ลมฟ้าอากาศรอบตัว เล่มที่ 1

วชิ าวิทยาศาสตร์

กลุ่มสาระการเรียนรวู้ ทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

บรรยากาศของเรา

เลม่ ท่ี 1

ชั้นมัธยมศกึ ษาปที ี่ 1

ผสู้ อน

เมอื่ นกั เรยี นศึกษาเร่อื ง บรรยากาศของเรา นักเรียนสามารถ

1. อธิบายความหมายของบรรยากาศ
และอากาศได้

2. สามารถระบสุ ่วนประกอบท่ีสาคัญ
ของอากาศแหง้ และอากาศช้ืนได้

3. ทาการทดลองเพือ่ ศกึ ษาสว่ นประกอบของ
อากาศได้

4. อธบิ ายความสาคัญของบรรยากาศ
ทีห่ อ่ หุ้มโลกของเราได้

5. อธิบายการแบง่ ชั้นบรรยากาศและ
ปรากฏการณ์ที่เกดิ ขึ้นในบรรยากาศ

แต่ละชั้นได้

องคป์ ระกอบและความสาคญั ของบรรยากาศ

บรรยากาศ (ATMOSPHERE)
หมายถงึ อากาศทอ่ี ยูร่ อบๆตัวเราและหอ่

หุ้มโลกต้งั แต่ผิวโลกจนสงู ขึน้ ไปประมาณ 600
กโิ ลเมตร ประกอบดว้ ยแกส๊ ตา่ งๆรวมทัง้ ไอน้า
ผสมเป็นเนอื้ เดียวกัน

อากาศ (Weather)
หมายถึง ส่วนผสมของแก๊สต่างๆ และไอน้าซึ่ง

สว่ นใหญ่ไดแ้ ก่ แกส๊ ไนโตรเจน และแกส๊ ออกซิเจน
นอกนน้ั เป็นแกส๊ อน่ื ๆซึ่งมีอยู่เปน็ จานวนนอ้ ย อากาศมีอยู่
รอบๆตวั เราทกุ หนทุกแห่ง ท้ังบนยอดสูงสุดของภูเขา
และในที่จอดรถใตด้ นิ อากาศมอี ย่ใู นบา้ น และมอี ยใู่ น
โรงเรียน อากาศไมม่ สี ี ไม่มีรสชาติ และไมม่ กี ลิน่

อากาศเปน็ ของผสม ประกอบดว้ ยแก๊สชนดิ ตา่ งๆ ไอนา้
และอนภุ าคฝนุ่ ต่างๆ อากาศท่ีไมม่ ไี อน้าผสมอยู่ เรียกวา่
อากาศแห้ง สว่ นอากาศทม่ี ไี อนา้ ผสมอยู่ เรยี กว่า อากาศชน้ื

รปู ท่ี 1 กราฟแสดงองคป์ ระกอบของบรรยากาศ
ที่มา : http://por-thofficial.lnwshop.com

แก๊สไนโตรเจน (N2)

มมี ากสุดในอากาศ เมือ่ สง่ิ มีชีวติ หายใจ
เขา้ ไปก็ไม่มีผลต่อร่างกาย
บทบาทของแกส๊ ในโตรเจน
1. ทาใหแ้ ก๊สออกซิเจนในบรรยากาศเจือจาง
2. ทาใหอ้ ัตราเร็วในการสนั ดาปลดลง
3. มคี วามสาคญั ในการสรา้ งโปรตนี

แกส๊ ออกซเิ จน (O2)

มมี ากเปน็ อนั ดบั สองในอากาศ
บทบาทของแกส๊ ออกซเิ จน
1. เป็นผลผลิตจากการสงั เคราะห์แสงของพชื สาหร่าย

แพลงก์ตอน และสง่ิ มีชีวติ
2. สงิ่ มชี ีวติ หายใจนาแกส๊ ออกซเิ จนเขา้ ไปเพ่ือการดารงชวี ิต
3. ช่วยในการสนั ดาปสารเชอื้ เพลิง

แก๊สคารบ์ อนไดออกไซด์ (CO2)

แมม้ ีอยใู่ นบรรยากาศปริมาณเลก็ น้อยเพยี ง
0.03% แต่มีบทบาทสาคัญตอ่ สิง่ มชี ีวิต โดยเฉพาะ
พืชใช้แก๊สคารบ์ อนไดออกไซดใ์ นการสร้างอาหาร
หรือกระบวนการสังเคราะหแ์ สง

เกรด็ ความรู้

อากาศทีไ่ ม่มีไอน้าผสม เรยี กวา่ อากาศแหง้
อากาศทีม่ ีไอนา้ ปนอยูด่ ว้ ย เรยี กวา่ อากาศชน้ื

สันดาป คอื ขบวนการทสี่ ารรวม

กบั ออกซิเจนจนเกิดเป็นออกไซด์
เกดิ ความร้อนและแสงสวา่ ง

ไอน้า

ไอนา้ เปน็ สว่ นประกอบของบรรยากาศ เกดิ จากการระเหยของน้าที่ผวิ

โลกและการคายนา้ ของพชื ไอนา้ เปน็ ตัวการท่ีทาให้เกิดปรากฏการณ์ต่าง ๆ
ในบรรยากาศ เช่นเมฆ หมอก น้าค้าง ฝน หมิ ะ เปน็ ตน้ ปรากฏการณท์ ่ี
เกิดข้นึ เหล่านี้ แสดงว่าในบรรยากาศ มไี อนา้ ผสมอยู่ หรือเรียกวา่ อากาศชนื้
ปริมาณไอนา้ ในอากาศขึ้นอยู่กับอณุ หภูมิถา้ อุณหภูมิมิสูงไอนา้ ในอากาศจะ
มีมาก แต่ถา้ อุณหภมู ิตา่ ไอน้าในอากาศจะมีน้อย และถ้าอากาศไมส่ ามารถ
รบั ไอนา้ ได้ จะเรียกว่า เกิดสภาวะอมิ่ ตวั ดว้ ยไอนา้

พืน้ ผิวโลกทงั้ หมดประกอบดว้ ย สว่ นท่เี ปน็ น้าประมาณ 70 %
จะระเหยกลายเป็นไอนา้ สูบ่ รรยากาศ ไอน้าจะมีความหนาแนน่
มากทสี่ ุดทรี่ ะดับ 2-3 กิโลเมตร ไอน้าจากการระเหยจาก
แหลง่ นา้ จะตกกลบั คนื สู่แหลง่ น้าต่างๆในรูปแบบของฝน
หรือหยาดน้าฟ้า

รูปท่ี 2 วัฏจักรน้า
ทีม่ า : https://www.pw.ac.th/emedia

รูปที่ 3 ฝนุ่ ละอองจากภเู ขาไฟ
ท่ีมา : https://sites.google.com/site/sociel39/hawkhx

รปู ที่ 4 ฝุ่นละอองจากโงงานอุตสาหกรรม
ท่ีมา : https://www.sustainablelife.co/news/detail/12

อนุภาคฝุ่นในบรรยากาศ เป็นของแข็งทีม่ ีขนาดเลก็ มาก มี
เสน้ ผา่ นศนู ย์กลาง 0.001 ถึง 1,000 ไมครอน แบง่ ออกเปน็ 2
ชนิด ไดแ้ ก่
1. อนุภาคฝ่นุ ทเี่ กดิ ขึ้นไดเ้ องตามธรรมชาติ เชน่ ผงฝุ่นจากภูเขา

ไฟ ละอองเกสรพชื อนภุ าคเกลือจากฟองคล่ืนในทะเล
2. อนุภาคทเ่ี กิดจากการกระทาของมนษุ ย์ เชน่ อนุภาคฝุ่นและ

ควันจากโรงงานอตุ สาหกรรม การเผาไหม้ ควันละออง จาก
เคร่อื งยนตต์ ่างๆ

1. ช่วยปรบั อณุ หภมู ขิ องโลกใหเ้ หมาะสมกบั การดารงชวี ติ
กล่าวคอื โดยปกตใิ นช่วงกลางวนั ทม่ี ีแสงแดด อากาศท่หี ่อห้มุ โลกจะช่วย

ดูดกลนื ความรอ้ นจากดวงอาทติ ยไ์ ว้บางส่วนทาใหโ้ ลกมคี วามอบอ่นุ ขนึ้ ส่วนช่วง
กลางคืนทีไ่ ม่มแี สงแดด อากาศจะช่วยระบายความรอ้ นทาใหโ้ ลกเยน็ ลง ถา้ ไมม่ ี
อากาศหอ่ หุ้มโลกไวแ้ ล้วในชว่ งกลางวันอณุ หภมู บิ นผิวโลกจะสูงถึงประมาณ 110
องศาเซลเซยี ส และในช่วงกลางคืนอณุ หภูมบิ นผิวโลกจะลดต่าลงจนถงึ ประมาณ -
180 องศาเซลเซียส นอกจากนย้ี งั ทาใหเ้ กิดปรากฏการณ์ ทางลม ฟา้ อากาศ เช่น
เมฆ หมอก ฝน พายุ ซ่ึงมีความสาคญั ตอ่ การดารงชวี ติ ของสิ่งมีชวี ติ

2. ชว่ ยปอ้ งกนั อนั ตรายจากรงั สตี า่ ง ๆ จากดวงอาทติ ย์
เชน่ รงั สอี ัลตราไวโอเลต (รงั สีเหนือม่วง) จะถูกแกส๊ โอโซนในบรรยากาศ

ดดู ซบั ไว้บางสว่ นและปล่อยรงั สีอัลตราไวโอเลต ลงมายงั ผวิ โลกในปริมาณที่
เหมาะสม สาหรับมนุษยถ์ า้ รา่ งกายถกู รังสอี ัลตราไวโอเลตทมี่ คี วามเข้มมากเกินไป
เซลล์ผวิ หนังจะถกู ทาลายและอาจทาให้เป็นมะเร็งท่ีผิวหนงั ได้

3. ชว่ ยปกปอ้ งอนั ตรายจากอนภุ าคตา่ งๆ ที่มาจากนอกโลก
เช่น อกุ กาบาต และ รังสคี อสมิก อกุ กาบาตเป็นวตั ถุท้องฟา้ ท่ีตก

ลงมายังโลก แลว้ เกดิ การเสียดสกี ับบรรยากาศของโลก ทาให้เกดิ การลุก
ไหมจ้ นหมด

4. ช่วยผสมของแกส๊ ตา่ งๆในอากาศ
ช่วยใหเ้ กิดกระบวนการบางอย่างท่ี

จาเปน็ ตอ่ การดารงชีวิตของสง่ิ มีชีวติ เช่น
แกส๊ ออกซิเจนเป็นแกส๊ ทใี่ ชใ้ นกระบวนการ
หายใจของสิ่งมชี วี ติ และ ชว่ ยใหไ้ ฟตดิ แก๊ส
คารบ์ อนไดออกไซด์เป็นแก๊สทใ่ี ชใ้ น
กระบวนการสงั เคราะห์ดว้ ยแสง

นกั วทิ ยาศาสตรไ์ ด้จดั แบ่งลกั ษณะของช้ันบรรยากาศออกเป็นหลาย
ลักษณะ โดยจาแนกตามลักษณะท่ีปรากฏเดน่ ชัด คอื การจาแนกตามอุณหภมู ิ
การจาแนกตามสมบัติของแก๊สทีม่ ีอยู่ และการจาแนกตามสมบัติทาง
อุตุนิยมวิทยา ซ่ึงมรี ายละเอยี ดตา่ งๆ ดังนี้

1. การแบง่ ชนั้ บรรยากาศโดยใชอ้ ณุ หภมู ิ

การแบ่งชน้ั บรรยากาศโดยใชอ้ ณุ หภมู ิ
แบง่ ได้ 4 ช้ัน ดังนี้

โทรโพสเฟียร์ (Troposphere)

สตราโตสเฟียร์ (Stratosphere)

มีโซสเฟียร์ (Mesosphere)

เทอร์โมสเฟยี ร์ (Thermosphere)

1. โทรโพสเฟยี ร์ ( Troposphere )
เป็นบรรยากาศชนั้ ล่างสดุ ที่อย่ตู ั้งแต่ผิวโลกจนถึงระดับความสูง 10 - 12

กโิ ลเมตร เป็นชัน้ ทีม่ นษุ ย์อาศัยอยู่ รอ้ ยละ 80 ของมวลอากาศท้ังหมดอยูใ่ นบรรยากาศ
ชน้ั น้ี นอกจากนี้บรรยากาศชัน้ นม้ี ีไอนา้ เมฆ จงึ ทาให้เกิดปรากฏการณ์นา้ ฟา้ ตา่ งๆ เช่น
เมฆ พายุ ฝน เป็นตน้ จงึ เหมาะแกก่ ารดารงชวี ติ ของสง่ิ มีชีวิตชนิดตา่ ง ๆ บนโลก

การเปลยี่ นแปลงของอุณหภูมิในชัน้ น้ี ยงิ่ เมือ่ ความสูงเพิ่มขึน้ อณุ หภมู ิจะลดลง
เน่ืองจากว่า ในเวลากลางวันพื้นผิวโลกทาหน้าทด่ี ดู กลนื รังสแี ละความร้อนจากดวง
อาทิตย์ แล้วแผร่ งั สีอินฟราเรดออกมา ทาให้อุณหภมู ิใกล้ผวิ โลกอบอนุ่ และอณุ หภูมจิ ะ
ลดลงเมอ่ื หา่ งจากผิวโลกออกไป ยิง่ สูงขึ้นไปอณุ หภมู ิจะย่ิงลดตา่ ลงในอัตรา 6.5 °C ต่อ
1 กโิ ลเมตร จนกระทั่งถงึ ระยะสูงประมาณ 12 กโิ ลเมตร อณุ หภมู ิจะคงท่ี - 56.5 °C

2. สตราโทสเฟยี ร์ ( Stratosphere )
ชนั้ บรรยากาศทอี่ ยู่เหนือชน้ั โทรโพสเฟยี ร์ขึน้ ไปจนถึงระดับความสงู

ประมาณ 50 กโิ ลเมตร อุณหภมู บิ รรยากาศชน้ั นีค้ อ่ นขา้ งจะคงท่หี รอื สูงขึ้น
เล็กนอ้ ยตามความสงู ท่ีเพ่มิ ขนึ้ เปน็ ชน้ั บรรยากาศท่มี คี วามชืน้ และผงฝ่นุ
เล็กน้อย แต่จะมแี กส๊ โอโซนในปรมิ าณมากซ่ึงแก๊สนจ้ี ะช่วยดดู ซับรงั สี
อัลตราไวโอเลต (UV)ไวบ้ างสว่ นเพือ่ ไมใ่ ห้รังสอี ลั ตราไวโอเลตลงมาสู่ผวิ โลก
มากเกนิ ไป

3. มโี ซสเฟยี ร์ ( Mesosphere )
ชนั้ บรรยากาศท่ีอยเู่ หนอื ชั้นสตราโตสเฟยี รข์ นึ้ ไปอณุ หภูมิจะลดลงไป

เรื่อย ๆ จนถึง -90 °C ที่ระยะสูง 80 กโิ ลเมตร ในชนั้ นีม้ ีมวลอากาศเบาบาง
มากไมถ่ ึงรอ้ ยละ 0.1 ของมวลอากาศทงั้ หมด

4. เทอรโ์ มสเฟยี ร์ ( Thermosphere )
ชัน้ บรรยากาศทอ่ี ยู่เหนอื ชั้นมีโซสเฟยี ร์ขน้ึ ไปจนถึงระดับความสูง

500 กิโลเมตร อุณหภูมขิ องบรรยากาศช้นั นส้ี ูงขน้ึ อย่างรวดเรว็ ใน
ชว่ งความสงู 100 กิโลเมตรแรก หลังจากนัน้ อตั ราการสูงขึน้ ของอุณหภมู ิ
จะลดลง บรรยากาศชน้ั นรี้ ้อนมาก คอื มีอณุ หภมู ิประมาณ 1,227-
1,727 องศาเซลเซยี ส

โดยทั้งน้ีเราสามารถสรุปการแบง่ ช้นั บรรยากาศโดยใชอ้ ุณหภูมิ
ได้ตามกราฟข้างล่างดังนี้

รปู ท่ี 5การแบง่ ช้ันบรรยากาศโดยใชอ้ ณุ หภูมิ
ท่มี า : https://www.trueplookpanya.com/learning/detail/33786

2. การแบ่งชัน้ บรรยากาศโดยใชส้ มบตั ขิ องแกส๊

การแบง่ ชน้ั บรรยากาศโดยใชส้ มบตั ขิ องแก๊สเปน็ เกณฑ์ แบ่งได้เป็น 4 ชั้น ดังนี้

1. โทรโพสเฟียร์ (Troposphere)

2. โอโซโนสเฟยี ร์ (Ozonosphere)

3. ไอโอโนสเฟียร์ (Ionosphere)

4. เอกโซสเฟยี ร์ (Exosphere)

1. โทรโพสเฟยี ร์ (Troposhere)
โทรโพสเฟยี ร์ คอื ชั้นบรรยากาศทอี่ ยู่ตั้งแต่ส่วนที่ติดผวิ โลกข้นึ ไปใน

อากาศที่ระดบั ความสงู 10 กโิ ลเมตร มสี ่วนประกอบของอากาศท่ีสาคญั มาก
คือ ไอน้า โดยทว่ั ไปจะมสี ่วนประกอบของอากาศตามปกติ

2. โอโซโนสเฟยี ร์ (Ozonosphere)
โอโซโนสเฟียร์ คอื ช้ันบรรยากาศนอกสุด เป็นช้นั ของบรรยากาศทีอ่ ยู่

ถดั จากบรรยากาศชนั้ โทรโพสเฟียร์ขึ้นไปอีก ถึงระดับความสูงประมาณ
50-55 กโิ ลเมตร สว่ นผสมของอากาศทส่ี าคัญของช้นั น้ี คอื โอโซน ทีม่ ี
มากกวา่ บรรยากาศชัน้ อนื่

2. การแบ่งชนั้ บรรยากาศโดยใช้สมบตั ิของแก๊ส (ตอ่ )

3. ไอโอโนสเฟยี ร์ (Ionosphere)
ไอโอโนสเฟยี ร์ คือ ชน้ั บรรยากาศทอ่ี ยู่เหนือช้ันโอโซโนสเฟยี รข์ ้นึ ไปถงึ

ระดับความสูงประมาณ 600 กิโลเมตร อากาศช้นั น้ีมีอยู่น้อยมากอกี ทงั้ ยงั เกดิ
ความแตกตวั เปน็ ประจุไฟฟ้าทีเ่ รียกวา่ ไอออน ทาใหบ้ รรยากาศช้นั นี้มสี มบัติ
ทางไฟฟ้าชว่ ยในการสอ่ื สารวิทยุ โดยสะท้อนคลนื่ วทิ ยุกลับลงมายังผิวโลก
ทาใหม้ นุษย์สามารถส่งคลื่นวทิ ยไุ ปยงั ส่วนตา่ งๆของโลกได้

4. เอกโซสเฟยี ร์ (Exosphere)
เอกโซสเฟยี ร์ คือ ช้นั

บรรยากาศนอกสุดที่ห่อหุม้ โลก
บรรยากาศในช้นั นจ้ี ะค่อยๆ กลนื กบั
อวกาศ ระดับความสูงกว่าผิวโลก
ประมาณ 660 กโิ ลเมตร อกี ท้ังยงั มี
โมเลกลุ ของแก๊สน้อยมาก และเปน็
แกส๊ ที่เบา เชน่ ฮเี ลียมและไฮโดรเจน

2. การแบ่งช้นั บรรยากาศโดยใช้สมบตั ิของแกส๊ (ตอ่ )

รปู ที่ 6 การแบง่ ชั้นบรรยากาศ
โดยใชส้ มบตั ขิ องแกส๊
ท่มี า : https://36ce74c2
-a-0a13e8fb-s-
sites.googlegroups.com

ชัน้ บรรยากาศ ความสงู สว่ นผสมบรรยากาศทส่ี าคญั

โทรโพสเฟยี ร์ (Troposhere) 0-10 km ไอนา้

โอโซโนสเฟยี ร์ (Ozonosphere) 10-55 km โอโซน

ไอโอโนสเฟยี ร์ (Ionosphere) 80-600 km อากาศแตกตวั เป็นไอออน

เอกโซสเฟยี ร์ (Exosphere) 600 km ขึ้นไป ความหนาแนน่ ของอะตอม
ตา่ งๆมีคา่ นอ้ ยลง

3. การแบ่งช้นั บรรยากาศโดยใช้
สมบัติทางอุตนุ ยิ มวทิ ยา

การแบ่งชั้นบรรยากาศโดยใช้สมบัตทิ างอุตนุ ิยมวทิ ยาเป็นเกณฑ์ แบ่งได้ 5 ช้นั ดังน้ี

1. บรเิ วณท่มี อี ทิ ธพิ ลของความฝดื

2. โทรโพสเฟยี ร์ชั้นกลางและช้นั บน

3. โทรโพสเฟยี ร์

4. สตราโตสเฟยี ร์

5. บรรยากาศชน้ั สงู

1. บริเวณทมี่ อี ทิ ธพิ ลของความฝดื
บริเวณที่มอี ทิ ธพิ ลจากความฝดื เป็นชน้ั ท่ี

นบั จากพน้ื ผิวโลกข้ึนไปถึงระดบั ความสูงประมาณ
2 กิโลเมตร การไหลเวยี นของมวลอากาศใน
บริเวณน้ีได้รับอิทธิพลจากความฝืดและจาก
ลกั ษณะของพน้ื ผิวโลก

3. การแบ่งชัน้ บรรยากาศโดยใช้
สมบัตทิ างอุตุนิยมวทิ ยา (ตอ่ )

2. โทรโพสเฟยี รช์ น้ั กลางและชน้ั บน
โทรโพสเฟยี รช์ ั้นกลางและชนั้ บน อณุ หภมู ิ

ช้นั น้จี ะลดลงอยา่ งสมา่ เสมอตามระดบั ความสูงที่
เพิ่มข้ึน ในชน้ั นบี้ รรยากาศท่ีมีความฝืดจะมีผลตอ่
กานไหลเวียนของมวลอากาศน้อยลง

3. โทรโพสเฟยี ร์
โทรโพสเฟียร์ เป็นชั้นอากาศที่

อยู่ระหว่างโทรโพสเฟยี รแ์ ละสตราโทส
เฟยี ร์ บรรยากาศในชัน้ นเี้ ป็นเขตของ
ช้นั ท่มี ไี อนา้ และไมม่ ไี อน้า

4. สตราโตสเฟยี ร์ 5. บรรยากาศชน้ั สงู
สตราโตสเฟยี ร์ อณุ หภูมจิ ะคงทท่ี ่ี บรรยากาศชน้ั สงู บรรยากาศอยู่

ความสูง 10-20 km สว่ นความสงู ท่ี 20- ในชว่ งอยู่เหนือสตราโตสเฟียร์จนถึงขอบ
35 km อณุ หภมู จิ ะค่อยๆสงู ขึน้ ความสูงท่ี นอกสุดของบรรยากาศ
35-50 km จะสงู ขึ้นรวดเรว็ เฉล่ีย 0.5
C/km

กิจกรรมที่ 1
เร่อื ง ไอนา้ ในอากาศ

คาชแ้ี จง

ให้นกั เรียนแตล่ ะกลมุ่ รว่ มกันทากจิ กรรมการทดลอง เร่อื ง ไอนา้ ในอากาศ
โดยแต่ละกลุม่ รว่ มกนั ศกึ ษา อปุ กรณก์ ารทดลอง ขัน้ ตอน แล้วทากจิ กรรม
ตลอดจนบันทกึ ผลการสังเกตสรปุ ผลการทดลอง และตอบคาถาม

วัสดอุ ปุ กรณ์ 2. นา้ แข็ง 4-5 ก้อน
4. นาฬิกา 1 เรือน
1. แกว้ น้า 1 ใบ
3. น้า 30 ลกู บาศก์เซนติเมตร

วิธที ากจิ กรรม

1. นาแก้วนา้ มา 1 ใบ เทน้าลงไปในถว้ ยแกว้
2. ใสน่ ้าแขง็ ลงไปในแก้วประมาณ 4-5 กอ้ น สงั เกตและบนั ทกึ ผล
3. ต้งั แก้วนา้ ท้งิ ไว้ 10 นาที สังเกตการณเ์ ปลีย่ นแปลงที่เกิดข้นึ บนั ทกึ ผล

รูปท่ี 7 แสดงอปุ กรณ์ทใ่ี ชท้ ดลองไอนา้ ในอากาศ

แบบบนั ทกึ กจิ กรรมที่ 1
เรอื่ ง ไอนา้ ในอากาศ

บนั ทกึ ผลการสงั เกต ผลการสงั เกต
รายการ

เร่มิ การสังเกต

ตง้ั ทงิ้ ไว้ 10 นาที

สรุปผลการทดลอง

.........................................................................................................
.........................................................................................................
.........................................................................................................
.........................................................................................................
.........................................................................................................
.........................................................................................................
.........................................................................................................
.........................................................................................................
.........................................................................................................
.........................................................................................................

ชอ่ื – สกลุ ....................................................................ช้นั ................เลขท่ี............

คาถามหลังจากทากจิ กรรม

1. ถา้ ไม่ใชน้ า้ เปล่า นกั เรียนคดิ วา้ ราสามารถใช้สิ่งใดแทน จึงจะได้ผลใกล้เคยี งกัน
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................

2. ในระหวา่ งการสงั เกตมีอุปสรรคหรอื ไม่ และแกไ้ ขดว้ ยวธิ ีใด
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................

3. จากการสงั เกตพบการเปล่ยี นแปลงใดเกดิ ขึน้
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................

4. หยดนา้ ท่ปี รากฏอยู่บริเวณขา้ งแก้วเกดิ จากอะไร
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................

5. ผลสรปุ การทดลองน้คี อื อะไร
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................

6. นักเรยี นไดป้ ระโยชนอ์ ะไรจากการปฏิบัตกิ ิจกรรมน้ี
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................

ตงั้ ใจตอบคาถามนะคะ...เดก็ ๆ

กิจกรรมที่ 2
เรอ่ื ง องคป์ ระกอบและความสาคญั ของบรรยากาศ

คาชแ้ี จง จงเตมิ คาหรือข้อความในช่องว่างให้ถกู ตอ้ ง

1. บรรยากาศ หมายถงึ อะไร
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
2. อากาศเปน็ ของผสม ประกอบด้วยอะไรบา้ ง
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
3. องคป์ ระกอบของบรรยากาศที่เป็นปจั จัยสาคัญที่ทาใหเ้ กิดปรากฏการณ์
ธรรมชาตคิ ืออะไร
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
4. บรรยากาศท่หี ่อห้มุ โลกประกอบด้วยแก๊สอะไรบา้ ง
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
5. แกส๊ ท่ีเปน็ ส่วนประกอบท่ีมมี ากทีส่ ุดในบรรยากาศ คืออะไร
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
6. ส่วนประกอบของอากาศทมี่ ีมากเป็นอันดบั 2 คืออะไร
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
7. อัตราสว่ นระหว่างแกส๊ ไนโตรเจนต่อปริมาณแก๊สออกซเิ จนเป็นเทา่ ไร
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
8. อากาศท่มี ีไอนา้ ผสมอยู่ เรียกวา่ อะไร
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
9. ภาวะที่อากาศไมส่ ามารถรับไอนา้ ได้อีกเรียกว่าอยา่ งไร
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
10. บรรยากาศมีประโยชน์ตอ่ ชีวติ อยา่ งไร

................................................................................................................
................................................................................................................

ชือ่ – สกุล ....................................................................ชัน้ ................เลขท่ี............

กจิ กรรมที่ 3
เร่อื ง การแบง่ ชน้ั บรรยากาศ

ตอนท่ี 1

คาชแ้ี จง ใหน้ ักเรียนทาเคร่ืองหมาย √ หนา้ ข้อความท่เี ห็นวา่ ถูก และ
ทาเครื่องหมาย × หน้าขอ้ ความที่เห็นวา่ ไมถ่ ูก

(…..) 1. การแบง่ ช้ันบรรยากาศโดยใชอ้ ณุ หภมู ิของอากาศเปน็ เกณฑ์แบ่ง
ได้ทงั้ หมด 4 ช้นั

(…..) 2. ชน้ั บรรยากาศท่ีมีความแปรปรวนมากทีส่ ุด คือ บรรยากาศช้นั โทรโพส
เฟียร์

(.….) 3. แกส๊ โอโซนมีมากทสี่ ดุ ในบรรยากาศชั้นเทอร์โมสเฟียร์
(.….) 4. เคร่อื งบินไอพ่นนยิ มบนิ ในบรรยากาศชัน้ สตราโทสเฟยี ร์
(…..) 5. สุดเขตบรรยากาศชน้ั สตราโทสเฟียร์ เรยี กว่า โทรโพสเฟียร์
(.….) 6. มโี ซพอส คอื สุดเขตของบรรยากาศช้ันมีโซสเฟยี ร์
(.….) 7. โทรโพสเฟยี ร์เปน็ ชัน้ บรรยากาศท่เี กดิ ปรากฏการณ์ทางลมฟ้าอากาศ
(.….) 8. การสะทอ้ นคลนื่ วิทยุสาหรบั การสอื่ สารโทรคมนาคมเกิดข้ึนท่ีบรรยากาศชัน้

มโี ซสเฟยี ร์
(…..) 9. บรรยากาศชน้ั โทรโพสเฟียร์ มอี ุณหภมู ิลดลงตามระดบั ความสูงทีเ่ พมิ่ ขน้ึ

6.5 C ต่อกโิ ลเมตร
(.….) 10. มวลอากาศในช้นั เทอร์โมสเฟยี รม์ ไิ ดอ้ ยู่ในสถานะของแก๊ส หากแตอ่ ยใู่ น

สถานะประจุไฟฟ้า เรยี กวา่ ไอออน (lon)

ชอ่ื – สกุล ....................................................................ชนั้ ................เลขที่............

กิจกรรมท่ี 3
เรอื่ ง การแบง่ ชน้ั บรรยากาศ

ตอนที่ 2

คาชแี้ จง วงกลมลอ้ มรอบคาศพั ท์ภาษาอังกฤษในตาราง จากน้นั นาศัพท์
ที่ได้มาตอบคาถามใหถ้ กู ตอ้ ง

E T E EAOTMI OS PH
E A RRBD P N E A F R E
SSEOOROE I LOHC
RDHE PO P POLMI G
E F P X I ONO S PHE R
OGSOI PSSULOIO
NHOCOHQPMG Y CU
T J X A N E RHHML A P
IUE T SRSELEZE T
ZIODEE TRGARI I
S T RA T OS PHEREN

1. บรรยากาศชน้ั ใดมแี กส๊ โอโซนอยหู่ นาแนน่
ตอบ............................................................................................

2. บรรยากาศช้นั ใดสามารถสะท้อนคลื่นวิทยุได้
ตอบ.............................................................................................

3. บรรยากาศชน้ั ใดทมี่ ไี อน้าจานวนมาก
ตอบ.............................................................................................

4. บรรยากาศชน้ั ใดเป็นชั้นนอกสุดของบรรยากาศทีห่ อ่ ห้มุ โลกและมอี ะตอม
ต่างๆอยู่น้อยมาก
ตอบ.............................................................................................

กิจกรรมท่ี 1
เรือ่ ง ไอนา้ ในอากาศ

คาชแี้ จง

ใหน้ ักเรียนแต่ละกล่มุ ร่วมกนั ทากจิ กรรมการทดลอง เรื่อง ไอน้าในอากาศ
โดยแตล่ ะกลุ่มร่วมกนั ศกึ ษา อุปกรณ์การทดลอง ข้ันตอน แล้วทากจิ กรรม
ตลอดจนบนั ทึกผลการสงั เกตสรปุ ผลการทดลอง และตอบคาถาม

วสั ดอุ ปุ กรณ์

1. แกว้ น้า 1 ใบ 2. นา้ แขง็ 4-5 ก้อน
3. น้า 30 ลกู บาศก์เซนตเิ มตร 4. นาฬกิ า 1 เรอื น

วิธที ากจิ กรรม

1. นาแก้วน้ามา 1 ใบ เทน้าลงไปในถว้ ยแก้ว
2. ใสน่ า้ แขง็ ลงไปในแก้วประมาณ 4-5 กอ้ น สงั เกตและบันทกึ ผล
3. ต้ังแก้วนา้ ทิ้งไว้ 10 นาที สงั เกตการณ์เปล่ียนแปลงท่ีเกดิ ข้นึ บนั ทึกผล

รูปท่ี 7 แสดงอปุ กรณท์ ่ีใช้ทดลองไอน้าในอากาศ

แบบบนั ทกึ กจิ กรรมท่ี 1
เรื่อง ไอนา้ ในอากาศ

บนั ทกึ ผลการสงั เกต ผลการสงั เกต
รายการ
ไม่พบหยดน้าบริเวณขา้ งแก้ว
เร่ิมการสังเกต

ตง้ั ทงิ้ ไว้ 10 นาที มหี ยดนา้ เกาะอยูข่ ้างแก้ว

สรุปผลการทดลอง

................จ..า..ก...ก..า..ร..ส...งั ..เ.ก..ต...พ...บ...ว..า่....ห..ย...ด..น...้า..ท...เ่ี.ก...า..ะ..อ..ย..ขู่...า้ ..ง..แ...ก..้ว..เ.ก...ิด........
.....จ..า..ก...ก..า..ร..ท....ี่ไ.อ...น..้า...ใ..น..อ...า..ก..า..ศ...เ.ค...ล..อ่ื..น...ท...่ีม...า..ก..ร...ะ.ท...บ...ก..ับ...ผ...วิ ..แ...ก..ว้..ซ...งึ่ .......
.....เ.ย..็น...ก...ว..่า...จ..ึง...เ.ก..ิด...ก..า..ร..ก...ล..่นั...ต..ั.ว..เ.ป...น็ ...ห..ย...ด..น...้า..เ.ก..า..ะ..ต...ิด..อ...ย..่ขู..า้..ง...แ..ก...้ว........
.....ใ..ห...เ้ .ห...็น....ท...า..ใ..ห...้ส..ร..ุป...ไ..ด..้ว..่า....ไ..อ..น...า้ ..ม..อี...ย..ใู่..น...ก..า..ศ...................................
.........................................................................................................
.........................................................................................................
.........................................................................................................
.........................................................................................................

ช่อื – สกุล ....................................................................ชน้ั ................เลขที่............

คาถามหลงั จากทากจิ กรรม

1. ถ้าไมใ่ ชน้ ้าเปลา่ นักเรียนคิดวา้ ราสามารถใชส้ ่งิ ใดแทน จึงจะได้ผลใกลเ้ คยี งกัน
.............................................................................................................................
..........น...า้ .ผ...ล..ไ..ม..้ .น..้า..ผ...ส..ม..ส..ี .ห..ร..ือ...ข.อ...ง..เ.ห..ล..ว..ท...ว่ั..ไ..ป............................................................
.............................................................................................................................

2. ในระหวา่ งการสงั เกตมอี ุปสรรคหรอื ไม่ และแก้ไขดว้ ยวิธีใด
.............................................................................................................................
..........พ...ิจ..า..ร..ณ...า..จ..า..ก..ค...า.ต...อ..บ..น...ัก..เ.ร..ีย..น..........................................................................
.............................................................................................................................

3. จากการสงั เกตพบการเปล่ียนแปลงใดเกดิ ขึ้น
.............................................................................................................................
..........เ.ม..ือ่...เ.ร..มิ่ ..ส..งั..เ.ก..ต...ไ.ม..พ่...บ...ห..ย..ด..น...า้ ..ท..ข่ี..า้..ง..แ...ก..ว้ ...แ...ต..่เ.ม..่ือ...ต..งั้ ..ท...้งิ ..ไ.ว..้.1..0....น..า..ท...ี.....................
..........พ...บ..ว..า่...เ..ก..ดิ ..ม..ีห..ย...ด..น..้า..เ.ก..า..ะ..อ..ย..ทู่ ...่ีข..้า..ง..แ..ก..้ว..ใ..ห..เ้..ห..น็ ....................................................

4. หยดนา้ ท่ปี รากฏอยู่บริเวณขา้ งแกว้ เกิดจากอะไร
.............................................................................................................................
..........ไ..อ..น..้า..ใ..น..อ...า..ก..า..ศ..เ.ค..ล..่ือ...น..ท...่ีม..า..ก..ร..ะ..ท..บ...ผ..ิว..แ...ก..้ว..ซ..ึ่ง..เ.ย..น็...ก..ว..่า...จ..งึ ..เ.ก..ิด..ก..า..ร..ก..ล...่ัน..ต..วั..เ.ป...็น......
..........ห...ย..ด..น..้า..........................................................................................................

5. ผลสรุปการทดลองนีค้ อื อะไร
.............................................................................................................................
..........ไ..อ..น..า้..ใ..น..อ...า..ก..า..ศ..เ.ก..ดิ ..ก..า..ร..ก..ล..ัน่...ต..ัว..เ.ป...น็ ..ห...ย..ด..น..้า..เ.ก...า.ะ..ต..ดิ...อ..ย..ขู่ ..า้ ..ง..แ..ก..ว้..ใ..ห...้เ.ห..น็....ท...า..ใ.ห...้ ....
..........ส..ร..ปุ...ไ.ด...้ว..า่ .ม...ไี .อ..น...้า..อ..ย..ูใ่ ..น..อ..า..ก..า..ศ..........................................................................

6. นกั เรียนได้ประโยชน์อะไรจากการปฏิบัติกิจกรรมน้ี
.............................................................................................................................
..........ไ..ด..้ท...ร..า..บ..ว..่า..ม..ไี ..อ..น..า้ ..ใ..น..อ...า.ก...า.ศ............................................................................
.............................................................................................................................

ตั้งใจตอบคาถามนะคะ...เดก็ ๆ

กจิ กรรมท่ี 2
เรื่อง องคป์ ระกอบและความสาคญั ของบรรยากาศ

คาชแ้ี จง จงเติมคาหรือข้อความในช่องว่างให้ถูกตอ้ ง

1. บรรยากาศ หมายถึงอะไร
.......อ...า..ก..า.ศ...อ..ย..ู่ร..อ..บ...ๆ..ต..ัว..เ..ร..า...แ..ล..ะ..ห..่อ...ห..มุ้ ..โ..ล..ก..ต..งั้..แ...ต..่ผ...ิว..โ.ล..ก..จ..น...ส..ูง..ข..้ึน..ไ..ป..ป...ร..ะ.ม...า.ณ.....6..0...0....
.......ก...ิโ.ล..เ.ม...ต..ร...ป...ร..ะ.ก..อ...บ..ด..้ว..ย..แ...ก..ส๊ ..ต..่า..ง..ๆ....ร..ว..ม..ท...ัง้ ..ไ.อ..น...า้ ...ผ..ส..ม..เ..ป..น็..เ..น..้ือ..เ.ด...ยี ..ว..ก..ัน.................
2. อากาศเป็นของผสม ประกอบด้วยอะไรบา้ ง
.......ป...ร..ะ..ก..อ..บ..ด..้ว..ย...แ..ก..๊ส..ช..น...ดิ ..ต..่า..ง..ๆ....ไ.อ..น...า้ ...แ..ล...ะ.อ..น...ุภ..า..ค..ฝ..นุ่...ต..่า..ง..ๆ....................................
...........................................................................................................................
3. องค์ประกอบของบรรยากาศที่เปน็ ปจั จัยสาคัญทที่ าใหเ้ กิดปรากฏการณ์
ธรรมชาตคิ อื อะไร
..........ไ.อ...น..้า...........................................................................................................
...........................................................................................................................
4. บรรยากาศที่หอ่ หุ้มโลกประกอบดว้ ยแก๊สอะไรบา้ ง
........แ...ก..๊ส..ไ.น...โ.ต..ร...เ.จ..น...แ...ก..ส๊ ..อ..อ..ก...ซ..ิเ.จ..น....แ..ก..ส๊..ค..า..ร..บ์...อ..น..ไ..ด..อ..อ..ก..ไ..ซ..ด..์..แ..ล..ะ..แ..ก...๊ส.อ...ื่น..ๆ....ไ.ด..แ้...ก..่ .แ..ก๊ส
........อ..า..ร..ก์..อ...น...แ...ก..ส๊ ..น..อี ..อ..น....แ..ก...ส๊ ..ฮ..ีเ.ล..ยี..ม....แ..ก..ส๊..ม..ีเ.ท...น....แ..ก..๊ส...ค..ร..ิป..ต...อ..น....แ..ก..ส๊..ไ..น..ต..ร..สั..อ...อ..ก..ไ..ซ..ด. ์

แกส็ ไฮโดรเจน แก๊สโอโซน แก๊สซีนอน
5. แก๊สทเ่ี ปน็ ส่วนประกอบที่มีมากที่สุดในบรรยากาศ คอื อะไร

........แ...ก..๊ส..ไ..น...โ..ต..ร...เ.จ..น.............................................................................................

6. สว่ นประกอบของอากาศทมี่ มี ากเป็นอนั ดับ 2 คืออะไร

.......แ...ก..๊ส...อ..อ...ก..ซ...เิ .จ..น...............................................................................................

7. อัตราสว่ นระหว่างแกส๊ ไนโตรเจนตอ่ ปริมาณแกส๊ ออกซเิ จนเป็นเท่าไร
.......อ...ัต..ร..า..ส..่ว..น...แ...ก..ส๊ ..ไ..น..โ.ต...ร..เ.จ..น.....:..แ...ก..๊ส..อ..อ..ก..ซ..เิ..จ..น....ค...ือ...4...:...1......................................
...........................................................................................................................
8. อากาศท่ีมีไอนา้ ผสมอยู่ เรียกวา่ อะไร
.......อ...า.ก..า..ศ...ช..ืน้ .......................................................................................................
...........................................................................................................................
9. ภาวะท่ีอากาศไม่สามารถรบั ไอนา้ ได้อีกเรยี กว่าอยา่ งไร
.......เ.ก...ดิ ..ส..ภ..า..ว..ะ.อ...ม่ิ ..ต..ัว..ด..้ว..ย...ไ.อ..น...้า...............................................................................
...........................................................................................................................
10. บรรยากาศมปี ระโยชนต์ อ่ ชวี ิตอยา่ งไร

.......ช..่ว.ย..ใ..ห..อ้..ณุ...ห..ภ...ูม..ิข.อ..ง..โ.ล..ก..เ.ห..ม..า..ะ.ส..ม..ก..ับ..ก..า..ร..ด..า.ร..ง..ช..ีว..ติ ..ข..อ..ง.ส..ิง่..ม..ีช..วี ..ิต...ช..่ว..ย..ก..ร..อ..ง.ร..งั..ส..ที ..่ี
.......เ.ป..็น..อ..ัน..ต...ร.า..ย..จ..า..ก..ด..ว.ง..อ..า..ท..ิต...ย..์ .ช..่ว.ย..ใ..ห..ว้..ัต..ถ..นุ..อ..ก..โ..ล..ก...เ.ช..น่ ...อ..กุ ..ก..า.บ..า..ต..ท...่ีเ.ข..้า.ม..า..ใ..น..โ.ล..ก

และเสยี ดสี

ช่อื – สกลุ ....................................................................ช้ัน................เลขที่............

กจิ กรรมท่ี 3
เร่ือง การแบง่ ชน้ั บรรยากาศ

ตอนที่ 1

คาชแ้ี จง ให้นักเรียนทาเครอ่ื งหมาย √ หนา้ ขอ้ ความท่ีเห็นว่าถกู และ
ทาเคร่อื งหมาย × หน้าข้อความท่เี หน็ ว่าไมถ่ ูก

(..√..) 1. การแบ่งช้นั บรรยากาศโดยใชอ้ ุณหภมู ขิ องอากาศเป็นเกณฑ์แบ่ง

ได้ทง้ั หมด 4 ช้ัน

(..√..) 2. ช้นั บรรยากาศท่มี คี วามแปรปรวนมากทส่ี ุด คอื บรรยากาศชั้นโทรโพสเฟยี ร์
(..×..) 3. แก๊สโอโซนมมี ากท่สี ดุ ในบรรยากาศชนั้ เทอร์โมสเฟยี ร์
(..√..) 4. เครอื่ งบนิ ไอพ่นนิยมบินในบรรยากาศช้นั สตราโทสเฟียร์
(..×..) 5. สุดเขตบรรยากาศชน้ั สตราโทสเฟียร์ เรียกวา่ โทรโพสเฟยี ร์
(..√..) 6. มโี ซพอส คอื สุดเขตของบรรยากาศชั้นมโี ซสเฟยี ร์

(..√..) 7. โทรโพสเฟยี รเ์ ป็นช้ันบรรยากาศที่เกิดปรากฏการณ์ทางลมฟา้ อากาศ
(..×..) 8. การสะท้อนคลน่ื วิทยสุ าหรับการสอื่ สารโทรคมนาคมเกิดขึ้นทบ่ี รรยากาศช้นั

มโี ซสเฟียร์

(..√..) 9. บรรยากาศชัน้ โทรโพสเฟยี ร์ มีอณุ หภูมลิ ดลงตามระดับความสงู ทเ่ี พ่ิมขน้ึ

6.5 C ต่อกิโลเมตร

(..√..) 10. มวลอากาศในชน้ั เทอรโ์ มสเฟียร์มิไดอ้ ยู่ในสถานะของแกส๊ หากแตอ่ ยใู่ น

สถานะประจุไฟฟา้ เรียกว่า ไอออน (lon)

ช่อื – สกุล ....................................................................ชั้น................เลขที่............

กจิ กรรมท่ี 3
เรอื่ ง การแบง่ ชน้ั บรรยากาศ

ตอนที่ 2

คาชแ้ี จง วงกลมล้อมรอบคาศัพท์ภาษาองั กฤษในตาราง จากน้ันนาศพั ท์
ท่ีได้มาตอบคาถามใหถ้ กู ต้อง

E T E EAOTMI OS PH
E A RRBD P N E A F R E
SSEOOROE I LOHC
RDHE PO P POLMI G
E F P X I ONO S PHE R
OGSOI PSSULOIO
NHOCOHQPMG Y CU
T J X A N E RHHML A P
IUE T SRSELEZE T
ZIODEE TRGARI I
S T RA T OS PHEREN

1. บรรยากาศชนั้ ใดมีแก๊สโอโซนอยู่หนาแนน่
ตอบ........S...t.r..a...t.o...s.p..h..e...r.e..............................................................

2. บรรยากาศช้ันใดสามารถสะทอ้ นคลน่ื วทิ ยุได้
ตอบ........I..o..n..o..s..p..h..e..r..e...................................................................

3. บรรยากาศชนั้ ใดทีม่ ไี อนา้ จานวนมาก
ตอบ........T..r..o..p..o..s..p..h..e..r..e.................................................................

4. บรรยากาศชนั้ ใดเปน็ ช้ันนอกสดุ ของบรรยากาศทหี่ ่อหมุ้ โลกและมีอะตอม
ตา่ งๆอยู่น้อยมาก
ตอบ........E..x..o..s..p..h..e..r..e.....................................................................