แนวทางการดำเนินงาน อพ.สธ. ระยะ 5 ปีที่เจ็ด

58

12. แนวทางการดาํ เนินงานภายใตแ้ ผนแม่บท อพ.สธ.ระยะ 5ปี ที่เจด็
(1 ตลุ าคม พ.ศ. 2564 – 30 กนั ยายน พ.ศ. 2569)

อพ.สธ. มีเป้าหมายในการดําเนินงานเพ่ือพัฒนาบุคลากรใหม้ าอนุรักษ์และพัฒนา
ทรัพยากรเพื่อใหเ้ กิดประโยชน์ถึงมหาชนชาวไทย โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อใหเ้ ขา้ ใจและเห็น
ความสาํ คัญของทรพั ยากร ใหร้ ว่ มคิด ร่วมปฏิบตั ิจนเกิดผลประโยชน์ถึงมหาชนชาวไทย และใหม้ ี
ระบบขอ้ มลู ทรพั ยากรใหส้ อ่ื ถึงกนั ไดท้ วั่ ประเทศ อพ.สธ. จึงกาํ หนดแนวทางและแผนการดาํ เนินงาน
ตามแผนแม่บท อพ.สธ. ระยะ 5 ปี ท่ีเจ็ด (1 ตุลาคม พ.ศ. 2564 – 30 กันยายน พ.ศ. 2569) ซ่ึง
เป็ นการดาํ เนินงานในปี ท่ี 31-35 ของ อพ.สธ. โดยมีกิจกรรม 8 กิจกรรมท่ีอยู่ภายใต้ 3 กรอบการ
ดําเนินงานและ 3 ฐานทรพั ยากร ไดแ้ ก่ ทรัพยากรกายภาพ ทรัพยากรชีวภาพ และทรพั ยากร
วฒั นธรรมและภมู ิปัญญา

อพ.สธ.ทําหน้าที่เป็ นหน่วยงานประสานงาน ใหค้ ําปรึกษา สนับสนุนและร่วมมือกับ
หน่วยงานท่ีรว่ มสนองพระราชดาํ รจิ ดั ทาํ แผนปฏิบตั ิงานในกิจกรรมต่าง ๆ ภายใตแ้ ผนแม่บท ซึ่งแต่
ละแผนจะมีระยะเวลา 5 ปี ของปี งบประมาณ โดยที่หน่วยงานที่ร่วมสนองพระราชดําริมี
คณะกรรมการดาํ เนินงาน อพ.สธ. ของหน่วยงานฯ มีการประชุมกันอย่างสมํา่ เสมอและแต่งต้ัง
คณะทาํ งานหรอื คณะอนุกรรมการในดา้ นตา่ ง ๆ รวมถึงมีคณะทาํ งานหรือคณะอนุกรรมการในการ
จดั ทาํ แผนปฏิบตั ิงานประจาํ ปี เฉพาะในสว่ นของหน่วยงานของตนใหช้ ดั เจน โดยระบุสาระสาํ คัญใน
การดาํ เนินงาน เชน่ พ้ นื ท่ีเป้าหมายในการดาํ เนินงาน วิธีการและข้นั ตอนการดาํ เนินงาน และการ
บริหารจัดการ โดยเฉพาะเร่ืองผูร้ บั ผิดชอบในการปฏิบตั ิและงบประมาณในการดาํ เนินงาน โดยมี
อพ.สธ. เป็ นผพู้ ิจารณาจากแผนปฏิบตั ิงานรายปี เพ่ือใหอ้ ยูใ่ นแนวทางการดาํ เนินงาน อพ.สธ.และ
สนับสนุนแผนปฏิบตั ิงานประจาํ ปี /โครงการต่าง ๆ ภายใตแ้ ผนแม่บทของ อพ.สธ.เพื่อของบประมาณ
ในการดาํ เนินงานไปยงั แหลง่ ทุนต่าง ๆ ต่อไป

1. กรอบการเรียนรูท้ รพั ยากร
เป็ นกรอบการดาํ เนินงานที่เนน้ ในเรื่องของการรกั ษาพ้ ืนที่ป่ าธรรมชาติด้ังเดิมที่อยู่ของ
หน่วยงานที่รว่ มสนองพระราชดาํ ริเป็ นเจา้ ของครอบครองโดยถูกกฏหมาย ตลอดจนการศึกษาเรียนรู้
ในพ้ ืนท่ีน้ัน ๆ วา่ มีทรพั ยากรอะไร เพ่อื วางแผนและดาํ เนินการอนุรกั ษแ์ ละใชป้ ระโยชน์ นอกจากน้ัน
ใหห้ น่วยงานที่รว่ มสนองพระราชดาํ ริดูแลในพ้ ืนที่ท่ีกาํ ลงั จะเปลียนแปลงในพ้ ืนที่ของหน่วยงานเอง
และร่วมมือกบั องค์กรปกครองส่วนทอ้ งถิ่นท่ีหน่วยงานต้ังอยูใ่ นการร่วมสาํ รวจทรพั ยากร เพ่ือเก็บ
รวบรวมทรพั ยากรที่ลอ่ แหลมต่อการสูญพนั ธุ์ และทรพั ยากรที่มีศักยภาพเพ่ือมาพฒั นาต่อไป และ
สามารถที่จะกาํ หนดใหเ้ กิดพ้ ืนท่ีสาํ หรบั เป็ นแหลง่ เรยี นรแู้ ละขยายพนั ธุท์ รพั ยากรเพ่ือการศึกษาวิจยั
และนําไปใชป้ ระโยชน์ เพ่ือเป็ นการเพิ่มทรพั ยากรท่ีมีอยู่ในสภาพธรรมชาติใหม้ ีจาํ นวนเพ่ิมมากข้ ึน
ไมส่ ญู พนั ธุแ์ ละมีวตั ถุดิบเพยี งพอในการศึกษาวิจยั หรือเป็ นตวั อยา่ งในการปลกู รกั ษาทรพั ยากร โดย
มีกิจกรรมท่ีสนับสนุนกรอบการเรียนรทู้ รพั ยากรน้ ี 3 กิจกรรม ไดแ้ ก่

แนวทางการดาํ เนินงานอพ.สธ. ระยะ 5 ปีท่ ีเจ็ด (1 ตลุ าคม พ.ศ. 2564-30 กันยายน พ.ศ. 2569)

59

กิจกรรมที่ 1 กิจกรรมปกปักทรพั ยากร กิจกรรมที่ 2 กิจกรรมสาํ รวจเก็บรวบรวมทรพั ยากร และ
กิจกรรมท่ี 3 กิจกรรมปลกู รกั ษาทรพั ยากร สามารถสรุปงานตามกิจกรรมตา่ ง ๆ ไดด้ งั น้ ี
กจิ กรรมท่ี 1 กจิ กรรมปกปักทรพั ยากร
เป้าหมาย

1.เพื่อปกปักรกั ษาพ้ ืนท่ีป่ าธรรมชาติของหน่วยงานท่ีร่วมสนองพระราชดําริ (in situ) ท้ัง
หน่วยงานภาครัฐและเอกชนท่ีมีพ้ ืนท่ีป่ าด้ังเดิมอยู่ในความรับผิดชอบ โดยไม่มีนโยบายจะ
เปลี่ยนแปลงสภาพพ้ ืนท่ี แต่จะตอ้ งเป็ นพ้ ืนที่นอกเหนือจากพ้ ืนท่ีของกรมป่ าไมแ้ ละกรมอุทยาน
แหง่ ชาติสตั วป์ ่ าและพนั ธุพ์ ืช หรือจะตอ้ งไมเ่ ป็ นพ้ ืนที่ท่ีมีปัญหากบั ราษฎรโดยเด็ดขาด

2. เพื่อรว่ มมือกบั กรมป่ าไมแ้ ละกรมอุทยานแหง่ ชาติสตั วป์ ่ าและพนั ธุ์พืช โดยท่ีกรมฯ นํา
พ้ ืนที่ของกรมฯ มาสนองพระราชดาํ ริ ตามความเหมาะสม

ตวั อยา่ งพ้ ืนที่ของหน่วยงานที่รว่ มสนองพระราชดาํ ริ เชน่ พ้ นื ที่ป่ าในศูนยศ์ ึกษาการพฒั นา
อนั เน่ืองมาจากพระราชดาํ ริ พ้ นื ที่ป่ าของสถาบนั การศึกษา พ้ ืนท่ีป่ าของสวนสตั ว์ พ้ ืนท่ีป่ าของเขื่อน
ต่าง ๆ ภายใตก้ ารดูแลของการไฟฟ้าฝ่ ายผลิตแห่งประเทศไทย พ้ ืนท่ีภายใตก้ ารดูแลขององค์กร
ปกครองสว่ นถ่ิน เชน่ พ้ นื ท่ีป่ าท่ีชาวบา้ นรว่ มใจปกปักรกั ษา ป่ าชุมชนเป็ นตน้ โดยการดําเนินงานใน
พ้ นื ท่ีปกปักทรพั ยากรน้ ีอยภู่ ายใตก้ ารดาํ เนินงานของคณะกรรมการดาํ เนินงาน/คณะอนุกรรมการ/
คณะทํางาน อพ.สธ. ของหน่วยงานท่ีร่วมสนองพระราชดาํ ริน้ัน ๆ โดย อพ.สธ. สามารถเป็ นผู้
ประสานและสนับสนุนดา้ นวิชาการ/บุคลากร ประสานศูนยแ์ ม่ข่ายประสานงาน/ศูนยป์ ระสานงาน
อพ.สธ. และสถาบนั การศึกษาต่าง ๆ ท่ีรว่ มสนองพระราชดาํ ริ ในการสนับสนุนบุคลากร/นักวิจยั เพ่อื
ปฏิบตั ิงานในพ้ นื ที่
แนวทางการดาํ เนินกิจกรรมปกปักทรพั ยากรในพ้ นื ทป่ี กปักทรพั ยากร

1. การทาํ ขอบเขตพ้ นื ท่ีปกปักทรพั ยากร และใหร้ ะบุสถานะพ้ ืนท่ีวา่ อยู่เอกสารสิทธ์ิประเภท
ใด

1.1 เป็ นพ้ ืนที่มีเอกสารสิทธ์ิของหน่วยงานฯ
1.2 เป็ นพ้ ืนท่ีของหน่วยงานอื่นแตอ่ นุญาตใหม้ ีสทิ ธ์ิใชพ้ ้ นื ที่น้ันได้ (ใหร้ ะบุชอื่ หน่วยงานท่ี
เป็ นเจา้ ของและมีเอกสารอนุญาตใหใ้ ชพ้ ้ นื ที่น้ัน ๆ )
*พ้ นื ท่ปี กปักทรพั ยากรตอ้ งไม่เป็ นพ้ นื ทีท่ ี่มีกรณีพิพาทกับราษฎรในเร่อื งของการบกุ รุก
หรอื แผว้ ถาง
2. การสาํ รวจ ทาํ รหสั ประจาํ ตน้ ไม้ และบนั ทึกคา่ พิกัดตาํ แหน่ง เพ่ือรวบรวมเป็ นฐานขอ้ มูล
ในพ้ ืนท่ีของ หน่วยงานท่ีรว่ มสนองพระราชดาํ ริ
3. การสํารวจ ทํารหัส และบันทึกค่าพิกัดตําแหน่ งของทรัพยากรชีวภาพอื่น ๆ
นอกเหนือจากพนั ธุกรรมพชื เชน่ สตั ว์ จุลินทรีย์
4. การสาํ รวจ ทํารหสั และบันทึกค่าพิกดั ตําแหน่งของทรพั ยากรกายภาพ เชน่ ดิน หิน แร่
ธาตุตา่ ง ๆ คุณภาพน้ํา คุณภาพอากาศ เป็ นตน้

แนวทางการดาํ เนินงานอพ.สธ. ระยะ 5 ปีท่ ีเจ็ด (1 ตลุ าคม พ.ศ. 2564-30 กันยายน พ.ศ. 2569)

60

5. การสาํ รวจเก็บขอ้ มลู ภมู ิปัญญาทอ้ งถ่ิน วฒั นธรรมตา่ ง ๆ ท่ีเกี่ยวขอ้ งกับการใชท้ รพั ยากร
กายภาพและทรพั ยากรชีวภาพในพ้ ืนที่

6. สนับสนุนใหม้ ีอาสาสมคั รปกปักรกั ษาทรพั ยากรในพ้ ืนที่สถานศึกษา เช่นนักศึกษาใน
มหาวทิ ยาลยั ในระดบั หมูบ่ า้ น ตาํ บล สนับสนุนใหป้ ระชาชนท่ีอยรู่ อบ ๆ พ้ ืนท่ีปกปักทรพั ยากร เชน่
มีกิจกรรมป้องกนั ไฟป่ า กิจกรรมรว่ มมือรว่ มใจรกั ษาทรพั ยากรในพ้ ืนท่ีปกปักทรพั ยากร เป็ นตน้

7. ใชเ้ ป็ นแหลง่ ศึกษาเรียนรู้ สามารถทาํ เสน้ ทางศึกษาธรรมชาติ หรือดาํ เนินการใด ๆ ท่ีไม่
กระทบกระเทือนความเป็ นป่ าธรรมชาติด้งั เดิม
เคร่ืองมือในการดาํ เนินงานกิจกรรมที่ 1 กิจกรรมปกปักทรพั ยากร

1. Template 9 ใบงานใชเ้ ป็ นเคร่อื งมือในการบนั ทึก
2. Form F2-M
3. Application งานฐานทรพั ยากร อพ.สธ.
4. Platform LandViewer
5. Platform EO Browser
6. ภาพถ่ายจากดาวเทียม
ฯลฯ
การรายงานผลงานกิจกรรมท่ี 1 กิจกรรมปกปักทรพั ยากร
1. รายงานเชิงบรรยายตามหลกั วชิ าการ จาํ นวน ชนิดของทรพั ยากร มีรูปถา่ ยประกอบอย่าง
ชดั เจน
2. รายงานผลในรูปของตาราง Template 9 ใบงาน และสามารถลงผ่าน application งาน
ฐานทรพั ยากร อพ.สธ. หรือถา้ มีรปู แบบของตารางฐานขอ้ มูลของหน่วยงานเอง และสามารถเช่อื มตอ่
กบั ฐานขอ้ มูลทรพั ยากร อพ.สธ.
หมายเหตุ
1. พ้ ืนที่ในกิจกรรมที่ 1 กิจกรรมปกปักทรพั ยากร เป็ นคนละพ้ ืนที่กับพ้ ืนท่ีในกิจกรรมที่ 2
กิจกรรมสาํ รวจเก็บรวบรวมทรพั ยากร และคนละพ้ ืนท่ีกบั พ้ ืนที่ในกิจกรรมท่ี 3 กิจกรรมปลูกรกั ษา
ทรพั ยากร
2. ขอ้ มลู ท่ีไดจ้ ากกิจกรรมปกปักทรพั ยากร สามารถนําไปจดั การและเก็บเขา้ สูง่ านฐานขอ้ มูล
ในกิจกรรมที่ 5 กิจกรรมศูนยข์ อ้ มูลทรพั ยากร
3. กิจกรรมปกปักทรพั ยากร ใชแ้ นวทางการรกั ษาพ้ ืนท่ีและทรพั ยากรที่มีอยูภ่ ายในพ้ ืนท่ีเป็ น
เป้าหมายหลกั ในการดาํ เนินงานในกิจกรรม
4. พ้ ืนท่ีท่ีนํามาสนองพระราชดาํ รใิ นกิจกรรมน้ ี ไม่ไดห้ มายความวา่ เป็ นการนําพ้ นื ท่ีน้ันเขา้ มา
น้อมเกลา้ ฯ ถวาย เพื่อใหเ้ ป็ นทรัพย์สินของ อพ.สธ. สํานักพระราชวัง แต่หมายถึงเป็ นพ้ ืนที่ที่
ดําเนินการโดยหน่วยงานน้ัน ๆ ท่ีเป็ นเจา้ ของ แต่ใชแ้ นวทางการดําเนินงานในกิจกรรมปกปัก
ทรพั ยากร และในอนาคตถา้ หน่วยงานน้ัน ๆ มีนโยบายในการดําเนินการปรบั ปรุงหรือตอ้ งการใช้

แนวทางการดาํ เนินงานอพ.สธ. ระยะ 5 ปีท่ ีเจด็ (1 ตลุ าคม พ.ศ. 2564-30 กนั ยายน พ.ศ. 2569)

61

พ้ ืนที่ปกปักทรพั ยากร เพ่ือใชใ้ นกิจกรรมอ่ืน ๆ ทางหน่วยงานสนองพระราชดําริฯ น้ัน ๆ สามารถ
ดาํ เนินการแจง้ ความประสงคม์ ายงั อพ.สธ. เปลยี่ นกิจกรรมในการดําเนินงานในพ้ ืนท่ีน้ัน ๆ ได้ แต่
ในกรณีท่ีเป็ นพ้ นื ที่ลอ่ แหลมตอ่ การสูญเสียทรพั ยากรท่ีมีค่า อาจตอ้ งมีประชุมและขอความเห็นชอบ
จากคณะกรรมการดําเนินงาน อพ.สธ.ของหน่วยงานที่ร่วมสนองพระราชดาํ ริและประชุมรว่ มกับ
อพ.สธ. เพอ่ื หาขอ้ สรุปในการดาํ เนินงานเปลีย่ นแปลงพ้ ืนท่ีตอ่ ไป

5. สามารถนําทรพั ยากรที่สามารถที่สาํ รวจเก็บรวบรวมได/้ ขยายพนั ธุเ์ พิ่มเพื่อไปดําเนินงานใน
กิจกรรมที่ 3 กิจกรรมปลกู รกั ษาทรพั ยากร และนําไปสูก่ ารดาํ เนินงานในกิจกรรมอ่ืน ๆ ต่อไป

6.สาํ หรับเรื่องการอบรมอาสาสมัคร/ประชาชน/นักเรียน/นักศึกษา ในองคก์ รปกครองสว่ น
ทอ้ งถ่ิน ชุมชน หมู่บา้ น ในพ้ ืนที่ปกปักทรพั ยากร ใหจ้ ัดงานอยู่ในกิจกรรมที่ 8 กิจกรรมพิเศษ
สนับสนุนการอนุรกั ษท์ รพั ยากร
กจิ กรรมท่ี 2 กิจกรรมสาํ รวจเก็บรวบรวมทรพั ยากร
เป้าหมาย

1. เพือ่ สาํ รวจและเก็บรวบรวมทรพั ยากรในพ้ นื ท่ี ภายใตร้ ศั มี 50 กิโลเมตรหรือมากกว่าของ
หน่วยงานท่ีร่วมสนองพระราชดําริ ไดแ้ ก่ทรัพยากรกายภาพ ทรพั ยากรชีวภาพ และทรพั ยากร
วฒั นธรรมและภูมิปัญญา ในพ้ ืนที่ที่ทราบแน่ชดั ว่ากําลงั จะเปล่ียนแปลงจากสภาพเดิม เชน่ จากป่ า
กลายเป็ นสวน พ้ นื ที่ตามเกาะต่าง ๆ ที่จะกลายสภาพเป็ นพ้ นื ท่ีทอ่ งเที่ยว พ้ นื ที่ท่ีเรง่ ในการสรา้ งถนน
และสิ่งก่อสรา้ งต่าง ๆ ใหพ้ ิจารณาความพรอ้ มและศกั ยภาพของหน่วยงานที่เป็ นแกนกลางดาํ เนินงาน
ในแตล่ ะพ้ นื ที่เป็ นสาํ คญั โดยจะตอ้ งประสานงานและขออนุญาตการรว่ มสาํ รวจกบั เจา้ ของพ้ ืนท่ีเช่น
องคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถิ่น กรมป่ าไม้ กรมทรพั ยากรทางทะเลและชายฝั่ง กรมอุทยานสตั วป์ ่ าและ
พนั ธุพ์ ืช ใหถ้ ูกตอ้ งตามกฏหมายอยา่ งชดั เจน

2. เพอ่ื สาํ รวจและเก็บรวบรวมทรพั ยากรในพ้ ืนที่ของหน่วยงานท่ีรว่ มสนองพระราชดาํ ริเอง
ไดแ้ ก่ทรพั ยากรกายภาพ ทรพั ยากรชีวภาพ และทรพั ยากรวฒั นธรรมและภูมิปัญญา อาจจะกาํ ลงั
เปลี่ยนแปลงหรอื ไม่ก็ไดแ้ ตเ่ ป็ นคนละพ้ นื ที่กบั พ้ นื ที่ปกปักพนั ธุกรรมพชื /ทรพั ยากรดงั ในกิจกรรมที่ 1

อพ.สธ. ทําหน้าท่ีเป็ นที่ปรึกษา ประสานงานและร่วมมือกับหน่วยงานที่ร่วมสนอง
พระราชดาํ ริ เชน่ จงั หวดั องคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถ่ิน สถานศึกษาต่าง ๆ ในการรว่ มสาํ รวจในงาน
ฐานทรพั ยากรทอ้ งถิ่น กองบญั ชาการตาํ รวจตระเวนชายแดน หน่วยบัญชาการทหารพฒั นา กรม
วิชาการเกษตร สถาบนั การศึกษาต่างๆ ฯลฯ กําหนดพ้ ืนท่ีเป้าหมายในการดําเนินงานสาํ รวจเก็บ
รวบรวมทรพั ยากร ใหส้ อดคลอ้ งกบั แนวทางการดาํ เนินงานตามกรอบแผนแม่บทของ อพ.สธ. และ
จดั ทาํ แผนประจาํ ปี เฉพาะในสว่ นของหน่วยของตนใหช้ ดั เจน พรอ้ มท้งั วางแผนปฏิบตั ิงานร่วมกนั ท้งั
ในเรื่องวธิ ีการและข้นั ตอนการดาํ เนินงานและการบริหารจดั การ
แนวทางการดาํ เนินกิจกรรมสาํ รวจเก็บรวบรวมทรพั ยากร

1. การสาํ รวจเก็บรวบรวมตัวอย่าง ทรพั ยากรกายภาพ ทรพั ยากรชีวภาพ และทรพั ยากร
วฒั นธรรมและภูมิปัญญา ในบริเวณรศั มีอย่างน้อย 50 กิโลเมตร ของหน่วยงานน้ัน ๆ ท้ังพ้ ืนที่ แต่
อาจเริม่ ตน้ ในพ้ ืนท่ีท่ีจะมีการเปล่ียนแปลงจากการพฒั นาหรือลอ่ แหลมต่อการเปล่ียนแปลงก่อนเช่น

แนวทางการดาํ เนินงานอพ.สธ. ระยะ 5 ปีท่ ีเจ็ด (1 ตลุ าคม พ.ศ. 2564-30 กนั ยายน พ.ศ. 2569)

62

พ้ ืนที่กาํ ลงั จะสรา้ งอา่ งเก็บน้ํา สรา้ งศูนยก์ ารคา้ พ้ ืนที่สรา้ งถนน การขยายทางหลวงหรือเสน้ ทางต่าง
ๆ พ้ ืนที่สรา้ งสายไฟฟ้าแรงสูง พ้ ืนที่ที่กาํ ลงั ถูกบุกรุก และในพ้ ืนท่ีอ่ืน ๆ ท่ีจะถูกพฒั นาเปลี่ยนแปลง
จากสภาพเดิมโดยอาจดําเนินการรว่ มกับ องคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถิ่นที่เป็ นสมาชิกฐานทรพั ยากร
ทอ้ งถิ่น สมาชกิ สวนพฤกษศาสตรโ์ รงเรียน และหน่วยงานที่รว่ มสนองพระราชดาํ ริ อพ.สธ. พ้ ืนที่ท่ี
สาํ รวจจะตอ้ งอยู่ในเง่ือนไขท่ีเป็ นของหน่วยงานท่ีร่วมสนองพระราชดําริเองหรือถา้ เป็ นพ้ ืนที่ของ
หน่วยงานอ่ืน เจา้ ของพ้ นื ที่น้ัน ๆ ตอ้ งอนุญาตใหเ้ ขา้ สาํ รวจได้

2. การสาํ รวจ ทาํ รหสั ประจาํ ตน้ ไม้ และบนั ทึกคา่ พกิ ดั ตาํ แหน่งเพื่อรวบรวมเป็ นฐานขอ้ มลู ใน
พ้ ืนท่ี

3. การสํารวจ ทํารหัส และบันทึกค่าพิกัดตําแหน่ งของทรัพยากรชีวภาพอื่น ๆ
นอกเหนือจากพนั ธุกรรมพชื เชน่ สตั ว์ จุลินทรีย์

4. การสาํ รวจ ทํารหสั และบนั ทึกค่าพิกัดตาํ แหน่งของทรพั ยากรกายภาพ เชน่ ดิน หิน แร่
ธาตุต่าง ๆ คุณภาพน้ํา คุณภาพอากาศ เป็ นตน้

5. การสาํ รวจเก็บขอ้ มลู ภมู ิปัญญาทอ้ งถิ่น วฒั นธรรมตา่ ง ๆ ที่เกี่ยวขอ้ งกับการใชท้ รพั ยากร
กายภาพและทรพั ยากรชวี ภาพในพ้ ืนที่

6. การเก็บรวบรวมทรพั ยากรชีวภาพเพือ่ เป็ นตวั อยา่ งแหง้ และตัวอย่างดอง รวมถึงการเก็บ
ตัวอย่างทรพั ยากรกายภาพ เพื่อเป็ นตัวอย่างในการศึกษาหรือเก็บในพิพิธภัณฑ์พืช พิพิธภณั ฑ์
ธรรมชาติวิทยา

7. การเก็บพนั ธุกรรมทรพั ยากร สาํ หรบั พืชสามารถเก็บเพื่อเป็ นตัวอย่างเพื่อการศึกษาหรือ
มีการเก็บในรปู เมลด็ ในหอ้ งเก็บรกั ษาเมลด็ พนั ธุ์ การเก็บตน้ พชื มีชวี ิตเพ่อื ไปปลกู ในท่ีปลอดภยั การ
เก็บ ช้ ินสว่ นพืชท่ีมีชีวิต (เพอื่ นํามาเก็บรกั ษาในสภาพเพาะเล้ ียงเน้ ือเย่อื )และสาํ หรบั ทรพั ยากรอ่ืน ๆ
(สตั ว์ จุลินทรยี ์ เหด็ รา ฯลฯ) สามารถเก็บตวั อยา่ งมาศึกษาและขยายพนั ธุต์ ่อไปได้ ในกิจกรรมท่ี 3
กิจกรรมปลกู รกั ษาทรพั ยากร

8. พ้ ืนท่ีปลกู รกั ษาทรพั ยากรสามารถใชเ้ ป็ นแหลง่ ศึกษาเรียนรู้ สามารถทําเสน้ ทางศึกษา
ธรรมชาติ ใหป้ ระชาชน นักเรียนนักศึกษาเขา้ ชมภายใตก้ ารดูแลของหน่วยงานท่ีร่วมสนอง
พระราชดาํ ริ
เครอื่ งมือในการดาํ เนินงานกิจกรรมท่ี 2 กิจกรรมสาํ รวจเก็บรวบรวมทรพั ยากร

1. Template 9 ใบงานใชเ้ ป็ นเครือ่ งมือในการบนั ทึก
2. Form F2-M
3. Application งานฐานทรพั ยากร อพ.สธ.
4. Platform LandViewer
5. Platform EO Browser
6. ภาพถา่ ยจากดาวเทียม
ฯลฯ

แนวทางการดาํ เนินงานอพ.สธ. ระยะ 5 ปีท่ ีเจด็ (1 ตลุ าคม พ.ศ. 2564-30 กันยายน พ.ศ. 2569)

63

การรายงานผลงานกิจกรรมท่ี 2 กิจกรรมสาํ รวจเก็บรวบรวมทรพั ยากร
1. รายงานเชงิ บรรยายตามหลกั วชิ าการ จาํ นวน ชนิดของทรพั ยากร มีรปู ถา่ ยประกอบอยา่ ง

ชดั เจน
2. รายงานผลในรูปของตาราง Template 9 ใบงาน และสามารถลงผ่าน application งาน

ฐานทรพั ยากร อพ.สธ. หรือถา้ มีรปู แบบของตารางฐานขอ้ มูลของหน่วยงานเอง และสามารถเชื่อมต่อ
กบั ฐานทรพั ยากร อพ.สธ
หมายเหตุ

1. พ้ ืนที่ในกิจกรรมที่ 2 กิจกรรมสาํ รวจเก็บรวบรวมทรพั ยากร เป็ นคนละพ้ ืนท่ีกับพ้ ืนท่ีใน
กิจกรรมท่ี 1 กิจกรรมปกปักทรพั ยากร และคนละพ้ ืนท่ีกบั พ้ ืนที่ในกิจกรรมที่ 3 กิจกรรมปลกู รกั ษา
ทรพั ยากร

2. ขอ้ มูลท่ีไดจ้ ากกิจกรรมสาํ รวจเก็บรวบรวมทรพั ยากรน้ ี สามารถนําไปจดั การและเก็บเขา้ สู่
งานฐานขอ้ มูลในกิจกรรมท่ี 5 กิจกรรมศูนยข์ อ้ มูลทรพั ยากร

3. นําทรพั ยากรที่เก็บรวบรวมไดไ้ ปดาํ เนินงานในกิจกรรมที่ 3 กิจกรรมปลกู รกั ษาทรพั ยากร
และนําไปสกู่ ารดาํ เนินงานในกิจกรรมอื่น ๆ ตอ่ ไป
กจิ กรรมท่ี 3 กิจกรรมปลูกรกั ษาทรพั ยากร
เป้าหมาย

1. เพื่อนําทรัพยากรท่ีมีค่า ใกลส้ ูญพนั ธุ์ หรือตอ้ งการเพ่ิมปริมาณเพ่ือนํามาใช้
ประโยชน์ โดยการคดั เลือกทรพั ยากรพ้ นื ท่ีในกิจกรรมท่ี1 กิจกรรมปกปักทรพั ยากรและกิจกรรมท่ี 2
กิจกรรมสาํ รวจเก็บรวบรวมทรพั ยากร เป็ นการดาํ เนินงานเป็ นกิจกรรมตอ่ เน่ืองโดยการนําพนั ธุกรรม
ทรพั ยากรชวี ภาพตา่ ง ๆ ไปเพาะพนั ธุ์ ปลกู เล้ ยี ง และขยายพนั ธุ์เพ่ิมในพ้ ืนท่ีที่ปลอดภยั เรียกวา่ พ้ ืนท่ี
ปลกู รกั ษาทรพั ยากรของหน่วยงานท่ีรว่ มสนองพระราชดาํ ริ

2. เพอื่ สง่ เสริมใหเ้ พ่มิ พ้ ืนท่ีแหลง่ รวบรวมพนั ธุท์ รพั ยากรตามพ้ นื ที่ของหน่วยงานต่าง
ๆ (ex situ) ท้งั ในแปลงเพาะขยายพนั ธุ์ หอ้ งปฏิบัติการฯ แหล่งเพาะพนั ธุส์ ตั ว์ เชน่ พ้ ืนท่ีในศูนย์
ศึกษาการพฒั นาอนั เนื่องมาจากพระราชดาํ ริที่มีอยู่ 6 ศูนยท์ ัว่ ประเทศ ศูนยว์ ิจัยและสถานีทดลอง
ของกรมวิชาการเกษตร องคก์ ารสวนสตั วฯ์ องคก์ รปกครองทอ้ งถ่ิน สถาบันการศึกษาท่ีนําพ้ ืนที่เขา้
รว่ มสนองพระราชดาํ ริเป็ นลกั ษณะของสวนพฤกษศาสตร์ สวนรุกขชาติ พ้ ืนที่ในป่ าชุมชนท่ีร่วมสนอง
พระราชดาํ ริและการเก็บรกั ษาในรปู เมล็ด เน้ ือเยอื่ และสารพนั ธุกรรม (ดีเอ็นเอ) ในหอ้ งปฏิบัติการ
ฯ ในหน่วยงานที่ร่วมสนองพระราชดําริ รวมถึงการเก็บรกั ษาพนั ธุกรรมต่าง ๆ หอ้ งปฏิบัติการ
อพ.สธ. สวนจิตรลดา

อพ.สธ. ทําหน้าที่เป็ นท่ีปรึกษา ประสานงาน สนับสนุนดา้ นวิชาการร่วมกับ
หน่วยงานที่รว่ มสนองพระราชดําริ เชน่ สถาบันการศึกษา จังหวดั กองบญั ชาการตาํ รวจตระเวน
ชายแดน หน่วยบัญชาการทหารพฒั นา กองทัพอากาศ กรมวิชาการเกษตร ฯลฯ กาํ หนดพ้ ืนท่ีใน
การดาํ เนินงานกาํ หนดพ้ นื ท่ีปลกู รกั ษาทรพั ยากร ใหส้ อดคลอ้ งกบั แนวทางการดาํ เนินงานตามแผน

แนวทางการดาํ เนินงานอพ.สธ. ระยะ 5 ปีท่ ีเจ็ด (1 ตลุ าคม พ.ศ. 2564-30 กันยายน พ.ศ. 2569)

64

แมบ่ ทของ อพ.สธ. และจดั ทาํ แผนประจาํ ปี เฉพาะในสว่ นของหน่วยงานฯใหช้ ดั เจน พรอ้ มท้งั วางแผน
ปฏิบตั ิงานรว่ มกนั ใหช้ ดั เจน ท้งั ในเร่ืองวธิ ีการและขน้ั ตอนการดาํ เนินงานและการบริหารจดั การ
แนวทางการดาํ เนินกิจกรรมปลกู รกั ษาทรพั ยากร
ทรพั ยากรพนั ธุกรรมพชื

1. การทําขอบเขตพ้ ืนท่ีปลูกรกั ษาทรพั ยากร และใหร้ ะบุสถานะพ้ ืนท่ีว่าอยู่เอกสารสิทธ์ิ
ประเภทใด

1.1 เป็ นพ้ นื ที่มีเอกสารสิทธ์ิของหน่วยงานฯ
1.2 เป็ นพ้ ืนที่ของหน่วยงานอ่ืนแตอ่ นุญาตใหม้ ีสทิ ธ์ิใชพ้ ้ นื ที่น้ันได้ (ใหร้ ะบุชอื่ หน่วยงานท่ี
เป็ นเจา้ ของและมีเอกสารอนุญาตใหใ้ ชพ้ ้ ืนท่ีน้ัน ๆ )
*พ้ นื ท่ปี ลูกรกั ษาทรพั ยากรตอ้ งไม่เป็ นพ้ นื ทท่ี ี่มีกรณีพิพาทกับราษฎรในเรอื่ งของการบกุ
รุกหรือแผว้ ถาง
2. การปลูกรกั ษาตน้ พันธุกรรมพืชในแปลงปลูก การปลูกรกั ษาตน้ พืชมีชีวิตลกั ษณะป่ า
พนั ธุกรรมพืช มีแนวทางดาํ เนินงานคือ สาํ รวจสภาพพ้ ืนท่ีและสรา้ งสิ่งอาํ นวยความสะดวกในการ
ปฏิบตั ิงาน งานขยายพนั ธุพ์ ืช งานปลกู พนั ธุกรรมพชื และบนั ทึกผลการเจรญิ เติบโต งานจดั ทาํ แผนท่ี
ตน้ พนั ธุกรรมและบนั ทึกค่าพกิ ดั ตาํ แหน่งตน้ พนั ธุกรรม
3. การตรวจสอบพืชปราศจากโรคก่อนการเก็บรกั ษาพนั ธุกรรมพชื ในรูปแบบต่าง ๆ
4. การเก็บรกั ษาท้งั ในรปู ของเมลด็ ในระยะส้นั ระยะกลาง และระยะยาวในรูปของธนาคาร
พนั ธุกรรม ศึกษาหาวิธีการเก็บเมลด็ พนั ธุ์ และทดสอบการงอกของเมลด็ พนั ธุ์
5. การเก็บรกั ษาโดยศึกษาเทคโนโลยกี ารเพาะเล้ ยี งเน้ ือเย่ือพชื แต่ละชนิด ศึกษาการฟอกฆา่
เช้ ือ ศึกษาสตู รอาหารท่ีเหมาะสม ศึกษาการเก็บรกั ษาโดยการเพาะเล้ ียงเน้ ือเยื่อในระยะส้นั ระยะ
กลาง ระยะยาว และในไนโตรเจนเหลว (cryopreservation) และการขยายพนั ธุโ์ ดยการเพาะเล้ ียง
เน้ ือเยอ่ื
6. การเก็บรกั ษาในรูปสารพนั ธุกรรม (DNA) เพื่อการนําไปใชป้ ระโยชน์เชน่ การวิเคราะห์
ลายพมิ พด์ ีเอ็นเอ การปรบั ปรุงพนั ธุพ์ ืช เป็ นตน้
7. การดาํ เนินงานในรปู ของสวนพฤกษศาสตร์ สวนรุกขชาติ สวนสาธารณะต่าง ๆ การปลกู
พชื ในสถานศึกษา โดยมีระบบฐานขอ้ มูลบนั ทึกพิกดั ตาํ แหน่งที่ปลกู พนั ธุกรรม ท่ีสามารถติดตามผล
การเจรญิ เติบโตและใชป้ ระโยชน์ไดใ้ นอนาคต
ทรพั ยากรพนั ธุกรรมสตั วแ์ ละทรพั ยากรพนั ธุกรรมชีวภาพอ่ืน ๆ
ใหด้ ําเนินการใหม้ ีสถานท่ีเพาะเล้ ียงหรือหอ้ งปฏิบัติการที่จะเก็บรักษา เพาะพันธุ์/
ขยายพนั ธุต์ ามมาตรฐานความปลอดภยั โดยมีแนวทางการดาํ เนินงานคลา้ ยคลึงกับการดาํ เนินงาน
ในทรพั ยากรพนั ธุกรรมพชื ขา้ งตน้

แนวทางการดาํ เนินงานอพ.สธ. ระยะ 5 ปีท่ ีเจด็ (1 ตลุ าคม พ.ศ. 2564-30 กนั ยายน พ.ศ. 2569)

65

หมายเหตุ
1. พ้ ืนท่ีในกิจกรรมที่ 3 กิจกรรมปลูกรกั ษาทรพั ยากร เป็ นคนละพ้ ืนที่กับกิจกรรมท่ี 1

กิจกรรมปกปักทรพั ยากร และคนละพ้ ืนท่ีกบั กิจกรรมท่ี 2 กิจกรรมสาํ รวจเก็บรวบรวมทรพั ยากร
2. ขอ้ มลู ที่ไดจ้ ากกิจกรรมสาํ รวจเก็บรวบรวมทรพั ยากรน้ ี สามารถนําไปจดั การและเก็บเขา้ สู่

งานฐานขอ้ มูลในกิจกรรมที่ 5 กิจกรรมศนู ยข์ อ้ มูลทรพั ยากร
3. สามารถนําทรพั ยากรในกิจกรรมที่ 3 กิจกรรมปลูกรกั ษาทรพั ยากร และนําไปสูก่ าร

ดาํ เนินงานในกิจกรรมอ่ืน ๆ ตอ่ ไป
เครอื่ งมือในการดาํ เนินงานกิจกรรมที่ 3 กิจกรรมปลูกรกั ษาทรพั ยากร

1. Template 9 ใบงานใชเ้ ป็ นเคร่อื งมือในการบนั ทึก
2. Form F2-M
3. Application งานฐานทรพั ยากร อพ.สธ.
4. Platform LandViewer
5. Platform EO Browser
6. ภาพถ่ายจากดาวเทียม
ฯลฯ
การรายงานผลงานกิจกรรมที่ 3 กิจกรรมปลูกรกั ษาทรพั ยากร
1. รายงานเชงิ บรรยายตามหลกั วิชาการ จาํ นวน ชนิดของทรพั ยากร มีรปู ถา่ ยประกอบอยา่ ง
ชดั เจน
2. รายงานผลในรูปของตาราง Template 9 ใบงาน และสามารถลงผ่าน application งาน
ฐานทรพั ยากร อพ.สธ. หรอื ถา้ มีรูปแบบของตารางฐานขอ้ มลู ของหน่วยงานเอง และสามารถเชือ่ มตอ่
กบั ฐานขอ้ มลู ทรพั ยากร อพ.สธ.

2. กรอบการใชป้ ระโยชนท์ รพั ยากร
เป็ นกรอบการดําเนินงานที่เน้นในเรื่องการอนุรกั ษ์และการใชป้ ระโยชน์ทรพั ยากรอยา่ งมี
เป้าหมายและตอบโจทย์ความต้องการของทอ้ งถ่ินอย่างชัดเจน มีเป้าหมายและแนวทางการ
ดาํ เนินงานที่เป็ นทิศทางเดียวกับยุทธศาสตรก์ ารวิจัยและนวตั กรรมแห่งชาติ (พ.ศ.2560-2579)
ซ่ึงมี 4 ยุทธศาสตร์ ไดแ้ ก่
1. การวจิ ยั และนวตั กรรมเพื่อตอบโจทยก์ ารสรา้ งความมนั่ คงทางเศรษฐกิจ
2. การวจิ ยั และนวตั กรรมเพอ่ื การพฒั นาสงั คมและสิง่ แวดลอ้ ม
3.การวิจยั และนวตั กรรมเพอ่ื ตอบโจทยก์ ารสรา้ งองคค์ วามรพู้ ้ ืนฐานของประเทศและ
4. การสรา้ งบุคลากรพฒั นาระบบนิเวศและเครอื ขา่ ยการวิจยั และนวตั กรรมที่เขม้ แข็ง
การดําเนินงานใหย้ ุทธศาสตร์ฯ ประสบความสาํ เร็จตอ้ งใชท้ ุนทางทรพั ยากรของประเทศ
เป็ นพ้ ืนฐานท้ังส้ ิน อพ.สธ.จึงพฒั นาระบบขอ้ มูลสารสนเทศทรพั ยากรใหเ้ ป็ นปัจจุบันเพื่อนําไปใช้

แนวทางการดาํ เนินงานอพ.สธ. ระยะ 5 ปีท่ ีเจ็ด (1 ตลุ าคม พ.ศ. 2564-30 กนั ยายน พ.ศ. 2569)

66

ประโยชน์ และบรรลุจุดมุ่งหมายตามแนวพระราชดาํ ริ โดยมีกิจกรรมท่ีดาํ เนินงานสนับสนุนกรอบ
การใชป้ ระโยชน์ทรัพยากรน้ ี 3 กิจกรรมไดแ้ ก่ กิจกรรมที่ 4 กิจกรรมอนุรกั ษ์และใชป้ ระโยชน์
ทรพั ยากร กิจกรรมท่ี 5 กิจกรรมศูนยข์ อ้ มูลทรพั ยากร และกิจกรรมท่ี 6 กิจกรรมวางแผนพฒั นา
ทรพั ยากร สามารถสรุปงานตามกิจกรรมต่าง ๆ ไดด้ งั น้ ี
กจิ กรรมท่ี 4 กิจกรรมอนุรกั ษแ์ ละใชป้ ระโยชนท์ รพั ยากร
เป้าหมาย

1. เพ่อื ศึกษาและประเมินศกั ยภาพพนั ธุกรรมพืชและทรพั ยากรอ่ืน ๆ ท่ีสาํ รวจเก็บรวบรวม
และปลกู รกั ษาไวจ้ ากกิจกรรมที่ 1-3 หรือเป็ นทรพั ยากรที่ถูกคัดเลือกมาจากหน่วยงานต่าง ๆ เช่น
จากองคก์ รปกครองทอ้ งถ่ิน

2. เพื่อการอนุรักษ์และใชป้ ระโยชน์ทรัพยากรท้ังสามฐานทรัพยากร ไดแ้ ก่ ทรัพยากร
กายภาพ ทรพั ยากรชวี ภาพ และทรพั ยากรวฒั นธรรมและภูมิปัญญา มีการวางแผนและดําเนินการ
วิจยั ศกั ยภาพของทรพั ยากรตา่ ง ๆ ทาํ ไปสูก่ ารเกิดผลิตภณั ฑ์ ที่เป็ นประโยชน์กับทอ้ งถ่ินต่าง ๆ และ
ประเทศไทย

3. เพื่อศึกษาศกั ยภาพของทรพั ยากรท่ีอาจนําไปสู่การพฒั นาพนั ธุ์พืช พนั ธุส์ ตั ว์ สายพนั ธุ์
จุลนิ ทรีย์ ตามแนวพระราชดาํ ริ และมีแนวทางนําไปสกู่ ารอนุรกั ษ์และใชป้ ระโยชน์ไดอ้ ยา่ งยงั่ ยืน โดย
ท่ีทรพั ยากรไมส่ ูญหายไป

อพ.สธ. ทําหน้าท่ีเป็ นท่ีปรึกษา ประสานงาน ร่วมมือ ส่งเสริม ในการดําเนินงานดา้ น
วิชาการและการวิจัย ร่วมกับหน่วยงานที่ร่วมสนองพระราชดําริ เช่น มหาวิทยาลยั กรมวิชาการ
เกษตร กรมประมง กรมป่ าไม้ ศูนยพ์ ันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ สถาบันวิจัย
วิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยีแหง่ ประเทศไทย กรมการแพทยแ์ ผนไทยและการแพทยท์ างเลือก ฯลฯ
โดยกําหนดพ้ ืนท่ีเป้าหมายและทรพั ยากรต่าง ๆ ในการดําเนินงานอนุรกั ษ์และใชป้ ระโยชน์ ให้
สอดคลอ้ งกับแนวทางการดําเนินงานตามกรอบแผนแม่บทของ อพ.สธ. และจัดทาํ แผนประจําปี
เฉพาะในสว่ นของหน่วยของตนใหช้ ดั เจน พรอ้ มท้ังวางแผนปฏิบตั ิงานรว่ มกันใหช้ ดั เจน ผ่านการ
ประชุมคณะกรรมการดาํ เนินงาน อพ.สธ. ของหน่วยงานน้ัน ๆ
แนวทางการดาํ เนินกิจกรรมอนุรกั ษแ์ ละใชป้ ระโยชนท์ รพั ยากร

1. การวิเคราะหท์ างกายภาพ เชน่ แร่ธาตุในดิน คุณสมบัติของน้ํา ฯลฯ จากแหล่งกาํ เนิด
พนั ธุกรรมด้งั เดิมของพืชน้ัน ๆ

2. การศึกษาทางดา้ นชีววิทยา สณั ฐานวิทยา สรีรวิทยา ชีวเคมี พนั ธุศาสตร์ ฯลฯ ของ
ทรพั ยากรชวี ภาพท่ีคดั เลอื กมาศึกษา

3. การศึกษาดา้ นโภชนาการ องคป์ ระกอบของสารสาํ คญั เชน่ รงควตั ถุ กลิ่นสารสาํ คัญต่าง
ๆในพนั ธุกรรมพืชและทรพั ยากรชวี ภาพอ่ืน ๆท่ีเป็ นเป้าหมาย

4. การศึกษาการปลูก การเขตกรรมและขยายพันธุ์พืชด้วยการขยายพันธุ์ตามปกติใน
พนั ธุกรรมพืชที่ไม่เคยศึกษามากอ่ น และการขยายพนั ธุโ์ ดยการเพาะเล้ ียงเน้ ือเย่ือในพนั ธุกรรมพืชที่

แนวทางการดาํ เนินงานอพ.สธ. ระยะ 5 ปีท่ ีเจ็ด (1 ตลุ าคม พ.ศ. 2564-30 กนั ยายน พ.ศ. 2569)

67

ไมเ่ คยศึกษามาก่อน รวมถึงการศึกษาการเล้ ียงและการขยายพนั ธุท์ รพั ยากรชีวภาพอื่น ๆเพ่ือใหไ้ ด้
ผลผลติ ตามท่ีตอ้ งการ

5. การศึกษาการจาํ แนกสายพนั ธุโ์ ดยวิธีทางชีวโมเลกุลเพื่อนําไปสูก่ ารพฒั นาพนั ธุพ์ ืช สตั ว์
และจุลนิ ทรยี ์ เพ่อื เก็บเป็ นลายพมิ พด์ ีเอ็นเอของทรพั ยากรชนิดน้ัน ๆ ไวเ้ พื่อนําไปใชป้ ระโยชน์ต่อไป

6.โครงการฯ จากกิจกรรมที่ 4 นําไปสกู่ ารทาํ งานรว่ มกบั สมาชิกงานฐานทรพั ยากรทอ้ งถ่ิน
(อปท)/ชุมชนที่อยูใ่ น อปท.ท่ีเป็ นสมาชิกงานฐานทรพั ยากรทอ้ งถิ่น/สมาชกิ งานสวนพฤกษศาสตร์
โรงเรยี น (สถาบนั การศกึ ษา) เพือ่ นําผลงานถ่ายทอดและเกิดประโยชน์กบั ทอ้ งถิ่นอยา่ งชดั เจน
การรายงานผลงานกิจกรรมท่ี 4 กิจกรรมอนุรกั ษแ์ ละใชป้ ระโยชนท์ รพั ยากร

1. รายงานเชงิ บรรยายตามหลกั วิชาการ และงานวิจยั ต่าง ๆ
2. สามารถตีพิมพห์ รอื นําเสนอผลงานไดโ้ ดยขออนุญาตมาท่ี อพ.สธ. กอ่ น เพอื่ ท่ี อพ.สธ. จะ
เก็บไวเ้ ป็ นฐานขอ้ มูล
กิจกรรมท่ี 5 กิจกรรมศนู ยข์ อ้ มูลทรพั ยากร
เป้าหมาย
1. เพ่ือใหเ้ กิดฐานขอ้ มูลทรพั ยากรของประเทศโดยศูนย์ขอ้ มูลทรพั ยากร อพ.สธ. สวน
จิตรลดาร่วมกับหน่วยงานท่ีร่วมสนองพระราชดําริ บันทึกขอ้ มูลของการสํารวจเก็บรวบรวม
การศึกษาประเมินการอนุรกั ษ์ และการใชป้ ระโยชน์ทรพั ยากรท้งั สามฐาน ตัวอยา่ งเชน่ ฐานขอ้ มูล
พรรณไมแ้ หง้ ฐานขอ้ มลู งานวิจัย ฐานขอ้ มูลทรพั ยากรอพ.สธ. ฐานขอ้ มูลสตั วท์ ะเล และฐานขอ้ มูล
จุลินทรยี ์ ขอ้ มลู ต่าง ๆ จากการทาํ งานในกิจกรรมตา่ ง ๆ ของ อพ.สธ. โดยทําการบันทึกลงในระบบ
ฐานขอ้ มลู เพื่อเป็ นฐานขอ้ มูลและมีระบบท่ีเช่ือมต่อถึงกันไดท้ ัว่ ประเทศโดยเชื่อมโยงกับฐานขอ้ มูล
ทรพั ยากรของหน่วยงานที่รว่ มสนองพระราชดาํ ริ อพ.สธ.
2. เพือ่ ใหฐ้ านขอ้ มลู ทรพั ยากรน้ัน เป็ นขอ้ มูลเพ่ือนําไปสูก่ ารวางแผนการใชท้ รพั ยากรอยา่ ง
ยงั่ ยนื และอาจนําไปสกู่ ารพฒั นาพนั ธุพ์ ชื และทรพั ยากรต่าง ๆ โดยท่ี อพ.สธ. เป็ นท่ีปรึกษา แต่งต้ัง
คณะทาํ งาน ประสานงาน ร่วมมือ พฒั นาการทําศูนยข์ อ้ มูลฯ กําหนดรูปแบบในการทําฐานขอ้ มูล
โดยกําหนดเป้าหมายในการดําเนินงานใหส้ อดคลอ้ งกับแนวทางการดําเนินงานตามกรอบแผน
แม่บทของ อพ.สธ. และจัดทําแผนประจําปี เฉพาะในส่วนของหน่วยของตนใหช้ ัดเจน พรอ้ มท้ัง
วางแผนปฏิบัติงานร่วมกันใหช้ ัดเจน ผ่านการประชุมคณะกรรมการดําเนินงาน อพ.สธ. ของ
หน่วยงานน้ัน ๆ
แนวทางการดาํ เนินกิจกรรมศูนยข์ อ้ มูลทรพั ยากร
1. อพ.สธ. จดั ทําเครื่องมือเพ่ือใชใ้ นการรวบรวมขอ้ มูล และรว่ มกบั หน่วยงานที่รว่ มสนอง
พระราชดาํ ริ จดั ทาํ ฐานขอ้ มูลระบบดิจิตอลและพฒั นาโปรแกรมสาํ หรบั ระบบศูนยข์ อ้ มูลทรพั ยากร

แนวทางการดาํ เนินงานอพ.สธ. ระยะ 5 ปีท่ ีเจ็ด (1 ตลุ าคม พ.ศ. 2564-30 กันยายน พ.ศ. 2569)

68

ตา่ ง ๆ รว่ มกัน เชน่ โปรแกรมการจดั การฐานขอ้ มูลทรพั ยากรทอ้ งถ่ิน ดา้ นการสาํ รวจเก็บรวบรวม
การอนุรกั ษ์ การประเมินคุณค่าพนั ธุกรรมทรพั ยากร และการใชป้ ระโยชน์

2. นําขอ้ มูลท่ีไดจ้ ากการสาํ รวจเก็บรวบรวมพนั ธุกรรมพืช และทรพั ยากรต่าง ๆ เชน่ ขอ้ มูล
การปลกู รกั ษา ขอ้ มูลการใชป้ ระโยชน์จากทรพั ยากร ขอ้ มูลวฒั นธรรมและภูมิปัญญา ขอ้ มูลพนั ธุไ์ ม้
จากสถาบนั การศึกษาที่เป็ นสมาชกิ สวนพฤกษศาสตรโ์ รงเรียน เขา้ เก็บไวใ้ นศนู ยข์ อ้ มูลทรพั ยากรเพ่ือ
การประเมินคุณค่าและนําไปสกู่ ารวางแผนพฒั นาพนั ธุพ์ ืชและทรพั ยากรอื่น ๆ

3. พฒั นาการบรหิ ารจัดการฐานขอ้ มูลของศูนยข์ อ้ มูลทรพั ยากร อพ.สธ. ใหม้ ีเอกภาพ มี
ความสมบูรณ์และเป็ นปัจจุบัน ซ่ึงหน่วยงานต่าง ๆ สามารถใชป้ ระโยชน์ร่วมกันได้ โดยเฉพาะ
ฐานขอ้ มูลทรพั ยากรท่ีไดจ้ ากงานฐานทรพั ยากรทอ้ งถิ่น ฐานขอ้ มูลพืชจากการสาํ รวจเก็บรวบรวม
ฐานขอ้ มูลพรรณไมแ้ หง้ ฐานขอ้ มูลสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน โดยมี อพ.สธ. เป็ นศูนยก์ ลางและ
วางแผนดาํ เนินงานพฒั นาเครือข่ายระบบขอ้ มูลสารสนเทศ อพ.สธ. รว่ มกบั หน่วยงานท่ีรว่ มสนอง
พระราชดาํ ริ เพือ่ ใหส้ ามารถเช่อื มโยงและใชร้ ว่ มกนั ไดอ้ ยา่ งกวา้ งขวางอาจผ่านทางเว็บไซต์ ที่มีระบบ
ป้องกนั การเขา้ ถึงฐานขอ้ มลู

4. หน่วยงานรว่ มสนองพระราชดําริ มีความประสงค์ที่จะดําเนินการแบ่งปันหรือเผยแพร่
ขอ้ มูลใด ๆ ที่เก่ียวขอ้ งในงาน อพ.สธ. จําเป็ นต้องขออนุญาตผ่านทาง อพ.สธ. ก่อน เพื่อขอ
พระราชทานขอ้ มูลน้ัน ๆ เพือ่ ที่สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา้ กรมสมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ สยาม
บรมราชกุมารีทรงพระกรุณาโปรดเกลา้ ฯ (การขอพระราชทานพระราชานุญาต ใหด้ ําเนินการทํา
หนังสือแจง้ ความประสงคม์ ายงั ผูอ้ าํ นวยการ อพ.สธ. ลว่ งหนา้ อยา่ งนอ้ ย 1 เดือน)
การรายงานผลงานกิจกรรมที่ 5 กิจกรรมศูนยข์ อ้ มูลทรพั ยากร

1. รายงานในรูปแบบของตารางการเก็บขอ้ มูลทรพั ยากร
2. รายงานในรปู แบบของฐานขอ้ มูลที่มีอยแู่ ละสามารถเชื่อมตอ่ กบั ฐานขอ้ มูล อพ.สธ.
กิจกรรมท่ี 6 กิจกรรมวางแผนพฒั นาทรพั ยากร
เป้าหมาย
1. เพอื่ การพฒั นาและปรบั ปรุงพนั ธุท์ รพั ยากรใหด้ ียิง่ ข้ ึนตามความตอ้ งการของทอ้ งถ่ิน
โดยท่ี อพ.สธ.มีหนา้ ท่ีประสานกบั นักวชิ าการผทู้ รงคุณวุฒิของหน่วยงานและสถาบนั การศึกษาตา่ ง ๆ
เชน่ ในเร่อื งของพชื โดยวเิ คราะหจ์ ากฐานขอ้ มูลจากกิจกรรมท่ี 5 มาใชใ้ นการพิจารณาศักยภาพของ
พนั ธุพ์ ืช พนั ธุส์ ตั ว์ พนั ธุจ์ ุลนิ ทรีย์ ฯลฯ และนําไปสูก่ ารวิเคราะหข์ อ้ มูลและคัดเลือกสายตน้ เพ่ือเป็ น
พอ่ แม่พนั ธุพ์ ชื พรอ้ มกบั วางแผนพฒั นาพนั ธุร์ ะยะยาว
2. นําแผนพฒั นาพนั ธุข์ ้ นึ ทูลเกลา้ ฯถวาย สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา้ กรมสมเด็จพระเทพ
รตั นราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เพื่อทรงพระกรุณาโปรดเกลา้ ฯและพระราชทานแผนพฒั นาพนั ธุ์
และพนั ธุกรรมที่คดั เลอื ก ใหห้ น่วยงานท่ีมีความพรอ้ มนําไปปฏบิ ตั ิพนั ธุพ์ ืช/สตั ว/์ ชีวภาพอ่ืน ๆ ที่อยู่
ในเป้าหมาย ไดแ้ ก่พนั ธุพ์ ชื สมุนไพร พนั ธุพ์ ืชพ้ ืนเมืองต่าง ๆ ที่สามารถวางแผนนําไปสูก่ ารพฒั นาให้
ดีย่งิ ข้ นึ เหมาะสมตอ่ การปลกู ในพ้ ืนท่ีต่าง ๆ ในประเทศไทย

แนวทางการดาํ เนินงานอพ.สธ. ระยะ 5 ปีท่ ีเจ็ด (1 ตลุ าคม พ.ศ. 2564-30 กันยายน พ.ศ. 2569)

69

อพ.สธ. ทาํ หนา้ ที่เป็ นท่ีปรึกษา ประสานงาน ร่วมมือ ในการวางแผนพฒั นา โดยกําหนด
เป้าหมายในการดําเนินงานใหส้ อดคลอ้ งกับแนวทางการดําเนินงานตามกรอบแผนแม่บทของ
อพ.สธ. และจัดทําแผนประจําปี เฉพาะในส่วนของหน่วยของตนใหช้ ัดเจน พรอ้ มท้ังวางแผน
ปฏิบตั ิงานรว่ มกนั ใหช้ ดั เจน ผ่านการประชุมคณะกรรมการดาํ เนินงาน อพ.สธ. ของหน่วยงานน้ัน ๆ
แนวทางการดาํ เนินกิจกรรมวางแผนพฒั นาทรพั ยากร
ทรพั ยากรพนั ธุกรรมพชื

1. จดั ประชุมคณะทาํ งานทรพั ยากรต่าง ๆ คดั เลือกพนั ธุ์พืชที่ผูท้ รงคุณวุฒิพิจารณา
แลว้ วา่ ควรมีการวางแผนพฒั นาพนั ธุเ์ พอ่ื การใชป้ ระโยชน์ต่อไปในอนาคต

2. ดําเนินการทูลเกลา้ ฯ ถวายแผนการพฒั นาทรัพยากรที่คัดเลือกแลว้ เพ่ือให้
สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา้ กรมสมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ สยามบรมราชทรงพระกรุณาโปรด
เกลา้ ฯและพระราชทานใหก้ บั หน่วยงานที่มีศกั ยภาพในการพฒั นาปรบั ปรุงพนั ธุกรรมทรพั ยากรชนิด
น้ัน ๆ ใหเ้ ป็ นไปตามเป้าหมาย

3. ประสานงานเพอ่ื ใหห้ น่วยงานท่ีมีความพรอ้ ม ในการพฒั นาพนั ธุท์ รพั ยากรต่าง ๆ
เชน่ พฒั นาพนั ธุกรรมพืช ดําเนินการพฒั นาพนั ธุ์พืชและนําออกไปสู่ประชาชน และอาจนําไปปลกู
เพอ่ื เป็ นการคา้ ตอ่ ไป

4. ดาํ เนินการข้ ึนทะเบียนรบั รองพนั ธุพ์ ืชใหม่ที่ไดม้ าจากการพฒั นาพนั ธุ์พืชด้งั เดิม
เพื่อประโยชน์ของมหาชนชาวไทย

5. ในกรณีที่เป็ นทรพั ยากรทอ้ งถ่ิน อพ.สธ. ใหแ้ นวทางในการข้ ึนทะเบียนทรพั ยากร
ทอ้ งถ่ิน เพื่อเป็ นการรกั ษาสทิ ธ์ิใหก้ บั ทอ้ งถิ่นและประเทศไทย
ทรพั ยากรพนั ธุกรรมสตั วแ์ ละทรพั ยากรพนั ธุกรรมอ่ืน ๆ

มีแนวทางการดาํ เนินงานคลา้ ยคลงึ กบั การดาํ เนินงานในทรพั ยากรพนั ธุกรรมพชื ขา้ งตน้
การรายงานผลงานกิจกรรมที่ 6 กิจกรรมวางแผนพฒั นาทรพั ยากร

1. รายงานเชงิ บรรยายตามหลกั วิชาการ และงานวิจยั ต่าง ๆ
2. รายงานการข้ ึนทะเบียนทรพั ยากร

3. กรอบการสรา้ งจติ สาํ นึกในการอนุรกั ษท์ รพั ยากร
เป็ นกรอบการดาํ เนินงานท่ีมุ่งเนน้ ไปท่ีเยาวชน นักเรียน นิสิตนักศึกษาและประชาชนทัว่ ไป
ไดม้ ีความรูค้ วามเขา้ ใจเกี่ยวกบั ทรพั ยากรท่ีเกี่ยวขอ้ งสมั พนั ธก์ นั นําไปสู่การสรา้ งจิตสาํ นึกในการ
อนุรกั ษท์ รพั ยากรของประเทศ ไมว่ า่ จะเป็ นทรพั ยากรกายภาพ ชีวภาพ วฒั นธรรมและภมู ิปัญญา ได้
ตระหนักเหน็ ถึงความสาํ คญั และประโยชน์ของการอนุรกั ษ์ทรพั ยากรที่ก่อใหเ้ กิดประโยชน์ต่อมหาชน
ชาวไทย โดยมีกิจกรรมที่ดําเนินงานสนับสนุนในกรอบการสรา้ งจิตสาํ นึกในการรกั ทรพั ยากรน้ ี 2

แนวทางการดาํ เนินงานอพ.สธ. ระยะ 5 ปีท่ ีเจด็ (1 ตลุ าคม พ.ศ. 2564-30 กันยายน พ.ศ. 2569)

70

กิจกรรมไดแ้ ก่ กิจกรรมที่ 7 กิจกรรมสรา้ งจิตสาํ นึกในการอนุรกั ษ์ทรพั ยากร และกิจกรรมที่ 8
กิจกรรมพิเศษสนับสนุนการอนุรกั ษท์ รพั ยากร สามารถสรุปงานตามกิจกรรมตา่ ง ๆ ไดด้ งั น้ ี
กจิ กรรมท่ี 7 กิจกรรมสรา้ งจติ สาํ นึกในการอนุรกั ษท์ รพั ยากร
เป้าหมาย

1.เพอื่ ใหเ้ ยาวชนและประชาชนชาวไทย ใหเ้ ขา้ ใจถึงความสาํ คัญและประโยชน์ของ
ทรพั ยากรท้ังสามฐาน ใหร้ ูจ้ ักหวงแหนและรูจ้ ักการนําไปใชป้ ระโยชน์อย่างยงั่ ยืนซ่ึงนําไปสู่แนว
ทางการจดั การการอนุรกั ษ์และใชท้ รพั ยากรของประเทศอยา่ งยงั่ ยืนบนพ้ ืนฐานของทรพั ยากรที่มีอยู่
จริง

2. เพ่ือใหห้ น่วยงานท่ีร่วมสนองพระราชดําริ วางแผนและขยายผลเพ่ือนําแนว
ทางการสรา้ งจิตสาํ นึกในการรกั ทรพั ยากรของ อพ.สธ. ไปดาํ เนินงานตามยุทธศาสตรข์ องหน่วยงาน
น้ัน ๆ

อพ.สธ. ทําหน้าที่เป็ นท่ีปรึกษา ประสานงาน ร่วมมือ สนับสนุนใหโ้ รงเรียนและ
สถาบนั การศึกษา เป็ นสมาชกิ สวนพฤกษศาสตรโ์ รงเรียน อพ.สธ. ประสานงานหน่วยงานที่รว่ มสนอง
พระราชดาํ รใิ หด้ าํ เนินการในกิจกรรมน้ ี โดยกาํ หนดเป้าหมายในการดาํ เนินงานใหส้ อดคลอ้ งกบั แนว
ทางการดาํ เนินงานตามกรอบแผนแม่บทของ อพ.สธ. และจัดทําแผนประจาํ ปี เฉพาะในส่วนของ
หน่วยของตนใหช้ ดั เจน พรอ้ มท้งั วางแผนปฏบิ ตั ิงานรว่ มกนั ใหช้ ดั เจน ผ่านการประชุมคณะกรรมการ
ดาํ เนินงาน อพ.สธ. ของหน่วยงานน้ัน ๆ
แนวทางการดาํ เนินกิจกรรมสรา้ งจติ สาํ นึกในการอนุรกั ษท์ รพั ยากร

1. งานสวนพฤกษศาสตรโ์ รงเรยี น
เป็ นนวตั กรรมของการเรียนการสอนเพ่ือนําไปสูก่ ารสรา้ งจิตสาํ นึกในการอนุรกั ษ์

ทรพั ยากรธรรมชาติ วฒั นธรรมและภมู ิปัญญาของประเทศไทย นําไปสูก่ ารพฒั นาคนใหเ้ ขม้ แข็งรูเ้ ท่า
ทันพรอ้ มรบั กบั กระแสการเปล่ียนแปลงของโลก (สามารถดาวน์โหลดคู่มืองานสวนพฤกษศาสตร์
โรงเรียน และศึกษาจากสื่อต่าง ๆ ได้จากเว็บไซต์ อพ.สธ. (www.rspg.or.th) และ สามารถส่ง
เจา้ หนา้ ที่/บุคลากรมาเขา้ รบั การฝึกอบรมการดาํ เนินงานสวนพฤกษศาสตรโ์ รงเรียนได้ ตามตาราง
การฝึกอบรมที่ประกาศ

1.1 อพ.สธ. กาํ หนดจุดมุง่ หมายในการดําเนินงานสวนพฤกษศาสตรโ์ รงเรียน โดย
สรา้ งจิตสาํ นึกใหเ้ ยาวชน นักเรียนและนักศึกษาเขา้ ใจถึงความสาํ คัญและประโยชน์ของทรพั ยากร
ให้รูจ้ ักหวงแหนและรู้จักการนําไปใชป้ ระโยชน์อย่างยัง่ ยืน โดยมีคู่มือการดําเนิ นงานสวน
พฤกษศาสตรโ์ รงเรียนสถาบนั การศึกษาสามารถสมัครเป็ นสมาชิกงานสวนพฤกษศาสตรโ์ รงเรียน
ผา่ นทางจงั หวดั ทุกจงั หวดั ในประเทศไทย สามารถดตู วั อยา่ งไดจ้ ากเว็บไซต์ อพ.สธ.(www.rspg.or.th)
และขอคําแนะนําจาก อพ.สธ. สวนจิตรลดาและศูนย์แม่ข่ายประสานงาน อพ.สธ. และศูนย์
ประสานงาน อพ.สธ.

แนวทางการดาํ เนินงานอพ.สธ. ระยะ 5 ปีท่ ีเจด็ (1 ตลุ าคม พ.ศ. 2564-30 กนั ยายน พ.ศ. 2569)

71

1.2 อพ.สธ.กําหนดแนวทางและหลักเกณฑ์การดําเนินงานสวนพฤกษศาสตร์
โรงเรยี น โดยที่สถานศึกษาสมคั รเขา้ มาเป็ นสมาชิกสวนพฤกษศาสตรโ์ รงเรียน และคุณครู/อาจารย์
นําพรรณไมท้ ่ีมีอยู่ในโรงเรียนไปเป็ นส่ือในการเรียนการสอนในวิชาต่าง ๆ ท่ีอยูใ่ นหลกั สูตร และ
สถานศึกษา ถา้ สถานศึกษามีพ้ นื ที่สามารถใชพ้ ้ นื ท่ีในสถานศึกษาเป็ นที่รวบรวมพืชพรรณไมท้ อ้ งถ่ิน
และรวบรวมภูมิปัญญาทอ้ งถิ่น เป็ นท่ีเก็บพรรณไมแ้ หง้ พรรณไมด้ อง มีหอ้ งสมุดสาํ หรบั คน้ ควา้ และ
นํางานสวนพฤกษศาสตรโ์ รงเรียนใชเ้ ป็ นส่ือการเรียนการสอนในวิชาต่าง ๆ ใชป้ ัจจยั พืชเป็ นปัจจยั
หลกั ในการเรยี นรู้ ถา้ ในกรณีที่สถานศึกษาไม่มีพ้ ืนที่ในการสาํ รวจหรือเก็บรวบรวมพรรณพืช ใหใ้ ช้
พ้ ืนที่ท่ีอยูร่ อบ ๆ โรงเรียนและประสานกบั องคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถ่ินที่สถานศึกษาต้งั อยเู่ พือ่ ใชพ้ ้ ืนที่
นอกสถานศึกษา

1.3 สมาชิกสวนพฤกษศาสตรโ์ รงเรียนร่วมกบั องค์การบริหารส่วนทอ้ งถ่ินและ
ชุมชน ในการสาํ รวจจดั ทาํ ฐานทรพั ยากรทอ้ งถ่ิน นําไปสูก่ ารจดั ทาํ หลกั สูตรทอ้ งถ่ิน

1.4 สมาชิกงานสวนพฤกษศาสตรโ์ รงเรียน ทบทวนและปรบั ปรุงการดาํ เนินงาน
สวนพฤกษศาสตรโ์ รงเรียนท่ีทําอยูเ่ ดิมใหค้ รบถว้ นตามคุณสมบัติและเกณฑ์มาตรฐานที่ อพ.สธ.
กาํ หนดและนําไปสู่การประเมินเพ่ือรบั ป้ายฯ พระราชทานและเกียรติบัตรฯ และดําเนินงานรกั ษา
มาตรฐานการเป็ นสมาชกิ สวนพฤกษศาสตรโ์ รงเรยี น

1.5 การดาํ เนินงานสวนพฤกษศาสตรโ์ รงเรียนของสมาชิกใหม่ ควรดาํ เนินงานให้
เป็ นไปตามคุณสมบัติและเกณฑม์ าตรฐานที่ อพ.สธ. ท่ีวางไว้ และรบั คําแนะนําจาก อพ.สธ. สวน
จิตรลดา ศูนยแ์ มข่ า่ ยประสานงาน อพ.สธ. และศนู ยป์ ระสานงาน อพ.สธ. ในงานสวนพฤกษศาสตร์
โรงเรียน

1.6 อพ.สธ. ประสานรว่ มมือกบั หน่วยงานหลกั ที่เกี่ยวขอ้ งดาํ เนินการจดั นิทรรศการ
แสดงผลการดาํ เนินงานสวนพฤกษศาสตรโ์ รงเรยี นตามแนวพระราชดาํ รฯิ โดยคดั เลือกจากโรงเรียน
สมาชิกในระดับจังหวัด ระดับภาค และระดับประเทศ โดยเน้นและใหค้ วามสําคัญในเร่ือง
กระบวนการ และผลลพั ธก์ ารดาํ เนินงานเป็ นหลกั อยา่ งนอ้ ยปี ละหนึ่งครง้ั

1.7 สาํ นักงานปลดั กระทรวงศึกษาธิการ สาํ นักงานปลดั กระทรวงการอุดมศึกษา
วทิ ยาศาสตร์ วิจยั และนวตั กรรม สาํ นักงานสภาการศึกษา สาํ นักงานคณะกรรมการการศึกษาข้นั
พ้ ืนฐาน สาํ นักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา และสาํ นักมาตรฐานการศึกษา สนับสนุนในการ
ดาํ เนินงานรว่ มกบั อพ.สธ. รว่ มกนั พิจารณาและวางแผน เพื่อนําแนวทางดาํ เนินงาน อพ.สธ.บรรจุไว้
ในหลกั สตู รการเรียนการสอนระดบั ต่าง ๆ โดยเฉพาะในระบบโรงเรียน

2. งานพพิ ธิ ภณั ฑ์
เป็ นการขยายผลการดาํ เนินงานเพ่ือเสริมสรา้ งกระบวนการเรียนรู้ ไปสูป่ ระชาชน

กลมุ่ เป้าหมายต่าง ๆ ใหก้ วา้ งขวางยิ่งข้ ึน โดยใชก้ ารนําเสนอในรูปของพิพิธภณั ฑ์ ซึ่งเป็ นสื่อเขา้ ถึง
ประชาชนทวั่ ไป ตวั อยา่ งเชน่

2.1 งานพิพิธภัณฑ์ธรรมชาติที่มีชีวิตดําเนินการโดยศูนย์ศึกษาการพัฒนาอัน
เน่ืองมาจากพระราชดาํ ริ และจงั หวดั ตา่ ง ๆ จดั ทําแปลงสาธิตการปลกู รกั ษาเพื่ออนุรกั ษ์พนั ธุกรรม

แนวทางการดาํ เนินงานอพ.สธ. ระยะ 5 ปีท่ ีเจด็ (1 ตลุ าคม พ.ศ. 2564-30 กันยายน พ.ศ. 2569)

72

พืชในลกั ษณะโดยมีกิจกรรมต่าง ๆ ท่ีถูกตอ้ งและครบถว้ นตามเกณฑม์ าตรฐานท่ีกาํ หนดไวใ้ นพ้ ืนท่ี
ศนู ยศ์ ึกษาการพฒั นาฯ และพ้ ืนท่ีอ่ืน ๆ ตามความเหมาะสม

2.2 งานพพิ ิธภณั ฑพ์ ชื ดาํ เนินการโดยหน่วยงานท่ีรว่ มสนองพระราชดาํ ริ เช่นกรม
อุทยานแหง่ ชาติสตั วป์ ่ าและพนั ธุพ์ ชื กรมป่ าไม้ กรมวิชาการเกษตร มหาวิทยาลยั ต่าง ๆ หน่วยงาน
เหลา่ น้ ีมีผเู้ ช่ียวชาญ นักพฤกษศาสตร์ ดูแลอยู่

2.3 งานพิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยา เช่นพิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยา สนอง
พระราชดาํ รโิ ดยมหาวทิ ยาลยั เทคโนโลยรี าชมงคลอีสาน จังหวดั นครราชสีมา, พิพิธภณั ฑธ์ รรมชาติ
วทิ ยา สนองพระราชดาํ ริโดยมหาวิทยาลยั ขอนแก่น จงั หวดั ขอนแกน่ เป็ นตน้

2.4 งานพิพิธภณั ฑธ์ รรมชาติวิทยาเกาะและทะเลไทย เช่น พิพิธภัณฑธ์ รรมชาติ
วิทยาเกาะและทะเลไทย เขาหมาจอ ตาํ บลแสมสาร อาํ เภอสตั หีบ จงั หวดั ชลบุรี สนองพระราชดาํ ริ
อพ.สธ. โดยกองทพั เรอื

2.5 งานพิพิธภณั ฑท์ อ้ งถ่ิน หอศิลปวฒั นธรรม ของจงั หวดั และหน่วยงานที่รว่ มสนอง
พระราชดาํ ริ

2.7 งานอาคารนิทรรศการ/งานพิพิธภณั ฑใ์ นศนู ยก์ ารเรยี นรฯู้ ของหน่วยงานที่รว่ ม
สนองพระราชดาํ ริ เชน่ ศูนยก์ ารเรียนรู้ กฟผ. เข่ือนศรีนครินทร์ (ราชานุรกั ษ์) สนองพระราชดําริ

11

โดยการไฟฟ้าฝ่ ายผลติ แหง่ ประเทศไทย
3. งานฝึ กอบรม
อพ.สธ. ดําเนินงานอบรมเรื่องงานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน, งานฝึกอบรม

ปฏบิ ตั ิการสาํ รวจและจดั ทาํ ฐานทรพั ยากรทอ้ งถ่ิน หรืองานท่ีเกี่ยวขอ้ งกับการสรา้ งจิตสาํ นึกในการ
อนุรกั ษ์ทรพั ยากร โดยอาจจัด ณ แหล่งฝึกอบรมของ ศูนยแ์ ม่ขา่ ยประสานงาน อพ.สธ. และศูนย์
ประสานงาน อพ.สธ.ท่ีกระจายอยตู่ ามภมู ิภาคตา่ ง ๆ (รายช่อื ณ วนั ที่ 30 มิถุนายน 2564)

ศนู ยแ์ ม่ขา่ ยประสานงาน อพ.สธ. 5 แห่ง
1. มหาวทิ ยาลยั เชียงใหม่
2. มหาวทิ ยาลยั ขอนแกน่
3. มหาวิทยาลยั เทคโนโลยีสุรนารี
4. จุฬาลงกรณม์ หาวทิ ยาลยั
5. มหาวิทยาลยั สงขลานครินทร์

แนวทางการดาํ เนินงานอพ.สธ. ระยะ 5 ปีท่ ีเจ็ด (1 ตลุ าคม พ.ศ. 2564-30 กันยายน พ.ศ. 2569)

73

ศูนยป์ ระสานงาน อพ.สธ. 18 แหง่

1. มหาวิทยาลยั แม่โจ้
2. มหาวิทยาลยั ราชภฎั เชียงใหม่
3. มหาวทิ ยาลยั แมฟ่ ้าหลวง
4. มหาวิทยาลยั ราชภฎั อุตรดติ ถ์
5. มหาวทิ ยาลยั นเรศวร
6. มหาวทิ ยาลยั เทคโนโลยีราชมงคลอีสาน
7. มหาวทิ ยาลยั ราชภฎั อุดรธานี
8. มหาวทิ ยาลยั อุบลราชธานี
9. มหาวทิ ยาลยั ราชภฎั อุบลราชธานี
10. มหาวิทยาลยั มหิดล
11. มหาวิทยาลยั บูรพา
12. มหาวิทยาลยั เทคโนโลยีราชมงคลสุวรรณภูมิ
13. มหาวิทยาลยั ราชภฎั วไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถมั ภ์
14. มหาวิทยาลยั วลยั ลกั ษณ์
15. มหาวิทยาลยั เทคโนโลยรี าชมงคลศรวี ชิ ยั
16. มหาวิทยาลยั ราชภฎั สุราษฎรธ์ านี
17. มหาวทิ ยาลยั ราชภฎั สกลนคร
18. มหาวทิ ยาลยั พะเยา
หมายเหตุ

ถา้ หน่วยงานอ่ืนเป็ นผดู้ าํ เนินงานจดั ประชุม จดั ฝึกอบรม จดั ค่ายตา่ ง ๆ ภายใตแ้ นวทางการ
ดาํ เนินงาน อพ.สธ. และสนับสนุนงานสวนพฤกษศาสตรโ์ รงเรียนและงานฐานทรพั ยากรทอ้ งถ่ินใน
ลกั ษณะเดียวกนั ใหอ้ ยู่ในกิจกรรมท่ี 8 กิจกรรมพเิ ศษสนับสนุนการอนุรกั ษท์ รพั ยากร

กิจกรรมท่ี 8 กิจกรรมพเิ ศษสนบั สนุนการอนุรกั ษท์ รพั ยากร
เป้าหมาย

1. เพื่อเปิ ดโอกาสใหห้ น่วยงานต่าง ๆ ท้ังภาครฐั และเอกชน เขา้ ร่วมสนับสนุนงานของ
อพ.สธ. ในรูปแบบต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็ นในรูปของทุนสนับสนุน หรือดําเนินงานที่เกี่ยวขอ้ งและ
สนับสนุนกิจกรรมตา่ ง ๆ ของ อพ.สธ. โดยอยใู่ นกรอบของแผนแมบ่ ท อพ.สธ.

2. เพ่ือเปิ ดโอกาสใหเ้ ยาวชนและประชาชนไดส้ มัครเข้ามาศึกษาหาความรูเ้ กี่ยวกับ
ทรพั ยากรธรรมชาติในสาขาต่าง ๆ ตามความถนัดและสนใจ โดยมีคณาจารยผ์ ูเ้ ช่ียวชาญในแต่ละ
สาขาใหค้ าํ แนะนํา และใหแ้ นวทางการศึกษา โดยจดั ต้งั เป็ นชมรมนักชวี วิทยา อพ.สธ.

แนวทางการดาํ เนินงานอพ.สธ. ระยะ 5 ปีท่ ีเจด็ (1 ตลุ าคม พ.ศ. 2564-30 กนั ยายน พ.ศ. 2569)

74

3. เพื่อรวบรวมนักวิจยั นักวิชาการคณาจารยผ์ ูเ้ ช่ียวชาญจากท้งั ภาครฐั และเอกชน เป็ น
อาสาสมคั รและเขา้ มาทาํ งานตามแนวทางการดาํ เนินงานในกิจกรรมของ อพ.สธ. ท้งั สว่ นตวั และผา่ น
ทางหน่วยงานท่ีตนเองสงั กดั อยู่ โดยจดั ต้งั เป็ นชมรมคณะปฏิบตั ิงานวิทยาการ อพ.สธ. ซ่ึงจะเป็ นผูน้ ํา
ในการถ่ายทอดความรูแ้ ละสรา้ งจิตสาํ นึกในการอนุรกั ษ์ทรัพยากรของประเทศใหแ้ ก่เยาวชนและ
ประชาชนชาวไทยต่อไป

4. เพือ่ สนับสนุนองคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถ่ิน เทศบาลตาํ บล เทศบาลเมือง ใหด้ ําเนินงาน
ฐานทรพั ยากรทอ้ งถิ่น โดยกรมสง่ เสริมการปกครองทอ้ งถิ่นมีนโยบายใหท้ ุก อปท. เป็ นสมาชิกฐาน
ทรพั ยากรทอ้ งถ่ิน

อพ.สธ. ทาํ หน้าท่ีเป็ นท่ีปรึกษา ประสานงาน ร่วมมือกับหน่วยงานท่ีร่วมสนองพระราชดําริ
กาํ หนดเป้าหมายในการดาํ เนินงานปี ใหส้ อดคลอ้ งกบั แนวทางการดาํ เนินงานตามกรอบแผนแม่บท
ของ อพ.สธ. และจดั ทําแผนประจําปี เฉพาะในสว่ นของหน่วยของตนใหช้ ดั เจน พรอ้ มท้ังวางแผน
ปฏิบตั ิงานรว่ มกนั ใหช้ ดั เจน ผ่านการประชุมคณะกรรมการดาํ เนินงาน อพ.สธ. ของหน่วยงานน้ัน ๆ

แนวทางการดาํ เนินกิจกรรมพเิ ศษสนับสนุนการอนุรกั ษท์ รพั ยากร
1. อพ.สธ. เป็ นเจา้ ภาพร่วมกับหน่วยงานท่ีร่วมสนองพระราชดาํ ริที่มีความพรอ้ มในการ

ดาํ เนินการจดั การประชุมวิชาการและนิทรรศการ อพ.สธ. จดั การประชุมตามท่ีกําหนดไว้ โดยมีการ
รว่ มจัดแสดงนิทรรศการกับหน่วยงานท่ีรว่ มสนองพระราชดาํ ริทุกหน่วยงาน นอกจากน้ันยงั มีการ
จดั การประชุมวชิ าการและนิทรรศการสวนพฤกษศาสตรโ์ รงเรียน และฐานทรพั ยากรทอ้ งถิ่น ระดบั
ภมู ิภาค รว่ มกบั สมาชิกงานสวนพฤกษศาสตรโ์ รงเรียนและสมาชิกงานฐานทรพั ยากรทอ้ งถิ่น โดยมี
กาํ หนดการประชุมฯสาํ หรบั ในระยะ 5 ปี ท่ีเจ็ดดงั น้ ี

พ.ศ. 2565 งานประชุมวิชาการและนิทรรศการอพ.สธ.

พ.ศ. 2566 งานประชุมวชิ าการและนิทรรศการสวนพฤกษศาสตรโ์ รงเรียนและฐานทรพั ยากร
พ.ศ. 2567 ทอ้ งถ่ิน ระดบั ภูมิภาค คร้งั ท่ี 6 และงานประชุมวชิ าการและนิทรรศการ 30ปี
พ.ศ. 2568 อพ.สธ.- ประโยชน์แทแ้ ก่มหาชน ณ มหาวิทยาลยั วลยั ลกั ษณ์ จ.นครศรธี รรมราช
พ.ศ. 2569 งานประชุมวชิ าการและนิทรรศการสวนพฤกษศาสตรโ์ รงเรยี นและฐานทรพั ยากร
พ.ศ. 2570 ทอ้ งถ่ิน ระดบั ภมู ิภาค ครง้ั ท่ี 7 ณ มหาวิทยาลยั ราชภฏั เชียงใหม่ จ.เชยี งใหม่
งานประชุมวชิ าการและนิทรรศการสวนพฤกษศาสตรโ์ รงเรียนและฐานทรพั ยากร
ทอ้ งถ่ิน ระดบั ภมู ิภาค คร้งั ท่ี 8ณ มหาวทิ ยาลยั เทคโนโลยสี ุรนารี จ.นครราชสีมา
งานประชุมวชิ าการและนิทรรศการทรพั ยากรไทย : หวนดูทรพั ยส์ ิ่งสินตน
ณ มหาวิทยาลยั แม่โจ้ จ.เชยี งใหม่
งานประชุมวชิ าการและนิทรรศการสวนพฤกษศาสตรโ์ รงเรียนและฐานทรพั ยากร
ทอ้ งถิ่น ระดบั ภมู ิภาค คร้งั ท่ี 9ณ มหาวทิ ยาลยั สงขลานครินทร์ จ.สงขลา
งานประชุมวชิ าการและนิทรรศการทรพั ยากรไทย : ศกั ยภาพมากลน้ มีใหเ้ หน็
ณ มหาวทิ ยาลยั แมฟ่ ้าหลวง จ.เชยี งราย

แนวทางการดาํ เนินงานอพ.สธ. ระยะ 5 ปีท่ ีเจด็ (1 ตลุ าคม พ.ศ. 2564-30 กนั ยายน พ.ศ. 2569)

75

2. อพ.สธ. สนับสนุนใหม้ ีการนําเสนอผลงานวจิ ยั ของเจา้ หน้าที่และนักวิจยั อพ.สธ. รวมถึง
งานของหน่วยงานท่ีร่วมสนองพระราชดําริ ในงานประชุมวิชาการต่าง ๆ ระดับประเทศ และ
ตา่ งประเทศ และใหม้ ีการขออนุญาตในการนําเสนอผลงานทุกคร้งั และนํางานน้ันเขา้ สูฐานขอ้ มูล
อพ.สธ.

3. หน่วยงานภาครฐั เอกชน และผูม้ ีจิตศรัทธาสนับสนุนเงินทุนให้ อพ.สธ. (โดยการ
ทูลเกลา้ ฯ ถวาย โดยผ่านทางมลู นิธิ อพ.สธ. เพื่อใชใ้ นกิจกรรม อพ.สธ.)

4. การดําเนินงานของชมรมนักชีววิทยา อพ.สธ. และชมรมคณะปฏิบัติงานวิทยาการ
อพ.สธ. โดยท่ี อพ.สธ. สนับสนุนใหม้ ีผูส้ มัครเป็ นสมาชิกชมรมฯ ตามเง่ือนไขของชมรมฯ โดยที่
ชมรมท้งั สอง มีการดาํ เนินงานสนับสนุนงานในกิจกรรมที่ 1-7ตามแผนแม่บทของ อพ.สธ. เชน่ เขา้
ไปศึกษาทาํ งานวิจยั ในพ้ นื ท่ีปกปักทรพั ยากร พ้ ืนท่ีสาํ รวจเก็บรวบรวมทรพั ยากร และรว่ มในกิจกรรม
สาํ รวจทรพั ยากรตา่ ง ๆ ในพ้ ืนท่ีท่ี อพ.สธ. กาํ หนด

5. หน่วยงานท่ีรว่ มสนองพระราชดาํ ริ สามารถดาํ เนินการฝึกอบรมในการสรา้ งจิตสาํ นึกใน
การอนุรกั ษ์พนั ธุกรรมพชื และทรพั ยากรต่าง ๆ เพ่ือสนองพระราชดาํ ริตามแผนแม่บท อพ.สธ. เพื่อ
สนับสนุนในงานกิจกรรมต่าง ๆ ของ อพ.สธ. ตามแนวทางการดําเนินงานตามแผนแม่บทของ
อพ.สธ. โดยอาจมีการฝึกอบรมตามสถานท่ีต่าง ๆ ของหน่วยงานน้ัน ๆ เอง หรือ โดยร่วมกับ
วิทยากรของ อพ.สธ. หรือเป็ นวิทยากรของหน่วยงานที่ร่วมสนองพระราชดําริเอง แต่ผ่านการ
วางแผนและเห็นชอบจาก อพ.สธ.

6. มหาวิทยาลยั ที่รว่ มสนองพระราชดาํ ริ อพ.สธ. 5 แหง่ ไดร้ บั พระราชทานฯ ใหด้ ําเนินงาน
เป็ นศูนยแ์ ม่ข่ายประสานงาน อพ.สธ. และมหาวิทยาลยั ท่ีรว่ มสนองพระราชดาํ ริในกลุ่ม ท่ี 5 และ
กลมุ่ ท่ี 6 ของหน่วยงานท่ีร่วมสนองพระราชดาํ ริ อพ.สธ. น้ัน สามารถขอเขา้ เป็ นศูนยป์ ระสานงาน
อพ.สธ. โดยศูนย์ประสานงาน อพ.สธ. ดําเนินงานภายใต้การกํากับดูแลของคณะกรรมการ
ดาํ เนินงาน อพ.สธ. ของมหาวทิ ยาลยั ฯ มีโครงสรา้ งองคก์ รในการดําเนินงานของศูนยฯ์ ชดั เจน (ณ
วนั ที่ 30 มิถุนายน 2564 จาํ นวน 23 แหง่ ) มีผอู้ าํ นวยการศูนยแ์ ม่ขา่ ย/ศูนยป์ ระสานงาน อพ.สธ.
ที่ดาํ รงตาํ แหน่งโดยรองอธิการบดีที่ไดร้ บั มอบหมาย ศูนยแ์ ม่ข่าย/ศูนยป์ ระสานงาน อพ.สธ. มี
เป้าหมายและวตั ถุประสงคด์ งั น้ ี

6.1. เพือ่ ประสานงาน และขบั เคลือ่ นงานสนองพระราชดาํ ริ อพ.สธ. ใน
มหาวทิ ยาลยั ของศนู ยแ์ มข่ า่ ย/ศนู ยป์ ระสานงาน อพ.สธ. ,หน่วยงานนอกมหาวทิ ยาลยั เชน่ จงั หวดั
อปท. ภาคเอกชน เป็ นตน้ โดยรบั นโยบายตรงจากอพ.สธ. สาํ นักพระราชวงั

6.2. เพ่อื เป็ นหน่วยรวบรวมฐานขอ้ มลู ทรพั ยากร ไดแ้ ก่ ฐานทรพั ยากรกายภาพ
ฐานทรพั ยากรชวี ภาพ และฐานทรพั ยากรวฒั นธรรมและภมู ิปัญญาของประเทศไทยในพ้ นื ที่ที่
มหาวทิ ยาลยั ต้งั อยแู่ ละดาํ เนินงานอยู่

6.3. เพอ่ื ดาํ เนินงานเป็ นพเี่ ล้ ียงใหก้ บั เครือขา่ ย อพ.สธ.โดยมีแหลง่ ฝึกอบรมใหก้ บั
สมาชกิ สวนพฤกษศาสตรโ์ รงเรยี น และสมาชกิ ฐานทรพั ยากรทอ้ งถ่ิน อพ.สธ.โดยมีการวางแผนการ
ฝึกอบรมและการเป็ นพ่ีเล้ ียงใหก้ บั เครอื ขา่ ย อพ.สธ. รว่ มกบั อพ.สธ. สาํ นักพระราชวงั

6.4 เพอ่ื เป็ นหน่วยงานท่ีรว่ มประเมินผลงานเครอื ขา่ ย อพ.สธ. รว่ มกบั อพ.สธ. เพอ่ื
เขา้ ขอรบั ป้ายพระราชทานฯ และระดบั เกยี รติบตั รฯ

แนวทางการดาํ เนินงานอพ.สธ. ระยะ 5 ปีท่ ีเจ็ด (1 ตลุ าคม พ.ศ. 2564-30 กนั ยายน พ.ศ. 2569)

76

6.5 เพ่ือชว่ ยวางแผนและปฏบิ ตั ิตามแนวทางการดาํ เนินงานตามแผนแมบ่ ท อพ.สธ.
และเป็ นฝ่ ายเลขานุการใหก้ บั คณะกรรมการดาํ เนินงาน อพ.สธ.-หน่วยงาน

7. หน่วยงานท่ีรว่ มสนองพระราชดาํ ริ สามารถดาํ เนินงานและจดั การพ้ ืนที่ที่เพ่ือการอนุรกั ษ์
และพฒั นาเกิดเป็ นศูนย์เรียนรูต้ ่าง ๆ ซึ่งเป็ นศูนย์ฯ ตัวอย่าง เพ่ือการเรียนรูก้ ารใชป้ ระโยชน์
ทรพั ยากรอยา่ งยงั่ ยนื ตามปรชั ญาของเศรษฐกิจพอเพียง อีกท้งั ศูนยฯ์ เหล่าน้ ีสามารถใชป้ ระโยชน์
ใหเ้ ป็ นแหลง่ ฝึกอบรมตามแนวทางการดาํ เนินงานของ อพ.สธ.-หน่วยงาน

ตวั อยา่ งเชน่ อพ.สธ. สนับสนุนใหห้ น่วยงานฯ จดั ต้งั ศนู ยเ์ รยี นรู้ อนุรกั ษ์ พฒั นา และใช้
ประโยชน์ทรพั ยากรอยา่ งยงั่ ยืน สเู่ ศรษฐกิจพอเพียง เพ่ือใหบ้ รรลุเป้าหมายและวตั ถุประสงค์ในการ
ดาํ เนินงานของ อพ.สธ. หน่วยงานท่ีรว่ มสนองพระราชดาํ ริท่ีกระจายอยตู่ ามภูมิภาคต่าง ๆ ไดแ้ ก่

7.1 ศนู ยเ์ รยี นรูอ้ นุรกั ษ์ พฒั นา และใชป้ ระโยชน์ทรพั ยากรอยา่ งยงั่ ยนื สเู่ ศรษฐกิจ
พอเพียงอพ.สธ. ต.คลองไผ่ อ.สีค้ ิว จ.นครราชสีมา (มหาวทิ ยาลยั เทคโนโลยสี ุรนารี)

7.2 ศนู ยเ์ รยี นรอู้ นุรกั ษ์ พฒั นา และใชป้ ระโยชน์ทรพั ยากรอยา่ งยงั่ ยืน สูเ่ ศรษฐกิจ
พอเพยี งอพ.สธ. อ.วงั ม่วงจ.สระบุรี (สาํ นักคณะกรรมการออ้ ยและน้ําตาลทราย)

7.3 ศูนยเ์ รยี นรอู้ นุรกั ษ์ พฒั นา และใชป้ ระโยชน์ทรพั ยากรอยา่ งยงั่ ยืน สู่เศรษฐกิจ
พอเพยี งอพ.สธ. อ.ไทรโยค จ.กาญจนบุรี (หน่วยบญั ชาการทหารพฒั นา กองบญั ชาการกองทพั ไทย)

7.4 ศูนยอ์ นุรกั ษ์และพฒั นาทรพั ยากรภาคตะวนั ตก (หน่วยบัญชาการทหารพฒั นา
กองบญั ชาการกองทพั ไทย)

7.5 ศนู ยว์ ิจยั อนุรกั ษ์ พฒั นา ใชป้ ระโยชน์ทรพั ยากรทะเล อพ.สธ. เกาะทะลุ
จ.ประจวบคีรีขันธ์ (มูลนิธิฟ้ ื นฟูทรัพยากร ทะเลสยาม และพ้ ืนที่สนองพระราชดําริของจังหวัด
ประจวบคีรขี นั ธ)์

7.6 ศูนยอ์ นุรกั ษ์ทรพั ยากรภาคตะวนั ออก อพ.สธ. สวนสตั วเ์ ปิ ดเขาเขียว จงั หวดั
ชลบุร(ี องคก์ ารสวนสตั วใ์ นพระบรมราชปู ถมั ภ)์

8. การทาํ หลกั สูตรทอ้ งถ่ินของมหาวิทยาลยั ต่าง ๆ ตามแนวทางการดําเนินงานตามแผน
แม่บทของอพ.สธ.

9. การเผยแพร่โดยสื่อต่าง ๆ เช่น การทําหนังสือ วีดีทัศน์ เอกสารเผยแพร่ เว็บไซต์
ประชาสมั พนั ธ์ ท่ีไดร้ บั ความเห็นชอบจาก อพ.สธ. เพ่ือสนับสนุนงานกิจกรรมต่าง ๆ ของ อพ.สธ.
สามารถใชส้ ญั ลกั ษณข์ อง อพ.สธ. ไดเ้ มื่อไดร้ บั การพิจารณาและเหน็ ชอบจาก อพ.สธ.

10. การจัดงานประชุมวิชาการและนิ ทรรศการต่าง ๆ ของหน่วยงานที่ร่วมสนอง
พระราชดาํ ริ ในสว่ นที่เผยแพรง่ านของ อพ.สธ. และไดร้ บั การพจิ ารณาและเห็นชอบจาก อพ.สธ.

11. หน่วยงานเอกชน หรือบุคคลทวั่ ไป สมคั รเป็ นอาสาสมคั รในการรว่ มงานกบั อพ.สธ.
12. การดําเนินงานอื่น ๆ นอกเหนือจากกิจกรรมท่ี 1-7 เพ่ือเป็ นการสนับสนุนงานตาม
กรอบแผนแมบ่ ทของ อพ.สธ.
13. องคก์ รปกครองส่วนทอ้ งถิ่น สมัครเขา้ มางานฐานทรัพยากรทอ้ งถ่ิน (สามารถดาวน์
โหลดคู่มืองานฐานทรพั ยากรทอ้ งถ่ิน และศึกษาสื่อต่าง ๆ ไดจ้ ากเว็บไซต์ อพ.สธ. www.rspg.or.th

แนวทางการดาํ เนินงานอพ.สธ. ระยะ 5 ปีท่ ีเจด็ (1 ตลุ าคม พ.ศ. 2564-30 กนั ยายน พ.ศ. 2569)

77

และสามารถสง่ เจา้ หนา้ ที่มาเขา้ รบั การฝึกอบรมการดาํ เนินงานฐานทรพั ยากรทอ้ งถ่ินได้ ตามตาราง
การฝึกอบรมที่ประกาศไว้

อปท. สามารถสนองพระราชดาํ ริ โดยการสมคั รเขา้ มาเป็ นสมาชิกงานฐานทรพั ยากรทอ้ งถิ่น
ผ่านทางจงั หวดั ทุกจงั หวดั ในประเทศไทย สามารถดูตวั อยา่ งไดจ้ ากเวบ็ ไซต์ อพ.สธ.(www.rspg.or.th)
และขอคาํ แนะนําจาก อพ.สธ. สวนจิตรลดาโดยตรง หรอื ศนู ยแ์ มข่ า่ ยประสานงาน อพ.สธ. หรือศูนย์
ประสานงาน อพ.สธ. ที่มีอยทู่ วั่ ประเทศ

งานฐานทรพั ยากรทอ้ งถ่ิน มีการดําเนินงานครอบคลุม 3 ฐานทรัพยากร (ทรพั ยากร
กายภาพ ทรัพยากรชีวภาพ และทรัพยากรวัฒนธรรมและภูมิปัญญา) โดยท่ีมีคณะกรรมการ
ดาํ เนินงานฐานทรพั ยากรทอ้ งถ่ิน อพ.สธ.–อปท. ท่ีเป็ นสมาชิกฐานทรพั ยากรทอ้ งถิ่น อพ.สธ. โดยมี
3 ดา้ น ไดแ้ ก่

1. ดา้ นบรหิ ารและดา้ นจดั การ
2. ดา้ นการดาํ เนินงาน ซ่ึงแบง่ เป็ น 6 งานไดแ้ ก่

1) งานปกปักทรพั ยากรทอ้ งถ่ิน
2) งานสาํ รวจเก็บรวบรวมทรพั ยากรทอ้ งถิ่น
3) งานปลกู รกั ษาทรพั ยากรทอ้ งถ่ิน
4) งานอนุรกั ษ์และใชป้ ระโยชน์ทรพั ยากรทอ้ งถ่ิน
5) งานศนู ยข์ อ้ มลู ทรพั ยากรทอ้ งถ่ิน
6) งานสนับสนุนในการอนุรกั ษ์และจดั ทาํ ฐานทรพั ยากรทอ้ งถ่ิน
3. ดา้ นผลการดาํ เนินงาน
โดยที่ทางองค์กรปกครองส่วนทอ้ งถ่ิน สามารถดําเนินงานฐานทรพั ยากรทอ้ งถิ่น
และนําไปสู่การประเมินเพ่ือรับการประเมินรับป้ายฯ พระราชทาน และเกียรติบัตรฯ ในการ
ดาํ เนินงานทรพั ยากรทอ้ งถ่ิน อพ.สธ.
ประโยชนจ์ ากการเป็ นสมาชิกงานฐานทรพั ยากรทอ้ งถ่นิ
1. สนับสนุนงานปกติท่ีองคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถ่ิน มีหนา้ ที่ความรบั ผิดชอบท่ีตอ้ งทราบใน
เร่อื งขอ้ มูลทางกายภาพ ขอ้ มูลชีวภาพ เศรษฐกิจสงั คม ศกั ยภาพชุมชน และภูมิปัญญาทอ้ งถ่ิน เพ่ือ
นําภูมิปัญญาน้ันไปพฒั นาต่อยอด เป็ นผลติ ภณั ฑต์ ่างๆ ที่ทาํ ใหเ้ ป็ นมาตรฐานสากล
2. สนับสนุนใหอ้ งคก์ รปกครองส่วนทอ้ งถ่ิน ทํางานใกลช้ ิดกับสถานศึกษาที่อยู่ในพ้ ืนที่
ประสานกบั ชุมชนและโรงเรยี น เพอ่ื มาเป็ นกําลงั ในการร่วมสาํ รวจและจัดทําฐานทรพั ยากรทอ้ งถิ่น
ระดับตําบล/เทศบาล เกิดการสรา้ งจิตสาํ นึกในการรักทอ้ งถ่ินใหก้ ับนักเรียนและประชาชนใน
ทอ้ งถิ่นน้ัน ๆ เพราะสถานศึกษามีหลกั สตู รแกนกลางการศึกษาข้นั พ้ ืนฐาน ปี พ.ศ.2551 ซ่ึงบ่งช้ ีว่า
ในสาระวิทยาศาสตร์ นักเรียนจะตอ้ งทราบในเร่ืองทรพั ยากรในทอ้ งถ่ิน และการใชท้ รัพยากรใน
ทอ้ งถ่ิน นัน่ คือจะตอ้ งมีภมู ิปัญญามากาํ กบั การใชป้ ระโยชน์ เชน่ พืชผกั พ้ นื เมือง พืชสมุนไพร และยงั
สามารถบูรณาการไปยงั กลมุ่ สาระสงั คมและส่ิงแวดลอ้ ม เม่ือมีการทํางานรว่ มกนั องคก์ รปกครอง
สว่ นทอ้ งถ่ิน จะไดข้ อ้ มูลทรพั ยากรท่ีเป็ นปัจจุบนั ในการวางแผนพฒั นา อบต./เทศบาล

แนวทางการดาํ เนินงานอพ.สธ. ระยะ 5 ปีท่ ีเจด็ (1 ตลุ าคม พ.ศ. 2564-30 กนั ยายน พ.ศ. 2569)

78

3. องคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถิ่น ไดข้ ้ ึนทะเบียนทรพั ยากรทอ้ งถ่ินตามรูปแบบการทาํ ทะเบียน
ทรพั ยากรต่าง ๆ ของ อพ.สธ. ใหก้ บั ทอ้ งถ่ินของตนเอง เพอ่ื นําไปสกู่ ารยนื ยนั สทิ ธ์ิในการเป็ นเจา้ ของ
ทรัพยากร นําไปสู่การเป็ นหลกั ฐานในการข้ ึนทะเบียนส่ิงบ่งช้ ีทางภูมิศาสตร์ (Geographical
Indication) และการข้ นึ ทะเบียนอ่ืน ๆ ตอ่ ไป และเป็ นการยนื ยนั สิทธ์ิความเป็ นเจา้ ของทรพั ยากรต่าง
ๆ เพอื่ เตรียมพรอ้ มสาํ หรบั การเขา้ ถึงและแบ่งปันผลประโยชน์จากการใชท้ รพั ยากรน้ัน ๆ ที่มีอยูใ่ น
ทอ้ งถ่ิน ตามพธิ ีสารนาโงยา่ (Nagoya protocol)

แนวทางการดาํ เนินงานอพ.สธ. ระยะ 5 ปีท่ ีเจด็ (1 ตลุ าคม พ.ศ. 2564-30 กันยายน พ.ศ. 2569)