เล่ม 7 มหาเวสันดรชาดก กัณฑ์มัทรี(ร้อยกรอง)

เจา้ พระยาพระคลัง (หน)

เน้อื เร่อื ง (รอ้ ยกรอง)

ยํ โกลาหลํ อันวา่ โกลาหลอนั ใดเปน็ วิสยั แสนกมั ปนาท รญญฺ า เมาะ
เวสฺสสนตฺ เรน อนั พระมหาบรุ ษุ ราชชาตอิ าชาไนยเชอื้ ชนิ วงศ์ ทรงบาํ เพญ็ เพม่ิ โพธิ
สมภาร ดว้ ยเดชอํานวยทานโพธสิ ตั ว์ เป็นปัจฉมิ ปรมตั ถบารมีอนั หมายมนั่ ตํ โก
ลาหลํ กบ็ ังเกอดมหศั จรรยใ์ นไตรภพ จบจนพรหเมศ ทินเฺ นสุ ปางเมอื่ ทา้ วเธอ
ยกสองดรณุ เยาวเรศผยู้ อดรกั ราวกะวา่ จะแขวกควกั ซงึ่ ดวงเนตรท้งั สองขา้ งวางไว้
ในมอื พราหมณ์ เฒา่ กพ็ าสองกมุ ารพะงางามไปทางกนั ดาร ควรจะสงสารแสน
อนาถอนาถา ดว้ ยพระลกู เจา้ เปน็ กาํ พรา้ พรากพระชนนแี ต่นอ้ ยๆ ยังไม่วายนม
พราหมณย์ ง่ิ ขขู่ ม่ เขน่ เขย้ี วคํารามตตี อ้ นใหด้ ว่ นเดนิ ตามปา่ รกระหกระเหนิ หอบหิว้ แลว้
ไห้โหย มแี ตเ่ สียงเธอโอดโอยสะอ้ืนรอ้ งราํ พนั สงั่ ทกุ เสน้ หญา้ ก็หวัน่ ๆ วงั เวงวเิ วกปา่
หมิ พานต์ เตสํ ลาลปติ ํสตุ ฺวา ฝา่ ยฝงู เทพทกุ สถานพมิ านไมไ้ ศลเกรนิ่ เนนิ แนว
พนาวาส

เน้อื เร่อื ง (รอ้ ยกรอง)

ได้สลบั คาํ ประกาศสองกมุ ารทรงพระกนั แสงสงั่ ศาสน์ จนสดุ เสยี ง ด่งั ทิพยวมิ าร
จะเอนเอียงออ่ นลงชอ้ ยชด เทพเจา้ กเ็ ศรา้ สลดพลิ าปเหลียวมาแลดดู มู ไิ ด้ ภชิ ชฺ ติ ห
ทยา วยิ ปม้ิ ประหนง่ึ วา่ ดวงหทยั จะปะทะลลุ น่ั ละเอยี ดออกทกุ อกองค์ ดว้ ยทรง
อาลยั นนั้ ใหญห่ ลวง ก็พากนั กุทกรขอ้ นทรวงทรงพระกนั แสงโศกอยซู่ บเซา จึ่งปารถ
นาว่า ชาวเราเอ่ยจะคดิ ไฉนดี ถ้าแมน้ สมเดจ็ พระมทั รเี ธอกลบั เขา้ มาแตก่ าลยงั วนั มิ
ทันเยน็ อทสิ ฺวา เมอื่ ทา้ วมิได้เห็นพระเจา้ ลกู เธอกจ็ ะทลู ถาม ครัน้ แจง้ ความวา่
พราหมณ์พาไปนางกจ็ ะอาลยั โลดแลน่ ตามตดิ ไม่คดิ ตาย มหนฺตํ ทุกฺขํ คิดไปคดิ ไป
แลว้ ใจหายเห็นนา่ นา้ํ ตาตกวา่ โอโ้ อ๋อกมัทรเี อ่ย จะเสวยพระทกุ ขแ์ ทบถงึ ชีวติ จะปลดิ
ปลง ดว้ ยพระลกู รกั ทง้ั สองพระองคน์ แี้ ลว้ แล

เน้อื เร่อื ง (รอ้ ยกรอง)

หนงึ่ นอ้ งจะขอไปฝากพระหลานนอ้ ยๆ ท้งั สองรา (มคคฺ ํ เม เทถ ยาจิตา) พระเจา้
พีท่ ง้ั สามของนอ้ งเอ่ย จงมีจติ คดิ กรณุ าสงั เวชบา้ ง ขอเชิญล่วงครรไลให้หนทางพนา
วนั อันสัญจร แก่น้องที่วงิ วอนอยนู่ ้ีเถดิ (ตโย เทวปุตฺตา) สว่ นเทพเจา้ ทงั้ สามองคไ์ ด้
ทรงฟงั พระเสาวนยี ์ พระมัทรเี ธอไหว้วอนขอหนทาง พระพกั ตรน์ างนองดว้ ยนา้ํ พระ
เนตร เทพพระเจา้ กส็ งั เวชในวิญญาณ กพ็ ากนั อฏุ ฐาการคลาไคลใหม้ รคาแกน่ างพระ
ยามัทรี พอแจ่มแจง้ แสงศศธิ ร นางกย็ กหาบคอนขนึ้ ใส่บา่ เปลอ้ื งเอาพระภษู ามา
คาดพระถนั ใหม้ ั่นคง ว่งิ พลางนางทรงกนั แสงพลาง ยะเหยาะเหยา่ ทกุ ฝยี า่ งไม่หย่อน
หยดุ พกั หนง่ึ กถ็ งึ ทีส่ ดุ บรเิ วณพระอาวาสที่พระลกู เจา้ เคยประพาสแลน่ เลน่ ประหลาด
แลว้ แลไมเ่ หน็ กใ็ จหาย ด่งั ว่าชีวติ นางจะวางวายลงทันที จึง่ ตรัสเรยี นวา่ แกว้ กณั หาพอ่
ชาลขี องแมเ่ อ่ย แม่มาถงึ แลว้ เหตุไฉนพระลกู แกว้ จง่ึ มิมาเลา่ หลากแกใ่ จ แต่กอ่ นแต่ไร
ซิพรอ้ มเพรยี ง

เน้อื เร่อื ง (รอ้ ยกรอง)

เจา้ เคยวง่ิ ระรเ่ี รยี งเคยี งแขง่ กนั มาคอยรบั พระมารดา ทรงพระสรวลสํารวลรา่
ระรื่นเรงิ รบี เอาขอคานแลว้ กพ็ ากนั กราบกรานพระชนนี พ่อชาลเี จา้ เลอื กเอาผลไม้
แม่กณั หาฉะออ้ นวอนไหว้ ่าจะเสวยนม ผทมเหนอื พระเพลาพลางฉอเลาะแมน่ ี้ตา่ งๆ
ตามประสาทารกเจรญิ ใจ ( วจฺฉา พาลาว มาตรํ ) มีอปุ ไมยเสมอื นหนง่ึ ลกู ทรายทราม
คะนอง ปองทีว่ ่าจะชมแมเ่ ม่ือสายณั ห์ โอพระจอมขวญั ของแม่เอย่ เจา้ มเิ คยได้ยาก
ยา่ งเทา้ ลงเหยยี บดิน รินก็มไิ ดไ้ ตไ่ รกม็ ไิ ดต้ อม เจา้ เคยฟงั แตเ่ สยี งพเ่ี ลย้ี งเขาขบั กลอ่ ม
บําเรอดว้ ยดรุ ยิ างค์ ยามบรรทมธลุ ลี มกม็ ไิ ดพ้ ดั มาแผว้ พาน แม่สูพ้ ยาบาลบาํ รงุ เจา้ แต่
เยาวม์ า เจา้ มไิ ดห้ ่างพระมารดาสกั หายใจ

เน้อื เร่อื ง (รอ้ ยกรอง)

โอความเขญ็ ใจครงั้ นน้ี เ่ี หลอื ขาด สิน้ สมบตั พิ ลัดญาตยิ ังแตต่ วั ตอ้ งไปหามาเลย้ี ง
ลูกเลี้ยงผวั ทกุ เวลา แม่มาสละเจา้ ไว้เปน็ กาํ พรา้ ทั้งสององค์ ( หํสาว ) เสมอื นหนง่ึ ลกู
หงสเ์ หมราชปกั ษนิ ปราศจากมุจลนิ ท์ไปตกคลกุ ในโคลนหนอง สนิ้ สที องอันผอ่ งแผว้
แม่กลบั มาถงึ แลว้ ไดเ้ ชยชมช่นื สบาย ทเี่ หนอ่ื ยยากกเ็ สอื่ มหายคลายทกุ ขท์ เุ ลาลง ลืม
สมบตั ิทงั้ วงศาในวงั เวยี ง โอ แต่กอ่ นเอยแมเ่ คยไดย้ นิ แตเ่ สยี งเจา้ เจรจาแจว้ ๆ อย่ตู รง
น้ี ( อิทํ ปทวลญฺชํ ) นน่ั ก็รอยเท้าพอ่ ชาลี นี่กบ็ ทศรีแม่กณั หาพระมารดายงั แลเหน็ โนน่
กก็ รวดทรายเจา้ ยงั รายเลน่ เปน็ กอง ๆ ส่ิงของทง้ั หลายเปน็ เครอื่ งเลน่ ยงั เห็นอยู่ ( น
ทิสสฺ เร ) แตล่ กู รกั ทงั้ คไู่ ปอยไู่ หนไมเ่ หน็ เลย ( อยํ โส อสฺสโม ) โอ พระอาศรมเจา้ เอย๋
น่าอศั จรรยใ์ จ แตก่ ่อนนด่ี ูสดใสดว้ ยสีทอง เสียงเนอ้ื นกนร่ี าํ่ รอ้ งสาํ ราญรงั เรยี กคคู่ ขู ยบั
ขัน ทั้งจักจนั่ พรรณลองไน เรไรรอ้ งอยหู่ รงิ่ ๆ ระเรื่อยโรย โหยสาํ เนยี งดั่งเสยี งสงั คีต
ขบั กระโคมไพร โอ เหตุไฉนเหงาเงยี บเมื่อยามนี้

เน้อื เร่อื ง (รอ้ ยกรอง)

ทั้งอาศรมกห็ มองศรเี สมือนหนง่ึ ว่าจะโศกเศรา้ เออ ชะรอยวา่ พระเจา้ ลกู จะวาโยก
พลดั พรากไปจากอกพระมารดาเสยี จรงิ แลว้ กระมงั ในครง้ั นี้ นางกก็ ลบั เขา้ ไปทลู พระ
ราชสามดี ้วยสงสยั ว่า พระพทุ ธเจา้ ขา้ ประหลาดใจกระหม่อนฉนั อันสองกมุ ารไปอยู่
ไหนไมแ่ จง้ เหตุ หรอื พากนั ไปเทย่ี วลบั พระเนตรนอกตาํ แหนง่ สิงห์สตั วท์ รี่ า้ ยแรงคะนอง
ฤทธิ์ มาพานพบขบกดั ตัดชวี ิตพระลกู ขา้ พาไปกนิ เปน็ อาหาร ถงึ กระนน้ั กจ็ ะพบพานซงึ่
กเลวระรา่ ง มเิ ลอื ดก็เนอื้ จะเหลอื อยบู่ า้ งสกั สง่ิ อนั แต่พอแมไ่ ด้รสู้ าํ คัญวา่ เปน็ หรอื ตาย
สดุ ทแี่ มจ่ ะมุ่งหมายสดุ ประมาณแลว้ จึ่งตรัสวา่ โอเ้ จา้ แวน่ แกว้ สดุ สวา่ งอกของแมเ่ อย่
แมเ่ คยได้รบั ขวญั เจา้ ทุกเวลา เปน็ ไรเลา่ เจา้ จง่ึ ไม่มาเหมอื นทกุ วนั ( มตา ) หรือว่าพระ
ลกู เจ้าอาสัญสญู สน้ิ พระชนมาน อยู่ในปา่ พระหิมพานตน์ ี้แลว้ แล ๚

เน้อื เร่อื ง (รอ้ ยกรอง)

เม่อื สมเดจ็ พระมทั รเี ธอกราบทลู พระราชสามสี กั เท่าใด ๆ ทา้ วเธอมไิ ด้ตรสั ปราศรยั
จาํ นรรจา นางยงิ่ กลมุ้ กลดั ขดั พระอรุ าผะผา่ วรอ้ น ข้อนพระทรวงทรงพระกนั แสงว่าเจา้
แม่เอย่ แมม่ เิ คยไดเ้ คืองแค้นเหมอื นหนง่ึ ครง้ั น้ี เม่ือจากบรุ ที เุ รศมา ก็พรอ้ มหนา้ ทัง้ ลกู
ผวั เปน็ เพอ่ื นทกุ ข์ สําคญั วา่ จะเปน็ สขุ ประสายากเมือ่ ยามจน ครนั้ ลกู หายทั้งสองคนก็
ส้นิ คิด บังคมทูลพระสามีกม็ ไิ ดต้ รสั แตส่ กั นิดสกั หนอ่ ยหนงึ่ ท้าวเธอกข็ งึ ขงั ตึงพระองค์
ดเู หมือนพระขดั เคืองเตม็ เดอื ดด้วยอนั ใด นางก็เศรา้ สรอ้ ยสลดพระทัย ดั่งเอาเหลก็
แดงมาแทงใจใหเ้ จบ็ จติ นเ่ี หลือทน อุปมาเหมอื นคนไขห้ นกั แล้วมิหนาํ ยงั แพทยเ์ อายา
พษิ มาวางซา้ํ ใหเ้ วทนา เหน็ ชวี านค้ี งจะไมร่ อดไปสกั กว่ี นั พระคุณเอ่ย วาสนามัทรไี ม่
สมคะเนแลว้ พระทูลกระหม่อมแกว้ จงึ่ ชงิ ชังไมพ่ ดู จา ทัง้ ลกู รกั ดังแกว้ ตากห็ ายไป อก
เอย๋ จะอยไู่ ปไยใหท้ นเวทนาอปุ มาเสมอื นหนง่ึ พฤกษาลดาวลั ย์ยอ่ มจะอาสญั ลงเพราะลกู
เป็นเที่ยงแท้ ถ้าแม้นพระองค์ไมท่ รงเลยี้ งมทั รไี ว้

เน้อื เร่อื ง (รอ้ ยกรอง)

จะนิ่งมธั ยสั ถต์ ดั เยื่อใยไมโ่ ปรดบา้ ง กจ็ ะเห็นแตก่ เลวระรา่ งซากศพของมัทรี อมั โทรม
ตายกายกลง้ิ อยกู่ ลางดง เสยี เปน็ มนั่ คงน้ีแลว้ แล ( อถ มหาสตฺโต ) สมเด็จพระราช
สมภาร เมอ่ื ไดส้ ดับสารพระมัทรเี ธอแสนวโิ ยคโศกศลั ยส์ ดุ กาํ ลงั ถงึ แมน้ จะมติ รสั กบั
นางมง้ั จะมิเปน็ การ จําจะเอาโวหารการหงึ เขา้ มาหกั โศกให้เสื่อมลง จ่งึ เออ้ื นโองการ
ตรสั ประภาษวา่ ( นนุ มทฺทิ ) ดูกรนางนาฏ พระนอ้ งรกั ( ภทฺเท ) เจา้ ผมู้ พี กั ตรอ์ นั ผดุ
ผอ่ งเสมอื นหนง่ึ เอานา้ํ ทองมาทาบทับประเทอื งผวิ ราวกะวา่ จะลอยลวิ่ เลื่อนลงจากฟา้
ใครได้เห็นเป็นขวญั ตาเต็มจะหลงละลายทกุ ขป์ ลกุ เปลอ้ื งอารมณ์ชายให้เชยชืน่ นอนเดนิ
ยืนกต็ อ้ งอยา่ ง (วราโรหา) พร้อมดว้ ยเบญจางคจรติ รปู จาํ เรญิ โฉมประโลมโลลอ่ แหลม
วิไลลกั ษณ์ ( ราชปตุ ฺตี ) ประกอบดว้ ยเชอื้ ศักดสิ์ มมุติวงศพ์ งศก์ ษตั รา เออกเ็ มื่อเชา้ เจา้
จะเขา้ ปา่ นา่ สงสารปานประหนงึ่ วา่ จะไปมไิ ด้ ทําร้องไหฝ้ ากลกู มริ แู้ ลว้ ครนั้ คลาดแคล้ว
เคล่อื นคลอ้ ยเขา้ สดู่ ง ปานประหนง่ึ วา่ จะหลงลมื ลกู สละผวั ต่อมดื มัวจึ่งกลบั มา ทาํ เป็น
บบี นาํ้ ตาตีอกวา่ ลกู หาย ใครจะไมร่ แู้ ยบคายความคดิ หญงิ ถ้าแม้นเจา้

เน้อื เร่อื ง (รอ้ ยกรอง)

อาลยั อยดู่ ว้ ยลกู จรงิ ๆ เหมอื นวาจา ก็จะรบี กลบั เขา้ มาแตว่ ว่ี นั ไม่ทนั รอน เออนเี่ จา้ เทยี่ ว
พเนจรนอนตามสนุกใจ ชมนกชมไมใ้ นไพรวนั สารพนั ทจี่ ะมี ทง้ั ฤๅษสี ทิ ธว์ ทิ ยาธรคนธรรพ์
เทพารกั ษผ์ มู้ พี กั ตรอ์ นั เจรญิ เห็นแลว้ กน็ า่ เพลดิ เพลนิ ไมเ่ มนิ ได้ หรอื เจา้ ปะผลไมประหลาด
รสสดสุกทรามเสวยไมเ่ คยกนิ เจา้ ฉวยชมิ ชอบลนิ้ กห็ ลงฉนั อยจู่ งึ่ ช้า อุปมาเสมอื นหน่ึงภมุ รนิ
บนิ วะวอ่ น เทย่ี วซบั ซาบเอาเกสรสคุ นธมาเลศ พบดอกไม้อนั วเิ ศษตอ้ งประสงค์ หลงเคลา้
คลึงรสจนลมื รัง เขา้ เถอื่ นเจา้ ลมื พรา้ ไดห้ นา้ แลว้ ลมื หลงั ไมแ่ ลเหลยี ว เท่ยี วทอดประทบั มา
กลางทาง อนั ว่าพระนางสิเปน็ หนอ่ กษตั รยิ จ์ ะไปไหนกม็ แี ตก่ ลดกน้ั พานจะเกรงแสงสุรยิ นั ไม่
คลาเคลอื่ น เจา้ รกั เดนิ ดว้ ยแสงเดอื นชมดาวพลาง ไดน้ ้าํ คา้ งกลางคนื ชนื่ อารมณส์ มคะเน
พอมาถงึ กท็ าํ เสขน้ึ เสยี งเลยี่ งเลย้ี วพาโลวา่ ลกู หาย เออนเ่ี จา้ มหิ มายวา่ ใคร ๆ ไม่รูท้ นั กระนน้ั
กระมัง หรือเจา้ เหน็ วา่ พน่ี ี้เปน็ ชอี ดจติ คดิ อนิจจงั ทง้ิ พยศอดอารมณเ์ สีย เจ้าเปน็ เพยี งแตเ่ มยี
ควรหรอื มาหมน่ิ ได้ ถ้าแมน้ พอ่ี ยใู่ นกรุงไกรเหมอื นแตก่ อ่ นเก่า หากวา่ เจา้ ทาํ เชน่ น้ี กาย
ของมัทรกี จ็ ะขาดสะบนั้ ลงทนั ตา ด้วยพระกรเบอ้ื งขวาของอาตมานแ้ี ลว้ แล

เน้อื เร่อื ง (รอ้ ยกรอง)

( สา มทฺที ) ส่วนสมเด็จพระยอดม่งิ เยาวมาลยม์ ัทรี เมื่อไดส้ ดบั คาํ พระราชสามบี รภิ าษ
ณานาง ทีค่ วามโศกกเ็ สอ่ื มสรา่ งสงบจติ เพราะเจบ็ ใจ จ่งึ ก้มพระเศียรลงกราบไหว้แล้ว
วนั ทนาพลาง นางจ่ึงทลู สนองพระราชบญั ญตั ิวา่ พระพทุ ธเจา้ ขา้ ควรมคิ วรสดุ แทแ้ ตจ่ ะ
ทรงพระกรณุ าโปรดทโ่ี ทษานโุ ทษเปน็ ลน้ เกล้า ด้วยขา้ พระพทุ ธเจา้ กลบั มาเวลาค่ํา ทัง้ น้ี
เพราะเปน็ กระลขี นึ้ ในไพรวนั พฤกษาทกุ สงิ่ สารพนั กแ็ ปรปรวนทุกประการ ทง้ั พนื้ ปา่
พระหิมพานต์กผ็ ดั ผนั หวน่ั ไหวอย่วู งิ เวียนเปลยี่ นเป็นพยบั มดื ไม่เหน็ หน ข้าพระบาทนี่
รอ้ นรนไมห่ ยดุ หยอ่ นแตส่ กั อยา่ ง แตเ่ ดินมายงั เกดิ ประหลาดลางขนึ้ ในกลางพนาลี พบ
พญาราชสหี ส์ องเสอื ทั้งสามสตั วส์ กดั หนา้ ไมม่ าได้ ต่อสิ้นแสงอโณทยั จงึ่ ไดค้ ลาเคลอ่ื น
ใชจ่ ะเปน็ เหมอื นพระองคด์ ํารนิ นั้ กห็ ามไิ ด้ พระพทุ ธเจา้ ขา้ ต้ังแตเ่ กลา้ กระหม่อมฉันตก
มาเปน็ ขา้ นอ้ ย

เน้อื เร่อื ง (รอ้ ยกรอง)

พระองคเ์ หน็ พริ ธุ รอ่ งรอยรา้ วรานทตี่ รงไหน ทอดพระเนตรสงั เกตไวแ้ ตป่ างกอ่ น จงึ
เคอื งคอ่ นดว้ ยคําหยาบยอกใจเจบ็ จติ เหลอื กาํ ลงั พระคุณเอย่ จะคิดดมู ่ังเปน็ ไรเลา่ ว่า
มัทรีนเ้ี ป็นขา้ เกา่ แตก่ อ่ นมาด่งั เงาตามพระบาทากเ็ หมอื นกนั นอกจากนน้ั ทแ่ี นน่ อนคือ
นางไหนอันสนทิ ชดิ ใชแ้ ตก่ อ่ นกาล ยงั จะตดิ ตามพระราชสมภารมาบา้ งละหรอื ไดแ้ ต่มทั
รแี สนด้อื ผเู้ ดียวดอก ไมร่ ู้จกั ปลน้ิ ปลอกพลกิ ไพลเ่ อาตวั หนี มัทรีสตั ยาสวามิภกั ดร์ิ กั ผวั
เพียงบดิ ากว็ า่ ได้ ถึงจะยากเยน็ เขญ็ ใจกต็ ามกรรม ( วนมลู ผล หาริยา ) อตุ สาหะตระ
ตรากตระตราํ เตรด็ เตรห่ าผลาผลไม้ ถึงทีไ่ หนจะรกเรย้ี วกซ็ อกซอนอตุ ส่าหเ์ ท่ยี วไม่ถอย
หลัง จนเน้อื หนงั ขว่ นขาดเปน็ รว้ิ รอย โลหติ ไหลย้อยทกุ หยอ่ มหนามอารามจะใคร่ ได้
ผลาผลไมม้ าปฏบิ ตั ิลกู บาํ รงุ ผวั ถึงกระไรจะคุม้ ตวั กท็ งั้ ยากนา่ หลากใจ อกของใครจะ
อาภัพยบั พกิ ลเหมือนอกของมัทรไี มม่ ีเนตร นา่ ท่ีจะสงสารสงั เวชโปรดปรานวี า่ มทั รนี เี้ ปน็
เพือ่ นยากอยจู่ รงิ ๆ ช่างคอ้ นติงปรภิ าษณาไดล้ งคอไมค่ ดิ เลย พระคณุ เอย่

เน้อื เร่อื ง (รอ้ ยกรอง)

ถึงพระองคจ์ ะสงสยั ก็นา้ํ ใจของมทั รนี กี้ ตเวทเี ป็นไมเ้ ท้ากา้ วเขา้ สทู่ างทีท่ ดแทน ( รามํ สีตาวนพุ พฺ
ตา ) อปุ มาแมน้ เหมอื นสดี าอนั ภกั ดตี อ่ สามรี ามบณั ฑติ ปานประหนงึ่ วา่ ศษิ ยก์ บั อาจารย์ พระคุณ
เอย่ เกลา้ กระหมอ่ มฉานทาํ ผดิ แตเ่ พยี งน้ี เพราะวา่ ลว่ งราตรจี งึ่ มโี ทษ ขอพระองค์จงทรงพระกรณุ า
โปรดซง่ึ โทษานโุ ทษกระหมอ่ มฉนั มทั รี แตค่ รง้ั เดียวนเี้ ถดิ ๚ล๚

เม่อื สมเดจ็ พระยอดมง่ิ เยาวมาลยม์ ทั รี กรายทลู พระราชสามสี กั เทา่ ใด ๆ ท้าวเธอจะได้
ปราศรยั กไ็ มม่ ี พระนางยง่ิ หมองศรโี ศกกาํ สรดสะอกึ สะอน้ื ถวายบงั คมคนื ออกมาเที่ยวแสวงหา
พระลกู รกั ทกุ หนแหง่ กระจา่ งแจ้งดว้ ยแสงพระจนั ทรส์ อ่ งสวา่ งพนื้ อมั พรประเทศวถิ ี นางเสด็จจรลี
ไปหยดุ ยนื ในภาคพื้นปรมิ ณฑลใต้ตน้ หวา้ จงึ่ ตรัสวา่ ( อเิ ม เต ชมฺพกุ า รกุ ขฺ า ) ควรจะสงสารเอย่
ดว้ ยต้นหวา้ ใหญใ่ กลอ้ าราม งามดว้ ยกงิ่ กา้ นประกวดกนั ใบชอุ่มประชมุ ชอ่ เป็นฉตั รชนั้ ดงั่ ฉตั รทอง
แสงพระจนั ทรด์ นั้ สอ่ งตอ้ งนา้ํ คา้ งทขี่ งั ให้ไหลลงหยดยอ้ ย เหมอื นหนงึ่ นา้ํ พลอยพรอ้ ยๆพราย ๆ
ตอ้ งกบั แสงกรวดทรายทใ่ี ต้ตน้ อรา่ มวามวาวดเู ป็นวงวนแวว ดั่งบคุ คลเอาแกว้ มาระแนงแกลง้ มา
โปรยโรยรอบปรมิ ณฑลกเ็ หมอื นกนั

เน้อื เร่อื ง (รอ้ ยกรอง)

งามดง่ั ไมป้ รชิ าตในเมอื งสวรรค์มาปลกู ไว้ ลูกรกั เจ้าแมเ่ อ่ย เจา้ เคยมาอาศยั นง่ั นอนประทบั รอ้ น
สําราญรม่ รนื่ ๆ สํารวลเล่นเยน็ สบายพระพายราํ เพยพดั มาฉวิ เฉอื่ ยเรไรระรเี่ รอื่ ยรอ้ งอยหู่ รง่ิ ๆ
แตล่ ูกรกั ของแมท่ งั้ ชายหญงิ ไปอยไู่ หนไมเ่ ห็นเลย ( มหานโิ ครธชาตํ )
บทอาขยาน (วรรค 1)

อนิจจาเอย่ เห็นแตไ่ ทรทองถดั กนั ไป ก่งิ กา้ นใบรากหอ้ ยยน่ื ระยา้ เจา้ เคยมาหอ้ ยโหน
โยนชงิ ชา้ ชวนกนั แกวง่ ไกว แล้วเลน่ ไลป่ ิดตาเรน้ แทบหลงั บรเิ วณพระอาวาส (อิมาตา โปกฺขรณี
รมฺมา ) เจ้าเคยมาประพาสสรงสนานในสระศรี โบกขรณตี าํ แหนง่ นอกพระอาวาส นางเสดจ็ ลลี าส
ไปเทย่ี วเวยี นรอบ จึง่ ตรัสวา่ นา้ํ เอย๋ เคยมาเปยี่ มขอบเปน็ ไร จึ่งขอดขนุ่ ลงหมอง พระพายเจา้ เอย่
เคยมาพดั ตอ้ งกลบี อุบล พากลนิ่ สคุ นธข์ จรรสมารวยรนื่ เป็นไรจง่ึ เสอื่ มหอมหายชน่ื ไมเ่ ฉอ่ื ยฉาํ่ ฝงู
ปลาเอ๋ยเคยมาผดุ คลา่ํ ดาํ แฝงฟอง บ้างกข็ น้ึ ลอ่ งวา่ ยอยู่ลอยเลอ่ื ยชมแสงเดือนอยพู่ ราย ๆ เป็นไร
จ่ึงไมว่ า่ ยเวยี นวน นกเจา้ เอย่ เคยบนิ ลงไลจ่ กิ เหยอ่ื ทกุ เวลา วันนี้แปลกเปลา่ ตาแมแ่ ลไมเ่ หน็ พระ
ลูกเอย่ เจา้ เคยมาเทีย่ วเลน่ แมแ่ ลไมเ่ ห็นแลว้

เนื้อเรอ่ื ง (ร้อยกรอง)

บทอาขยาน (วรรค 2)
โอ้แลเห็นแตส่ ระแกว้ อยอู่ า้ งวา้ งวงั เวงใจ นางกเ็ สดจ็ ครรไลลว่ งตาํ บลเทย่ี วคน้ หาพระลกู

ตามลาํ เนาเนนิ ปา่ ทกุ สุ่มทมุ พมุ่ พฤกษาสงู ยงู ยางใหญไ่ พรระหง พนัสแดนดงเยน็ ยะเยอื กเงยี บ
สงดั เหงา ไดย้ ินแตเ่ สยี งดเุ หวา่ ละเมอรอ้ งกอ้ งพนาเวศ พระกรรณเธอสงั เกตวา่ สองดรณุ เยาวเรศ
เจา้ รอ้ งขานอยแู่ วว่ ๆ ให้หวาดวา่ สาํ เนียงพระลกู แกว้ เจา้ ขานรบั พระมารดา นางเสด็จลลี าเขา้ ไปดู
เหน็ หมสู่ ตั วจ์ ตบุ าทกลาดกลมุ้ เขา้ สมุ นอน นางกย็ ง่ิ สะทอ้ นถอนพระทยั เทวษครวญเสดจ็ ดว่ น ๆ
ดะดมุ่ เดนิ เมงิ มงุ่ ละเมาะไมม้ องหมอบ แต่ย่างเหยยี บกรอบกเ็ หลยี วหลงั พระโสตฟงั ใหวาดแวว่
ว่าสาํ เนยี งเสยี งพระแกว้ เจา้ บน่ อยงู่ มึ ๆ พุ่มไมค้ รม้ึ เปน็ เงา ๆ ชะโงกเงอื้ ม พระเนตรเธอแลเหลอื บ
ใหล้ ายเลอื่ มเป็นรปู คนตะคมุ่ ๆ อยู่คล้าย ๆ แลว้ หายไป สมเดจ็ อรไทเธอเทยี่ วตะโกนกกู่ กู๋ อ้ ง
พระพกั ตรเ์ ธอฟมู ฟองนองไปดว้ ยนาํ้ พระเนตรเธอโศกา

เนื้อเรอ่ื ง (ร้อยกรอง)

บทอาขยาน (วรรค 2)
จงึ่ ตรสั วา่ /โอโ้ อเ๋ วลาปานฉะนเี้ อย่ จะมดิ กึ ดืน่ /จวนจะสนิ้ คืนคอ่ นรุ่งแลว้ หรอื กระไรไมร่ ู้

เลย/พระพายราํ เพยพัดมารเ่ี รอ่ื ยอยเู่ ฉอื่ ยฉวิ /อกแมน่ ใี้ ห้ออ่ นหวิ สดุ ละห้อย/ทง้ั ดาวเดอื นกเ็ คลอ่ื น
คล้อยลงลบั ไม/้ สดุ ทแ่ี มจ่ ะตดิ ตามเจา้ ไปในยามน้ี/ฝงู ลงิ คา่ งบา่ งชะนที ี่นอนหลบั /กก็ ลงิ้ กลบั
เกลือกตัวอยยู่ วั้ เยยี้ / ทง้ั นกหกกง็ วั เงยี เหงาเงยี บทกุ รวงรงั /แตแ่ มเ่ ที่ยวเซซงั เสาะแสวงทุกแห่ง
ห้องหิมเวศ/ทั่วประเทศทกุ ราวปา่ /สดุ สายนยั นาทแี่ มจ่ ะตามไปเลง็ แล/สดุ โสตแลว้ ที่แมจ่ ะซบั
ทราบฟงั สาํ เนยี ง/สดุ สรุ เสยี งทแี่ มจ่ ะรา่ํ เรยี กพไิ รร้อง / สดุ ฝเี ทา้ ท่แี มจ่ ะเยอื้ งยอ่ งยกยา่ งลง
เหยยี บดนิ /กส็ ดุ สนิ้ สดุ ปญั ญา/สดุ หาสดุ คน้ เหน็ สดุ คดิ /จะไดพ้ านพบประสบรอยพระลกู นอ้ ยแต่
สักนิดไมม่ เี ลย/จง่ึ ตรสั วา่ /เจา้ ดวงมณฑาทองทง้ั คขู่ องแมเ่ อย๋ /หรอื วา่ เจา้ ทงิ้ ขวา้ งวางจติ ไปเกดิ
อนื่ /เหมอื นแมฝ่ นั เมอื่ คนื นแ้ี ลว้ แลฯ

เน้อื เรอ่ื ง (ร้อยกรอง)

(ภกิ ขฺ เว) ดูกรสงฆผ์ ทู้ รงพรหมจารี เมื่อสมเดจ็ พระมทั รกี าํ สรดแสนกมั ปนาทเพยี งพระสนั ดานจะ
ขาดจะดบั สญู ( ปรเิ ทวติ ฺวา ) นางเสวยพระอาดรู พนู เทวษในพระอรุ า นา้ํ พระอสั สชุ ลนาเธอไหล
นองครองพระเนตร ทรงพระกนั แสงแสนเทวษพไิ รรา่ํ ตัง้ แต่ประถมยามคา่ํ ไมห่ ยอ่ นหยดุ แต่สกั
โมงยาม นางเสด็จไตเ่ ตา้ ตดิ ตามทุกตาํ บลละเมาะไมไ้ พรสณฑศ์ ิขรนิ ทุกหว้ ยธารละหานหนิ เหว
หุบกอ้ งคูหาวาส ทรงพระพไิ รรอ้ งกอ้ งประกาศเกร่นิ สาํ เนยี ง พระสุรเสยี งเธอเยอื กเยน็ ระยอ่ ทกุ
อกสัตว์ พระพายราํ เพยทกุ กงิ่ กา้ นบษุ บงกเ็ บกิ บานผกากร รศั มพี ระจนั ทรก์ ม็ วั หมองเหมอื นหนง่ึ จะ
เศรา้ โศกแสนวปิ โยคเมอื่ ยามปจั จสุ มยั ทง้ั รศั มพี ระสรุ โิ ยทัยสอ่ งอยรู่ างๆขน้ึ เรอื งฟา้ เสยี งชะนี
เหนย่ี วไมไ้ หห้ าละห้อยโหย พระกาํ ลงั นางกอ็ ดิ โรยพไิ รรา่ํ รอ้ ง พระสุรเสียงเธอกกู่ อ้ งกงั วานดง
เทพเจา้ ทกุ พระองคก์ อดพระหัตถเ์ งยี่ พระโสตสดบั สาร พระเยาวมาลยเ์ ธอเทยี่ วหาพระลกู พระ
นางเธอเสวยทกุ ขแ์ สนเขญ็ ตง้ั แต่ยามเยน็ จนรงุ่ เชา้ กส็ ดุ สนิ้ ทีจ่ ะเทยี่ วค้น ทุกตาํ แหนง่ แห่งละสาม
หนเธอเทยี่ วหา ( ปณฺณรสโยชนมคคฺ ํ ) ถ้าจะคลค่ี ลาย

เนือ้ เรอ่ื ง (ร้อยกรอง)

ขยายมรคากไ็ ดส้ บิ หา้ โยชนโ์ ดยนยิ ม นางจึง่ เซซงั เขา้ ไปสพู่ ระอาศรมบังคมบาทพระภสั ดา
ประหนง่ึ วา่ ชวี าจะวางวายทาํ ลายลว่ ง สองพระกรเธอขอ้ นทรวงทรงพระกนั แสงครวญครา่ํ แลว้
รําพนั วา่ โอเ้ จา้ ดวงสรุ ยิ นั จนั ทรทง้ั คขู่ องแมเ่ อย่ แม่ไมร่ เู้ ลยวา่ เจา้ จะหนพี ระมารดาไปสพู่ าราใดไม่
รทู้ ี่ หรือวา่ ขา้ มนทที ะเลวนหิมเวศประเทศทศิ แดนใด ถ้ารแู้ จง้ ประจกั ษใ์ จแมก่ จ็ ะตามเจา้ ไปจนสุด
แรง นก่ี เ็ หลอื ทแ่ี มจ่ ะเทยี่ วแสวงสบื เสาะหา เม่อื เชา้ แมจ่ ะเขา้ ไปสปู่ า่ พอ่ ชาลแี ม่กณั หายงั ทลู สงั่
แม่ยงั กลบั หลงั มาโลมลบู จบู กระหมอ่ มจอมเกลา้ ทง้ั สองรา กลนิ่ ยงั จบั นาสาอยรู่ วยรืน่ โอ้พระลกู
ข้านจ้ี ะไมค่ นื เสยี แลว้ กระมงั ในครงั้ นี้ กัณหาชาลลี กู รกั แม่ นบั วันแตว่ า่ จะแลลบั ลว่ งไปเสยี แลว้
หนอ ใครจะกอดพระศอเสวยนมผทมดว้ ยแมเ่ ลา่ ยามเมอื่ แมจ่ ะเขา้ ทบ่ี รรจถรณ์ เจ้าเคยี งเรยี ง
หมอนนอนแนบขา้ งทุกราตรี แตแ่ มน่ จี้ ะกลอ่ มใครให้นทิ รา โอ้แมอ่ มุ้ ทอ้ งประคองเคยี งเลย้ี งเจา้ มา
กห็ มายมนั่ สําคญั วา่ จะไดอ้ ยเู่ ปน็ เพ่ือนยากจะฝากผพี ง่ึ ลกู ทัง้ สองคน มิรูว้ า่ จะกลบั วบิ ตั พิ ลดั พราก
ไมเ่ ป็นผลใหอ้ าเพศผดิ ประมาณ เจา้ เอาแตห่ ว่ งสงสารนหี่ รอื มาสวมคลอ้ งใหแ้ มน่ ต้ี ดิ ตอ้ งขอ้ งอยู่
ด้วยอาลยั เจ้าทง้ิ ชอื่ และโฉมไวใ้ หเ้ ปลา่ อกในวญิ ญาณ์ เมือ่ เชา้ แมจ่ ะเขา้ ไปสปู่ า่ ยงั ไดเ้ หน็ หนา้ เจา้
อยู่หลัด ๆ ควรและหรอื มาสลดั แมน่ ไี้ ว้ เหมือนจะเตือนใหแ้ มน่ บ้ี รรลยั เสยี จรงิ แลว้

เน้อื เร่อื ง (รอ้ ยกรอง)

ควรจะสงสารเอย่ ดว้ ยนางแกว้ กลั ยาณี นอ้ มพระเกศลี งทูลถามหวงั จะตดิ ตามพระลกู รกั ทง้ั สอง
รา กราบถวายบงั คมลาลกุ เลอื่ นเขยอื้ นยกพระบาทเยอื้ งยา่ ง พระกายนางให้เสยี วสน่ั หวน่ั ไหวไป
ทัง้ องค์ ดจุ ชายธงอนั ตอ้ งกาํ ลงั ลมอยลู่ ว่ิ ๆ สิ้นพระแรงโรยเธอโหยหวิ ระหวยทรวง พระศอเธอ
หงบุ งว่ งดวงพระพกั ตรเ์ ธอผดิ เผอื ดใหแ้ ปรผนั จะทลู สงั่ กย็ งั มทิ นั ทีว่ า่ จะทลู เลย แตพ่ อตรสั วา่
พระคณุ เจา้ เอย๋ คาํ เดยี วเทา่ นน้ั กห็ ายเสยี งเอยี งพระกายบา่ ยศโิ รเพฐน์ พระเนตรหลบั หบั พระ
โอษฐ์ลงทนั ที ( เวสญญฺ หตุ ฺวา ) นางถงึ วสิ ญั ญสี ลบลงตรงหนา้ ฉาน ปานประหนง่ึ วา่ พมุ่ ฉตั รทอง
อนั ต้องสายอสั นฟี าดขาดระเนนเอนแลว้ กล็ ม้ ลงตรงหนา้ พระท่ีนงั่ เจา้ น้นั แล ฯลฯ

(อถ มหาสตโฺ ต ปางนน้ั สมเดจ็ พระเวสสนั ดรอดลุ ดวงกษัตรยิ ์ ตรัสทอดพระเนตรเห็น
พระอคั เรศถงึ วสิ ญั ญภี าพสลบลงวนั นนั้ พระทยั ทา้ วเธอสาํ คัญวา่ พระนางเธอวางวายสะดงุ้
พระทัยหายวา่ โออ้ นจิ จามัทรีเจา้ พเี่ อย๋ บญุ พี่น้ีนอ้ ยแลว้ นะเจา้ เพอ่ื นยาก เจา้ มาตายจากพไ่ี ปในวง
วดั เจา้ จะเอาปา่ ชฏั นห่ี รอื มาเปน็ ปา่ ชา้ จะเอาพระบรรณศาลานห่ี รือเปน็ บรเิ วณพระเมรทุ อง จะ
เอาแตเ่ สยี งสาลกิ าอนั ราํ่ ร้องนนั้ หรอื มาเปน็ กลองประโคมใน จะเอาแตเ่ สยี งจกั จ่ันและเรไรอนั ราํ่
ร้องน่ันหรอื มาตา่ งแตรสงั ขแ์ ละพิณพาทย์

เน้อื เร่อื ง (รอ้ ยกรอง)

จะเอาแต่เมฆหมอกในอากาศนน่ั หรอื มากน่ั เปน็ เพดาน จะเอาแตย่ งู ยางในปา่ พระหมิ พานตม์ าตา่ ง
ฉตั รเงนิ และฉตั รทอง จะเอาแตแ่ สงพระจนั ทร์อนั ผดุ ผอ่ งมาต่างประทปี แกว้ โอภาส อนจิ จามัทรี
เอย่ มาตายอเนจอนาถไร้ญาติทกี่ ลางดง ครนั้ ท้าวเธอคอ่ ยคลายลงท่ีโศกศลั ย์ จงึ่ ผนั พระพกั ตรม์ า
พจิ ารณากร็ ู้วา่ ยงั ไมอ่ าสญั จงึ่ เขา้ ไปยงั พระคันธกฎุ จี ับเอาคนทอี นั เตม็ ไปดว้ ยนาํ้ มาทนั ใด ตง้ั แต่
พระองคท์ รงพระผนวชไพรมาได้ถงึ เจ็ดเดอื นปลาย จะไดต้ ้องพระกายนางมัทรกี ห็ ามไิ ด้ เม่อื ความ
ทุกข์พน้ วสิ ยั ทจ่ี ะกาํ หนดวา่ อาตมะนเี้ ปน็ ดาบสฤๅษี ยกเศยี รพระมทั รขี ึ้นใสต่ กั วกั เอาพระวารมี า
โสรจสรงลงทอี่ ุระพระมทั รี หวงั วา่ จะใหช้ มุ่ ชนื่ ฟนื้ สมปฤๅดคี นื มาแห่งนางพระยา นนั้ แล ฯลฯ

(ภิกขฺ เว) ดกู รภกิ ษุสงฆผ์ ทู้ รงศลี วสิ ทุ ธสิ กิ ขา เม่ือสมเดจ็ พระมทั รีเธอได้สมปฤาดคี นื มา นาง
พระยาเจา้ ละอายแกเ่ ทพยาดานกั ด้วยตวั ตวั มานอนอยบู่ นตกั พระราชสามมี บิ งั ควร (อุฏฐาย) จงึ
อฏุ ฐาการโดยดว่ นเลอ่ื นพระองคล์ งจากพระราชสามี พระมทั รีจงึ่ ทลู ถามวา่ พระพทุ ธเจา้ ขา้ พระ
ลกู รกั ทง้ั สองเราไปอยไู่ หนนะฝา่ พระบาท ท้าวเธอจงึ่ ตรสั ประภาษวา่

เน้อื เร่อื ง (รอ้ ยกรอง)

ดกู รเจา้ มทั รี อันสองกมุ ารนพ้ี ใี่ หเ้ ปน็ ทานแกพ่ ราหมณแ์ ตว่ นั วานนแี้ ลว้ พระนอ้ งแกว้ เจา้ อยา่ โศกศลั ย์ จง
ตงั้ จติ ของเจา้ นน้ั ให้โสมนสั ศรทั ธา ในทางอนั กอ่ กฤดาภนิ ิหารทานบารมี ( ลจฉฺ าม ปุตตฺ ชีวนตฺ า ) ถา้ เราทง้ั

สองนยี้ งั มชี วี ติ สบื ไป อนั สองกมุ ารนไี้ ซร้ ก็คงจะได้พบกนั เป็นมนั่ แมน่ ถงึ แสนสตั พธิ รตั นเ์ ครอ่ื งอลงการซง่ึ
พระราชทานไปน้นั เรากจ็ ะไดด้ ว้ ยพระทยั หวงั ( ทชฺชา สปฺปรุ ิโส ทานํ ) มัทรีเอย่ อนั อรยิ สตั บรุ ษุ เหน็ ปานดงั่ ตวั

พี่ฉะนน้ั ถงึ จะมขี า้ วของสกั เทา่ ใด ๆ ( ทสิ ฺวา ยาจกมาคเต ) ถ้าเห็นยาจกเขา้ มาใกลไ้ หว้วอนขอไมย่ อ่ ถอ้
ในทางทาน จนแตช่ ั้นลกู รกั ยอดสงสารพี่ยงั ยกใหเ้ ป็นทานได้ อันสองกมุ ารนี้ไซรเ้ ปน็ แตท่ านพาหริ กะภายนอก

ไม่อม่ิ หนาํ พ่จี ะใครใ่ หอ้ ชั ฌตั กิ ทานอกี นะเจา้ มทั รี ถา้ แมน้ มบี ุคคลผใู้ ดปรารถนาเนอ้ื หนงั มังสงั โลหติ ดวงหทัย
นัยนเนตรทงั้ ซา้ ยขวา พกี่ จ็ ะแหวะผา่ ใหเ้ ปน็ ทานไมย่ อ่ ทอ้ เพยี งนี้ มัทรีเอย่ จงศรัทธาด้วยอนโุ มทนาทานในกาล

บดั นเ้ี ถดิ
สมเดจ็ พระมทั รที ลู สนองพระโองการวา่ พระพทุ ธเจา้ ขา้ แต่วันวานน้ีเหตไุ ฉนจงึ่ ทราบเกล้า ทา้ วเธอจงึ่

ตรสั วา่ พระนอ้ งเอย่ พจ่ี ะเลา่ ให้เจา้ ฟงั กส็ ดุ ใจ ดว้ ยเจา้ มาแตป่ ่ายงั เหนอ่ื ยนกั พ่เี ห็นวา่ ความรอ้ นความรกั จะรกุ
อก ดว้ ยสองดรณุ ทารกเปน็ เพอื่ นไร้ เจ้ามทั รเี อย่ จงผอ่ งใสอยา่ สอดแคลน้ อันสองพระลกู แกว้ ไปไกลเนตร

พระนางจง่ึ ตรสั วา่ พระพทุ ธเจา้ ขา้ อนั สองกมุ ารน้ี เกล้ากระหมอ่ มฉานไดอ้ ตุ สาหะถนอม ยอ่ มพยาบาลบาํ รงุ
มา ขออนโุ มทนาด้วยปิยบตุ รทานบารมี

เน้อื เรอ่ื ง (ร้อยกรอง)

ขอให้นาํ้ พระหฤทัยพระองคจ์ งผอ่ งแผว้ อยา่ มีมจั ฉรยิ ธรรมอกศุ ล อยา่ มาปะปนในนา้ํ
พระทยั ของพระองค์เลย ท้าวเธอจง่ึ ตรสั วา่ พระนอ้ งเอย่ ถ้าพม่ี ไิ ดใ้ ห้ด้วยเสอ่ื มใสศรทั ธา
แทแ้ ล้ว ทีไ่ หนเลยแผน่ ดนิ ดานจะกมั ปนาทหวาดหวนั่ ไหวจลาจล ท้าวเธอเลา่ นุสนธิ์
มหศั จรรย์ อันมีอยใู่ นกณั ฑก์ มุ ารบรรพ กลับมาเล่าใหพ้ ระมัทรฟี งั แตใ่ นกาลหนหลงั นี้
แล้วแล

เน้อื เร่อื ง (รอ้ ยกรอง)

( สา มฺที ) สว่ นสมเดจ็ พระมทั รศี รสี นุ ทรบวรราชธดิ ามหาสมมตุ วิ งศว์ สิ ทุ ธสิ ืบสนั ดานมา (
วราโรหา ) ทรงพระพกั ตรผ์ วิ ผอ่ งดจุ เนอ้ื ทองไมเ่ ทียมสี ( ยสสฺสนิ ี ) มีพระเกยี รตยิ ศอันโอฬารลาํ้
เลิศวไิ ลลกั ษณย์ อดกษตั รยิ ์ อนั ทรงพระศรทั ธาโสมนสั นบนว้ิ ประนมนอ้ มพระเศยี รเคารพทาน ท้าว
เธอกก็ ช็ น่ื บานบรสิ ทุ ธด์ิ ว้ ยปยิ บุตรมงิ่ มกฎุ ทานอนั พเิ ศษ ฝา่ ยฝงู อมรเทเวศทกุ วมิ านมาศมนเทยี ร
ทุกหมไู่ ม้ กย็ ม้ิ แยม้ พระโอษฐ์ ตบพระหัตถอ์ ยฉู่ าดฉาน รอ้ งสาธกุ ารสรรเสรญิ ทานบารมี ทงั้ สมเดจ็
อมรินทร์เจา้ ฟา้ สรุ าลยั อันเปน็ ใหญใ่ นดาวดงึ สส์ วรรค์ ก็มาโปรยปรายทพิ ยบปุ ผากรอง ท้งั พวงแกว้
และพวงทองกโ็ รยรว่ งจากกลบี เมฆกระทาํ สกั การบูชาแกส่ มเดจ็ นางพระยามัทรี ทา้ วเธอทรง
กระทาํ อนโุ มทนาทาน ( เวสสฺสนตฺ รสสฺ ) แห่งพระเวสสนั ดรราชฤๅษผี เู้ ป็นพระภสั ดา ( อติ ิ เมาะ อิ
มินา ปกาเรน ) ดว้ ยประการดงั นแ้ี ลว้ แล

(จบกัณฑม์ ทั ร)ี