นำเสนอบทความคติชนวิทยา-วัชระ2

“โลก-ธรรม” - “ทกุ ข์-สุข” และภูมปิ ญั ญา
ด้านภาษาในกาพย์เซง้ิ บ้ังไฟผาแดงนางไอ่

อิศเรศ ดลเพญ็

สาขาภาษาไทย คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์
มหาวทิ ยาลยั ขอนแกน่

ขอ้ มูลผ้สู รุป

ช่อื เรอื่ ง : “โลก-ธรรม” - “ทกุ ข-์ สุข” และภูมปิ ญั ญาดา้ นภาษาในกาพย์เซง้ิ บงั้ ไฟ
ผาแดงนางไอ่

ผู้แต่ง : อศิ เรศ ดลเพ็ญ
ผสู้ รปุ : นายวัชระ ลานเจรญิ
รหสั นกั ศกึ ษา : 645080022-6
หลักสูตร : ศลิ ปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาภาษาไทย มหาวทิ ยาลยั ขอนแก่น

“โลก-ธรรม” - “ทกุ ข์-สุข” และภูมิปัญญาดา้ นภาษาในกาพยเ์ ซิ้งบั้งไฟผาแดงนางไอ่
โดย อิศเรศ ดลเพ็ญ สาขาภาษาไทย คณะมนษุ ยศาสตรแ์ ละสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลยั ขอนแกน่

บทนา

เรื่องผาแดงนางไอ่ เป็นวรรณกรรมท่ีรู้จักแพร่หลายใน
ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โดยเฉพาะอย่างย่ิงในแถบภาค
ตะวันออกเฉียงเหนือตอนบนบริเวณจังหวัดสกลนคร จังหวัด
อุดรธานี จังหวัดขอนแก่น จังหวัดกาฬสินธ์ุ จังหวัดร้อยเอ็ด
และจงั หวัดมหาสารคาม เป็นตน้

ตานานเรื่องผาแดงนางไอ่ถ่ายทอดให้คนรุ่นหลังได้รู้จัก
ในงานบุญประเพณีของอีสานท่ีหลายคนรู้จักกันดีในงานบุญบั้งไฟ
หรือ “งานบุญเดือนหก” ขบวนแห่บั้งไฟของคนอีสานมักปรากฏ
เร่ืองราวของทา้ วผาแดงกับนางไอ่รว่ มอยใู่ นขบวนแห่ด้วยเสมอ เช่น
มีขบวนแห่นาเสนอเรื่องราวและตัวละครในเรื่องผาแดงนางไอ่
มีกิจกรรมการเซิ้งบ้ังไฟ เร่ือง ผาแดงนางไอ่ตามหมู่บ้านเพ่ือขอ
บรจิ าคเงนิ “แผ่เงิน” เปน็ ตน้

จะเห็นได้ว่า ประเพณี วัฒนธรรม และกิจกรรมต่าง ๆ
เหล่านี้ ล้วนสะท้อนให้เห็นความสัมพันธ์ของเร่ืองผาแดงนางไอ่กับ
วิถีชีวิตของคนอีสานที่ผูกพันเหนียวแน่นและสืบทอดส่งต่อกันมา
ยาวนานจากรนุ่ สู่รุ่นจนถึงปัจจุบนั

“โลก-ธรรม” - “ทุกข์-สขุ ” และภมู ปิ ญั ญาดา้ นภาษาในกาพย์เซิง้ บง้ั ไฟผาแดงนางไอ่
โดย อศิ เรศ ดลเพญ็ สาขาภาษาไทย คณะมนุษยศาสตรแ์ ละสงั คมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ขอนแกน่

วตั ถุประสงคก์ ารศึกษา

เพื่อวิเคราะห์เร่ืองผาแดง เ พ่ื อ ศึ ก ษ า ภู มิ ปั ญ ญ า ท า ง
น า ง ไ อ่ ซึ่ ง เ กี่ ย ว ข้ อ ง กั บ ภาษาในการแตง่ กาพย์เซง้ิ บ้ัง
ป ร ะ เ พ ณี วั ฒ น ธ ร ร ม ไฟผาแดงนางไอ่ ของคน
วรรณกรรม และวิถีชีวิต อสี าน
ของคนอีสาน มีสาระธรรม
อ ะ ไ ร บ้ า ง ที่ แ ส ด ง ใ ห้ เ ห็ น
“โลก-ธรรม” “ทุกข์-สุข” อัน
จะสามารถนาไปเป็นปรัชญา
เพื่อพิจารณาเป็นแนวทางใน
การดาเนินชวี ติ

วัตถุประสงค์ ขอ้ ที่1 วตั ถปุ ระสงค์ ขอ้ ท่ี2

“โลก-ธรรม” - “ทุกข์-สขุ ” และภมู ิปัญญาดา้ นภาษาในกาพย์เซง้ิ บ้งั ไฟผาแดงนางไอ่
โดย อศิ เรศ ดลเพ็ญ สาขาภาษาไทย คณะมนษุ ยศาสตรแ์ ละสงั คมศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยขอนแก่น

1.การเลือกข้อมลู และการเกบ็ ขอ้ มูล 2 แหลง่
1.1 ข้อมลู จากเอกสาร
- ชุมนุมกาพย์เซงิ้ บงั้ ไฟ
1.2 ข้อมลู จากการลงพื้นท่ีภาคสนาม
- งานบุญเดอื นหก (ประเพณบี ุญบัง้ ไฟ)
ของอาเภอกระนวน

ระเบยี บ 2. เครอื่ งมือในการวจิ ยั
วิธีวิจัย 2.1 แบบสัมภาษณเ์ ชงิ ลึก (in-depth interview)
2.2 การวเิ คราะหเ์ น้อื หา (content analysis)

3. กรอบแนวคิดทใ่ี ชใ้ นการวิเคราะห์
- แนวคิดหลกั พทุ ธธรรมเรือ่ ง “ทกุ ข”์ 8

จาพวก ในพทุ ธสตู ร
- แนวคดิ ของท่านพทุ ธทาสภกิ ขุ เรอื่ ง

ความดีสูงสุดของมนุษย์ (Highest Good of
Human Conduct)

“โลก-ธรรม” - “ทกุ ข์-สขุ ” และภูมปิ ญั ญาดา้ นภาษาในกาพยเ์ ซิง้ บ้งั ไฟผาแดงนางไอ่
โดย อิศเรศ ดลเพญ็ สาขาภาษาไทย คณะมนษุ ยศาสตร์และสงั คมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ขอนแก่น

แหลง่
ข้อมลู

1. ขอ้ มูลจากเอกสาร 2. ข้อมูลจากการลงพื้นที่
ผู้ วิ จั ย เ ลื อ ก วิ เ ค ร า ะ ห์ ภาคสนาม

ข้ อ มู ล เ ร่ื อ ง ผ า แ ด ง น า ง ไ อ่ ผ้วู ิจัยเก็บข้อมูลจากการลง
เฉพาะคาประพันธ์ที่แต่งเป็น พื้นที่ภาคสนามงานประเพณีบุญ
กาพย์อีสานที่ปรากฏในหนังสือ บ้ังไฟและการเซ้ิงบั้งไฟ ในงาน
ชุมนุมกาพย์เซิ้งบ้ังไฟ แต่งโดย บุญเดือนหก (ประเพณีบุญบ้ัง
ทองพูล พรสวัสด์ิ และพงษ์ ไฟ) ของอาเภอกระนวน จังหวัด
ไทย เพชรดี (2545) เท่านั้น ขอนแก่น ผู้วิจัยเก็บข้อมูลแบบ
หนังสือเล่มนี้ ผู้แต่งได้ประพันธ์ สัมภาษณ์เชิงลึกเก่ียวกับวิธีการ
และรวบรวมกาพย์เซิ้งอีสาน และรูปแบบการเซ้ิงบ้ังไฟ และ
สาหรับบุคคลทวั่ ไป ซึง่ สามารถ การแต่งกาพยเ์ ซิ้งบงั้ ไฟจากคณะ
นาไปใช้เซ้ิงในประเพณีบุญบั้ง เซิ้งบ้ังไฟศรีประสาน บ้านศรีสุข
ไฟได้ หนังสือเล่มน้ีประกอบ หมู่ที่ 7 บ้านหนองโก อาเภอ
ดว้ ยกาพย์เซิ้งบั้งไฟเรอ่ื งผาแดง กระนวน จังหวัดขอนแก่น เม่ือ
นางไอ่ และกาพย์เซ้ิงบั้งไฟบ้ัน วนั ท่ี 28 เดือนพฤษภาคม 2559
ต่าง ๆ

“โลก-ธรรม” - “ทุกข์-สขุ ” และภูมิปญั ญาดา้ นภาษาในกาพยเ์ ซ้ิงบ้งั ไฟผาแดงนางไอ่
โดย อิศเรศ ดลเพญ็ สาขาภาษาไทย คณะมนุษยศาสตรแ์ ละสงั คมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแกน่

คนอสี านรู้จักเรอ่ื งผาแดงนางไอจ่ ากหลายแหลง่

จากการฟังเทศน์ 1

2 จากการเล่านิทานของคน
เฒ่าคนแก่

จากการอา่ นหนังสอื ผูก 3

5จากคากาพยแ์ ละบทเพลง 4 จากกลอนลาและการฟงั ลา
6 จากเรอื่ งเล่าและตานาน

หมู่บา้ น

ประเพณงี านบญุ บงั้ ไฟ 7
และการเซงิ้ บ้งั ไฟ

“โลก-ธรรม” - “ทุกข์-สขุ ” และภมู ิปญั ญาด้านภาษาในกาพย์เซิ้งบัง้ ไฟผาแดงนางไอ่
โดย อิศเรศ ดลเพญ็ สาขาภาษาไทย คณะมนุษยศาสตรแ์ ละสงั คมศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยขอนแก่น

ผาแดงนางไอ่ : วรรณกรรมสงู่ านคตี ศลิ ป์
และรากเหง้าแหง่ วฒั นธรรม

“โลก-ธรรม” - “ทุกข์-สุข” และภูมปิ ัญญาด้านภาษาในกาพยเ์ ซิง้ บั้งไฟผาแดงนางไอ่
โดย อิศเรศ ดลเพ็ญ สาขาภาษาไทย คณะมนษุ ยศาสตรแ์ ละสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลยั ขอนแกน่

ผาแดงนางไอ่ : วรรณกรรมสู่งานคตี ศิลปแ์ ละ
รากเหง้าแห่งวฒั นธรรม

วรรณกรรมเร่ืองผาแดงนางไอ่เกี่ยวข้องกับชาวบ้านในแง่ของ
ความเช่ือหลายเร่ือง ท้ังความเชื่อเกี่ยวกับตานานบ้านตานานเมือง ความ
เชื่อเก่ยี วกับประเพณกี ารขอฝน คนอสี านเชื่อว่า ฝนตกเพราะนาคเล่นนา้

ความเชื่อต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องสัมพันธ์กับเร่ืองผาแดงนางไอ่
นาไปสู่ประเพณี วัฒนธรรมและวิถีปฏิบัติในการดาเนินชีวิตของคนอีสาน
ในฮีตสิบสอง “บุญเดือนหก” หรอื “ประเพณีบุญบ้ังไฟ” เป็นงานบุญใหญ่
ของคนอีสานทร่ี ว่ มแรงร่วมใจกันจดั งานบุญขน้ึ ก่อนจะเริ่มลงนา การจุดบ้ัง
ไฟ การเซ้ิงบั้งไฟ ก็เป็นส่วนหน่ึงของพิธีกรรมการขอฝนของคนอีสาน
เนื้อหาของกาพยเ์ ซงิ้ บ้ังไฟที่ชาวบ้านใช้เซ้ิงมักเก่ียวข้องกับเรื่องผาแดงนาง
ไอ่ เก่ียวข้องกับการขอฝน อาจมีคาเซ้ิงบ้ังไฟอ่ืนๆ หรือบั้นสนุกเฮฮาอยู่
บ้าง แตก่ ย็ งั เกยี่ วข้องกบั วถิ ีชวี ิตของคนอีสาน

คาเซ้ิงบั้งไฟของคณะเซิ้งบั้งไฟศรีประสาน บ้านศรีสุข อาเภอ
กระนวน จังหวัดขอนแก่น ท่ีผู้วิจัยลงพื้นท่ีเก็บข้อมูลนั้น นับว่าเป็นสานวน
เซ้ิงบั้งไฟท่ีทรงคุณค่าเชิงวัฒนธรรมสานวนหนึ่ง เน่ืองจากเป็นสานวนที่
เคยชนะการประกวดเซ้ิงบ้ังไฟมาแล้ว เป็นสานวนท่ีหัวหน้าเซิ้งบั้งไฟแต่ง
ข้ึนเองและใช้เซ้ิงมาแล้วหลายปี ผู้แต่งเองก็ได้รับยกย่องเป็นปราชญ์คน
หนึ่งของหมู่บ้าน เน้ือหาของกาพย์เซ้ิงบั้งไฟกล่าวถึงประวัติบุญบ้ังไฟ
เร่ืองราวของภังคี ผาแดงและนางไอ่ ตลอดจนช่ือบ้านนามเมืองอันเนื่อง
ด้วยเมืองหนองหานล่ม ในบั้นท่ี 2 และบั้นท่ี 3 ซึ่งเป็นบ้ันอวสาน ยังมี
การกลา่ วเป็นคาผญาเกริน่ นาก่อนจะเซ้งิ เป็นคากาพยด์ ้วย

“โลก-ธรรม” - “ทกุ ข์-สขุ ” และภูมปิ ัญญาด้านภาษาในกาพย์เซง้ิ บงั้ ไฟผาแดงนางไอ่
โดย อิศเรศ ดลเพญ็ สาขาภาษาไทย คณะมนษุ ยศาสตร์และสงั คมศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยขอนแกน่

ผลการศึกษา

“โลก-ธรรม” ในกาพย์เซงิ้ บงั้ ไฟผาแดงนางไอ่

“โลก-ธรรม” - “ทุกข์-สขุ ” และภูมิปัญญาด้านภาษาในกาพย์เซิง้ บ้งั ไฟผาแดงนางไอ่
โดย อศิ เรศ ดลเพญ็ สาขาภาษาไทย คณะมนษุ ยศาสตร์และสงั คมศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยขอนแกน่

วิถีโลกในกาพยเ์ ซ้งิ บ้ังไฟผาแดงนางไอ่
(ทกุ ข์ 8)

1) ความเกดิ เป็นทกุ ข์ 2) ความแกเ่ ปน็ ทกุ ข์

3) ความเจบ็ เป็นทกุ ข์ 4) ความตายเป็นทุกข์

5) อยากไดไ้ มไ่ ด้เป็นทุกข์ 6) จากส่งิ ทรี่ ักเป็นทุกข์

7) ความเจบ็ แคน้ เปน็ ทุกข์ 8) สังขารเปน็ ทกุ ข์

“โลก-ธรรม” - “ทุกข์-สุข” และภูมปิ ัญญาดา้ นภาษาในกาพยเ์ ซิ้งบ้งั ไฟผาแดงนางไอ่
โดย อิศเรศ ดลเพญ็ สาขาภาษาไทย คณะมนุษยศาสตรแ์ ละสงั คมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ขอนแก่น

วถิ ีทางโลก

1.ความเกดิ เปน็ ทุกข์

ในกาพย์เซิ้งบ้ังไฟผาแดงนางไอ่ ท้าวภังคีใน
อดีตชาติท่ีมีความเกิดเป็นทุกข์กว่าคนท้ังปวงประการหนึ่ง
คือ เกิดเป็นคนใบ้ ใครถามหรือพูดด้วยก็ไม่รู้เร่ือง “ฮู้แต่ท่อ
ช้ีหน้าช้ีหลงั จักบอกหยังบ่มีไผฮู้” เกดิ เป็นใบ้นับว่าทกุ ข์หนัก
แลว้ ยังยากไร้ลาบากแสนเขญ็ ตอ้ งจากบ้านทอ่ งไปในป่าคน
เดียว เที่ยวหาขอทานตามบา้ นคน

วถิ ีทางโลก

2.ความแก่เป็นทกุ ข์

“ความแก่” เป็นภาวะที่สังขารก้าวเข้าสู่ความไม่
เท่ียง เป็นภาวะของการเข้าสู่ความเสื่อมถอย เรามีความแก่
เป็นมิตรแท้ต้ังแต่ปฏิสนธิ ความทุกข์ที่มาพร้อมความแก่ใน
แต่ละช่วงอายุอาจหนักบ้างน้อยบ้างแตกต่างกันไปท้าว
ผาแดงเองก็ตระหนักถึงความจริงข้อน้ี เพราะเมื่อคราวท่ี
ท้าวผาแดงพบนางไอ่ครั้งแรก นางไอ่ได้ถามสารทุกข์สุกดิบ
ของบคุ คลต่าง ๆ

“โลก-ธรรม” - “ทุกข์-สขุ ” และภูมปิ ญั ญาด้านภาษาในกาพยเ์ ซิ้งบง้ั ไฟผาแดงนางไอ่
โดย อศิ เรศ ดลเพ็ญ สาขาภาษาไทย คณะมนษุ ยศาสตรแ์ ละสงั คมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ขอนแกน่

วิถที างโลก

3.ความเจ็บเปน็ ทุกข์

ความเจ็บปวดของท้าวภังคีเป็นอาการทุกข์อันเกิด
แก่กาย กายที่เจ็บปวดกระวนกระวายเพราะต้องศร
นายพราน เป็นความทุกข์ความเจ็บปวดทรมานปานอกจะ
แตก เจ็บปวดปานอกจะแยกออกเป็นสองส่วน ท้าวภังคีร้อง
ครวญครางเพราะความเจ็บก่อนจะดิ้นตกสู่พ้ืนดิน เป็น
ความทุกขท์ ย่ี ากจะทนได้

วถิ ที างโลก

4.ความตายเปน็ ทกุ ข์

เมื่อภังคีรู้ตัวว่าใกล้จะตายก็รู้สึกเป็นทุกข์ ทุกข์
เพราะความเป็นห่วงคนท่ีอยู่ข้างหลังคือ พ่อและแม่ ทุกข์
เพราะต้องจากคนท่ีรัก คือ นางไอ่ จิตของภังคีก่อนตายจึง
เศร้าหมองอาลัยอาวรณ์ร้องสั่งลาบุคคลอันเป็นที่รักต่าง ๆ
เป็นคร้ังสุดท้าย ให้คนเหล่านั้นอย่าได้เศร้าโศก ขอให้มีแต่
ความสุข ภังคีร้องส่ังไพร่พลให้กลับคืนสู่เมืองบาดาลไปแจ้ง
ข่าวการส้ินใจตายของตนแก่บิดามารดา อาการก่อนตาย
ของท้าวภงั คีทาให้ทุกข์ทัง้ กายและใจ

“โลก-ธรรม” - “ทุกข์-สุข” และภมู ปิ ัญญาดา้ นภาษาในกาพยเ์ ซ้งิ บ้งั ไฟผาแดงนางไอ่
โดย อศิ เรศ ดลเพญ็ สาขาภาษาไทย คณะมนษุ ยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแกน่

วถิ ที างโลก

5.อยากได้ไม่ได้เป็นทุกข์

ความทุกข์ที่เกิดจากความอยากได้แล้วไม่ได้ของ
ท้าวเซียงเหยี นและหลานสีแก้ว นอกจากทาให้จิตใจเป็นทุกข์
เศร้าหมองแล้ว ยังเป็นกิเลสคือ ตัวเหตุ ทาให้เกิดการ
กระทากรรมบาป ได้แก่ การพูดจาเสียดแทงเยาะหยัน พูด
ให้พระยาขอมรู้สึกอับอายและเส่ือมเสียเกียรติความเป็น
กษตั รยิ ์

วิถที างโลก

6. จากสิ่งทรี่ ักเป็นทกุ ข์

ความทุกข์เกิดจากสิ่งทรี่ ัก เม่ือพลัดพรากหรือจาก
สิ่งที่รักย่อมเป็นทุกข์ ดังตัวอย่าง เม่ือครั้งที่นางไอ่ถูกนาค
เก้ียวลงสู่เมืองบาดาล เหตุเพราะได้ฆ่าภังคี ท้าวผาแดงหนี
เอาตัวรอดได้ ขี่ม้าสามศักด์ิทะยานสู่เมืองผาโพงนครใหญ่
แม้จะรอดตายจากเมืองเอกชะทีตาถล่มในคราวน้ัน แต่การ
พลัดพรากจากนางไอ่ และความคิดถึงนางอันเป็นที่รักก็ทา
ใหท้ า้ วผาแดงเจยี นจะขาดใจตายให้ได้

“โลก-ธรรม” - “ทกุ ข์-สุข” และภมู ิปญั ญาดา้ นภาษาในกาพย์เซ้งิ บั้งไฟผาแดงนางไอ่
โดย อศิ เรศ ดลเพ็ญ สาขาภาษาไทย คณะมนษุ ยศาสตร์และสงั คมศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยขอนแก่น

วถิ ีทางโลก

7.ความเจ็บแคน้ เป็นทกุ ข์

ความเจ็บแค้นเป็นเหตุแห่งทุกข์ ผู้ท่ีครองความ
เจบ็ แค้นไว้กับตนย่อมเป็นทกุ ข์ใจ เหมือนมีไฟสุมร้อนไหม้อยู่
ในอก เมอื่ นางไอ่ในอดีตชาตถิ กู นายใบ้สามีกระทาไม่ดีต่อตน
อันได้แก่ ไม่ยอมแบ่งผลมะเดื่อให้กิน และท้ิงนางไว้ให้หลง
ทางอยู่กลางป่าตกระกาลาบากหิวโหย อดข้าวอดน้าอยู่
ลาพัง ด้วยความเจ็บแค้นก่อนที่จะสิ้นใจตาย นางไอ่ได้ต้ัง
สัตย์อธิษฐานให้นายใบ้ได้รับผลแห่งกรรมบาปที่ได้ทาไว้กับ
ตน ขอให้เวรกรรมนั้นตามสนองในทุกท่ี ขอให้นายใบ้
ประสบแต่ความทุกข์ยาก และขอให้มีเคราะห์ตายเหมือนดั่ง
นาง

วถิ ที างโลก

8.สังขารเปน็ ทุกข์

ในวรรณกรรมเร่ืองผาแดงนางไอ่ ท้าวภังคีใน
อดีตชาติเกิดมาพร้อมกับความไม่บริบูรณ์ของสังขาร คือ
เปน็ ใบ้ ใครจะถามหรอื พดู ดว้ ยอย่างไรก็โตต้ อบไม่ได้

การเป็นใบ้ เป็นความไม่เท่ียงของสังขารประการ
หนึ่ง ผู้ครองสังขารก็เป็นทุกข์สลดใจกับสังขารของตน
คนอืน่ ท่ีพบเหน็ กร็ ู้สกึ สมเพชเวทนาไปดว้ ย

“โลก-ธรรม” - “ทุกข์-สุข” และภูมิปัญญาด้านภาษาในกาพย์เซง้ิ บ้ังไฟผาแดงนางไอ่
โดย อศิ เรศ ดลเพญ็ สาขาภาษาไทย คณะมนษุ ยศาสตร์และสงั คมศาสตร์ มหาวิทยาลยั ขอนแกน่

วิถธี รรมในกาพยเ์ ซิง้ บงั้ ไฟผาแดงนางไอ่
(ความดีสงู สุดของมนษุ ย์ 4 ประการ)

1.ความสขุ

2.ความสมบรู ณ์

3.หนา้ ท่ี

4.ความปรารถนาดี

“โลก-ธรรม” - “ทกุ ข์-สขุ ” และภูมปิ ญั ญาดา้ นภาษาในกาพยเ์ ซ้งิ บง้ั ไฟผาแดงนางไอ่
โดย อิศเรศ ดลเพ็ญ สาขาภาษาไทย คณะมนุษยศาสตรแ์ ละสงั คมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น

วิถีทางธรรม

1.ความสุข

ความสุขที่พบในกาพย์เซ้ิงบ้ังไฟผาแดงนางไอ่ เป็น
ความสขุ ทม่ี ุ่งกามคุณเป็นนิพพาน มิใช่ความสขุ ที่แทจ้ ริงตาม
วิถีธรรม แต่เป็นความสุขจอมปลอมตามแบบวิถีโลก เป็น
ความสุขท่ีประกอบด้วยรัก โลภ โกรธ หลง ซึ่งท้ายที่สุด
ลว้ นนาความทุกข์มาใหท้ ้งั สนิ้

วิถีทางธรรม

2.ความสมบรู ณ์

เร่ืองผาแดงนางไอ่ซ่ึงเป็นวรรณคดีทางโลกน้ี ไม่มี
อะไรที่แสดงถึงความสมบูรณ์ที่สุด อานาจ วาสนา บารมี
ทปี่ รากฏในเร่ือง มิไดแ้ สดงให้เห็นความสมบูรณ์ท่ีจะทาให้ได้
พบความสุขท่ีแทจ้ รงิ ตามวิถธี รรม

“โลก-ธรรม” - “ทกุ ข์-สขุ ” และภูมปิ ัญญาดา้ นภาษาในกาพยเ์ ซง้ิ บั้งไฟผาแดงนางไอ่
โดย อิศเรศ ดลเพ็ญ สาขาภาษาไทย คณะมนุษยศาสตรแ์ ละสงั คมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น

วิถีทางธรรม

3.หน้าท่ี

ในเรื่องผาแดงนางไอ่ พระยาขอมทาหน้าที่ของ
พระราชาแบบกษัตริย์ทั่วไป คือ “ได้เป็นจอมกษัตริย์
ครองราชย์ ผู้องอาจกว่าหมู่ทั้งหลาย ได้เป็นนายปกครอง
พวกไพร่ บ้านน้อยใหญ่ขึ้นกับพระองค์ เพิ่นน้ันทรงใน
ทศราช” ความดีของพระยาขอมคือ เป็นผู้ปกครองท่ี
เก่งกล้าสามารถ เป็นกษัตริย์ผู้ยิ่งใหญ่กว่ากษัตริย์ท้ังปวง
ทาหน้าที่ปกครองไพร่ฟ้าแบบกษัตริย์ทั่วไป มิได้ทาหน้าท่ี
แบบความดีสูงสดุ ของมนษุ ย์

วิถีทางธรรม

4.ความปรารถนาดี

ความปรารถนาดีของตัวละครในเรื่องผาแดงนาง
ไอ่ คือ ความปรารถนาดีของภังคีก่อนจะสิน้ ใจตาย ถงึ แม้ว่า
ภังคีซึ่งเคยมีบุพกรรมร่วมกันกับนางไอ่มาก่อนในอดีตชาติ
จะถูกนางไอ่สั่งนายธนูเอาหน้าไม้ยิง แต่ก่อนจะสิ้นลม
หายใจ ภังคีก็ไม่ได้รู้สึกเคียดแค้นหรืออาฆาตจองเวรนางไอ่
แต่อย่างใด กลับอโหสิกรรมให้นางไอ่ และมีแต่ความ
ปรารถนาดีขอใหน้ างไอซ่ ่ึงยังมชี ีวิตอยูต่ อ่ ไป ใหห้ มัน่ ทาความ
ดี สร้างกุศล ทาบุญทาทาน สงั่ สมความดีไว้ต่อไป ภายหน้า
จะได้ประสบแต่ความสุข

“โลก-ธรรม” - “ทกุ ข์-สุข” และภมู ปิ ญั ญาดา้ นภาษาในกาพย์เซ้งิ บ้ังไฟผาแดงนางไอ่
โดย อศิ เรศ ดลเพญ็ สาขาภาษาไทย คณะมนษุ ยศาสตรแ์ ละสังคมศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยขอนแก่น

ผลการศกึ ษา

ภมู ิปัญญาดา้ นภาษาในกาพยเ์ ซ้งิ บั้ง

“โลก-ธรรม” - “ทกุ ข์-สุข” และภูมิปญั ญาด้านภาษาในกาพยเ์ ซง้ิ บั้งไฟผาแดงนางไอ่
โดย อศิ เรศ ดลเพ็ญ สาขาภาษาไทย คณะมนุษยศาสตร์และสงั คมศาสตร์ มหาวิทยาลยั ขอนแกน่

ภูมปิ ญั ญาดา้ นภาษาในกาพย์เซิ้งบ้ังไฟ

1. ความงดงาม
เรอ่ื งการใชถ้ อ้ ยคา
ทมี่ ีสัมผัสคล้อง
จอง (กา่ ย)

2. มีการใชค้ วาม 3.การถ้อยคา
เปรยี บทเี่ ปน็ ประเภทผญา
เอกลกั ษณ์ กนิ ใจ

“โลก-ธรรม” - “ทกุ ข์-สุข” และภมู ปิ ญั ญาดา้ นภาษาในกาพย์เซงิ้ บัง้ ไฟผาแดงนางไอ่
โดย อศิ เรศ ดลเพญ็ สาขาภาษาไทย คณะมนษุ ยศาสตร์และสงั คมศาสตร์ มหาวิทยาลยั ขอนแกน่

จบการนาเสนอ
สวัสดีครบั

“โลก-ธรรม” - “ทุกข์-สุข” และภมู ปิ ญั ญาด้านภาษาในกาพย์เซิ้งบ้ังไฟผาแดงนางไอ่
โดย อศิ เรศ ดลเพญ็ สาขาภาษาไทย คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น