เล่ม 10 สรุปมหาเวสสันดรชาดก 13 กัณฑ์

LOGO

๑๓ กณั ฑ์

อ.บุญกว้าง ศรสี ุทโธ

ขอ้ คิดประจากัณฑ์ : การกระทากุศลจาตอ้ งมีเจตนาตง้ั ความปรารถนา ต้ังจติ

อธิษฐานบารมี เหมอื นพระราชธดิ าองค์ใหญ่ทาบญุ ในพระผู้มพี ระภาคเจา้ แล้ว ตง้ั
ความปรารถนาขอเป็นพระราชมารดาของพระพทุ ธเจ้าในอนาคตกาล กระแสบุญที่
ทรงบาเพ็ญอย่างต่อเนื่องไมข่ าดสาย ยอ่ มไหลเวยี นจากภพนี้ไปส่ภู พหนา้ ในท่สี ุดได้
เป็นพระพุทธมารดาของพระสมั มาสัมพทุ ธเจา้ ของเราพระองค์น้ี สมพระราชประสงค์

ขอ้ คดิ ประจากัณฑ์ : พระเวสสนั ดรทรงประทานชา้ ง ปัจจยนาค แกช่ าวกาลิงครฐั

ด้วยน้าพระเมตตา ทท่ี รงมีพระกรุณาต่อผทู้ ีก่ าลงั ประสบกับความทกุ ข์ โดย
ปราศจากอคติ ทรงบาเพ็ญทานบารมเี สมือนหนง่ึ ภาชนะท่ีเต็มดว้ ยนา้ เมื่อวาง
ภาชนะน้นั ควา่ ลง นา้ ย่อมไมเ่ หลือขงั ติดอยใู่ นภาชนะนั้น ฉันใดเมอื่ เห็นผู้ยากไร้
ทง้ั หลาย พระองคก์ ็ทรงใหท้ านโดยไม่เหลอื ดจุ ภาชนะที่วางควา่ ไว้ ฉันน้นั

ขอ้ คิดประจากณั ฑ์ : การบาเพ็ญทานของพระโพธิสัตว์ และผทู้ ม่ี ีอุปนิสัยให้ทาน

เป็นบุคคลผเู้ ปรยี บดุจฝนตกในท่ีทั่วไป ยอ่ มให้ข้าว นา้ ผา้ ยาน ดอกไม้ ของอม
เครื่องลูบไล้ ทีน่ อน ท่พี ัก เครอ่ื งอุปกรณแ์ สงสว่าง แก่สมณพราหมณ์ คนกาพร้า
คนเดินทาง วณิพกและยาจกท้งั ปวง ยอ่ มไมป่ ล่อยเวลาและโอกาสให้ล่วงเลยไปแม้
น้อย เพราะเกรงวา่ เม่อื มไี ทยธรรม ก็ไม่มปี ฏคิ าหกคอื ผ้รู บั ทาน แตเ่ ม่อื ใดมปี ฏคิ าหก
ผรู้ ับทาน ขณะนน้ั ไม่มสี ิง่ ใดจะใหท้ าน ก็จกั ทาใหพ้ ลาดในทานกุศลไป

ขอ้ คิดประจากณั ฑ์ : พระเวสสันดรแม้จะถกู ชาวนครสพี ีขบั ไล่ ก็ยงั มนี ้าพระทยั ทจ่ี ะบาเพ็ญ

สัตตสดกมหาทาน คอื การให้ทาน ๗ อย่างๆ ละรอ้ ย ก่อนออกจากพระนคร ระหวา่ งทางยังได้
พระราชทานม้าและรถแก่พราหมณ์ผมู้ าขอ จนตอ้ งอ้มุ พระราชโอรสราชธดิ าเดินทางดว้ ยขันติ
บารมี อดกล้นั ต่อการยกย่องและการเหยยี ดหยามของคนทง้ั ปวง เสมอื นพื้นแผน่ ดินทไี่ ม่อึดอัด
ไมร่ ะอา ไมร่ สู้ ึกในสงิ่ ของที่ทิ้งลงมา ซง่ึ มีทงั้ สง่ิ ที่สะอาดและไม่สะอาด อันเป็นขนั ติบารมที ้งั สี่
พระองค์พากนั ดาเนนิ ตอ่ ไป โดยพระบาท ด้วยความมงุ่ มนั่ ทีจ่ ะตอ้ งไปใหถ้ ึงเขาวงกตเพอ่ื ทาตาม
คาคาดโทษของชาวสีพี อนั เป็นสัจบารมี โดยมิท้อถอยเลย

ขอ้ คิดประจากณั ฑ์ :กษัตริย์เจตราช นบั ว่าเปน็ กษตั ริยท์ ่ีมีกัลยาณธรรมสูงส่งทรงมปี ฏิสันถารดว้ ย

ความห่วงใยในสขุ ทกุ ข์ ทรงกราบทลู เชิญใหค้ รอบครองราชสมบตั ิ ดว้ ยไมตรขี องกัลยาณมิตรแต่
พระเวสสนั ดรทรงปฏิเสธ มีพระทยั แน่วแน่ ท่ีจะดาเนินไปจนถงึ เขาวงกต พระยาเจตราชจงึ ตาม
ไปสง่ เสดจ็ ถงึ ชายเขตแดนดว้ ยอธั ยาศยั อันงาม จนสทู่ างท่จี ะเขา้ ป่าแลว้ จงึ กลบั พรอ้ มดว้ ย
มอบหมายให้พรานเจตบุตรเปน็ ผู้นาทางและดแู ลภัยใหท้ ุกพระองคเ์ สดจ็ ผ่านปา่ ใหญ่จนถงึ เขา
วงกต

ขอ้ คดิ ประจากัณฑ์ : พระเวสสนั ดรเสด็จถึงอาศรมในบรเิ วณเขาวงกต ซงึ่ ท้าวสักกเทวราชรับส่งั

ให้วิสสกุ รรมเทพบตุ รนิรมิตเตรียมไว้ พระเวสสันดร พระนางมทั รี พระชาลี พระกณั หาชนิ าทรง
ครองเพศบรรพชติ ทรงบาเพ็ญ เนกขมั มบารมีอยู่ ณ อาศรมทีว่ สิ สุกรรมเทพบตุ รนริ มิต เสมือน
คนท่ถี กู ขังอยใู่ นเรอื นจา ไขวค่ ว้าหาชอ่ งทางให้พ้นจากที่คมุ ขังคอื วัฏฏะ ทรงรักษาศีลอนั บารมี
อย่างเคร่งครดั ทรงปฏบิ ัตธิ รรมด้วยวิริยบารมี ทรงบาเพ็ญปยั ญาบารมีตลอดเวลาที่ทรงผนวชอยู่
ณ เขาวงกต

ขอ้ คดิ ประจากัณฑ์ : พราหมณช์ ชู กแม้จะเป็นยาจกเทย่ี วขอทาน แตย่ าจกผ้นู ี้กเ็ ป็นส่วนท่ี

เพ่มิ พูนทานบารมใี หแ้ กพ่ ระเวสสันดร ทาใหพ้ ระองคม์ ีโอกาสไดท้ รงบาเพญ็ บารมีอนั ย่ิงใหญ่ คอื
ทรงบริจาคพระโอรสพระธดิ าให้แกพ่ ราหมณ์ชชู กผ้ตู ิดตามมาขอ เม่ือสองราชกมุ ารหลบหนดี ว้ ย
ความกลวั กท็ รงติดตามมาให้ด้วยรักษาคาสัตย์ที่ทรงประทานให้แลว้ ทรงมีพระวาจาแนน่ อน
เหมอื นดาวประกายพรกึ อันเป็นดาวนพเคราะห์ ท่เี ทย่ี งตรง ไม่โคจรออกนอกวถิ ีโคจร ไม่วา่

ฤดรู อ้ น ฤดูฝน หรอื ฤดหู นาว

ขอ้ คิดประจากัณฑ์ : พรานเจตบตุ รทาหน้าทที่ ี่ได้รับมอบหมายจากพระยาเจตราช

อย่างสมบรู ณท์ กุ ประการ แตม่ ิได้เฉลยี วใจเพราะความซ่อื ไมท่ ันต่อเลห่ เ์ หลีย่ ม
หลงกลลวงของพราหมณช์ ชู กทมี่ ุสาว่าเป็นทูตของพระเจ้าสญชัย และพระ

นางผุสดี รบั สง่ั ให้มาเชญิ พระเวสสนั ดร พระนางมทั รี พร้อมทง้ั พระราชนัดดาท้งั
สองพระองคก์ ลบั คนื สูแ่ คว้นสีพี

ขอ้ คิดประจากณั ฑ์ : พรานเจตบตุ รจงึ หลงใหก้ ารตอ้ นรบั ขบั สเู้ ป็นอย่างดี พร้อมกับช้ีบอกทาง

และระยะทางทจ่ี ะเปน็ ยังอาศรมของพระเวสสันดร ได้พรรณนาถึงภูเขา แมกไม้ ตลอดจนลาธาร
และปักษา อันมใี นป่าหมิ พานตอ์ ย่างละเอียดลออใหแ้ กพ่ ราหมณ์ชูชกทุกประการ ดว้ ยหวงั ที่จะ
ให้พระเวสสนั ดรได้กลับคนื สแู่ คว้นสพี ี นอกจากนัน้ พรานเจตบุตรยงั ไดใ้ ห้เสบียงเดินทาง อกี ทง้ั
ยงั แนะนาวา่ กอ่ นจะถึงอาศรมของพระเวสสันดร จะพบกบั อาศรมของอัจจุตฤาษกี อ่ น ซ่งึ อจั จุต
ฤาษจี ะเปน็ ผ้บู อกทางท่ไี ปยังอาศรมของพระเวสสันดร

ขอ้ คดิ ประจากัณฑ์ : ความดี ความฉลาด ความเชอ่ื ทข่ี าดปฏิภาณในการพจิ ารณา

แก้ปัญหาเฉพาะหนา้ ในฉับพลันทันที ทาให้อัจจตุ ฤาษยี อมบอกหนทางให้ไปยงั
อาศรมของพระเวสสนั ดร ทั้งน้ดี ว้ ยกลลวงของพราหมณ์ชูชกทอี่ า้ งเหตผุ ลวา่ จะมา
เย่ยี มเยยี นพระเวสสันดร

ขอ้ คดิ ประจากัณฑ์ : พระเวสสันดรมจี ติ ยนิ ดี เมอ่ื เห็นพราหมณ์ชูชกเดินมาแต่ไกล

เนอื่ งจากทรงทราบวา่ ธรรมดาของพราหมณ์เป็นผ้ขู อ พระองคจ์ ักมโี อกาสได้
บาเพ็ญทานบารมเี ปน็ คร้ังแรก หลงั จากว่างเวน้ การให้ทานมานานนับต้งั แต่มาอยู่
ในราวไพรนี้

ขอ้ คดิ ประจากณั ฑ์ : เมือ่ พราหมณ์ชูชกทูลขอพระโอรสพระธิดา พระเวสสนั ดรจึง

ประทานให้ด้วยจติ โสมนสั เพราะเปน็ การเพม่ิ พนู ทานบารมีเพ่อื พระสัมมาสัมโพธิ
ญาณอนั จะยังประโยชน์สขุ ใหแ้ ก่มวลมนุษยท์ ง้ั หลาย สมดังพระปณธิ านท่ีพระองค์
ทรงตั้งไว้แตแ่ รกว่า เราพ้นแลว้ จะใหผ้ อู้ นื่ พ้นด้วย เราข้ามได้แลว้ จกั ให้ผู้อน่ื ข้ามได้
ดว้ ย อันเป็นความตั้งม่ันในอธิษฐานบารมี

ขอ้ คิดประจากณั ฑ์ : พระชาลพี ระกัณหาเป็นลกู ทอี่ ยูใ่ นโอวาท เมือ่ พระราชบดิ าตรสั เรียก ขณะท่ี

หนลี งไปซ่อนองคอ์ ยู่ ในสระโบกขรณีดว้ ยความกลัวว่า ลูกรัก ขอเจา้ ทง้ั สองจงยังบารมขี องพอ่
ใหถ้ งึ ทส่ี ุด เมือ่ พ่อขา้ มฝงั่ คือชาติสงสารแลว้ พอ่ จักยังมนุษยแ์ ละเทวดาใหข้ ้ามฝั่งด้วย

พระชาลีและพระกณั หาจึงรบี ขนึ้ จากสระ กราบบาทพระราชบิดา อุทศิ ตนเพื่อใหพ้ ระราชบดิ าได้
บาเพญ็ "ปุตตกทาน" ด้วยกตัญญตุ าคุณ

ขอ้ คิดประจากัณฑ์ : พระนางมัทรเี ป็นตน้ แบบในหนา้ ที่ของภรรยาอันประเสริฐสุดทรงภกั ดรี ่วม

ทกุ ข์ร่วมสุขกับสวามี โดยไมค่ านึงถงึ ความยากลาบากใดๆ ที่จะต้องผจญในภายหน้า ทรงอทุ ิศ
ตนทาหนา้ ที่ภรรยาและมารดาท่ีประเสริฐดว้ ยความเต็มใจ ทรงมีปญั ญาคล้อยตามปณธิ านของ
พระเวสสนั ดรทีท่ รงบาเพ็ญเพ่อื ความสขุ ของสรรพสัตว์ท้ังหลาย แม้จะมคี วามเศร้าโศกอาลัยใน
พระโอรสพระธดิ าเพียงใด กท็ รงอนโุ มทนา

ขอ้ คิดประจากณั ฑ์ : แมต้ นเองต้องถูกสละให้แกพ่ ราหมณ์คือท้าวสกั กะแปลงมาเพ่ือขอ ก็ทรง

ยินยอมแตโ่ ดยดี เพราะทรงทราบว่าพระสวามไี ด้ทรงกระทาสิง่ ทที่ าได้ยาก เพื่อพระโพธญิ าณอัน
จกั เป็นประโยชนแ์ ก่เทวดาและมนษุ ยท์ ้งั หลาย พระนางมัทรี เปน็ แบบฉบับอันใหญย่ ิง่ ในเรอื่ ง
ความรกั ท่มี ตี อ่ พระโอรสธดิ า พระองคท์ รงค้นหาพระชาลีพระกณั หา ในท่ีสถานทต่ี ่างๆ ตลอดคืน
จนสว่างด้วยระยะทางทีก่ ล่าววา่ ประมาณ ๑๕ โยชน์ ในที่สุดแกว่ ิสญั ญีภาพ ดว้ ยความอาลยั และ
ความโศกท่ีท่วมท้น

ขอ้ คดิ ประจากัณฑ์ :การบาเพญ็ ความดีด้วยการเล่อื มใสในพระพทุ ธเจ้า เล่ือมใสในพระธรรม

เลอื่ มใสในพระสงฆ์ มีตนเป็นทพ่ี งึ่ มีพระรัตนตรยั เป็นพง่ึ ตง้ั ม่ันกระทาดว้ ยความศรัทธาอัน
บรสิ ทุ ธ์ิโดยไม่มุง่ หวังลาภยศสรรเสริญสุข กระทาด้วยความเมตตาในสัตวท์ ้ังปวงเสมอกันโดยไม่
เลอื ก แม้มนุษย์จะไม่เหน็ เทพเทวดากเ็ ห็นแมต้ นเองกม็ ีความสขุ โดยมติ อ้ งดิ้นรนไขว่ควา้ หา ดังที่
พระพุทธองคต์ รสั ว่าผลย่อมไหลมาจากเหตุ ทา้ วสกั เทวราชแปลงพระองค์มาขอพระนางมัทรี
ด้วยเกรงว่าพระเวสสันดรจะประทานให้ผอู้ ืน่

ขอ้ คิดประจากณั ฑ์ : จงึ แปลงองค์มาทูลขอเสยี เอง เมื่อท้าวสักเทวราชถวายพระนางมทั รคี นื

ได้ตรสั วา่ พระองคท์ ้งั สองทรงกระทากิจท่ีทาได้ยากเป็นสิ่งท่ี สตั บรุ ษุ ทงั้ หลายกระทาไมไ่ ด้
พระองค์ได้พระราชทานทัง้ พระกุมารกมุ ารี พระมเหสี นับว่าเป็นพรหมยานอันสมั ฤทธผิ์ ลแลว้
แกพ่ ระองค์ ท้าวสกั เทวราชได้ถวายพร ๘ ประการให้แก่พระเวสสันดร แล้วเสด็จกลับเทวโลก

ขอ้ คิดประจากณั ฑ์ : ธรรมยอ่ มรักษาผปู้ ระพฤติธรรม คณุ ความดที ี่บาเพ็ญมายอ่ ม

ไดร้ ับผล ผ้ทู ี่มคี ุณธรรมย่อมเป็นท่รี ักของมนุษย์และเทวดาทั้งหลาย ชชู กพราหมณ์
ซง่ึ พาพระชาลพี ระกณั หาชินากลับไปยังกาลิงครัฐเพอ่ื นาไปเปน็ ทาสทาสีของนาง
อมติ ตาปนา แตเ่ ทพยดากด็ ลใจใหช้ ูชกเดนิ หลงทางเข้าไปสู่กรุงเชตุดร หยดุ อยู่ที่
หนา้ พระลานหลวง เป็นโอกาสใหพ้ ระเจา้ กรงุ สญั ชยั ได้ไถ่สองพระนัดดาใหเ้ ปน็ ไท

ขอ้ คิดประจากณั ฑ์ : พระเจ้ากรงุ สญชัยเสด็จถงึ เขาวงกต ท้ัง ๖ พระองค์เมือ่ ไดพ้ บ

ก็ทรงกันแสงจนสลบลงทกุ พระองค์ ดว้ ยความปตี ยิ นิ ดยี ง่ิ รวมทง้ั เหลา่ เสนา
อามาตย์ และผู้ท่ตี ดิ ตามมาทัง้ หมดทา้ วสักเทวราชจึงทรงบนั ดาลให้

ฝนโบกขรพรรษตกลงท่ามกลางพระประยูรญาติ ประพรมให้ทุกพระองคฟ์ ้นื

คนื พระสติ และเหล่าทวยหาญฟืน้ จากสลบ

มลี ักษณะสีแดงใสบรสิ ทุ ธ์ิ
ผู้ใดปรารถนาให้เปียก็จะเปียก
ไม่ตอ้ งการให้เปยี กก็จะไมเ่ ปยี ก

ขอ้ คิดประจากัณฑ์ : ด้วยผลแห่งคณุ ความดที ี่พระเวสสนั ดรทรงพากเพยี รบาเพ็ญ

มากเ็ ปน็ บารมที เ่ี ต็มพร้อมในภพชาตนิ ีค้ อื
๑.ทานบารมี ทรงบรจิ าคทานประดจุ หม้อนา้ ทีค่ วา่ ลงโดยไม่เหลอื น้าแมน้ อ้ ย
๒.ศีลบารมี ทรงรักษาศลี ดจุ จามรที ร่ี ักษาขนหางด้วยชีวติ
๓.เนกขมั มบารมี ทรงมงุ่ หน้าหาทางทจ่ี ะพน้ ออกจากวฏั ฏะ

ขอ้ คิดประจากัณฑ์ : ดว้ ยผลแหง่ คณุ ความดีที่พระเวสสนั ดรทรงพากเพยี รบาเพ็ญ

มาก็เป็นบารมที ่ีเต็มพรอ้ มในภพชาตนิ ค้ี ือ

๔.ปัญญาบารมี ทรงตั้งปณิธานแน่วแน่ ทรงบาเพญ็ วตั รส่งั สมบารมี เพอ่ื
ความเป็นพทุ ธะในทสี่ ุด

๕.วริ ิยบารมี ทรงมีความเพยี รทจี่ ะบาเพญ็ กุศลให้บรรลุถึงพระโพธญิ าณ

ขอ้ คิดประจากัณฑ์ : ดว้ ยผลแหง่ คุณความดีท่พี ระเวสสนั ดรทรงพากเพียรบาเพ็ญ

มาก็เปน็ บารมที เ่ี ต็มพรอ้ มในภพชาตนิ ้คี ือ

๖.ขนั ตบิ ารมี ทรงอดทนตอ่ ความยากลาบากในราวไพร อดกลั้นต่อ
ความโศกในบตุ รธิดา

๗.สจั บารมี ทรงมคี วามสตั ยย์ อมถูกขับไล่ตามคาของชาวสพี ี และรักษา
วาจาสัตย์ท่ีใหแ้ ก่ชูชก

ขอ้ คดิ ประจากัณฑ์ : ด้วยผลแห่งคณุ ความดีทพ่ี ระเวสสันดรทรงพากเพียรบาเพ็ญมาก็

เปน็ บารมที ี่เต็มพร้อมในภพชาตินค้ี ือ

๘.อธษิ ฐานบารมี ทรงมคี วามต้ังมน่ั ในพระดาริ ที่พน้ แล้วจกั ให้ผอู้ ่นื พ้นด้วย

๙.เมตตาบารมี ทรงประทานทกุ อยา่ งแก่ผมู้ าขอ แมพ้ ระโอรสพระธดิ าและ
พระมทั รอี ันเป็นที่รักย่งิ

๑๐.อเุ บกขาบารมี ทรงวางเฉยในความสขุ ความทกุ ข์

LOGO

Mr.Boongwang Srisutto