอื่ ยกล

เคร่ืองเลอื่ ยกลแบง่ ออกเป็น 4 ชนดิ คือ
1. เครอื่ งเล่ือยชกั ( Power Hack Saw )
2. เครื่องเล่ือยสายพานแนวนอน ( Horizontal Band Saw )
3. เคร่ืองเล่ือยสายพานแนวตั้ง ( Vertical Band Saw )
4. เครอื่ งเลื่อยวงเดอื น ( Radius Saw or Circular Saw )

หน่วยที่ 1 เคร่ืองเลือ่ ยกล

1. เคร่อื งเลอ่ื ยชัก ( Power Hack Saw )

เครื่องเล่ือยชักเป็นที่นิยมกันอย่าง
แพร่หลายในการตัดวัสดุงานให้ได้ขนาด
และความยาวท่ตี ้องการ

หน่วยที่ 1 เครอื่ งเล่ือยกล

1.1 สว่ นประกอบของเครื่องเล่ือยชกั
1.1.1. โครงเลอ่ื ย ( Saw Frame ) ลักษณะเหมือนตวั ยูคว่า โครง

เลอื่ ยส่วนใหญ่ทาจากเหลก็ หล่อ

หน่วยที่ 1 เคร่อื งเลือ่ ยกล

1.1.2 ปากกาจบั งาน ( Vise ) ใช้จบั ยึดชิ้นงานเพ่อื ทาการเล่อื ย
สามารถปรบั มมุ เอียงขวา-ซ้าย ได้ขา้ งละ 45 องศา

หน่วยท่ี 1 เคร่ืองเลือ่ ยกล

1.1.3 แขนตง้ั ระยะงาน ( Cut Off Gage ) มีหนา้ ท่ตี ั้งระยะของ
ช้นิ งานที่ต้องการตดั จานวนมาก

หน่วยท่ี 1 เครอ่ื งเล่อื ยกล

1.1.4 ระบบป้อนตดั เครอื่ งเลื่อยชกั มรี ะบบป้อนตัดอยู่ 2 ชนิด คือ ใชล้ ูก
ถ่วงนา้ หนักและชนิดใช้ น้ามนั ไฮดรอลิค

1.1.5 ระบบหล่อเย็น เครื่องเล่ือยชักมีความจาเป็นต้องใช้ระบบ หล่อ
เยน็ เพื่อช่วยระบายความรอ้ นเนอ่ื งจากการเสียดสรี ะหว่างใบเล่ือยกับช้ินงาน

1.1.6 ฐานเคร่อื งเลอื่ ยชกั (Base) ทาหนา้ ที่รองรับส่วนตา่ งๆ ของเคร่ือง
เล่ือยชัก

หนว่ ยที่ 1 เครื่องเลือ่ ยกล

1.1.7 มอเตอร์ ( Motor ) ทาหนา้ ท่ีเป็นตน้ กาลังขับไปยงั โครง
เลื่อย

1.1.8 สวิตชเ์ ปดิ -ปิด เครื่องเลื่อยทใ่ี ช้ในโรงงานอตุ สาหกรรมส่วน
ใหญจ่ ะเป็นแบบก่ึงอัตโนมตั ิ

1.1.9 ชดุ เฟอื งทด ( Gear ) ทาหน้าทีท่ ดสง่ กาลังจากมอเตอรไ์ ป
ยงั โครงเล่ือย

1.1.10 มเู่ ล่ ( Pulley ) ทาหน้าที่ส่งกาลงั ผา่ นสายพานไปยังชุด
เฟืองทดใช้กับสายพานวี

หน่วยท่ี 1 เครื่องเล่ือยกล

1.2 กลไกการทางานของเครือ่ งเล่ือยชัก
กลไกการทางานของเคร่ืองเลื่อยชัก ส่งกาลังด้วยมอเตอร์ผ่านเฟืองขับซึ่งเป็น
เฟืองทดเพ่ือทดความเร็วรอบของมอเตอร์ ท่ีข้างเฟืองขับจะมีก้านหมุนอยู่คนละ
ศนู ย์ใหช้ ักโครงเลือ่ ยเดินหนา้ และถอยหลัง

หน่วยที่ 1 เครื่องเลื่อยกล

1.3 นา้ หนักกดโครงเลอ่ื ย

สาหรับน้าหนักกดโครงเล่ือย ย่ิงห่างจากจุดหัวเครื่องมากเท่าใด จะกด
ให้ใบเลอ่ื ยตดั เฉอื นมากเทา่ น้ัน

นา้ หนกั กดใกล้หวั เครอื่ ง = นา้ หนกั กดโครงเลือ่ ยนอ้ ย
นา้ หนักกดหา่ งหวั เครื่อง = น้าหนกั กดโครงเลอ่ื ยมาก

หน่วยท่ี 1 เครื่องเลื่อยกล

1.4 ใบเล่ือยเครอ่ื ง ( Saw Blade )
ทาหน้าที่ตัดเฉือนชิ้นงาน ใบเลื่อยทาจากเหล็กรอบสูง มีความแข็งแต่เปราะ
ใบเลื่อยประกอบด้วย ความกว้าง ความยาว ความหนา ความโตของรูใบ
เลื่อย ซ่ึงจานวนฟันท่ีนยิ มใช้งานทั่วๆไป คือ 10 ฟนั ต่อนิ้ว

หน่วยท่ี 1 เครื่องเล่ือยกล

ลักษณะของใบเล่ือย

1. ความยาวของใบเล่อื ย วัดจากจดุ ศูนย์กลางของรูยดึ ใบเล่ือยท้งั สอง
2. ความกว้างของใบเล่อื ย วัดจากขอบดา้ นบนถึงปลายของฟนั เล่อื ย
3. ความหนาของใบเลอื่ ย วัดจากสนั ของใบเลื่อย
4. การวัดจานวนฟันของใบเลื่อย ในระบบเมตริก เรียกว่า ระยะพิตช์
(Pitch) ส่วนในระบบอังกฤษเรียกเปน็ จานวนฟนั ตอ่ นว้ิ

หนว่ ยที่ 1 เครื่องเลื่อยกล

หน่วยท่ี 1 เคร่อื งเล่อื ยกล

ตวั อย่างขนาดใบเลอ่ื ยมาตรฐาน

หนว่ ยที่ 1 เครื่องเลื่อยกล

หน่วยที่ 1 เครื่องเล่ือยกล

1.5 มุมฟันเล่ือย
ฟันเล่ือยแต่ละฟันมีลักษณะคล้ายลิ่มทาหน้าท่ีจิกเข้าไปในเนื้อ วัสดุฟันเล่ือย

ประกอบดว้ ยมมุ ทีส่ าคัญ 3 มมุ คอื
1. มมุ คมตัด (  ) เปน็ มุมคมตัดของฟนั เลอื่ ย
2. มมุ คายเศษ (  ) เปน็ มมุ ท่ีใชด้ ันเศษโลหะออกจากฟนั
3. มุมหลบ (  ) เปน็ มุมที่ลดการเสียดสรี ะหว่างฟันเลอ่ื ยกบั ชิ้นงาน

หน่วยที่ 1 เครอ่ื งเลื่อยกล

1.6 คลองเล่ือย (Free Cutting Action)
คลองเล่ือย คือ ความกว้างของร่องบนวัสดุงาน หลังจากท่ีมีการตัดเฉือน

ปกติคลองเลือ่ ยจะมีความหนามากกว่าใบเลื่อย
ลักษณะของคลองเล่อื ย
1. คลองเลื่อยฟนั สลบั ลักษณะฟนั เลอื่ ยจะสลบั ซา้ ยกับขวาตลอดท้งั ใบ

หนว่ ยท่ี 1 เครอ่ื งเล่อื ยกล
ลักษณะของคลองเลื่อย

2. คลองเลือ่ ยแบบฟนั คลืน่ ลักษณะฟนั จะเลอ้ื ยเป็นคลนื่

3. คลองเลอ่ื ยแบบตอก ลักษณะฟนั เลอ่ื ยจะเปน็ มุมฟรที ้งั สองขา้ ง

หนว่ ยที่ 1 เครื่องเล่ือยกล

1.7 ทศิ ทางการตดั เฉือน
ทิศทางการทางานของคมตัดประกอบด้วยทิศทางที่สาคัญ 2 ทิศได้แก่

ทศิ ทางการกดและทศิ ทางการดนั แรงที่กระทาการกดและแรงท่ีกระทาการดนั ต้อง
สัมพันธก์ ัน

หน่วยที่ 1 เครอ่ื งเลอ่ื ยกล

1.8 การประกอบใบเล่ือยเขา้ โครงเลอ่ื ย
การประกอบใบเล่ือยต้องระวงั ทิศทางของฟนั เลอ่ื ย ในการประกอบใบเลือ่ ยตอ้ ง

ผอ่ นตัวดงึ ใบเล่อื ยให้ยน่ื ออก แลว้ ใสใ่ บเลอื่ ยเข้าไปใหร้ ูของใบเลือ่ ยตรงกับสลักรอ้ ย
ทัง้ 2 ข้างของโครงเลอ่ื ย จากนัน้ ปรบั ตวั ดึงใบเล่อื ยให้พอตึง แลว้ ปรบั ใบเล่ือยให้ตงั้
ฉาก แล้วจงึ ขนั ใหต้ ึงด้วยมือ

หน่วยที่ 1 เครือ่ งเลื่อยกล

1.9 การจบั ยึดช้ินงานสาหรับงานเลอื่ ย
การจับชิ้นงานที่ผิดวิธีกรณีช้ินงานส้ัน ปากของปากกาไม่สามารถจับชิ้นงานให้

แน่นได้ การจับทถ่ี กู วธิ ตี อ้ ง ใชเ้ หลก็ หนนุ ช่วยในการจับ ดนั ปากของปากกาให้ขนาน
กนั

หนว่ ยท่ี 1 เคร่อื งเลือ่ ยกล

การจบั ชนิ้ งานท่ถี ูกวธิ ี

หนว่ ยที่ 1 เครื่องเลอ่ื ยกล

1.10 การวัดตดั ชิ้นงาน
การเลื่อยช้ินงานขนาดเดียวกันจานวนมากถ้าตั้งวัดงานทุกคร้ังท่ีทาการตัดจะ

ใช้เวลามากและขนาดของชิ้นงานจะไม่เท่ากัน มีโอกาสคลาดเคลื่อนได้ วิธีการ
แกไ้ ขโดยใช้แขนต้ังระยะช่วยในการเลอ่ื ยชิ้นงาน

หน่วยท่ี 1 เคร่อื งเล่อื ยกล

1.11 การใช้แขนตงั้ ระยะ
แขนต้งั ระยะช่วยในการวดั ช้ินงานที่ต้องการตัดจานวนมาก ให้ได้ขนาดเดียวกัน

ทกุ ช้ิน แขนตง้ั ระยะสามารถปรับระยะได้
ข้อควรระวัง ไม่ดนั ช้ินงานกระแทกแขนต้ังระยะแรงจนเกินไป จะทาให้ชน้ิ งาน

ที่ตดั ความยาวคลาดเคล่ือน

หนว่ ยที่ 1 เครอื่ งเลือ่ ยกล

1.12 ข้ันตอนการใช้เครอื่ งเลอื่ ยชัก

1. ตรวจสอบความพรอ้ มของเครอื่ งเลือ่ ยชักและอปุ กรณ์
2. ตรวจความพร้อมของสภาพรา่ งกายของผูป้ ฏบิ ัตงิ าน
3. เปิดสวติ ชเ์ มนใหญ่ใหก้ ระแสไฟฟ้าเขา้ เคร่อื งเลือ่ ยชกั
4. ยกโครงเลอ่ื ยคา้ งไวก้ อ่ นตดั
5. บีบจบั ชิ้นงานด้วยปากกาจบั งานไมต่ ้องแนน่
6. ปรบั โครงเลือ่ ยลงใหฟ้ ันของใบเล่ือยหา่ งจากช้นิ งานประมาณ10 มลิ ลเิ มตร

หนว่ ยท่ี 1 เครอ่ื งเลือ่ ยกล

1.12 ข้ันตอนการใช้เครอ่ื งเลอื่ ยชัก

7. ต้ังระยะความยาวของชนิ้ งานโดยใช้บรรทัดเหลก็ วดั ขนาด
8. บบี จับช้ินงานดว้ ยปากกาจับงานให้แน่น
9. ปรบั แขนตัง้ ระยะให้ยาวเทา่ กับความยาวช้ินงาน
10. เปดิ สวติ ช์เดนิ เครอื่ งเล่อื ยสายพาน
11. ค่อยๆปรบั ระบบป้อนตัดใหโ้ ครงเลอื่ ยเลอื่ นช้าๆ
12. ปรบั ทอ่ นา้ หล่อเย็นให้ฉีดตรงคลองเลอื่ ย
13. คอยจนกว่าเลอ่ื ยตดั ชนิ้ งานขาด

หนว่ ยท่ี 1 เคร่ืองเลอื่ ยกล

1.13 การบารุงรักษาเครอ่ื งเลอ่ื ยชัก

1. กอ่ นใช้เครอ่ื งเลือ่ ยใหห้ ยอดนา้ มนั ตรงบริเวณจดุ ทเ่ี คลือ่ นที่
2. หลังเลกิ ใช้งานควรทาความสะอาดและใชผ้ า้ คลุมกนั ฝนุ่
3. ควรเปลีย่ นน้าหล่อเยน็ ทกุ สปั ดาห์
4. ตรวจสอบกระบอกสูบนา้ มันไฮดรอลคิ วา่ รว่ั ซึมหรือไม่
5. ตรวจสอบ สายพาน มู่เล่ เฟืองทด ปั๊มนา้ หลอ่ เย็นเพือ่ ให้ใช้งานได้ตลอด

หนว่ ยท่ี 1 เคร่อื งเลื่อยกล

1.14 ความปลอดภยั ในการใช้เครื่องเลือ่ ย

1. กอ่ นใช้เคร่อื งให้ตรวจสอบความพร้อมของเครอ่ื งเสมอ
2. บีบปากกาจบั งานให้แน่นกอ่ นเปดิ สวติ ช์
3. ห้ามตัดชิ้นงานท่มี คี วามยาวน้อยกวา่ ปากของปากกาจับงาน
4. เมอื่ ตอ้ งการตดั งานยาวๆ ควรมฐี านรองรบั ทป่ี ลายชิ้นงาน
5. ก่อนเปิดสวิตช์เดินเครื่องต้องยกใบเล่ือยให้ห่างจากช้ินงานประมาณ 10
มิลลเิ มตร

หนว่ ยท่ี 1 เครือ่ งเลื่อยกล

1.14 ความปลอดภยั ในการใชเ้ ครอื่ งเลอ่ื ย

6. การปอ้ นตดั มากเกินไปจะทาให้ใบเลอ่ื ยหัก
7. เหลก็ หลอ่ ทองเหลือง ทองแดง และอลูมิเนยี มควรเลอื กใชน้ า้ หล่อเยน็
ใหถ้ ูกประเภท
8. ไมค่ วรก้มหนา้ ใกลโ้ ครงเลือ่ ยขณะเปดิ สวิทช์
9. ขณะเครอื่ งเลือ่ ยชักกาลังตัดช้ินงานห้ามหมนุ ปากกาจบั งาน
10. เพือ่ ความปลอดภัยใหค้ ดิ กอ่ นทาเสมอ

หนว่ ยที่ 1 เคร่ืองเลอ่ื ยกล

2. เครอ่ื งเลื่อยสายพานแนวนอน ( Horizontal Band Saw )
เป็นเครื่องเลื่อยท่ีมีใบเลื่อยตดิ กันเปน็ วงกลม การเคลื่อนท่ีของใบเล่ือย

มีลักษณะการส่งกาลังด้วยสายพาน คือมีล้อขับและล้อตาม ทาให้คมตัดของใบ
เล่ือยสามารถเลื่อยตัดงานได้ตลอดทั้งใบ การป้อนตัดงานใช้ระบบไฮดรอลิค
ควบคุมความตึงดว้ ยมอื หรือใชไ้ ฮดรอลคิ ปรบั ระยะหา่ งของล้อ ใชต้ ัดช้ินงานให้ได้
ความยาวตามตอ้ งการ

หนว่ ยท่ี 1 เครอ่ื งเล่ือยกล

3. เครอื่ งเลื่อยสายพานแนวตงั้ ( Vertical Band Saw )
เป็นเครอื่ งเล่ือยท่ีมีใบเล่ือยตดิ กันเป็นวงกลม มีใบเล่ือยเป็นสายพานในแนวต้งั

ซ่ึงจะหมุนตัดช้ินงานอย่างต่อเน่ือง ใช้ตัดงานเบาได้ทุกลักษณะเช่น ตัดเหล็กแบน
หรอื เหล็กบาง หรอื ตดั เปน็ รปู ทรงต่างๆ

หนว่ ยที่ 1 เครื่องเลือ่ ยกล

เคร่ืองเล่ือยสายพานต่างจากเคร่ืองเล่ือยชัก คือสามารถตัดงานได้อย่าง
ต่อเน่ือง ในขณะท่ีเครื่องเลื่อยชักทาหน้าที่ตัดงานเฉพาะช่วงเท่านั้น ใบเล่ือย
สายพานจะมีความหนานอ้ ยกวา่ ใบเลือ่ ยชนิดอ่ืน ลักษณะเด่นของเครื่องเลื่อยชนิด
นี้ทางานคลา้ ยกับงานฉลุซ่งึ จะไมพ่ บในเครอื่ งเลือ่ ยชนดิ อนื่

หนว่ ยท่ี 1 เคร่ืองเล่ือยกล

4. เครื่องเลอ่ื ยวงเดือน (Circular Saw Radius Saw)

เป็นเครอ่ื งเล่ือยที่มใี บเลอ่ื ยเป็นวงกลม
มฟี นั รอบ ๆ สามารถตัดช้นิ งานได้อยา่ ง
ตอ่ เนอื่ ง มักเป็นงานบางๆ

หน่วยท่ี 1 เครือ่ งเล่อื ยกล

ความปลอดภัยในการใชเ้ คร่ืองเล่อื ยวงเดือน
1. ใสฝ่ าคลอบใบเลือ่ ยเสมอ
2. อย่าออกแรงควบคมุ เกนิ พิกัด
3. ก่อนชิ้นงานขาดให้ออกแรงเพยี งเล็กนอ้ ย
4. หมน่ั ตรวจการรา้ วของใบเล่อื ย

หนว่ ยที่ 1 เครื่องเลื่อยกล

การหล่อเย็นช้นิ งานขณะตัดเฉอื น

หน่วยท่ี 1 เคร่ืองเล่อื ยกล

หนา้ ทข่ี องน้าหล่อเย็น น้ามันหลอ่ เยน็ มีหน้าท่หี ลัก 4 ประการ
1. ระบายความร้อน
2. หลอ่ ลน่ื ลดแรงเสียดทาน
3. ชะล้างและพาเศษโลหะ
4. ป้องกนั สนิม

หนว่ ยท่ี 1 เครอ่ื งเล่ือยกล

นา้ มันหล่อเย็น

น้ามนั หล่อเย็น ( Water Emulsifiable Cutting Fluid ) จะผสมน้า
ใช้งานท่ีอัตราส่วนผสมแตกต่างกันไปตามคุณสมบัติของน้ามันหล่อเย็น โดยปกติ
จะผสมใชง้ านในช่วง 2% ถึง 10 % ซ่ึงนา้ มันหล่อเย็นแบ่งออกเป็น 3 ประเภท
คือ

1. น้ามันสบู่ (Soluble Oil) มีองค์ประกอบท่ีสาคัญคือ น้ามันหล่อลื่น
ขั้นพืน้ ฐานประเภทน้ามันแร่ (Mineral Oil) กับสาร Emulsifier ซึ่งทาหน้าที่ให้
นา้ มันแรส่ ามารถกระจายและอยตู่ ัวไดใ้ นนา้

หนว่ ยท่ี 1 เคร่ืองเล่อื ยกล

2. น้ามันสังเคราะห์ (Synthetic Fluid) ผลิตจากนา้ มันพืน้ ฐานหรือ
สารเคมที ี่มาจากการสงั เคราะห์ท้ังหมด โดยไม่มสี ัดสว่ นของนา้ มนั หลอ่ ลื่นพื้นฐาน
ประเภทนา้ มนั แร่ ใชส้ าหรับงานเจยี ระไนคุณภาพสงู

ข้อพึงระวัง จากการใชน้ ้ามันหล่อเยน็ ชนิดสังเคราะห์ คือ ปัญหาสนมิ ท่ี
มกั เกิดขึน้ กับเคร่ืองจกั ร

3. น้ามันกึ่งสังเคราะห์ (Semi Synthetic Fluid) จะมีน้ามันหล่อลื่น
พ้ืนฐานผสมกัน ระหวา่ งน้ามันสังเคราะห์และนา้ มันแร่โดยมีส่วนผสมในช่วง 20
% ถงึ 60 %

หนว่ ยที่ 1 เครื่องเลื่อยกล