เล่ม 8 บทวิเคราะห์ มหาเวสสันดรชาดก

๑

บทเรียนสำเร็จรปู วิชาภาษาไทย ๔ รหสั วชิ า ท๓๒๑๐๒ ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปีที่ ๕
บทวิเคราะห์ : มหาเวสสนั ดราชาดกกณั ฑม์ ทั รี

๒

บทเรียนสำเรจ็ รปู
วรรณคดแี ละวรรณกรรม วิชาภาษาไทย ๔ รหสั วิชา ท๓๒๑๐๑

บทวเิ คราะห์ : มหาเวสสนั ดรชาดกกณั ฑ์มัทรี

กรอบท่ี ๑
คุณคา่ ดา้ นเน้ือหา

๑. รปู แบบ
มหาเวสสนั ดรชาดก กณั ฑ์มทั รแี ตง่ ดว้ ยคำประพันธ์ประเภทร่ายยาว นำด้วยคำภาษาบาลี
ท่อนหน่ึง แลว้ แตง่ ดว้ ยรา่ ยยาวมีคำบาลแี ทรก เปน็ การใช้รปู แบบคำประพนั ธ์ได้เหมาะสมกบั
สาระสำคัญ ซ่งึ จะทำให้ผู้อ่านมีความซาบซ้ึงในความรกั ของผ้เู ป็นแมไ่ ด้อย่างดียิง่

เขา้ ใจแล้วตอบคำถาม..ในกระดาษคำตอบ

คำถามกรอบที่ ๑

คะแนะนำ : ตอบคำถามใหไ้ ดใ้ จความ

ขอ้ ๑ รปู แบบการประพันธเ์ รื่อง มหาเวสสันดรชาดก กัณฑม์ ัทรี มลี กั ษณะอยา่ งไร
............................................................................................................................. .......................................
........................................................................................... .........................................................................
............................................................................................................................. .......................................

ตรวจคำตอบจากเฉลยหน้าถดั ไป

บทเรียนสำเร็จรูป วชิ าภาษาไทย ๔ รหสั วชิ า ท๓๒๑๐๒ ช้ันมธั ยมศกึ ษาปีท่ี ๕
บทวิเคราะห์ : มหาเวสสนั ดราชาดกกณั ฑม์ ทั รี

๓

เฉลยคำถามกรอบท่ี ๑

คะแนะนำ : ตอบคำถามใหไ้ ดใ้ จความ

ข้อ ๑ รูปแบบการประพันธ์เร่อื ง มหาเวสสนั ดรชาดก กัณฑม์ ัทรี มลี กั ษณะอยา่ งไร
.................ร..ปู...แ..บ...บ...ก..า..ร..ป...ร..ะ..พ...ัน..ธ..เ์..ร..่อื ..ง...ม...ห..า..เ.ว..ส...ส..ัน...ด..ร..ช..า..ด...ก...ก...ณั ...ฑ...ม์..ั.ท..ร..ี...แ..ต...่ง.ด...ว้ ..ย..ค...ำ..ป..ร..ะ..พ...ัน...ธ..์ป...ร..ะ..เ.ภ...ท...........
...ร..า่..ย...ย..า..ว.....น..ำ..ด...ว้ ..ย..ค...ำ.ภ...า..ษ...า..บ..า..ล...ที ..อ่...น..ห...น...่ึง....แ..ล...้ว..แ..ต...ง่ .ด...ว้ ..ย..ร..า่..ย...ย..า..ว..ม..คี...ำ..บ..า..ล...แี ..ท...ร..ก... .เ..ป..น็...ก..า..ร..ใ..ช..้ร..ูป...แ..บ...บ..ค...ำ......
...ป...ร..ะ..พ...นั...ธ..์ไ.ด...เ้ .ห..ม...า..ะ..ส..ม...ก..บั...ส..า..ร..ะ...ส..ำ..ค..ัญ......ซ...งึ่ .จ...ะ..ท...ำ..ใ.ห...้ผ..ู้อ..่า..น...ม..ีค...ว..า..ม..ซ...า..บ..ซ...ึง้ ..ใ.น...ค..ว..า..ม..ร..ัก..ข...อ..ง..ผ..ู้เ..ป..็น...แ..ม...่ไ.ด...้อ..ย..่า..ง..ด..ี

ดมี าก..ตอบไดด้ ี

กรอบท่ี ๒
๒. องค์ประกอบของเรอ่ื ง

๒.๑ สาระสำคญั
เป็นการแสดงความรักของแม่ท่ีมตี ่อลูกวา่ เปน็ ความรักท่ยี งิ่ ใหญ่ การพลัดพรากจากลูก
ย่อมนำความทุกข์โศกมาสแู่ ม่อย่างยากที่จะหาสิ่งใดเปรยี บได้
๒.๒ โครงเร่ือง
มกี ารวางโครงเร่ืองได้ดีโดยผกู เรื่องให้เทพบุตร ๓ องค์นริ มิตกายเปน็ สตั ว์รา้ ยมาขวางนาง
มัทรีไว้ จนกลบั อาศรมไดท้ นั เวลาทีพ่ ระเวสสันดรจะให้ทานสองกมุ ารใหก้ บั พราหมณ์ชชู ก เมอื่ นางกลับ
มาแลว้ ไม่พบสองกุมารก็โศกเศรา้ เสียพระทัยจนสลบไป ต่อมาภายหลงั ได้ทรงทราบวา่ พระเวสสนั ดรทรง
ใหท้ านสองกมุ ารให้แก่พราหมณช์ ูชก นางมทั รีก็คลายความเศรา้ โศกพระทยั และเตม็ พระทยั อนุโมทนา
ในบตุ รทานของพระเวสสันดร

คำถามกรอบท่ี ๒

คะแนะนำ : ตอบคำถามให้ไดใ้ จความ

ขอ้ ๑ สาระสำคญั ของเร่ือง มหาเวสสันดรชาดก กัณฑ์มัทรี คอื อะไร
............................................................................................................................. .......................................
........................................................................................... .........................................................................
............................................................................................................................. .......................................

บทเรยี นสำเรจ็ รูป วิชาภาษาไทย ๔ รหสั วชิ า ท๓๒๑๐๒ ชนั้ มธั ยมศึกษาปีที่ ๕
บทวเิ คราะห์ : มหาเวสสันดราชาดกกณั ฑ์มัทรี

๔

เฉลยคำถามกรอบท่ี ๒

คะแนะนำ : ตอบคำถามให้ได้ใจความ

ข้อ ๑ สาระสำคัญของเรื่อง มหาเวสสนั ดรชาดก กัณฑ์มทั รี คอื อะไร
.......................ส..า..ร..ะ..ส...ำ..ค..ัญ...ข...อ..ง..เ.ร..อื่...ง....ม...ห..า..เ.ว...ส..ส..นั...ด..ร..ช...า..ด..ก....ก..ัณ....ฑ..ม์...ัท...ร..ี ..ค...อื ..ก..า..ร..แ...ส..ด..ง..ค..ว..า..ม...ร..ัก..ข..อ...ง..แ..ม..่ท...ี่ม...ี .....
....ต..่อ..ล...ูก..ว..า่..เ.ป...็น...ค..ว..า..ม...ร..กั ..ท..่ีย...ิง่ ..ใ.ห...ญ...่...ก..า..ร..พ...ล..ดั...พ..ร..า..ก...จ..า..ก..ล...กู ..ย..่อ...ม..น...ำ..ค..ว..า..ม...ท...ุก..ข..์โ..ศ..ก...ม..า..ส..ู่แ...ม..่อ...ย..า่..ง..ย..า..ก..ท...ีจ่..ะ...ห..า. ....
....ส..่งิ..ใ.ด...เ.ป...ร..ีย..บ...ไ.ด...้ .................................................................................................. .......................................

ศึกษา..เน้ือหากรอบต่อไป..ครับ

กรอบที่ ๓
๒.๓ ตวั ละคร

พระเวสสันดร มีลกั ษณะสำคัญดงั น้ี
๑) คณุ ธรรมสงู เหนือมนุษย์ ยากที่มนุษย์ทัว่ ไปจะทำได้ ไดแ้ กก่ ารบริจาคบตุ รทาน คอื

พระชาลีและพระกณั หา ซึง่ เปรยี บเสมอื นแก้วตาดวงใจของพ่อแม่ให้เป็นทานแกช่ ชู ก นับเป็นการ
บำเพ็ญทานอันยิง่ ใหญ่ประการหนงึ่

๒) เข้าใจในธรรมชาติของมนุษย์ เชน่ ทำการให้นางมัทรีตอ้ งเจบ็ พระทยั เพื่อจะไดค้ ลาย
ความเศรา้ โศกทพ่ี ระกุมารทั้งสองหายไป เป็นการใช้จติ วิทยาเพอื่ ให้นางมัทรีคลายความเศร้าโศก มิ
เช่นนั้นนางอาจจะเศร้าโศกจนเกดิ อันตรายได้

นางมัทรี มลี กั ษณะสำคญั ดังนี้
๑) จงรกั ภักดีต่อพระสวามี
๒) เปน็ ยอดกุลสตรี ปฏบิ ตั ิหน้าท่ภี รรยาและมารดาได้อย่างสมบูรณ์ครบถว้ น
๓) มีความอดทน ไมย่ ่อท้อต่อความยากลำบาก
๔) มจี ติ อนั เปน็ กศุ ล จงึ อนุโมบุตรทานของพระเวสสันดร

ตอบคำถามหนา้ ถดั ไป

บทเรียนสำเรจ็ รูป วิชาภาษาไทย ๔ รหสั วิชา ท๓๒๑๐๒ ช้นั มธั ยมศึกษาปีที่ ๕
บทวเิ คราะห์ : มหาเวสสันดราชาดกกณั ฑม์ ัทรี

๕

คำถามกรอบที่ ๓

คะแนะนำ : ใหเ้ ลอื กข้อที่ถกู ทส่ี ุด

กำหนดให้
ก. พระเวสสันดร
ข. พระนางมทั รี

ขอ้ ตอ่ ไปน้ีเป็นลักษณะของตัวละครใด
ขอ้ ๑ ไม่ย่อท้อต่อความยากลำบาก
ข้อ ๒ คุณธรรมสูงเหนอื มนษุ ย์
ข้อ ๓ เป็นยอดกลุ สตรี
ขอ้ ๔ จงรักภักดีต่อพระสวามี
ข้อ ๕ เข้าใจในธรรมชาตขิ องมนษุ ย์

ตรวจคำตอบจากเฉลยหน้าถดั ไป

บทเรยี นสำเร็จรปู วิชาภาษาไทย ๔ รหสั วชิ า ท๓๒๑๐๒ ช้นั มธั ยมศกึ ษาปีที่ ๕
บทวิเคราะห์ : มหาเวสสันดราชาดกกณั ฑ์มัทรี

๖

เฉลยคำถามกรอบที่ ๓

คะแนะนำ : ใหเ้ ลือกขอ้ ที่ถกู ทสี่ ุด

ขอ้ ๑ ข ข้อ ๒ ก ขอ้ ๓ ข ข้อ ๔ ข ข้อ ๕ ก

ดีมากทตี่ อบถูก..ด้วยความสามารถ

กรอบที่ ๔
๒.๔ ฉากและบรรยากาศ

ฉากเป็นป่าบริเวณอาศรมของพระเวสสนั ดร ผแู้ ตง่ บรรยายบรรยากาศไดส้ มจรงิ และ
เหมาะสมสอดคล้องกับเนื้อเร่ือง ดังปรากฏบทอาขยานทนี่ ักเรยี นทอ่ งจำ

๒.๕ กลวิธใี นการแต่ง

แตง่ ดว้ ยคำประพันธ์ประเภทรา่ ยยาวที่มคี าถาบาลีนำ เป็นตอนทีว่ า่ ดว้ ยนางมัทรเี ข้าปา่ ไปหา
ผลไมก้ ลบั มาไม่พบพระกุมารผ้เู ปน็ ลกู จึงออกตามหา

ผูแ้ ตง่ เน้นให้ผู้อา่ นเกิดความซาบซึ้งในการพรรณนาความรักของแมท่ ม่ี ีตอ่ ลูก รสวรรณคดีที่
เดน่ ชดั ที่สุด คอื สลั ลาปังคพิสัย รองลงมาคือ พิโรธวาทัง ซ่ึงปรากฏในตอนทพ่ี ระเวสสนั ดรทรงเห็น
นางมทั รเี ศร้าโศก จงึ คิดหาวิธีตัดความเศรา้ โศกนั้น ด้วยการกล่าวบรภิ าษนางมัทรวี า่ คิดนอกใจไปคบ
กบั ชายอ่นื

นางมัทรที รงเจ็บพระทยั เลยตัดพอ้ พระเวสสันดรก่อนจะออกตามหาพระโอรสพระธดิ า
ดว้ ยพระวรกายทอ่ี ดิ โรยจนสลบไป ตอนนี้เปน็ ช่วงที่สะเทือนอารมณ์และบีบคน้ั หวั ใจมาก สง่ ผลให้
ผู้อ่านเกดิ ความร้สู กึ สงสารและเห็นใจนางมัทรีท่ตี ้องสญู เสีย แตเ่ มือ่ ทราบความจริงนางก็เขา้ ใจคลาย
ความเศร้าโศกและอนโุ มทนาทานบารมกี ับพระเวสสนั ดร ผ้อู า่ นก็เกดิ ความปตี ิใจ นบั วา่ ผูแ้ ตง่ ไดใ้ ช้
กลวธิ ใี นการนำเสนอไดอ้ ยา่ งสะเทือนอารมณ์ และน่าสนใจ

ตอบคำถามหนา้ ถดั ไป..ครบั

บทเรียนสำเร็จรปู วิชาภาษาไทย ๔ รหสั วชิ า ท๓๒๑๐๒ ชนั้ มธั ยมศกึ ษาปที ี่ ๕
บทวิเคราะห์ : มหาเวสสันดราชาดกกณั ฑ์มทั รี

๗

คำถามกรอบท่ี ๔

คะแนะนำ : ตอบคำถามให้ได้ใจความ

ขอ้ ๑ ฉากและบรรยากาศในเรอื่ ง มหาเวสสันดรชาดก กัณฑม์ ัทรี เป็นทใ่ี ด
............................................................................................................................. .......................................
........................................................................................... .........................................................................

ขอ้ ๒ รสวรรณคดีท่ีเด่นชดั ที่สุดในเรอื่ ง มหาเวสสันดรชาดก กัณฑม์ ัทรี คอื รสใด
...................................................................................................... ..............................................................

ขอ้ ๒ รสวรรณคดีทีเ่ ดน่ ชัดรองจากขอ้ ๒ ใน เรื่อง มหาเวสสนั ดรชาดก กัณฑ์มัทรี คือ รสใด
............................................................................................................................. .......................................

ตรวจคำตอบจากเฉลยหน้าถดั ไป..ครับ

บทเรียนสำเรจ็ รูป วชิ าภาษาไทย ๔ รหสั วชิ า ท๓๒๑๐๒ ชน้ั มธั ยมศึกษาปที ี่ ๕
บทวเิ คราะห์ : มหาเวสสนั ดราชาดกกณั ฑ์มทั รี

๘

เฉลยคำถามกรอบท่ี ๔

คะแนะนำ : ตอบคำถามใหไ้ ดใ้ จความ

ข้อ ๑ ฉากและบรรยากาศในเร่ือง มหาเวสสนั ดรชาดก กัณฑม์ ัทรี เป็นทใี่ ด
...............ฉ...า..ก..แ..ล...ะ..บ...ร..ร.ย...า..ก..า..ศ...ใ.น...เ.ร..่ือ..ง..ม...ห..า..เ..ว..ส..ส..ัน...ด..ร..ช...า..ด..ก....ก..ัณ....ฑ..์ม...ัท...ร..ี .เ.ป...็น..ป...า่..บ...ร..เิ .ว.ณ....อ..า..ศ...ร..ม..ข..อ...ง..พ..ร..ะ............
.เ..ว..ส..ส..นั...ด..ร.....ผ..ูแ้...ต..ง่..บ...ร..ร..ย..า..ย..บ...ร..ร..ย..า..ก...า..ศ..ไ.ด...ส้..ม...จ..ร..งิ.....แ..ล..ะ..เ..ห..ม...า..ะ..ส..ม...ส..อ...ด..ค..ล...อ้ ..ง..ก..บั...เ.น...ื้อ. .เ.ร..่ือ..ง.................................

ข้อ ๒ รสวรรณคดีที่เดน่ ชดั ท่ีสดุ ในเร่อื ง มหาเวสสันดรชาดก กัณฑม์ ทั รี คอื รสใด
...............ร..ส...ว..ร..ร..ณ...ค...ด..ที...ี่เ.ด..่น...ช..ดั...ท..สี่...ุด...เ..ร..ื่อ..ง.....ม..ห...า..เ.ว..ส..ส...ัน..ด...ร..ช..า..ด...ก...ก...ัณ...ฑ...์ม..ัท...ร..ี.ค...ือ...ส...ัล..ล..า..ป...ัง.ค...พ...สิ ..ยั.....................
...............ร..ส...ว..ร..ร..ณ...ค...ด..ที...เ่ี .ด..น่...ช..ดั...ร..อ..ง..จ..า..ก..ข..้.อ...๒....ใ..น....เ.ร..อ่ื...ง....ม..ห...า..เ.ว..ส...ส..ัน...ด..ร..ช...า..ด..ก....ก..ณั...ฑ...์ม...ทั ..ร..ี..ค..ือ....พ...ิโ.ร..ธ..ว..า..ท...ัง.......

ดมี ากทต่ี อบถกู ..ดว้ ยความสามารถ

กรอบที่ ๕

คุณค่าดา้ นวรรณศลิ ป์

๑. การสรรคำ กวีได้เลอื กสรรคำทสี่ อ่ื ความคดิ ไดด้ ดี งั นี้
๑.๑ การใชถ้ อ้ ยคำใหเ้ กดิ อารมณ์สะเทอื นใจ กวีเลือกใช้คำได้เหมาะสมกับอารมณ์ท่ี

ต้องการจะถ่ายทอด ดงั ตวั อย่างตอ่ ไปนี้
๑) การใช้ถอ้ ยคำรำพึงรำพนั เปน็ การรำพงึ รำพันบรรยากาศผ่านตัวละครที่ได้

อารมณ์ความสะเทือนใจ และตรงใจผูเ้ ป็นแมใ่ นชวี ิตจริงในทกุ ยุคทกุ สมัย เป็นการเพมิ่ ความรักความผู้
พันให้ผู้อา่ นและผ้ฟู ังทีเ่ ป็นแม่และลกู ไดเ้ ปน็ อย่างดียง่ิ ดงั น้ี

“...เมอื่ เชา้ แม่จะเข้าสปู่ ่า พ่อชาลีแมก่ ัณหายงั ทูลส่งั แมย่ งั กลบั หลังมาโลมลูบจูบกระหม่อม
จองเกล้าท้ังสองรา กลน่ิ ยงั จบั นาสาอย่รู วยรน่ื ....ใครจะดอกพระศอเสวยนมผทมด้วยแม่เลา่ ยามเม่อื
แมจ่ ะเข้าทบ่ี รรจถรณ์ เจ้าเคยเรียงหมอนนอนแนบข้างทุกราตรี แต่นแี้ มจ่ ะกลอ่ มใครให้นทิ รา...”

๒) การใชถ้ อ้ ยคำสำนวนเชิงตดั พ้อ ใหใ้ หเ้ กดิ อารมณส์ งสารเวทยาและบบี ค้ันจิตใจ
ผอู้ า่ นผฟู้ ังเปน็ อยา่ งยิ่ง ดังนี้

“....อกของใครจะอาภพั ยบั พิกลเหมือนอกของมัทรีไมม่ ีเนตร น่าท่จี ะสงสารสงั เวชโปรดปราณี
ว่ามทั รนี ี้เป็นเพื่อนยากอยูจ่ ริงๆ ช่างคอ้ นตงิ ปรภิ าษณาได้ลงคอไมค่ ดิ เลย พระคุณเอ่ยถึงพระองค์จะ
สงสัยกน็ ้ำใจของมัทรีนี้กตเวที เปน็ ไมเ้ ทา้ กา้ วเข้าสู่ที่ทางทดแทน ......อปุ มาเหมือน สีดาอันภกั ดีต่อ
สามรี ามบัณฑติ ปานประหนึ่งวา่ ศษิ ยก์ บั อาจารย์ พระคุณเอ่ยเกล้ากระหม่อมฉานทำผิดแต่เพยี งน้ี

บทเรยี นสำเร็จรูป วชิ าภาษาไทย ๔ รหสั วชิ า ท๓๒๑๐๒ ช้ันมธั ยมศกึ ษาปที ี่ ๕
บทวเิ คราะห์ : มหาเวสสนั ดราชาดกกณั ฑ์มัทรี

๙

เพราะว่าล่วงราตรจี ึ่งมีโทษ ขอพระองค์ทรงพระกรุณาโปรด ซึง่ โทษโทษานโุ ทษกระหมอ่ มฉนั มัทรี แต่
คร้งั เดยี วนเ้ี ถดิ ”

๓) การใชแ้ สดงอารมณห์ งึ หวงใหเ้ จบ็ แค้นเพ่ือดบั ความโศกเศรา้ ใหเ้ กดิ อารมณ์
สงสารเวทยาและบีบคั้นจติ ใจผู้อา่ นผฟู้ งั เปน็ อย่างย่ิง ดังน้ี

“....จำจะเอาโวหารการหงึ เขา้ มาหักโศกให้เส่ือมลง จึ่งเอือ้ นโองการตรสั ประภาษวา่ (ดกู รนาง
นาฏ พระนอ้ งรกั เจ้าผู้มีพกั ตร์อนั ผดุ ผอ่ งเสมือนหน่ึงเอาน้ำทองมาทาบทับประเทอื งผิว ราวกะวา่ จะลอย
ลว่ิ เลอื่ นลงจากฟ้า ใครไดเ้ ห็นเปน็ ขวัญตาเตม็ จะหลงละลายทุกข์ปลุกเปล้อื งอารมณ์ชายให้เชยช่นื จะนงั่
นอนเดินยนื ก็ต้องอย่าง) พร้อมดว้ ยเบญจางคจริตรปู จำเรญิ โฉมประโลมโลกลอ่ แหลมวิไลลักษณ์
ประกอบดว้ ยเชอ้ื ศักด์สิ มมุติวงศพ์ งศก์ ษัตรา เออก็เมอื่ เช้าเจา้ จะเข้าป่าน่าสงสารปานประหนงึ่ วา่ จะไป
มไิ ด้ ทำร้องไหฝ้ ากลูกมิรู้แลว้ ครั้นคลาดแคล้วเคล่ือนคล้อยเข้าสดู่ ง ปานประหน่งึ ว่าจะหลงลืมลูกสละผัว
ต่อมืดมวั จึ่งกลับมา ทำเป็นบีบน้ำตาตอี กวา่ ลูกหาย ใครจะไมร่ แู้ ยบคายความคดิ หญิง ถ้าแมน้ เจา้ อาลัย
อยู่ดว้ ยลกู จริง ๆ เหมือนวาจา ก็จะรบี กลับเข้ามาแตว่ ่วี ันไม่ทนั รอน เออนี่เจ้าเทย่ี วพเนจรนอนตามสนกุ
ใจ ชมนกชมไม้ในไพรวนั สารพันทีจ่ ะมี ทงั้ ฤๅษสี ิทธว์ ิทยาธรคนธรรพ์ เทพารักษผ์ ูม้ ีพักตร์อนั เจริญ เห็น
แล้วก็น่าเพลดิ เพลนิ ไมเ่ มินได้”

๔) การใชค้ ำซำ้ และกลมุ่ คำที่มพี ื้นเสยี งเดยี วกนั ดังน้ี
“....อกแมน่ ีใ้ หอ้ ่อนหิวสุดละหอ้ ย ท้งั ดาวเดือนกเ็ คลอ่ื นคลอ้ ยลงลับไม้ สุดทีแ่ ม่จะตดิ ตามเจ้า
ไปในยามนี้ ฝูงลงิ คา่ งบา่ งชะนที ่นี อนหลบั ก็กล้ิงกลับเกลอื กตวั อยู่ย้ัวเยี้ย ทงั้ นกหกก็งัวเงยี เหงา
เงียบทกุ รวงรงั แตแ่ มเ่ ทยี่ วเซซงั เสาะแสวงทุกแหง่ ห้องหิมเวศ ทว่ั ประเทศทุกราวปา่ สดุ สายนยั นาที่
แมจ่ ะตามไปเล็งแล สุดโสตแล้วที่แมจ่ ะซับทราบฟังสำเนียง สดุ สุรเสียงที่แมจ่ ะรำ่ เรียกพิไรร้อง สดุ
ฝเี ท้าทแี่ ม่จะเย่ืองยอ่ งยกย่างลงเหยียบดิน กส็ ดุ ส้นิ สุดปัญญาสุดหาสดุ ค้นเหน็ สุดคดิ จะได้พานพบ
ประสบรอยพระลกู น้อยแตส่ ักนดิ ไม่มีเลย ”

อ่านเข้าใจแลว้ ไปตอบคำถามหน้าถดั ไป

บทเรียนสำเรจ็ รปู วชิ าภาษาไทย ๔ รหสั วชิ า ท๓๒๑๐๒ ชนั้ มธั ยมศึกษาปีที่ ๕
บทวิเคราะห์ : มหาเวสสนั ดราชาดกกณั ฑ์มทั รี

๑๐

คำถามกรอบที่ ๕
กำหนดให้

ก. การใช้ถอ้ ยคำใหเ้ กิดอารมณส์ ะเทือนใจ โดยการใชถ้ ้อยคำรำพึงรำพนั
ข. การใชถ้ อ้ ยคำให้เกดิ อารมณส์ ะเทือนใจ โดยการใชถ้ ้อยคำสำนวนเชงิ ตัดพ้อ
ค. การใชถ้ อ้ ยคำให้เกดิ อารมณส์ ะเทือนใจ โดยการใช้ถ้อยคำแสดงอารมณห์ ึงหวงให้
เจบ็ แค้นเพ่ือดับความโศกเศร้า
ง. การใช้ถอยคำให้เกิดอารมณส์ ะเทือนใจ โดยการใช้คำซ้ำและกลุ่มคำท่ีมี
พื้นเสียงเดยี วกนั

คะแนะนำ : เลือกข้อทีถ่ ูกทสี่ ุด

ขอ้ ๑ “....อกแม่นีใ้ ห้อ่อนหิวสุดละห้อย ทงั้ ดาวเดอื นกเ็ คลอ่ื นคลอ้ ยลงลับไม้ สุดทแ่ี ม่จะ
ตดิ ตามเจา้ ไปในยามน้ี ฝูงลงิ ค่างบ่างชะนีที่นอนหลบั ก็กล้งิ กลบั เกลือกตัวอยู่ยัว้ เยี้ย ทัง้ นกหกก็
งัวเงยี เหงาเงยี บทุกรวงรัง แตแ่ มเ่ ทีย่ วเซซงั เสาะแสวงทุกแหง่ ห้องหิมเวศ ท่ัวประเทศทุกราวป่า สุด
สายนัยนาท่ีแม่จะตามไปเลง็ แล สุดโสตแลว้ ทแ่ี ม่จะซบั ทราบฟังสำเนียง สุดสุรเสยี งทีแ่ มจ่ ะรำ่ เรียก
พไิ รร้อง สดุ ฝีเท้าทแ่ี ม่จะเย่ืองยอ่ งยกย่างลงเหยยี บดิน ก็สดุ ส้นิ สดุ ปัญญาสุดหาสุดคน้ เห็นสุดคิด จะ
ได้พานพบประสบรอยพระลูกนอ้ ยแตส่ กั นดิ ไม่มเี ลย ”

เปน็ การเลอื กสรรคำแบบใด
ขอ้ ๒ “....อกของใครจะอาภัพยับพิกลเหมือนอกของมทั รีไม่มเี นตร นา่ ทจ่ี ะสงสารสงั เวช
โปรดปราณีว่ามัทรีนีเ้ ป็นเพอื่ นยากอยูจ่ ริงๆ ชา่ งค้อนตงิ ปริภาษณาได้ลงคอไม่คิดเลย พระคุณเอ่ยถงึ
พระองค์จะสงสยั กน็ ้ำใจของมัทรนี ี้กตเวที เป็นไม้เทา้ ก้าวเข้าสทู่ ี่ทางทดแทน ......อุปมาเหมือนสดี าอัน
ภกั ดตี ่อสามรี ามบัณฑิต ปานประหน่ึงว่าศิษย์กบั อาจารย์ พระคุณเอย่ เกล้ากระหม่อมฉานทำผดิ แต่
เพียงนี้ เพราะวา่ ลว่ งราตรีจ่งึ มโี ทษ ขอพระองคท์ รงพระกรุณาโปรด ซ่ึงโทษโทษานุโทษกระหม่อม
ฉนั มัทรี แตค่ ร้งั เดยี วนเี้ ถดิ ”
เปน็ การเลือกสรรคำแบบใด
ขอ้ ๓ “...เมื่อเชา้ แม่จะเข้าสูป่ ่า พ่อชาลีแม่กณั หายงั ทูลสั่ง แมย่ ังกลบั หลงั มาโลมลบู จูบ
กระหม่อมจองเกลา้ ทัง้ สองรา กลิน่ ยงั จบั นาสาอยรู่ วยร่ืน..ใครจะดอกพระศอเสวยนมผทมด้วยแมเ่ ลา่
ยามเม่ือแมจ่ ะเขา้ ทบ่ี รรจถรณ์ เจ้าเคยเรยี งหมอนนอนแนบขา้ งทุกราตรี แต่น้ีแมจ่ ะกล่อมใครใหน้ ิทรา...”

เป็นการเลือกสรรคำแบบใด

บทเรียนสำเร็จรปู วิชาภาษาไทย ๔ รหสั วชิ า ท๓๒๑๐๒ ช้นั มธั ยมศกึ ษาปีที่ ๕
บทวิเคราะห์ : มหาเวสสันดราชาดกกณั ฑม์ ัทรี

๑๑

เฉลยคำถามกรอบท่ี ๕
คะแนะนำ : เลือกขอ้ ทถี่ ูกท่ีสุด

ขอ้ ๑ ง ข้อ ๒ ข ข้อ ๓ ก

ดีมากทตี่ อบถูก..ด้วยความสามารถ..ศกึ ษาเน้ือหากรอบต่อไป..ครบั

คำถามกรอบท่ี ๖
๒. การใชโ้ วหาร

กวไี ดเ้ ลอื กใชส้ ำนวนภาษาก่อใหเ้ กดิ จินตภาพ ดังนี้
๒.๑ การใชอ้ ปุ มาโวหารทีแ่ สดงความเศรา้ โศกของนางมัทรีจนสลบไป เปน็ จดุ เด่นของ

กัณฑ์มทั รที ่ีทำใหผ้ ู้อ่านเกิดอารมณส์ ะเทือนใจดว้ ยความสงสาร การใชถ้ อ้ ยคำแสดงความสามารถของกวี
ในการประพนั ธ์ได้อยา่ งชัดเจน ดังตัวอยา่ ง

“...ควรจะสงสารเอย่ ดว้ ยนางแก้วกัลยาณี น้อมพระเกศลี งทลู ถามหวงั จะตดิ ตามพระลกู รักทั้ง
สองรา กราบถวายบังคมลาลุกเล่อื นเขยื้อนยกพระบาทเยื้องย่าง พระกายนางใหเ้ สียวสนั่ หวัน่ ไหวไปท้งั
องค์ ดุจชายธงอันต้องกำลังลมอยู่ลว่ิ ๆ สิน้ พระแรงโรยเธอโหยหิวระหวยทรวง พระศอเธอหงุบง่วง
ดวงพระพักตร์เธอผดิ เผือดให้แปรผัน จะทลู ส่ังกย็ งั มิทนั ท่ีว่าจะทูลเลยแต่พอตรัสว่าพระคุณเจ้าเอย๋ คำ
เดียวเทา่ นั้นก็หายเสียงเอียงพระกายบ่ายศโิ รเพฐน์ พระเนตรหลบั หบั พระโอษฐ์ลงทนั ที (วสิ ญญฺ ี หุตวฺ า)
นางก็ถงึ วสิ ัญญสี ลบลงตรงหน้าฉาน ปานประหนึ่งว่าพมุ่ ฉัตรทองอนั ต้องสายอัสนีฟาดขาดระเนนเอน
แล้วกล็ ม้ ลงตรงหน้าพระที่น่งั เจ้า นน้ั แล

๒.๒ การใชค้ ำอา้ งองิ สำนวนสภุ าษิต เปน็ การใช้ถอ้ ยคำใหเ้ กดิ แง่คิดกับผู้อ่านและผู้ฟัง
ได้เปน็ อย่างดี ดังน้ี

“...โอพ้ ระจอมขวัญของแม่เอย่ เจ้ามเิ คยไดค้ วามยากยา่ งเท้าลงเหยียบดิน รน้ิ กม็ ิไดไ้ ต่
ไรมิได้ตอม...

“...อกเอย๋ จะอยู่ไปไยใหท้ นเวทนา อปุ มาเสมอื นหนง่ึ พฤกษาลดาวลั ยย์ ่อมจะอาสญั ลงเพราะลูก
เปน็ แท้เทีย่ ง ....”

“.... อุปมาเสมอื นหน่ึงภุมรนิ บนิ วะวอ่ น เทีย่ วซบั ซาบเอาเกสรสคุ นธมาเลศ พบดอกไม้อนั วเิ ศษ
ต้องประสงค์ หลงเคล้าคลึงรสจนลืมรงั เขา้ เถ่อื นเจ้าลืมพร้าได้หนา้ เจา้ ลืมหลัง..”

บทเรียนสำเร็จรปู วิชาภาษาไทย ๔ รหสั วชิ า ท๓๒๑๐๒ ช้ันมธั ยมศกึ ษาปีที่ ๕
บทวิเคราะห์ : มหาเวสสนั ดราชาดกกณั ฑม์ ัทรี

๑๒

คำถามกรอบท่ี ๖
คะแนะนำ : เลอื กขอ้ ทถ่ี ูกทสี่ ดุ

ขอ้ ๑ ข้อใดแสดงการเคลอื่ นไหว (พลวตั ร) ไดช้ ดั เจนที่สดุ
ก. น้อมพระเกศลี งทูลถามหวังจะตดิ ตามพระลูกรักทง้ั สองรา กราบถวายบงั คมลาลุกเลื่อน

เขยือ้ นยกพระบาทเย้ืองย่าง
ข. โอพ้ ระจอมขวญั ของแม่เอ่ย เจ้ามิเคยได้ความยากย่างเท้าลงเหยียบดิน รนิ้ ก็มิไดไ้ ต่

ไรมไิ ด้ตอม
ค. พระกายนางใหเ้ สียวสนั่ หวัน่ ไหวไปทั้งองค์ ดุจชายธงอนั ต้องกำลงั ลมอย่ลู วิ่ ๆ

สิ้นพระแรงโรยเธอโหยหิวระหวยทรวง
ง. อปุ มาเสมือนหน่งึ ภมุ รนิ บนิ วะว่อน เที่ยวซับซาบเอาเกสรสคุ นธมาเลศ พบดอกไม้อัน

วเิ ศษต้องประสงค์ หลงเคล้าคลงึ รสจนลืมรงั เข้าเถ่ือนเจา้ ลมื พร้าได้หน้าเจ้าลมื หลงั
ขอ้ ๒ ข้อใดมีความหมายโดยนัยต่างจากข้ออน่ื
ก. โอ้พระจอมขวัญของแมเ่ อ่ย เจา้ มเิ คยได้ความยากย่างเท้าลงเหยียบดิน ริน้ ก็มไิ ดไ้ ต่

ไรมไิ ด้ตอม
ข. อุปมาเสมือนหน่ึงภุมรนิ บนิ วะวอ่ น เท่ยี วซบั ซาบเอาเกสรสคุ นธมาเลศ พบดอกไม้อนั

วิเศษตอ้ งประสงค์ หลงเคลา้ คลึงรสจนลืมรงั เข้าเถื่อนเจา้ ลืมพร้าได้หน้าเจ้าลืมหลัง
ค. อกเอย๋ จะอยู่ไปไยให้ทนเวทนา อุปมาเสมือนหนึง่ พฤกษาลดาวลั ย์ย่อมจะอาสัญลง

เพราะลูกเปน็ แท้เที่ยง

ตรวจคำตอบจากเฉลยหนา้ ถดั ไป..ครับ

บทเรยี นสำเร็จรปู วิชาภาษาไทย ๔ รหสั วิชา ท๓๒๑๐๒ ช้นั มธั ยมศึกษาปที ี่ ๕
บทวเิ คราะห์ : มหาเวสสนั ดราชาดกกณั ฑม์ ทั รี

๑๓

เฉลยคำถามกรอบที่ ๖
คะแนะนำ : เลือกขอ้ ทถ่ี ูกทส่ี ดุ

ข้อ ๑ ค ข้อ ๒ ค

ดีมากทตี่ อบถูก..ดว้ ยความสามารถ..ศึกษาเนื้อหากรอบสุดทา้ ยเลยครบั

กรอบท่ี ๗

คุณค่าดา้ นสงั คม

๑. สะท้อนค่านยิ มเกี่ยวกับสังคมไทย ในสมัยโบราณถือว่าภรรยาเป็นทรพั ย์สมบตั ิของสามี
สามีมีสิทธเ์ิ หนือภรรยาทุกประการ ถ้าสามีเป็นกษตั ริย์ อำนาจนั้นก็มากขึ้น ดงั คำทีพ่ ระเวสสันดรตรสั
แก่นางมัทรวี ่า

“...เจา้ เป็นแต่เพียงเมียควรหรอื มาหม่ินได้ ถ้าแมน้ พี่อยูใ่ นกรุงไกรเหมือนแต่ก่อนเกา่ หากว่าเจา้
ทำเชน่ นี้ กายของมัทรกี จ็ ะขาดสะบน้ั ลงทันตาด้วยพระกรเบอ้ื งขวาของอาตมานีแ้ ล้วแล..”

นอกจากนผี้ ู้หญิงจะต้องปรนนบิ ตั สิ ามี ซ่ือสัตยต์ ่อสามี ส่วนลูกน้ันถอื เป็นสมบัตขิ องพอ่ แม่
ต้องเครารพเชอื่ ฟัง และพ่อแมส่ ามารถยกลกู ให้ผอู้ น่ื ได้

๒. สะทอ้ นให้เหน็ ธรรมชาติของมนษุ ย์ ความรักนำมาซึ่งความทกุ ข์ ความโศกเศรา้ เสียใจ
เช่น เมอ่ื ลูกพลัดพรากจากไปพ่อแม่ย่อมมคี วามทกุ ขเ์ พราความรกั ความเป็นหว่ ง กงั วล โศกเศร้า
เม่ือคิดวา่ ลกู ของตนล้มหายตายจากไป แต่ความโศกเศร้าเสียใจจะบรรเทาลงไดเ้ มื่อมีความโกรธ เจบ็ ใจ
หรอื เมือ่ เกิดความเข้าใจในส่ิงทผ่ี ้อู น่ื ทำ

ตัวอยา่ งเชน่ ตอนที่พระเวสสันดรกล่าวบริภาษนางมัทรี เพอ่ื ให้นางมทั รจี งึ โกรธจนลืมความ
โศกเศร้า

“...สมเดจ็ พระราชสมภาร เมื่อไดส้ ดบั สารพระมัทรเี ธอแสนวิโยคโศกศลั ย์สุดกําลัง ถึงแม้น
จะมติ รัสแก่นางมั่งจะมเิ ป็นการ จําจะเอาโวหารการหึงเข้ามาหกั โศกให้เส่ือมลงจึง่ เอื้อนโองการตรัส
ประภาษว่า....”

บทเรยี นสำเร็จรปู วิชาภาษาไทย ๔ รหสั วชิ า ท๓๒๑๐๒ ชั้นมธั ยมศึกษาปีท่ี ๕
บทวิเคราะห์ : มหาเวสสันดราชาดกกณั ฑม์ ทั รี

๑๔

๓. สะท้อนความเชื่อของสังคมไทย จากข้อความตอนท่ีพระนางมทั รีออกสูป่ า่ เพื่อหาเก็บ
ผลไม้ ผลไมก้ ็เพีย้ นผิดปกติ ซงึ่ ถอื ว่าเป็นลางร้าย จากความในบทประพันธ์วา่

“...เหตุไฉนไมท้ ่ีมผี ลเปน็ พุม่ พวง กก็ ลายกลบั เปน็ ดอกดวงเดยี รดาษอนาถเนตร แถวโน้นนัน่
แกว้ เกดพกิ ุลแกมกบั กาหลง ถัดไปก็สายหยดุ ประยงค์แลยมโดย ยามพระพายพดั เคยร่วงโรยรายดอก
ลงมูนมอง แมย่ ังได้เก็บมารอ้ ยกรองไปฝากลกู เม่ือวันวาน กเ็ พย้ี นผดิ พสิ ดารเปน็ พวงผล สพพฺ า มุยหฺ นตฺ ิ
เม ทิสา ทง้ั แปดทิศก็มืดมัวท่ัวทุกแห่ง ท้ังขอบฟา้ กด็ าดแดงเป็นสายเลอื ด ไม่เวน้ วายหายเหือดเป็นลาง
ร้ายไปรอบขา้ ง ทกฺขิณกฺขิ นัยนต์ าขวาก็พรา่ งๆอย่พู รายพร้อย ดจู ติ ใจของแมน่ ้ยี ังน้อยอยู่นิดเดยี ว ท้งั
อนิ ทรียก์ เ็ สยี วๆ สนั่ ระรัวรกิ สาแหรกคานบนั ดาลพลกิ ดลงจากบา่ ทั้งขอน้อยในหตั ถาท่เี คยถอื ก็หลุด
หล่นลงจากมือไมเ่ คยเปน็ เหน็ อนาถ....”

แปลความเป็นลางรา้ ย ๙ ประการ ได้แก่
๑. ไมผ้ ลกลบั กลายเป็นไมด้ อก
๒. ไม้ดอกกลบั กลายเป็นไม้ผล
๓. มดื มัวไปทัว่ ทง้ั ๘ ทิศ คือ อดุ ร อสี าน บูรพา อาคเนย์ ทักษิณ หรดี ปัจจมิ พายพั
๔. เขม่นตาขวา
๕. ใจเหมอื นจะขาด
๖. ขอบฟา้ กลายเปน็ สแี ดงสายเลือด
๗. กายรู้สึกเสียวๆ สั่นๆ
๘. ขอทีใ่ ช้สอยผลไม้หลุดลงจากมือ
๙. ไมค้ านพลิกลงจากบ่า

๔. สะท้อนเกี่ยวกับขนบธรรมเนียมประเพณี อนั เปน็ ประเพณที เ่ี ก่ียวเนอ่ื งกับ
พระพทุ ธศาสนา โดยเร่ือง มหาเวสสนั ดรชาดก เป็นชาดกทีพ่ ุทธศาสนิกชนนยิ มนำมาเล่าขานจดั เป็น
งานเทศนม์ หาชาติกนั ทุกปีมาตัง้ แต่คร้ังอดีต โดยจดั สถานทใี่ หส้ อดคล้องกบั เร่อื งราวใหเ้ ป็นป่าท่ีอุดมไป
ด้วยไมผ้ ล บางแห่งกจ็ ัดตกแตง่ ภาชนะใสเ่ ครอ่ื งกัณฑเ์ ทศน์เปน็ รูปต่างๆ ท่สี อดคลอ้ งกบั เนอ้ื เรอื่ งกณั ฑ์
นั้นๆ เชน่ ทำรูปเรอื สำเภาบูชากณั ฑ์กุมาร จัดเปน็ รปู กระจาดใหญ่ใสเ่ สบียงอาหารและผลไม้ต่างๆ
บูชากณั ฑ์มหาราช บางแหง่ ก็จดั กณั ฑ์เทศน์กนั อย่างใหญ่โตในเชิงประกวดประชนั กัน มีการบรรเลง
ดนตรีไทยประกอบเพอ่ื ชว่ ยสร้างอารมณร์ ่วมใหก้ ับผู้ฟังเทศน์ ทง้ั น้พี ระสงฆท์ ม่ี าเป็นผู้เทศน์จะเป็น
พระสงฆท์ เ่ี ทศได้อย่างไพเราะ ใช้ภาษาง่ายๆ เพ่ือให้เข้าถึงผูฟ้ งั ทกุ เพศทกุ วยั บางคร้ังก็มกี ารเทศน์แหล่
ดว้ ย ปัจจุบันเทศน์มหาชาตจิ ัดเป็นงานประจำปีของทุกทอ้ งถน่ิ ท่วั ทุกภาในประเทศไทย

บทเรยี นสำเร็จรูป วิชาภาษาไทย ๔ รหสั วิชา ท๓๒๑๐๒ ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปที ี่ ๕
บทวเิ คราะห์ : มหาเวสสนั ดราชาดกกณั ฑม์ ทั รี

๑๕

คำถามกรอบที่ ๗
กำหนดให้

ก. สะท้อนค่านิยมเกี่ยวกบั สงั คมไทย
ข. สะท้อนใหเ้ ห็นธรรมชาติของมนุษย์
ค. สะทอ้ นความเชอ่ื ของสงั คมไทย
ง. สะทอ้ นเก่ียวกับขนบธรรมเนียมประเพณี

คะแนะนำ : เลือกข้อทีถ่ ูกท่ีสุด

ข้อต่อไปน้ีสะท้อนเกี่ยวกบั เรื่องใด
ข้อ ๑ เกดิ ลางร้ายกบั นางมทั รี
ข้อ ๒ “...สมเด็จพระราชสมภาร เมอื่ ได้สดับสารพระมัทรีเธอแสนวิโยคโศกศลั ย์สุดกาํ ลัง
ถึงแมน้ จะมิตรสั แกน่ างม่ังจะมิเปน็ การ จาํ จะเอาโวหารการหงึ เข้ามาหักโศกให้เสื่อมลงจึ่งเออื้ นโองการ
ตรสั ประภาษวา่ ....”
ข้อ ๓ “...เจา้ เปน็ แต่เพยี งเมียควรหรอื มาหมิน่ ได้ ถ้าแมน้ พ่ีอยู่ในกรงุ ไกรเหมือนแต่กอ่ นเกา่
หากว่าเจา้ ทำเช่นนี้ กายของมัทรกี จ็ ะขาดสะบัน้ ลงทนั ตาด้วยพระกรเบอ้ื งขวาของอาตมานแี้ ล้วแล..”
ข้อ ๔ มืดมวั ไปทั่วทัง้ ๘ ทศิ คอื อุดร อีสาน บูรพา อาคเนย์ ทักษิณ หรดี ปัจจิม พายัพ/ค
ขอ้ ๕ การจัดงานเทศมหาชาติ

ตรวจคำตอบจากเฉลยหน้าถดั ไป..ครบั

บทเรียนสำเร็จรูป วชิ าภาษาไทย ๔ รหสั วชิ า ท๓๒๑๐๒ ช้นั มธั ยมศึกษาปที ่ี ๕
บทวเิ คราะห์ : มหาเวสสันดราชาดกกณั ฑ์มทั รี

๑๖

เฉลยคำถามกรอบท่ี ๗
คะแนะนำ : เลือกขอ้ ท่ีถูกท่สี ุด

ขอ้ ๑ ค ขอ้ ๒ ข ขอ้ ๓ ก ขอ้ ๔ ค ขอ้ ๕ ง

ดีมากทต่ี อบถกู ..ด้วยความสามารถ..ศึกษากรอบสรุปเลยครบั

กรอบที่ ๘

สรปุ

มหาเวสสนั ดรชาดก กณั ฑ์มัทรี ของเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ได้รบั การยกยอ่ งว่าดีที่สุด
ในเชงิ พรรณนาโวหาร ลีลาการใชถ้ อ้ ยคำของรา่ ยาวทกุ ตอนแพรวพราวด้วยการเลน่ คำสมั ผัส เล่นเสยี ง
สำนวนโวหารเปรยี บเทยี บ นอกจากความงามด้านวรรณศลิ ปแ์ ล้ว กัณฑ์นย้ี งั กลา่ วถึงความรกั
ความห่วงใยของมารดาท่ีมีต่อบุตร และเห็นถึงการบรจิ าคทานอันย่งิ ใหญ่ของพระเวสสันดร
ซง่ึ นอกจากจะได้สาระความรู้แล้ว ยังใหค้ ติสอนใจและแงค่ ิดแกผ่ ู้ฟังและผู้อา่ นอีกดว้ ย

บทเรียนสำเรจ็ รปู วชิ าภาษาไทย ๔ รหสั วชิ า ท๓๒๑๐๒ ชนั้ มธั ยมศึกษาปีที่ ๕
บทวเิ คราะห์ : มหาเวสสนั ดราชาดกกณั ฑม์ ัทรี

๑๗

บทเรยี นสำเรจ็ รปู วิชาภาษาไทย ๔ รหสั วชิ า ท๓๒๑๐๒ ช้นั มธั ยมศกึ ษาปีที่ ๕
บทวิเคราะห์ : มหาเวสสันดราชาดกกณั ฑม์ ทั รี