คำนำ ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 โรงเรียนคณะราษฎรบำรุง จังหวัดยะลา จัดทำขึ้นเพื่อเป็นนวัตกรรมที่ใช้ประกอบการจัดกิจกรรมการเรียนรู้รายวิชาทัศนศิลป์ ศ 22103 ภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2565 กลุ่มสาระการเรียนรู้ศิลปะ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 เพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียน ให้สอดคล้องกับสมรรถนะสำคัญตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน 2551 โดยเน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ และการปฏิบัติจริง ผ่านกระบวนการกลุ่ม ซึ่งครูผู้สอนทำหน้าที่ให้คำแนะนำตลอดการจัดการเรียนรู้ ผู้จัดทำได้สร้างชุดฝึกทักษะเพื่อให้นักเรียนสามารถเรียนรู้ได้ด้วยตนเอง โดยได้วิเคราะห์หลักสูตร มาตรฐานการเรียนรู้/ตัวชี้วัด ตลอดจนการกำหนดสาระการเรียนรู้ ทั้งนี้ผู้เรียนจำเป็นต้องศึกษาขั้นตอน การใช้ชุดฝึกทักษะก่อนลงมือทำใบงานที่กำหนดไว้ในชุดฝึกทักษะ เรื่องหลักการจัดองค์ประกอบศิลป์จำนวน 4 ชุด ดังนี้ ชุดที่ 1 เรื่อง งานทัศนศิลป์ในการโฆษณา ชุดที่ 2 เรื่อง การประเมินและวิจารณ์งานทัศนศิลป์ ชุดที่ 3 เรื่อง ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย ชุดที่ 4 เรื่อง วัฒนธรรมในงานทัศนศิลป์ปัจจุบัน ผู้จัดทำหวังเป็นอย่างยิ่งว่า ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์จะเป็นประโยชน์ต่อครู และนักเรียน ตลอดจนถึงผู้ที่สนใจทั่วไป ทำให้การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ส่งผลให้สาระทัศนศิลป์มีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนที่ สูงขึ้น ขอขอบคุณผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกท่าน ที่ทำให้ชุดฝึกทักษะนี้สำเร็จด้วยดี โสพิศ ชาติพันธุ์ ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 1 งานทัศนศิลป์ในการโฆษณา ก ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
สารบัญ เรื่อง หน้า คำนำ ก สารบัญ ข สารบัญภาพ ง ขั้นตอนการเรียน 1 คำแนะนำสำหรับครู 2 คำแนะนำสำหรับนักเรียน 3 สาระ/มาตรฐานการเรียนรู้/ตัวชี้วัด 4 สาระสำคัญ/สาระการเรียนรู้/จุดประสงค์การเรียนรู้ 5 แบบทดสอบก่อนเรียน 6 กระดาษคำตอบแบบทดสอบก่อนเรียน 8 ใบความรู้เรื่อง ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย 9 ใบงานที่ 1 เรื่อง ผลงานทัศนศิลป์สมัยก่อนประวัติศาสตร์ 31 ใบงานที่ 2 เรื่อง ผลงานทัศนศิลป์สมัยประวัติศาสตร์สมัยก่อนสุโขทัย 32 ใบงานที่ 3 เรื่อง ผลงานทัศนศิลป์สมัยสุโขทัย 33 ใบงานที่ 4 เรื่อง ผลงานทัศนศิลป์สมัยอยุธยา 34 ใบงานที่ 5 เรื่อง ผลงานทัศนศิลป์สมัยรัตยโกสินทร์ 35 แบบทดสอบหลังเรียน 36 กระดาษคำตอบแบบทดสอบหลังเรียน 38 ข ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
สารบัญต่อ ค เรื่อง หน้า บรรณานุกรม 39 ภาคผนวก 40 เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน 41 แนวการตอบในงานที่ 1 42 แนวการตอบในงานที่ 2 43 แนวการตอบในงานที่ 3 44 แนวการตอบในงานที่ 4 45 แนวการตอบในงานที่ 5 46 เฉลยแบบทดสอบหลังเรียน 47 เกณฑ์การประเมินการทำแบบทดสอบหลังเรียน 48 เกณฑ์การประเมินการทำใบงานแบบฝึกทักษะ 49 ประวัติผู้จัดทำ 50 วิญญูชนควรรู้คุณค่า ของศิลปะ ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
สารบัญภาพ ภาพที่ หน้า 1 ภาพแสดงภาพทัศนศิลป์สมัยก่อนประวัติศาสตร์ 9 2,3, ภาพทัศนศิลป์ยุคหิน 10 4,5,6 ภาพทัศนศิลป์ยุคโลหะ 11 7,8,9 ภาพลูกปัดโมเสครุปยุคโลหะ 12 10,11,12 ภาพผลงานทัศนศิลป์สมัยทวารวดี 13 13,14 ภาพผลงานทัศนศิลป์สมัยลพบุรี 14 15,16 ภาพผลงานทัศนศิลป์สมัยเชียงแสนและสมัยล้านนา 15 17,18,19,20 ภาพผลงานทัศนศิลป์สมัยศรีวิชัย 16 20,21 ภาพผลงานทัศนศิลป์สมัยสุโขทัย 17 22,23 ภาพผลงานประติมากรรมสมัยสุโขทัย 18 24 ภาพพระพุทธรูปสมัยสุโขทัย 19 25 ภาพแสดงวิหารมหาธาตุ วิหารสมัยสุโขทัย 20 26 ภาพแสดงโบสถ์วัดนางพญา โบสถ์สมัยสุโขทัย 21 27 ภาพแสดงผลงานด้านจิตรกรรมสมัยอยุธยา 22 28,29 ภาพแสดงผลงานด้านประติมากรรมสมัยอยุธยา 23 30 ภาพเจดีย์สมัยอยุธยา 25 31 ภาพแสดงผลงานจิตรกรรมสมัยรัตนโกสินทร์ 26 32 ภาพพระพุทธไสยาสน์ วัดราชาธิวาสราชวรวิหาร กรุงเทพมหานคร 28 33 ภาพแสดงผลงานสถาปัตยกรรมสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น 29 ง ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
1 ลำดับขั้นตอนการใช้ชุดฝึกทักษะ อ่านคำแนะนำ ทดสอบก่อนเรียน กิจกรรมการเรียนรู้/ทำใบงาน ทดสอบหลังเรียน ผ่านเกณฑ์ ไม่ผ่านเกณฑ์ ศึกษาชุดฝึกทักษะเล่มต่อไป ขั้นตอนการเรียน ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
คำแนะนำสำหรับครูผู้สอน ชุดฝึกทักษะ ชุดที่ 3 เรื่องทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัยชุดนี้ เป็นส่วนหนึ่งของนวัตกรรม ประกอบการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ เพื่อพัฒนาทักษะทางด้านทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย สำหรับ นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 โรงเรียนคณะราษฎรบำรุง จังหวัดยะลา เป็นกิจกรรมที่ครูผู้สอนมอบหมาย ให้นักเรียนได้ฝึกฝนด้วยตนเองจนเกิดความชำนาญ ดังนั้นเพื่อให้เกิดประสิทธิภาพในการจัดกิจกรรมการ เรียนรู้ ให้ครูผู้สอนปฏิบัติตามคำแนะนำดังต่อไปนี้ 1. ชุดฝึกทักษะ ชุดที่ 3 เรื่องทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย ชุดนี้เป็นนวัตกรรมประกอบ การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ที่ครูผู้สอนมอบหมายให้นักเรียนได้ฝึกฝนด้วยตนเองจนเกิดความชำนาญ 2. ครูผู้สอนควรจัดกิจกรรมการเรียนรู้ตามแผนการจัดการเรียนรู้ควบคู่กับการนำชุดฝึกทักษะ ชุดที่ 3 เรื่องทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัยไปใช้กับนักเรียน 3. ครูผู้สอนควรชี้แจงจุดประสงค์ในการเรียนรู้ และบอกให้นักเรียนทราบถึงวิธีการเรียน ด้วยชุดฝึกทักษะ ชุดที่ 3 เรื่องทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัยก่อนให้นักเรียนลงมือปฏิบัติ 4. จัดบรรยากาศในชั้นเรียนให้เหมาะสม 5. ให้นักเรียนทำแบบทดสอบก่อนเรียน ก่อนทำใบงาน 6. ให้นักเรียนศึกษาใบความรู้ให้เข้าใจก่อนทำใบงาน 7. ในระหว่างที่นักเรียนทำกิจกรรมครูผู้สอนควรดูแลนักเรียนและให้คำแนะนำอย่างใกล้ชิด สังเกตพฤติกรรมนักเรียน กระตุ้น เสริมแรงนักเรียนอยู่เสมอ และบันทึกผลการทำใบงานภายในชุดฝึก ทักษะ 8. เมื่อนักเรียนทำใบงานเสร็จ ครูควรให้นักเรียนร่วมกันเฉลยคำตอบและอธิบายเพิ่มเติม ชื่นชมนักเรียนที่ให้ความร่วมมือในการใช้ชุดฝึกทุกครั้ง 9. ให้นักเรียนทำแบบทดสอบหลังเรียน หลังจากทำใบงานเสร็จ 10.ตรวจผลงานการทำชุดฝึกทักษะ ชุดที่ 3 เรื่องทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย และบันทึกคะแนนหลังเรียน เพื่อสังเกตพัฒนาการของนักเรียนทุกครั้ง 2 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
คำแนะนำสำหรับนักเรียน ชุดฝึกทักษะ ชุดที่ 3 เรื่องทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัยชุดนี้ เป็นส่วนหนึ่งของนวัตกรรม ประกอบการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ เพื่อพัฒนาทักษะทางด้านการจัดองค์ประกอบศิลป์สำหรับนักเรียนชั้น มัธยมศึกษาปีที่ 2 โรงเรียนคณะราษฎรบำรุง จังหวัดยะลา เป็นกิจกรรมที่ครูผู้สอนมอบหมายให้นักเรียนได้ ฝึกฝนด้วยตนเองจนเกิดความชำนาญ ดังนั้นเพื่อให้เกิดประสิทธิภาพในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ให้นักเรียน ปฏิบัติตามคำแนะนำดังต่อไปนี้ 1. อ่านคำแนะนำการใช้ชุดฝึกทักษะ ชุดที่ 3 เรื่องทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย 2. ศึกษาและทำความเข้าใจมาตรฐานการเรียนรู้ ตัวชี้วัด สาระสำคัญ สาระการเรียนรู้ และจุดประสงค์ การเรียนรู้ 3. ทำแบบทดสอบก่อนเรียน 4. ศึกษาใบความรู้ให้เข้าใจก่อนทำใบงาน 5. ให้นักเรียนทำแบบทดสอบก่อนเรียน ก่อนทำใบงาน 6. ลงมือใช้ชุดฝึกทักษะ ชุดที่ 3 เรื่องทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัยให้เสร็จทีละกิจกรรม 7. เมื่อนักเรียนเกิดข้อสงสัย มีปัญหาเกี่ยวกับการทำใบงานในชุดฝึกทักษะ ชุดที่ 3 เรื่องการประเมิน และวิจารณ์งานทัศนศิลป์ ให้นักเรียนสอบถามจากครูผู้สอนทันที 8. เมื่อนักเรียนทำใบงานครบ ควรแลกเปลี่ยนความรู้ และร่วมกันเฉลยคำตอบพร้อมกับเพื่อน ในชั้นเรียน ฟังครูอธิบายเพิ่มเติม 9. ทำแบบทดสอบหลังเรียน 10.ส่งผลงานการทำชุดฝึกทักษะ ชุดที่ 3 เรื่องทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย เพื่อให้ครูตรวจและ บันทึกคะแนน 11.ในระหว่างทำใบงานนักเรียนควรให้ความร่วมมือ ตั้งใจ และตรงต่อเวลาเสมอ 3 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
สาระ/มาตรฐานการเรียนรู้/ตัวชี้วัด มาตรฐาน ศ 1.2 เข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างทัศนศิลป์ ประวัติศาสตร์ และวัฒนธรรม เห็นคุณค่างานทัศนศิลป์ที่เป็นมรดกทางวัฒนธรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น ภูมิปัญญาไทย และสากล ตัวชี้วัด ตัวชี้วัด ม.2/2 บรรยายถึงการเปลี่ยนแปลงของงานทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุค สมัย โดยเน้นถึงแนวคิดและเนื้อหาของงาน มาตรฐานการเรียนรู้ 4 สาระที่ 1 ทัศนศิลป์ ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
สาระสำคัญ/สาระการเรียนรู้/จุดประสงค์การเรียนรู้ จุดประสงค์การเรียนรู้ 1. ความรู้ความเข้าใจเรื่องทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย (K1) 2. สามารถสร้างสรรค์ผลงานทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย (P3) 3. การมีเจตคติที่ดี การเห็นคุณค่าของงาน และการเรียนอย่างมีความสุข (A3) สาระการเรียนรู้ 1. ผลงานทัศนศิลป์สมัยก่อนประวัติศาสตร์ 2. ผลงานทัศนศิลป์สมัยก่อนประวัติศาสตร์สมัยก่อนสุโขทัย 3. ผลงานทัศนศิลป์สมัยสุโขทัย 4. ผลงานทัศนศิลป์สมัยอยุธยา 5. ผลงานทัศนศิลป์สมัยรัตนโกสินทร์ 5 สาระสำคัญ ผลงานทัศนศิลป์ของไทยแต่ละยุคสมัย เป็นงานศิลปะที่ถูกสร้างสรรค์ขึ้นในช่วงระยะเวลาที่แตกต่างกัน ซึ่งแสดง ให้เห็นถึงวิวัฒนาการทางความคิด ความเชื่อ คติทางศาสนา สังคมการเมืองการปกครอง และอื่นๆ ทั้งนี้ ผลงานส่วน ใหญ่จะมีความเจริญแถบบริเวณทางภาคเหนือ ภาคกลาง และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เป็นผลงานศิลปะที่เกิดจาก อิทธิพลของพระพุทธศาสนา และศาสนาพราหมณ์-อินดู เป็นผลงานทัศนศิลป์ที่สร้างสรรค์ขึ้น จำแนกได้เป็นจิตรกรรม ประติมากรรม และสถาปัตยกรรม โดยผลงานแต่ละสมัย อาจมีการเปลี่ยนแปลงรูปแบบให้แตกต่างไปจากเดิม จนกลายเป็นรูปแบบเฉพาะของสมัยนั้นๆ ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
แบบทดสอบก่อนเรียน เรื่องทักษะทัศนศิลป์ ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย คำชี้แจง 1. แบบทดสอบก่อนเรียนมีจำนวน 10 ข้อ คะแนนเต็ม 10 คะแนน 2. ให้เลือกคำตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงข้อเดียวโดยทำเครื่องหมาย กากบาท ( x ) ในช่องข้อ ก, ข, ค, หรือ ง ในกระดาษคำตอบ 1. รูปแบบศิลปะพื้นเมืองในดินแดนไทยก่อนสมัยสุโขทัยมีการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่เนื่องจากปัจจัยในข้อใด ก. ชาวอาหรับเดินทางเข้ามา ข. การค้นพบวิธีหลอมโลหะ ค. ได้รับอิทธิพลอารยธรรมอินเดีย ง. ชุมชนขยายตัวก่อตั้งเป็นรัฐ 2. การสร้างสรรค์ผลงานทัศนศิลป์ของไทยได้รับอิทธิพลจากมากที่สุด ก. ความเชื่อ ความศรัทธาทางพระพุทธศาสนา ข. แนวความคิดสร้างสรรค์ของศิลปิน ค. อิทธิพลจากอินเดีย จีน และศรีลังกา ง. รูปแบบ เทคนิค วัสดุ อุปกรณ์จากตะวันตก 3. ผลงานทัศนศิลป์สมัยเชียงแสนที่มีความโดดเด่นและเป็นแบบอย่างในการสร้างสรรค์ผลงานศิลปะในยุค ต่อๆ มา คือสิ่งใด ก. สถูป เจดีย์ ข. พระพุทธรูป ค. จิตรกรรมฝาผนัง ง. งานไม้แกะสลัก 4. ลักษณะพระเจดีย์ที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะแบบสุโขไทยแท้มีลักษณะเป็นแบบใด ก. องศ์พระเจดีย์ทำเป็นทรงระฆังคว่ำ ข. เจดีย์มีขนาดใหญ่คล้ายเทวาลัย ค. ฐานทำเป็นทรงกลมซ้อนทับกัน ง. ตอนปลายทำเป็นทรงพุ่มข้าวบิณฑ์ 5. คำว่า “สีเอกรงค์” (Monochrome) ในงานจิตรกรรมฝาผนังสมัยสุโขทัยมีลักษณะอย่างไร ก. สีเพียงสีเดียว คือ สีแดง ข. สีเพียงสีเดียว คือ สีส้ม ค. สี2 สี คือ สีแดงและสีดำ ง. สี 2 สี คือ สีแดงและสีทอ 6 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
6. ข้อใดไม่ใช่ผลงานโดดเด่นของงานทัศนศิลป์สมัยอยุธยา ก. เครื่องเบญจรงค์ ข. พระพุทธทรงเครื่อง ค. เจดีย์ย่อมุมไม้สิบสอง ง. กลองมโหระทึกสำริด 7. พระเจดีย์ทรงปรางค์ในสมัยอยุธยาได้รับอิทธิพลการก่อสร้างมาจากรูปแบบศิลปะในข้อใด ก. ศิลปะขอม ข. ศิลปะพุกาม ค. ศิลปะจามปา ง. ศิลปะอินเดีย 8. ศิลปะไทยได้รับอิทธิพลมาจากส่วนใดมากที่สุด ก. ธรรมชาติ ข. วัฒนธรรม ค. ศาสนา ง. ประเพณี 9. ข้อใดไม่ใช่ศิลปะพื้นฐาน ก. เครื่องปั้นดินเผาด่านเกวียน ข. การทอผ้าพื้นเมือง ค. การทำโอ่งมังกร ง. การเขียนภาพสีน้ำมัน 10. การเขียนภาพแบบใดเป็นแนวทางการเขียนภาพของขรัวอินโข่ง ก. นิยมใช้สีตัดเส้นและปิดทองลงบนภาพ ข. แสดงทัศนียภาพใกล้-ไกลและแสดงให้เห็นแสง-เงาแบบตะวันตก ค. เขียนรูปเกี่ยวกับพุทธประวัติที่ใช้สีน้อยและตัดเส้นด้วยสีขาว ง. เขียนลายเส้นสลักบนแผ่นหินขนาน สีที่ใช้ คือ สีดำและสีแดง 7 ศิลปะ คือ ผลแห่งพลังความคิด สร้างสรรค์ของมนุษย์ ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
กระดาษคำตอบแบบทดสอบก่อนเรียน เรื่องทักษะทัศนศิลป์ ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย ชื่อ-สกุล…………………………………………………………………………..ชั้น…………………..…….เลขที่……………… ข้อ ก ข ค ง 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 คะแนนที่ได้ 8 ความซื่อสัตย์เป็นสมบัติของผู้ดี ตรองดูสิทุกคนก็มีหัวใจ ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
ใบความรู้เรื่องทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย ผลงานทัศนศิลป์ของไทยแต่ละยุคสมัย เป็นงานศิลปะที่ถูกสร้างสรรค์ขึ้นในช่วงระยะเวลาที่แตกต่าง กัน ซึ่งแสดงให้เห็นถึงวิวัฒนาการทางความคิด ความเชื่อ คติทางศาสนา สังคมการเมืองการปกครอง และ อื่นๆ ทั้งนี้ ผลงานส่วนใหญ่จะมีความเจริญแถบบริเวณ ทางภาคเหนือ ภาคกลาง และภาค ตะวันออกเฉียงเหนือ เป็นผลงานศิลปะที่เกิดจากอิทธิพลของพระพุทธศาสนา และศาสนาพราหมณ์-อินดู เป็นผลงานทัศนศิลป์ที่สร้างสรรค์ขึ้น จำแนกได้เป็นจิตรกรรมประติมากรรม และสถาปัตยกรรม โดยผลงาน แต่ละสมัย อาจมีการเปลี่ยนแปลงรูปแบบให้แตกต่างไปจากเดิมจนกลายเป็นรูปแบบเฉพาะของสมัยนั้นๆ 1. ผลงานทัศนศิลป์สมัยก่อนประวัติศาสตร์ สมัยก่อนประวัติศาสตร์เป็นช่วงเวลาที่มนุษย์ยังไม่ได้ใช้ตัวอักษร การดำรงชีวิตเป็นแบบง่ายๆ อาศัย อยู่ตามถ้ำ เพิงผา ล่าสัตว์ และเก็บพืชผัก ผลไม้เป็นอาหาร เครื่องมือที่มนุษย์สมัยนี้สร้างสรรค์ขึ้นมา ก็คือ เครื่องมือต่างๆ ที่ทำด้วยหิน กระดูกสัตว์ ผลงานทัศนศิลป์ที่จัดทำขึ้น มุ่งประโยชน์ใช้สอยในชีวิตเป็นหลัก แต่ก็มีบางส่วนที่ทำเพื่อใช้ประดับตกแต่งร่างกายให้สวยงามด้วย ผลงานทัศนศิลป์สมัยก่อนประวัติศาสตร์แบ่ง ออกเป็น ภาพที่ 1 ภาพแสดงภาพทัศนศิลป์สมัยก่อนประวัติศาสตร์ ที่มา : https://www.google.com/search?q= 9 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
1.1 ยุคหิน อยู่ในช่วงระหว่าง 2.5 ล้านปี- 4000 ปีล่วงมาแล้ว มนุษย์ในยุคหินจะอาศัยเครื่องมือหิน ในการล่าสัตว์ เพื่อดำรงชีพ เครื่องมือหินในช่วงเริ่มแรกจะเป็นขวานหินแบบกำปั้นซึ่งทำขึ้นอย่างง่ายๆ ต่อมาก็มีการขัดเกลาด้านเดียวก่อน หลังจากนั้นก็ขัดเกลาทั้ง 2 ด้าน จนกระทั่งพัฒนานำไม้มาทำเป็นด้าม เพื่อให้ใช้งานได้สะดวกขึ้น นอกจากขวานหินแล้วยังมีการนำกระดูกสัตว์มาทำเป็นอุปกรณ์เครื่องใช้อีกด้วย ผลงานที่มีความสำคัญอีกอย่างหนึ่งในยุคหิน ก็คือ ผลงานทางด้านประติมากรรม การทำ เครื่องปั้นดินเผา ประเภทหม้อ ไห จาน ชาม ที่ใช้ในชีวิตประจำวัน เครื่องปั้นดินเผาเริ่มแรกจะเป็นแบบ ง่ายๆ ไม่มีลวดลาย ต่อมาก็ทำให้มีลวดลาย มีทั้งลายเชือกทาบ ลายขูดขีด ลายเส้นโค้ง บางแห่งก็ทำเป็น ขาต่อจากก้นหม้อลงมา นอกจากนี้เป็นกำไล ลูกปัด จี้ ฯลฯ ในช่วงยุคหินตอนปลาย มนุษย์รู้จักตั้ง บ้านเรือนเป็นหลักแหล่ง มีการเลี้ยงสัตว์ เพาะปลูก ผู้คนในยุคนั้นได้รู้จักสร้างสรรค์ผลงานทัศนศิลป์ขึ้นมา อีกหลายชนิด ไม่ว่าจะเป็นการทำเครื่องจักสาน การทำผ้า การสร้างอุปกรณ์เครื่องใช้ที่มีความประณีต และ มีประสิทธิภาพมากขึ้น ภาพที่ 2,3, ภาพทัศนศิลป์ยุคหิน ที่มา : https://www.google.com/search?rlz=1C1ONGR 10 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
1.2 ยุคโลหะ อยู่ในช่วงระหว่าง 4,000 ปี-1,500 ปีล่วงมาแล้ว ได้มีการเปลี่ยนแปลงวัสดุจากที่เคยใช้หิน ก็พัฒนา มาเป็นโลหะ ซึ่งโลหะที่นำมาใช้ เริ่มแรกจะใช้สำริด (ทองแดงผสมดีบุก) ก่อน หลังจากนั้นก็พัฒนามาใช้ เหล็ก การที่มนุษย์รู้จักนำโลหะมาใช้ ได้ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วในการสร้างชุมชน การสร้าง บ้านแปลงเมือง การพัฒนาเครื่องมือเครื่องใช้ รวมทั้งการสร้างสรรค์ผลงานทัศนศิลป์อีกด้วย พัฒนาการที่สำคัญในยุคโลหะอย่างหนึ่ง ก็คือ การรู้จักทำแม่พิมพ์ หรือเบ้าจากหินสำหรับใช้ลับ โลหะหรือสำริด เหล็กที่หลอมละลาย เพื่อขึ้นรูปเป็นเครื่องมือเครื่องใช้ เครื่องประดับตกแต่งต่างๆ ซึ่ง หลักการนี้ก็ยังคงสืบทอดใช้มาอยู่จนถึงปัจจุบัน จากหลักฐานที่พบ มีทั้งขวาน มีด ใบหอก เครื่องมือสับตัด กลองมโหระทึก สำริด กำไล แหวน ต่างหู และอื่นๆ นอกจากนี้ ยังมีลูกปัดทำจากแก้ว หินคาร์เนเลียน นำมาร้อยเป็นสายสร้อย นับเป็นงานประดิษฐ์ทางทัศนศิลป์อีกอย่างหนึ่งที่มีความงดงามมาก นอกจากนี้ ยัง ทำเครื่องประดับด้วยโลหะ เช่น กำไลสำริดที่มีลวดลายสวยงาม ขุดพบจากแหล่งโบราณคดีบ้านยางทองใต้ จังหวัด เชียงใหม่ เป็นต้น ภาพที่ 4,5,6 ภาพทัศนศิลป์ยุคโลหะ ที่มา : http://prehistoricpcctrgxix.myreadyweb.com/article/topic-49588.html 11 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
ทางด้านประติมากรรมเครื่องปั้นดินเผา มีการใช้ความรู้ทางด้านทัศนศิลป์มาสร้างสรรค์ เครื่องปั้นดินเผา ให้มีความประณีตและมีความสวยงามมากขึ้นกว่าเดิม โดยนำเอาดินสีแดงมาเขียนลวดลาย ลงบนเครื่องปั้นดินเผาที่มีรูปทรงต่างๆ ลวดลายที่ออกแบบก็มีอย่างหลากหลาย ทั้งลายเชือกทาบ ลาย เรขาคณิต ลายสี่เหลี่ยม ลายวงกลม ลายก้านขด ลายก้นหอย เครื่องปั้นดินเผายุคสำริดที่มีอายุเก่าแก่และ มีความงดงาม ถูกขุดค้นพบที่บ้านเชียง อำเภอหนองหาน จังหวัดอุดรธานี ผลงานทัศนศิลป์ในยุคโลหะอีกประเภทหนึ่งที่สำรวจพบ ก็คือ ผลงานด้านจิตรกรรม ซึ่งเป็น ภาพเขียนสีสมัยประวัติศาสตร์ โดยผู้คนสมัยนั้นนำสีแดงมาเขียนเป็นรูปต่างๆ เช่น คน ฝ่ามือ สัตว์ เครื่องใช้ รูปเรขาคณิต เป็นต้น โดยเขียนไว้ตามหน้าผา ผนังถ้ำ ภาพเขียนสีที่สำคัญถูกค้นพบที่ผาแต้ม ผา หมอนน้อย อำเภอโขงเจียม จังหวัดอุบลราชธานี ถ้ำผีหัวโต อำเภออ่าวลึก จังหวัดกระบี่ ภาพที่ 7,8,9 ภาพลูกปัดโมเสครุปยุคโลหะ ที่มา : https://www.pramuangnue.com/page/product-detail-67422 12 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
2. ผลงานทัศนศิลป์สมัยประวัติศาสตร์สมัยก่อนสุโขทัย ดินแดนประเทศไทยเข้าสู่สมัยประวัติศาสตร์ เมื่อพ.ศ. 1180 โดยใช้หลักฐานจากอายุของตัวอักษรบน จารึก ซึ่งพบที่ปราสาทเขาน้อย จังหวัดสระแก้ว เป็นหลัก ผลงานทัศนศิลป์สมัยประวัติศาสตร์ในช่วง สมัยก่อนสุโขทัยนี้ มีการเปลี่ยนแปลงของผลงานทั้งในด้านแนวคิดและเนื้อหาของงานไปจากที่เคยเป็นมา อัน เนื่องมาจากการได้รับอิทธิพลจากอารยธรรมภายนอก คือ อารยธรรมอินเดีย ผ่านทางศาสนาพราหมณ์-ฮินดู และพระพุทธศาสนา ทำให้เกิดการสร้างสรรค์ผลงานเพื่อแสดงออกถึงความศรัทธาในศาสนาขึ้นมาอย่าง มากมาย รวมทั้งได้รับเอารูปแบบศิลปะอินเดีย ศิลปะขอม เข้ามาประยุกต์ใช้ในการสร้างสรรค์ผลงานอีกด้วย สมัยประวัติศาตตร์สมัยก่อนสุโขทัยจะแบ่งเรื่องราวการสร้างสรรค์ผลงานทัศนศิลป์ไปตามแต่ละ อาณาจักรได้ ดังนี้ 2.1 สมัยทวารวดี (พุทธศตวรรษที่ 11 – 16) สันนิษฐานว่ามีศูนย์กลางของวัฒนธรรมอยู่แถบเมืองนครชัยศรี จังหวัดนครปฐม แต่ผลงานทัศนศิลป์ แบบทวารวดีจะปรากฏหลักฐานกระจายอยู่ทั่วประเทศ ซึ่งจากการสำรวจทางด้านโบราณคดีได้พบซากเมืองที่ เป็นศูนย์กลางศาสนาของชุมชนในสมัยทวาราวดีกระจายอยู่หลายแห่ง ในพื้นที่ตอนกลางของประเทศ เช่น ที่ตำบลคูบัว จังหวัดราชบุรี ตำบลพงตึก จังหวัดกาญจนบุรี เมืองพระรถ จังหวัดชลบุรี เมืองอู่ตะเภา จังหวัดชัยนาท เป็นต้น ภาพที่ 10,11,12 ภาพผลงานทัศนศิลป์สมัยทวารวดี ที่มา : https://mgronline.com/travel/detail/9520000090365 13 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
รูปแบบของผลงานทัศนศิลป์สมัยทวาราวดีในด้านแนวคิดและเนื้อหา ส่วนใหญ่จะเกี่ยวเนื่อง กับพระพุทธศาสนานิกายเถรวาท รูปแบบลักษณะสะท้อนถึงการได้รับอิทธิพลมาจากศิลปะอินเดีย แต่ก็ เปลี่ยนแปลงรูปแบบไปบ้างจนมีเอกลักษณ์เป็นของตนเอง ผลงานที่พบส่วนใหญ่จะเป็นด้านประติมากรรม เช่น ธรรมจักรศิลากับกวางหมอบ เสาหินแปดเหลี่ยม ใบเสมา พระพุทธรูปที่ทำจากสำริด ศิลา ลักษณะ เด่นของพระพุทธรูปสมัยทวารวดี จะมีพระเกตุมาลาเป็นต่อมสั้น ไม่มีไรพระศก พระโอษฐ์แบะ จีวรบาง แนบติดกับพระองค์ ในส่วนของสถาปัตยกรรมสมัยทวาราวดี มักใช้การก่ออิฐถือปูน ไม่นิยมก่อด้วยศิลาแลง รูปสัณฐานของเจดีย์จะทำเป็นรูปเหลี่ยม องค์สถูปทำเป็นรูประฆังคว่ำ มียอดเตี้ย เช่น พระปฐมเจดีย์ (องค์ เดิม) เจดีย์จุลประโทน จังหวัดนครปฐม เป็นต้น 2.2 สมัยลพบุรี (พุทธศตวรรษที่ 12-18) ลพบุรี หรือละโว้เป็นอาณาจักรที่มีความเจริญต่อเนื่องมาอย่างยาวนาน มีพื้นที่ครอบคลุมหลาย จังหวัดในประเทศไทย ลพบุรีเป็นอาณาจักรที่ได้รับวัฒนธรรมหลายชาติผสมกัน ทั้งจากอินเดีย ขอมและ ทวารวดี ช่วงแรกลพบุรีนับถือพระพุทธศาสนานิกายเถรวาทตามอย่างอาณาจักรทวารวดี ผลงานทัศนศิลป์ที่ สร้างสรรค์ขึ้นที่สำรวจพบเป็นพระพุทธรูปทำจากสำริด ศิลา รวมทั้งธรรมจักรศิลา ซึ่งมีอยู่เป็นจำนวนมาก แต่ภายหลังเมื่อลพบุรีตกอยู่ภายใต้อิทธิพลของขอม ก็ส่งผลให้พระพุทธศาสนานิกายมหายานและ ศาสนาพราหมณ์-ฮินดูเข้ามามีบทบาทแทนที่ ผลงานทัศนศิลป์ที่สร้างขึ้นในช่วงหลัง ไม่ว่าจะเป็นด้าน ประติมากรรม หรือสถาปัตยกรรมก็เปลี่ยนแปลงไปจากเดิม สะท้อนให้เห็นการได้รับอิทธิพลจากศิลปะขอม มาอย่างเด่นชัด ผลงานที่สำคัญ เช่น พระพุทธรูปทรงเครื่องปางนาคปรก พระปรางค์สามยอด ปรางค์แขก จังหวัดลพบุรี ปราสาทหินพิมาย จังหวัดนครราชสีมา ปราสาทหินพนมรุ้ง จังหวัดบุรีรัมย์ ประติมากรรมรูป พระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร ประติมากรรมรูปพระนารายณ์ รูปแกะสลักพระพรหมบนแผ่นศิลา เป็นต้น ภาพที่ 13,14 ภาพผลงานทัศนศิลป์สมัยลพบุรี ที่มา : http://www.thaigoodview.com/node/87733 14 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
2.3 หรือสมัยเชียงแสนและสมัยล้านนา (พุทธศตวรรษที่ 12- 25) แต่เดิมมีศูนย์กลางอยู่ในเขตอำเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย มีเขตอิทธิพลอยู่บริเวณจาก ภาคเหนือตอนบน จนกระทั่งถึงช่วงพุทธศตวรรษที่ 19 สมัยพระยามังรายมหาราช จึงได้ทรงย้ายราชธานีมา สร้างขึ้นใหม่ที่เมืองลพบุรีศรีนครพิงค์เชียงใหม่ และก่อตั้งเป็นอาณาจักรล้านนา ลักษณะศิลปะสมัยเชียงแสน เป็นผลงานที่แสดงถึงศิลปะไทยค่อนข้างชัดเจน มีการออกแบบ สร้างสรรค์ผลงานด้วยความงดงามที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว ซึ่งอิทธิพลของศิลปะสมัยเชียงแสนได้สืบทอดส่ง ต่อมายังสมัยล้านนาด้วย ผลงานทางด้านทัศนศิลป์สมัยเชียงแสนสะท้อนถึงการได้รับอิทธิพลการนับถือพระพุทธศาสนานิกาย เถรวาท ลักษณะผลงานทางด้านประติมากรรม สมัยเชียงแสนรุ่น 1 พระพุทธรูปจะมีพระวรกายอวบอ้วน พระพักตร์กลมคล้ายผลมะตูม พระขนงโก่ง พระนาสิกโค้งงุ้ม พระโอษฐ์แคบเล็กเสมือนยิ้มเล็กน้อยพระหนุ เป็นปม พระรัศมีเหนือเกตุมาลาเป็นดอกบัวตูม เส้นพระศกขมวดพระเกศาใหญ่ พระอุระนูน ชายสังฆาฏิสั้น ทำเป็นชายธง หรือเป็นเขี้ยวตะขาบ ส่วนใหญ่สร้างเป็นปางมารวิชัยขัดสมาธิเพชร ฐานที่รององค์พระมีทั้งทำ เป็นกลีบบัว ประดับและมีลักษณะแบบฐานเป็นเชียงที่ไม่มีดอกบัวรองรับ ส่วนพระพุทธรูปสมัยเชียงแสนรุ่น 2 หรือสมัยล้านนา หรือสมัยเชียงใหม่ ซึ่งได้รับอิทธิพลของ ศิลปะสุโขทัยเข้ามาผสมผสาน พระพักตร์เป็นรูปไข่ พระวรกายอวบอ้วน พระอุระนูน พระรัศมีทำเป็นเปลว เพลิง ขมวดพระเกศาเล็ก ชายสังฆาฏิยาวจรดพระนาภีทำเป็นแบบขัดสมาธิราบ ทางด้านสถาปัตยกรรม เป็นศิลปะเชียงแสนที่สร้างขึ้นในช่วงหลังสมัยอาณาจักรล้านนา ผลงานเด่นๆ เช่น เจดีย์วัดป่าสัก จังหวัดเชียงราย เจดีย์วัดเจ็ดยอด (วัดโพธาราม) จังหวัดเชียงใหม่ พระธาตุลำปาง หลวง จังหวัดเชียงราย พระบรมธาตุดอยสุเทพ จังหวัดเชียงใหม่ เป็นต้น ภาพที่ 15,16 ภาพผลงานทัศนศิลป์สมัยเชียงแสนและสมัยล้านนา ที่มา : http://eve270338.blogspot.com/2013/07/blog-post_4726.html 15 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
2.4 สมัยศรีวิชัย (พุทธศตวรรษที่ 13-19) สันนิษฐานว่ามีศูนย์กลางอยู่ตั้งแต่ปลายคาบสมุทรมลายูจนถึงเกาะชวาและสุมาตรา รวมไปถึงบริเวณ ทางใต้ของประเทศไทย โดยเฉพาะที่เมืองไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี เนื่องจากมีการค้นพบสถาปัตยกรรมที่ สร้างด้วยอิฐเก่าแก ได้ค้นพบประติมากรรมที่ได้รับอิทธิพลมาจากอินเดีย ผลงานทางด้านทัศนศิลป์ของ อาณาจักรศรีวิชัยเท่าที่มีอยู่ จะเป็นผลงานทางด้านพระพุทธศาสนาทั้งนิกายมหายานและนิกายเถรวาท ผลงานที่เด่นๆ เช่น พระบรมธาตุไชยา พระพุทธรูปปางนาคปรกสำริด ปางมารวิชัย ประติมากรรมรูปพระ โพธิสัตว์อวโรกิเตศวร เทวรูปพระนารายณ์ พระพิมพ์ดินดิบ เป็นต้น ภาพที่ 17,18,19,20 ภาพผลงานทัศนศิลป์สมัยศรีวิชัย ที่มา : http://www.thaigoodview.com/node/87731 16 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
3. ผลงานทัศนศิลป์สมัยสุโขทัย ศิลปกรรมสมัยสุโขทัยเริ่มต้นตั้งแต่เมื่อพ่อขุนศรีอินทราทิตย์สถาปนากรุงสุโขทัยเป็นอิสระไม่ขึ้นแก่ ขอมเมื่อราวพ.ศ. 1800 หลังจากนั้นก็มีการสร้างสรรค์ผลงานทัศนศิลป์ขึ้นมาอย่างมากมาย แต่เดิมนั้นสุโขทัย ได้รับอิทธิพลการนับถือศาสนาและแบบอย่างศิลปกรรมจากพวกขอม ต่อมาจึงได้สร้างผลงานทัศนศิลป์ใน พระพุทธศาสนานิกายเถรวาทลัทธิลังกาวงศ์ มีการออกแบบสร้างงานทัศนศิลป์ที่มีเอกลักษณ์เฉพาะเป็นของ ตนเอง ที่ถือว่ามีความงดงามมากที่สุดสมัยหนึ่งของไทย โดยเฉพาะพระพุทธรูปและสถูปเจดีย์ต่างๆ มรดกศิลปกรรมสมัยสุโขทัย เป็นผลงานทัศนศิลป์ที่มีคุณค่าและมีลักษณะที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว ทั้งในด้านแนวคิด รูปแบบ และเนื้อหา ซึ่งสามารถจำแนกผลงานในแต่ละด้านได้ ดังนี้ 3.1 ด้านจิตรกรรม ในสมัยสุโขทัย ภาพจิตรกรรมมีทั้งภาพลายเส้นและภาพเขียนสี โดยเฉพาะการเขียนภาพลายเส้น สลักบนแผ่นหินชนวน ประดับมณฑปวัดศรีชุม จังหวัดสุโขทัย เป็นภาพชาดกที่ได้รับอิทธิพลจากศิลปะลังกา โดยเฉพาะรูปเทวดาจะมีลักษณะใกล้เคียงกับศิลปะของลังกาเป็นอย่างมาก สำหรับจิตรกรรมฝาผนังนั้นจะแตกต่างไปจากภาพลายเส้น สีที่ใช้เป็นสีแบบดำแดง ที่เรียกว่า “สีเอก รงค์” ภาพเขียนที่สำคัญ คือ ภาพจิตรกรรมฝาผนังพระพุทธรูปปางมารวิชัย ในเจดีย์วัดเจดีย์เจ็ดแถว อำเภอศรีสัชนาลัย จังหวัดสุโขทัย ซึ่งเป็นภาพที่ได้รับอิทธิพลมาจากศิลปะอินเดีย ลังกา และเขมร ผสมผสานกัน แต่ก็มีลีลาลายเส้นที่มีความอ่อนช้อยตามแบบฉบับของศิลปะสุโขทัยแฝงอยู่ด้วย โดยเป็นภาพ อดีตพระพุทธเจ้าประทับนั่งเรียงเป็นแถว 28 พระองค์ มีภาพเทวดาและกษัตริย์นั่งห้อมล้อมสลับกันไป สีที่ใช้ มีสีดำและสีแดงเป็นส่วนใหญ่ ภาพที่ 20,21 ภาพผลงานทัศนศิลป์สมัยสุโขทัย ที่มา : http://suthinan3333.blogspot.com/p/blog-page_36.html 17 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
3.2 ด้านประติมากรรม ผลงานทางด้านประติมากรรมที่สำคัญในสมัยสุโขทัย ได้แก่ การทำเครื่องสังคโลกและการสร้าง พระพุทธรูป ทางด้านการทำเครื่องสังคโลกถือเป็นผลงานการสร้างสรรค์ที่พัฒนาขึ้นมาใหม่ นอกเหนือจาก การทำเครื่องปั้นดินเผาที่มีอยู่เดิม โดยได้รับการถ่ายทอดวิทยาการมาจากประเทศจีน เครื่องสังคโลกจัดทำ ขึ้นเพื่อเป็นเครื่องใช้สอยในชีวิตประจำวัน ประดับตกแต่งศาสนสถานและส่งออกไปจำหน่ายยังต่างประเทศ โดยมากทำเป็นจาน ชาม ไห แจกัน ตุ๊กตา เครื่องตกแต่ง ที่มีเนื้อละเอียด เช่น รูปช้างศึก ตุ๊กตา เจดีย์ เป็นต้น โดยส่วนใหญ่จะมีนะมีสีน้ำตาล สีน้ำตาลปนสีเหลือง สีเขียว สีเขียวไข่กา และสีขาวทึบ สำหรับผลงานการสร้างพระพุทธรูป ส่วนใหญ่ในสมัยสุโขทัยนิยมสร้างพระพุทธรูป 4 อิริยาบถ คือ นั่ง นอน ยืนและเดิน มีพระพักตร์รูปไข่ นิ่งสงบ แย้มพระโอษฐ์เล็กน้อย สะท้อนถึงสภาวะแห่งปิติสุขอันมี อยู่ภายในอย่างสมบูรณ์ หลังจากทรงบรรลุสัมมาสัมโพธิญาณ พระพุทธรูปที่เป็นเอกลักษณ์เด่นของศิลปะ สุโขทัย คือ พระพุทธรูปปางลีลา นอกจากพระพุทธรูปสำริดแล้ว ในสมัยสุโขทัยยังนิยมทำพระพุทธรูปปูนปั้นด้วย มีทั้งพระพุทธรูปนูน สูงประดับอาคารพุทธสถาน เช่น พระพุทธรูปโนนสูงปางลีลาที่วัดตระพังทองหลาง จังหวัดสุโขทัย พระพุทธรูปปูนปั้นแบบลอยตัว เช่น พระอจนะ วัดศรีชุม พระอัฏฐารส วัดสะพานหิน พระพุทธรูปปูนปั้น รอบพระเจดีย์ใหญ่ วัดช้างล้อม จังหวัดสุโขทัย เป็นต้น ขณะเดียวกันในสมัยสุโขทัย ยังมีการหล่อเทวรูปสำริดขึ้นหลายองค์ เช่น พระอิศวร พระอุมา พระ วิษณุ หรือพระนารายณ์ พระพรหม พระหริหระ (พระอิศวรและพระนารายณ์รวมกันเป็นองค์เดียว) เป็นต้น เพื่อใช้บูชาและประกอบพระราชพิธีต่างๆ ของราชสำนัก ซึ่งยังคงยึดถือขนบธรรมเนียมตาม แบบอย่างของศาสนาพราหมณ์-ฮินดูอยู่ นอกจากนี้ในสมัยสุโขทัยยังนิยมสร้างพระพุทธบาทจำลองตามอิทธิพลของศิลปะลังกาด้วย มีทั้งศิลา และสำริด เช่น รอยพระพุทธบาทจำลอง วัดเสด็จ จังหวัดกำแพงเพชร เป็นต้น ภาพที่ 22,23 ภาพผลงานประติมากรรมสมัยสุโขทัย ที่มา : https://th.wikipedia.org/wiki/ 18 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
3.3 ด้านสถาปัตยกรรม สถาปัตยกรรมที่สำคัญของสุโขทัย จะประกอบไปด้วยเจดีย์อาคาร วิหาร และอุโบสถ 1) เจดีย์ เจดีย์แบบสุโขทัยแท้ ฐานจะเป็นสี่เหลี่ยม 3 ชั้น ตั้งซ้อนกัน องค์เจดีย์มีลักษณะเป็นทรง กลม หรือย่อมุมแบบเหลี่ยม มีซุ้มจระนำ ปลายเจดีย์จะทำเป็นรูปทรงพุ่มข้าวบิณฑ์ หรือดอกบัวตูม เช่น พระ เจดีย์องค์ใหญ่ที่วัดมหาธาตุ พระเจดีย์องค์กลางที่วัดเจดีย์เจ็ดแถว จังหวัดสุโขทัย เป็นต้น ภาพที่ 24 ภาพพระพุทธรูปสมัยสุโขทัย ที่มา : https:// nkr.mcu.ac.th/buddhasil/?p=90 ในสมัยสุโขทัยยังมีการสร้างเจดีย์ทรงกลมแบบลังกา (ทรงระฆังคว่ำ) มีฐานเป็นรูปสี่เหลี่ยม บางแห่ง ทำเป็นรูปปูนปั้นช้างครึ่งตัวยื่นศีรษะออกมารายรอบที่ฐานพระเจดีย์ ฐานชั้นที่ 2 มีซุ้มประดิษฐานพระพุทธรูป อยู่โดยรอบ ต่อจากนั้นจึงเป็นฐานกลมซ้อนขึ้นไปจนถึงองค์ระฆัง ส่วนบนขององค์ระฆังเป็นชั้นๆ จนถึงยอดรูป ดอกบัวตูม เช่น พระเจดีย์วัดช้างล้อม จังหวัดสุโขทัย เป็นต้น นอกจากนี้ ยังมีการสร้างเจดีย์แบบลังกาผสมศรี วิชัยด้วย 19 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย พระพุทธรูปสมัยสุโขทัย สามารถจัดแบ่งออกเป็น 4 หมวด ได้แก่ 1. หมวดใหญ่ เป็นลักษณะของศิลปะสุโขทัยโดยเฉพาะ พุทธลักษณะ จะมีพระรัศมีทำเป็นเปลว ขมวดพระเกศาเล็ก พระพักตร์รูปไข่ พระขนงโก่ง พระนาสิกงุ้ม (ตามแบบมหาบุรุษ ลักษณะของอินเดีย) พระโอษฐ์อมยิ้มเล็กน้อย พระอังสาใหญ่ บั้นพระองค์เล็ก ครองจีวรห่มเฉียง ชายจีวรยาวลงมาถึงพระนาภี ปลายเป็นลายเขี้ยวตะขาบ นิยมทำปางมารวิชัย ประทับ ขัดสมาธิราบ ฐานเป็นหน้ากระดานเกลี้ยง 2. หมวดกำแพงเพชร มีลักษณะพระพักตร์ตอนบนกว้าง พระหนุเสี้ยม 3. หมวดพระชินราช พระพักตร์ค่อนข้างกลม พระองค์ค่อนข้างอวบอ้วน นิ้วพระหัตถ์ทั้ง 4 มีปลายเสมอกัน หมวดนี้เชื่อกันว่าเริ่มสร้างในสมัยพระยาลิไทย 4. หมวดเบ็ดเตล็ด (หมวดวัดตะกวน) เป็นหมวดพระพุทธรูปแบบสุโขทัยที่มีศิลปะแบบ เชียงแสนและศิลปะแบบลังกาเข้ามาปนอยู่มาก บางองค์มีลักษณะชายสังฆาฏิ หรือจีวรสั้น พระนลาฎแคบแต่พระวรกายและฐานมักทำเป็นแบบสุโขทัย
2. อาคาร อาคารที่ยังหลงเหลืออยู่ มีลักษณะเป็นอาคารโถง หรืออาคารที่มีฝาผนัง มีหลังคาซ้อนกัน ขึ้นไปเป็นชั้นๆ ผังอาคารเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า ทางด้านหน้าก่อเป็นมุขยื่นออกมา มีบันไดขึ้น 2 ข้าง เช่น วิหาร ที่วัดสวนแก้วอุทยานน้อย จังหวัดสุโขทัย เป็นต้น สำหรับอาคารที่ก่อด้วยศิลาแลง หลังคาจะใช้ศิลาแลงเรียง ซ้อนเหลื่อมกันขึ้นไปจนถึงขั้นสูงสุดที่ไปบรรจบกัน ส่วนสถาปัตยกรรมรูปทรงอาคารที่มีลักษณะเป็นสี่เหลี่ยม จะมีหลังคาเป็นชั้นแหลมลดหลั่นกันไปถึงยอด ทำเป็นชั้นประมาณ 3 ชั้นเรียกว่า “มณฑป” มีทั้งแบบที่มีผนัง และแบบมีโถง เช่น มณฑปวัดศรีชุม จังหวัดสุโขทัย เป็นต้น 3. วิหาร มีลักษณะใหญ่กว่าโบสถ์ ทำเป็นกำแพงทึบแล้วเจาะหน้าต่างเป็นช่องเล็กๆ มีลูกกรงทำด้วย อิฐ หรือดินเผาปั้นเป็นลูกแก้วกั้น เพื่อให้แสงลอดเข้าไปข้างในได้ แบ่งออกเป็น 2 แบบใหญ่ๆ ดังนี้ 3.1 วิหารแบบแรก มีโครงสร้างอาคารแบบผนังเปิดโล่ง หรือ วิหารโถง สร้างอยู่บนผนัง สี่เหลี่ยมผืนผ้า ยกระดับขึ้นไปจากพื้นเล็กน้อย ช่องผนังของวิหารมีการก่อฐานสูงขึ้น เพื่อทำเป็นที่ประดิษฐาน พระพุทธรูป วิหารด้านข้างมีแนวเสาร่วม ทำหน้าที่รองรับตัวไม้ส่วนที่เป็นโครงสร้างของหลังคาประธานและ เสาชั้นนอกซึ่งเรียงรายเป็นแถว ถัดออกมาจะรองรับหลังคาปีกนก วิหารที่ปลูกสร้างในลักษณะนี้ เช่น วิหารวัด มหาธาตุ วิหารช้างล้อม วิหารพระอัฏฐารส วิหารวัดศรีชุม วิหารวัดเจดีย์เจ็ดแถว จังหวัดสุโขทัย เป็นต้น 3.2 วิหารแบบที่ 2 มีโครงสร้างแบบมีผนังก่อล้อมทั้ง 4 ด้าน ภายในวิหารด้านหลังก่อเป็นฐานยก พื้นสูงไว้ประดิษฐานพระประธาน ด้านหน้าวิหาร จะมีมุขยื่นออกมาแบบ “มุขโถง” ส่วนผนังด้านข้างทั้ง 2 ของ วิหารในแต่ละช่องเสาจะทำเป็นช่องแบบ “ลูกมะหวด” เพื่อให้แสงเข้า เช่น วิหารวัดศรีสวาย วัดนางพญา จังหวัดสุโขทัย ซึ่งผนังด้านนอกมีการตกแต่งด้วยผลงานปูนปั้นอย่างสวยงาม เป็นต้น ภาพที่ 25 ภาพแสดงวิหารมหาธาตุ วิหารสมัยสุโขทัย ที่มา : https:// www.watportal.com/th/wat/region/detail/id/5/iid/16188 20 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
4. โบสถ์ หรือพระอุโบสถ สมัยสุโขทัยจะก่อด้วยโครงศิลาแลงฉาบปูน โครงสร้างหลังคานิยม เรียงด้วยก้อนศิลาเหลี่ยมซ้อนกันเป็นรูปกลับบัว หรือเรียงตั้งแต่ใหญ่ไปหาเล็ก เป็นทรงยอดมณฑป นอกจากนี้ ก็มีโบสถ์ที่มีโครงสร้างเป็นไม้แบบศาลาโถง มีหลังคาปีกนกคลุมต่ำ ไม่มีบานหน้าต่าง แต่เจาะผนังเป็นลูกกรง ประดับด้วยปูนปั้น เช่น ผนังวิหารวัดนางพญา จังหวัดสุโขทัย เป็นต้น เครื่องบนหลังคาของโบสถ์ หรืออุโบสถสมัยสุโขทัย จะมีการประดับด้วยเครื่องสังคโลก เช่น ช่อฟ้า บราลี เป็นต้น โบสถ์สุโขทัยแทบทุกหลังจะหันหน้าไปทางทิศตะวันออก มีแผนผังเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า เช่น โบสถ์วัดนางพญา จังหวัดสุโขทัย เป็นต้น นอกจากนี้ ยังมีสถาปัตยกรรมอีกประเภทหนึ่ง ซึ่งยังคงเหลือร่องรอยมาจนถึงปัจจุบัน คือ กำแพงเมือง ซุ้มประตู ป้อมปราการ โดยกำแพงเมืองจะมีการขุดล้อมรอบ ตัวอย่างที่เห็นได้เด่นชัด เช่น กำแพง เมืองเก่าสุโขทัย จังหวัดสุโขทัย กำแพงและป้อมทุ่งเศรษฐี จังหวัดกำแพงเพชร เป็นต้น ภาพที่ 26 ภาพแสดงโบสถ์วัดนางพญา โบสถ์สมัยสุโขทัย ที่มา : http://www.mamaexpert.com/posts/content-5548 21 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
4. ผลงานทัศนศิลป์สมัยอยุธยา แบบอย่างงานทัศนศิลป์สมัยอยุธยาเจริญขึ้นทางภาคกลางของประเทศไทย มีช่วงเวลา วิวัฒนาการนานถึง 417 ปี แนวคิดและเนื้อหาของผลงานทัศนศิลป์ส่วนใหญ่จะยังคงสะท้อนถึงความศรัทธาใน พระพุทธศาสนานิการเถรวาท มีการสร้างผลงานทัศนศิลป์เป็นจำนวนมากเพื่อถวายแด่พระศาสนา แต่ ขณะเดียวกันก็มีการสร้างสรรค์ผลงานสำหรับพระมหากษัตริย์ด้วย โดยเฉพาะการก่อสร้างปราสาทราชวัง เพื่อ ใช้เป็นที่ประทับในกรุงศรีอยุธยา ซึ่งมีความวิจิตรงดงาม โดยนำเอาช่างแขนงต่างๆ มาร่วมกันสร้างสรรค์ขึ้น ผลงานทัศนศิลป์สมัยอยุธยา สามารถสรุปเป็นภาพรวมในแต่ละด้านได้ ดังนี้ 4.1 ด้านจิตรกรรม จิตรกรรมในสมัยอยุธยาส่วนใหญ่จะเกี่ยวเนื่องกับพระพุทธศาสนา โดยช่วงแรกจะ ได้รับอิทธิพลของศิลปะแบบลพบุรี สุโขทัย และลังกาผสมผสานกัน บางภาพจะมีลักษณะแข็งและหนัก ใช้สีดำ สีขาว และสีแดง มีการปิดทองภาพบ้างเล็กน้อย เช่น ภาพเขียนบนฝาผนังในกรุพระปรางค์ วัดราชบูรณะ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ซึ่งสร้างขึ้นในสมัยสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 2 (เจ้าสามพระยา) ภาพเขียนฝาผนัง ในตำหนักสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ วัดพุทไธศวรรย์ เป็นต้น แต่ช่วงหลัง จิตรกรรมสมัยอยุธยามักวาดภาพที่ เกี่ยวกับไตรภูมิ และมีภาพพุทธประวัติประกอบอยู่ด้วย ซึ่งวิธีการเขียนภาพจะเป็นเช่นเดียวกับจิตรกรรมฝา ผนังสมัยสุโขทัย ที่นิยมใช้สีแดงเข้มเป็นพื้น แต่สมัยอยุธยาจะมีการใช้สีที่เพิ่มมากขึ้น เช่น ภาพจิตรกรรมฝา ผนังในพระอุโบสถวัดใหญ่สุวรรณราม จังหวัดเพชรบุรี วัดพระศรีรัตนมหาธาตุวรวิหาร จังหวัดราชบุรี วัดใหม่ ประชุมพล จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เป็นต้น ภาพที่ 27 ภาพแสดงผลงานด้านจิตรกรรมสมัยอยุธยา ที่มา : https:// th.wikipedia.org/wiki/ 22 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
นับตั้งแต่สมัยสมเด็จพระเจ้าปราสาททอง (สมเด็จพระสรรเพชญ์ที่ 5 พ.ศ. 2172 – 2199) จนสิ้นสุด สมัยอยุธยา จิตรกรรมของอยุธยาแสดงให้เห็นถึงลักษณะของจิตรกรรมไทยแท้อย่างสมบูรณ์ มีการผิดทองบน รูปและลวดลาย เนื้อเรื่องที่เขียนจะเป็นเรื่องเกี่ยวกับเทพชุมนุม พุทธประวัติไตรภูมิ วิธีการเขียนยังคงใช้สีน้อย ภาพมีลักษณะแบนและตัดเส้นด้วยสีขาวและสีดำ 4.2 ด้านประติมากรรม ผลงานที่มีลักษณะเด่นทางด้านทัศนศิลป์ประเภทประติมากรรมในสมัยอยุธยาที่สำคัญ ได้แก่ การ สร้างพระพุทธรูป ซึ่งจำแนกเป็นกลุ่มได้ ดังนี้ 1) พระพุทธรูปแบบศิลปะทวารวดีผสมเขมร สร้างขึ้นระหว่างพุทธศตวรรษที่ 17 – 18 มี พุทธลักษณะที่สำคัญ คือ รัศมีเป็นรูปดอกบัวตูม จีวรคล้ายแบบทวารวดี มีพระพักตร์เป็นลักษณะสี่เหลี่ยมตาม แบบเขมร องค์พระพุทธรูปทำด้วยศิลา หรือโลหะ 2) พระพุทธรูปแบบศิลปะอู่ทอง ศิลปะอู่ทองเป็นศิลปะที่แพร่หลายอยู่แถบลุ่มแม่น้ำ เจ้าพระยาตอนล่างก่อนการสถาปนาอาณาจักรอยุธยา ซึ่งจะมีลักษณะบางอย่างผสมผสานกันระหว่างศิลปะ ทวารวดีกับศิลปะลพบุรี ซึ่งต่อมาศิลปะอู่ทองก็ค่อยผสมกลมกลืนเปลี่ยนไปเป็นศิลปะแบบอยุธยา ตัวอย่างพระพุทธรูปศิลปะอู่ ทอง เช่น หลวงพ่อโต หรือพระพุทธไตรรัตนนายก วัดพนัญเชิง เศียรพระพุทธรูปสำริด วัดธรรมิกราช จังหวัด พระนครศรีอยุธยา พระพุทธรูปหลายองค์ที่พบในเขตอำเภอสรรคบุรี จังหวัดชัยนาท และจังหวัดสุพรรณบุรี เป็นต้น ลักษณะเด่นของพระพุทธรูปแบบอู่ทอง จะมีไรพระศก ชายจีวร หรือสังฆาฏิยาว ปลายตัดเป็นเส้นตรง ปางมารวิชย ประทับนั่งขัดสมาธิราบ ภาพที่ 28,29 ภาพแสดงผลงานด้านประติมากรรมสมัยอยุธยา ที่มา : https://www.google.com/search?source=univ&tbm=isch&q 23 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
3) พระพุทธรูปแบบอยุธยา มีการปรากฏแพร่หลายขึ้นตั้งแต่รัชสมัยสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 ลงมา จนสิ้นสุดสมัยอยุธยา พ.ศ. 2310 โดยมีพุทธลักษณะที่ได้รับอิทธิพลจากศิลปะสุโขทัย ลักษณะวงพระพักตร์ และพระรัศมีของพระพุทธรูปเป็นแบบสุโขทัย ต่างกันคือมีเพียงไรพระศกและชายสังฆาฏิที่ใหญ่ หากเป็น พระพุทธรูปทรงเครื่อง พระรัศมีก็ทำเป็นอย่างก้นหอยบ้าง เป็นอย่างมงกุฎเทวรูปแบบลพบุรีบ้าง โดยทำเป็น ปางต่าง ๆ ได้แก่ ปางไสยาสน์ ปางมารวิชัย ปางสมาธิ ปางลีลา ปางประทานอภัย และปางป่าเลไลยก์ 4) พระพุทธรูปทรงเครื่อง เป็นศิลปะที่นิยมสร้างในช่วงปลายสมัยอยุธยา นับตั้งแต่สมัยสมเด็จพระเจ้า ปราสาททอง (สมเด็จพระสรรเพชญ์ที่ 5 พ.ศ. 2172 – 2199) เป็นต้นมา พระพุทธรูปมักจะมีการแต่งองค์ ทรงเครื่องอย่างสวยงามเหมือนอย่างกษัตริย์ มีทั้งแบบทรงเครื่องใหญ่และแบบทรงเครื่องน้อย แบบทรงเครื่อง น้อยนั้นมักมีกรรเจียกผืนเป็นครีบออกมาเหนือใบพระกรรณ ซึ่งถือเป็นเอกลักษณ์เฉพาะของพระพุทธรูปสมัย อยุธยา เช่น พระประธานวัดหน้าพระเมรุ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา พระพุทธรูปประทับยืนปางห้ามสมุทร วัด ใหญ่สุวรรณาราม จังหวัดเพชรบุรี เป็นต้น นอกจากนี้ยังมีผลงานประติมากรรมที่มีความโดดเด่นอีกหลายอย่าง เช่น บานประตูไม้แกะสลัก ตู้ใส่คัมภีร์พระไตรปิฎก เครื่องราชูปโภคสำหรับกษัตริย์ เป็นต้น 4.3 ด้านสถาปัตยกรรม สถาปัตยกรรมสมัยอยุธยานอกจากจะสร้างขึ้นเพื่อศาสนาแล้ว ยังมีการสร้างเป็นตำหนัก สำหรับพำนักอาศัยของเชื้อพระวงศ์และเป็นอาคารเพื่อว่าราชการอีกด้วย ซึ่งสามารถจำแนกลักษณะ สถาปัตยกรรมเด่นๆ สมัยอยุธยาได้ดังนี้ 1) เจดีย์ หมายรวมถึงสถูปด้วย เจดีย์ในสมัยอยุธยาสามารถจำแนกได้หลายรูปแบบไปตาม แนวความคิด คติความเชื่อทางศาสนาในแต่ละช่วงเวลา โดยในช่วงระยะแรก อยุธยานิยมสร้างเจดีย์แบบทรง ปรางค์ตามธรรมเนียมนิยมที่เคยมีมาก่อน แต่มีการปรับเปลี่ยนรูปทรงองค์ปรางค์ให้มีความเพรียวได้สัดส่วน มากกว่าศิลปะแบบขอม เช่น ปรางค์วัดพระราม ปรางค์วัดพุทไธศวรรย์ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เป็นต้น ปรางค์ที่สร้างขึ้นจะมีฐานะเป็นศูนย์กลางของวัด จึงสร้างให้มีขนาดใหญ่ มองเห็นเด่นชัดแต่ไกล และมีการสร้าง ระเบียงคดเป็นสี่เหลี่ยมจัตุรัสล้อมรอบด้วย ระยะต่อมาจะมีการสร้างเจดีย์ทรงกลมแบบสุโขทัย เช่น พระเจดีย์ใหญ่ 3 องค์ ในวัดพระศรีสรรเพชญ์ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ซึ่งเชื่อว่าน่าจะได้แบบอย่างมาจากเจดีย์ประธานวัดนางพญา จังหวัดสุโขทัย จนถึง ช่วงหลังจึงมีการสร้างเจดีย์แบบศิลปะอยุธยาแท้ คือ เจดีย์แบบย่อมุมใหญ่ หรือเจดีย์ย่อมุมไม้สิบสอง เช่น พระ เจดีย์ใหญ่ที่วัดภูเขาทอง พระเจดีย์ศรีสุริโยทัย วัดสวนหลวงสบสวรรค์ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา แต่ที่งดงาม ที่สุดจะอยู่ที่วัดชุมพลนิกายาราม อำเภอบางปะอิน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เป็นต้น 24 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
2) อาคาร นอกจากอาคารที่เป็นแบบไทย ซึ่งเคยสร้างกันขึ้นมาแล้ว ยังเป็นสมัยแรกที่มีการนำเอา แบบอย่างการก่อสร้างสถาปัตยกรรมตะวันตกเข้ามาผสมผสานกับสถาปัตยกรรมไทยด้วย โดยสร้างอาคารแบบ ก่ออิฐถือปูน มีการวางผังการก่อสร้างอย่างเป็นระเบียบ จัดบริเวณให้ร่มรื่น มีลานกว้าง มีการสร้างอ่างเก็บน้ำ หรือประปาไว้ใช้ ที่เห็นได้เด่นชัด คือ สถาปัตยกรรมภายในเขตพระนารายณ์ราชนิเวศน์ จังหวัดลพบรี 3) โบสถ์ วิหาร มณฑป นิยมสร้างให้มีขนาดใหญ่โต ยกฐานสูง ผนังด้านข้างทำเป็นช่องแบบลูกมะหวด และแบบหน้าต่าง เสาจะมีการก่อด้วยอิฐเป็นส่วนใหญ่ ทำเป็นเสากลม ปลายเสาตกแต่งด้วยบัวหัวเสา หรือบัว กลุ่ม ในช่วงสมัยอยุธยาตอนปลาย จะทำฐานให้เห็นเป็นแนวแอ่นโค้งรับกับส่วนหลังคาที่ทำซ้อนกันขึ้นไปเป็น ชั้นและโค้ง มักใช้เสากลมก่ออิฐถือปูน ตรงหัวเสาจะทำเป็นบัวตูม มีการตกแต่งด้วยลายปูนปั้น ในส่วนของซุ้ม ประตู หน้าบัน หน้าต่าง นิยมแกะสลักไม้ปิดทองประดับกระจก สำหรับงานทัศนศิลป์สมัยธนบุรีนั้น เนื่องจากมีระยะเวลาสั้นเพียง 15 ปี การสร้างงานทัศนศิลป์มี จำนวนไม่มากชิ้น และรูปแบบส่วนใหญ่ก็ยังคงเหมือนเมื่อครั้งสมัยอยุธยา จึงขอจัดรวมไปไว้ในงานทัศนศิลป์ สมัยอยุธยา ภาพที่ 30 ภาพเจดีย์สมัยอยุธยา ที่มา : https://www.google.com/search?source=univ&tbm=isch&q 25 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
5. ผลงานทัศนศิลป์สมัยรัตนโกสินทร์ ผลงานทัศนศิลป์ในสมัยรัตนโกสินทร์ช่วงตอนต้น มีความพยายามจะฟื้นฟูแบบอย่างงานศิลปะสมัย อยุธยาที่เสียหายจากสงครามให้เจริญรุ่งเรืองกลับคืนมาอีกครั้งหนึ่ง เมื่อบ้านเมืองเริ่มมีความเจริญมั่นคง การ สร้างสรรค์งานทัศนศิลป์ก็ขยายไปทุกด้าน และนับจากสมัยรัชกาลที่ 3 เป็นต้นมา เมื่อวัฒนธรรมตะวันตกได้ แพร่ขยายเข้ามาสู่สังคมไทย วัฒนธรรมตะวันตกก็ได้เข้ามามีอิทธิพลต่อลักษณะของการสร้างสรรค์ผลงาน ทัศนศิลป์ของไทยด้วย ขณะที่พระพุทธศาสนาก็ยังคงมีอิทธิพลและบทบาทอย่างมาก ซึ่งพอจะสรุปภาพรวมได้ ดังนี้ 5.1 ด้านจิตรกรรม สมัยรัตนโกสินทร์ เป็นจิตรกรรมที่เขียนขึ้นตั้งแต่ พ.ศ. 2325 ลงมาจนถึงปัจจุบัน มีรูปแบบการเขียน ตามแบบไทยแนวประเพณีและแบบร่วมสมัย โดยเฉพาะจิตรกรรมฝาผนังที่เขียนขึ้นตั้งแต่รัชสมัย พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) จนถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้า เจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 3) จัดเป็นจิตรกรรมไทยที่มีคุณค่าทางความงามมาก มักใช้สีตัดเส้นและปิดทองลงบนภาพ ภาพเขียนสำคัญในสมัยพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) มีอยู่ที่พระที่นั่งพุทไธสวรรย์ ภายในพิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติ พระนคร วัดระฆังโฆสิตารามวรมหาวิหาร วัดดุสิตาราม กรุงเทพมหานคร สมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ 2) ทรงอุปถัมภ์ช่างศิลป์ ส่งผลให้มีการสร้างสรรค์งาน จิตรกรรมขึ้นอย่างแพร่หลาย ผลงานอันโดดเด่น ได้แก่ จิตรกรรมฝาผนังภายในอุโบสถวัดสุวรรณาราม (วัด ทอง) ริมคลองบางกอกน้อย ซึ่งได้เป็นแม่แบบให้ศิลปินรุ่นหลังใช้เป็นแนวทางในการศึกษาและสร้างสรรค์ ผลงานมาจนถึงทุกวันนี้ ภาพที่ 31 ภาพแสดงผลงานจิตรกรรมสมัยรัตนโกสินทร์ ที่มา : https://www.google.com/search?source=univ&tbm=isch&q 26 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
จิตรกรรมฝาผนังที่สวยงามในสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 3) ได้แก่ จิตรกรรมฝาผนัง ภายในพระอุโบสถวัดสุทัศนเทพวรารามวรมหาวิหาร และที่วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม กรุงเทพมหานคร เป็นต้น แต่หลังจากสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) เป็นต้นมา อิทธิพลของตะวันตก ได้ทำให้รูปแบบจิตรกรรมไทยมีความร่วมสมัยกับนานาชาติอย่างชัดเจน กล่าวคือ มีการนำเทคนิคการเขียน ภาพให้มีมิติตามแบบอย่างตะวันตก เช่น จิตรกรรมของขรัวอินโข่ง จิตรกรเอกสมัยพระบาทสมเด็จพระจอม เกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) ภายในอุโบสถวัดบวรนิเวศวิหารราชวรมหาวิหาร กรุงเทพมหานคร ขรัวอินโข่ง เป็นศิลปินไทยคนแรกที่ได้นำแนวทางการวาดภาพแบบตะวันตกที่แสดงทัศนียภาพในระยะใกล้ – ไกล และ แสดงให้เห็นแสง – เงา มาประยุกต์ใช้กับผลงานของตน ในปัจจุบันจิตรกรรมฝาผนังแม้จะเป็นภาพวาดที่มี ลักษณะของความเป็นไทย แต่ก็มีการผสมผสานคตินิยม เทคนิค รูปแบบสมัยใหม่จากตะวันตก เช่น ผลงาน ของปรีชา เถาทอง เฉลิมชัย โฆษิตพิพัฒน์ จักรพันธุ์ โปษยกฤต เป็นต้น ปัจจุบัน ภาพจิตรกรรมมิได้จำกัดอยู่แค่ในเฉพาะวัดกับวังเหมือนเมื่อครั้งอดีต แต่มีการนำไปประดับ ตกแต่งอาคารสถานที่ ใช้ในการสื่อสารโฆษณาประชาสัมพันธ์กันอย่างแพร่หลายผ่านทางสื่อต่างๆ และภาพที่ วาดมีเนื้อหาและแนวคิดกว้างขึ้น นอกจากภาพเกี่ยวกับศาสนาและเอกลักษณ์ไทยแล้ว ก็ยังมีการเสนอภาพที่มี แนวคิดสะท้อนสังคม หรือมีเรื่องราวที่ศิลปินมีความประทับใจ เช่น ธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม บุคคล สถานที่ จินตนาการ ภาพนามธรรม (Abstract) เป็นต้น ตลอดจนเทคนิคในการสร้างสรรค์ผลงานจิตรกรรมก็มีความ หลากหลายกว่าเดิม และนำเอาเทคโนโลยีสมัยใหม่มาใช้ในการนำเสนอผลงานอีกด้วย 5.2 ด้านประติมากรรม สมัยรัตนโกสินทร์ด้านประติมากรรมในช่วงระยะแรกมีหลักฐานการสร้างน้อย ส่วนใหญ่มักอัญเชิญ พระพุทธรูปโบราณซึ่งทิ้งทรุดโทรมอยู่ที่เมืองเหนือมาบูรณปฏิสังขรณ์ใหม่ถึง 1,200 องค์เศษ และบางองค์ก็ อัญเชิญมาเป็นพระประธานอยู่ในวัดสำคัญๆ ในกรุงเทพมหานคร เช่น พระประธานในพระวิหารหลวง วัดสุ ทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร เป็นต้น สำหรับประติมากรรมแบบรัตนโกสินทร์พอประมวลได้ ดังนี้ 1) พระพุทธรูปทำตามแบบอย่างของเดิม เป็นรูปแบบที่สร้างขึ้นคล้ายกับพระพุทธรูปสมัยอยุธยาปนอู่ ทอง แต่ลักษณะความมีชีวิตจิตใจมีน้อยลง ในสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 3) โปรด กล้าฯให้มีการสร้างพระพุทธรูปเพิ่มเติมขึ้นนับรวมกับแบบเดิมเป็น 40 ปาง แล้วอัญเชิญไปประดิษฐานภายใน หอพระราชกรมานุสรณ์และหอราชพงศานุสรณ์ หลังพระอุโบสถด้านทิศตะวันตกภายในวัดพระศรีรัตนศาสดา ราม กรุงเทพมหานคร เพื่ออุทิศถวายแด่สมเด็จพระบูรพมหากษัตราธิราชเจ้า ซึ่งนับเป็นต้นแบบของ พระพุทธรูปสมัยรัตนโกสินทร์ 27 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
2) พระพุทธรูปผสมผสานกับตะวันตกในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) มี การแก้ไขพุทธลักษณะให้คล้ายกับมนุษย์มากยิ่งขึ้น คือ ไม่มีพระเกตุมาลา หรือขมวดพระเมาลี มีจีวรเป็นริ้ว เช่น พระนิรันตราย ในหอพระสุราลัยพิมาน ภายในพระบรมมหาราชวัง พอถึงสมัยพระบาทสมเด็จพระ จุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6) มีการสร้างพระพุทธรูปให้มีลักษณะเหมือนมนุษย์ตามแบบพระพุทธรูปคัน ธารราฐของอินเดีย เช่น พระพุทธรูปปางขอฝน ในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติพระนคร พระพุทธไสยาสน์ วัด ราชาธิวาสราชวรวิหาร กรุงเทพมหานคร เป็นต้น 3) ประติมากรรมสมัยใหม่ หลัง พ.ศ. 2475 เป็นช่วงแห่งการเปลี่ยนแปลงประวัติศาสตร์ศิลปะของ เมืองไทย โดยมีการจัดตั้งโรงเรียนประณีตศิลปกรรมขึ้น (ต่อมาได้ยกฐานะเป็นมหาวิทยาลัยศิลปากร) ภายใต้ การอำนวยการโดยศาสตราจารย์คอร์ราโด เฟโรจี (Corrado Feroci หรือ ศิลป์ พีระศรี) เปิดการเรียนการสอน เกี่ยวกับวิชาจิตรกรรมและประติมากรรมให้กับนักศึกษาไทย ซึ่งท่านได้สร้างสรรค์ผลงานสำคัญๆ ที่มีคุณค่า ทางด้านประติมากรรมไว้มากมาย เช่น พระพุทธรูปปางลีลา ซึ่งประดิษฐานเป็นพระประธานที่พุทธมณฑล จังหวัดนครปฐม พระบรมราชานุสาวรีย์สมเด็จพระนเรศวรมหาราช จังหวัดสุพรรณบุรี พระบรมราชานุสาวรีย์ สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช วงเวียนใหญ่ พระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก มหาราช (รัชกาลที่ 1) ที่เชิงสะพานปฐมบรมราชานุสรณ์ (สะพานพุทธยอดฟ้า หรือสะพานพุทธ) รูปปั้นหล่อ ประกอบอนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ รูปปั้นประดับอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย กรุงเทพมหานคร อนุสาวรีย์ท้าวสุรนารี จังหวัดนครราชสีมา เป็นต้น ภาพที่ 32 ภาพพระพุทธไสยาสน์ วัดราชาธิวาสราชวรวิหาร กรุงเทพมหานคร ที่มา : https://www.google.com/search?source=univ&tbm=isch&q 28 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
ในสมัยปัจจุบันผลงานประติมากรรมขยายตัวอย่างกว้างขวาง มีการสร้างสรรค์ผลงานทางด้าน ประติมากรรมหลายรูปแบบ ทั้งเพื่อเคารพบูชา เป็นอนุสรณ์ ประดับตกแต่งอาคาร สถานที่เพื่อความสวยงาม แสดงถึงเอกลักษณ์ หรือสื่อความหมายที่เน้นการแสดงออกทางด้านศิลปะ มีศิลปินด้านประติมากรรมอยู่ทั่วไป ผลงานที่สร้างสรรค์ออกมาก็มีแนวคิด เนื้อหาที่ต้องการสื่ออย่างหลากหลาย ไม่จำกัดเฉพาะทางด้านศาสนา และส่วนใหญ่ก็จะมีลักษณะร่วมสมัยเพื่อตอบสนองกับความต้องการของสังคม 5.3 ด้านสถาปัตยกรรม ในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น จะเป็นการสืบทอดรูปแบบศิลปะสมัยอยุธยา ต่อมาเมื่อได้รับอิทธิพลจาก ศิลปะตะวันตก ลักษณะของสถาปัตยกรรมก็มีการเปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว ซึ่งพอจะสรุปพัฒนาการของ ผลงานทัศนศิลป์ด้าน ทัศนศิลป์ด้านสถาปัตยกรรมสมัยรัตนโกสินทร์ได้ ดังนี้ 1) สถาปัตยกรรมแบบอยุธยา ในช่วงรัตนโกสินทร์ตอนต้น การก่อสร้างอาคารมักจะเลียนแบบสถาปัตยกรรม อยุธยาเป็นหลัก โดยเฉพาะอาคารประเภทเครื่องก่อ เช่น โบสถ์ วิหาร ปราสาทราชมณเฑียร เป็นต้น จะสร้าง ให้ฐานแอ่นโค้งรับกับหลังคาที่เรียกว่า “ฐานแอ่นโค้งแบบตกท้องช้าง” หรือ “โค้งสำเภา” เช่น สถาปัตยกรรม หมู่พระมหามณเฑียรสถาน 3 หลัง คือ พระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน พระที่นั่งไพศาลทักษิณ และพระที่นั่ง อมรินทร์วินิจฉัยมไหยสูรยพิมาน กรุงเทพมหานคร เป็นต้น และยังนิยมสร้างเจดีย์ทรงกลมแบบลังกา และแบบ ทรงกรวยเหลี่ยมย่อมุม เช่น เจดีย์ทอง 2 องค์ บริเวณมุมปราสาทพระเทพบิดร ภายในวัดพระศรีรัตนศาสดา ราม กรุงเทพมหานคร ส่วนการสร้างเจดีย์ทรงปรางค์มีการปรับเปลี่ยนจากรูปแบบของขอมให้มีลักษณะเฉพาะ เป็นแบบไทยที่มีรูปทรงเพรียวและอ่อนช้อยมากกว่าของขอม เช่น พระปรางค์วัดอรุณราชวรารามราช วรมหาวิหาร กรุงเทพมหานคร เป็นต้น ภาพที่ 33 ภาพแสดงผลงานสถาปัตยกรรมสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น ที่มา : https://www.google.com/search?source=univ&tbm=isch&q 29 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
2) สถาปัตยกรรมแบบสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 3) ซึ่งจะเป็น สถาปัตยกรรมที่เลียนแบบศิลปะจีน เสาอาคารไม่มีบัวหัวเสา ไม่ติดคันทวย ก่อเป็นสี่เหลี่ยมทึบ โบสถ์ วิหารก็ เอาช่อฟ้า ใบระกา หางหงส์ออก มีการนำเอาลวดลายบนเครื่องปั้นดินเผามาประดับ วัดที่มีตัวอย่างศิลปะจีน ผสมผสานอยู่มาก เช่น วัดราชโอรสารามราชวรมหาวิหาร วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร วัด สุทัศน์เทพวรารามราชวรมหาวิหาร เป็นต้น นอกจากนี้ในสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 3) ยังมีการประดิษฐ์ยอดซุ้มและ ยอดปราสาทเป็นรูปมงกุฎ ดังจะเห็นตัวอย่างได้จากสถาปัตยกรรมภายในวัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราช วรมหาวิหาร กรุงเทพมหานคร เป็นต้น 3) สถาปัตยกรรมยุคปรับตามกระแสตะวันตก มีรูปลักษณะผสมผสานและรับแบบอย่างสถาปัตยกรรม ตะวันตกเข้ามาใช้ในสถาปัตยกรรมไทย ดังจะสังเกตได้อย่างชัดเจนในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า เจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) เช่น การก่อสร้างพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท กรุงเทพมหานคร ซึ่งเป็นอาคารแบบยุโรป แต่เปลี่ยนเครื่องบนเป็นยอดปราสาทแบบไทย 3 ยอดเรียงกัน การสร้างพระราชวังบางปะอิน จังหวัด พระนครศรีอยุธยา ที่สร้างเลียนแบบพระราชวังแวร์ซายส์ (Versailles) ของฝรั่งเศสแต่พระที่นั่งกลางสระ คือ พระที่นั่งไอศวรรย์ทิพยอาสน์ กรุงเทพมหานคร นั้นสร้างเป็นแบบไทยอย่างวิจิตรงดงาม พระที่นั่งอนันตสมาคม กรุงเทพมหานคร ที่ออกแบบโดยนายช่างอิตาลี บนพระที่นั่งมีโดมใหญ่แบบยุโรปอยู่ตรงกลาง นอกจากนี้ก็มี ผลงาน สถาปัตยกรรมอีกจำนวนมากที่สร้างตามแบบตะวันตก เช่น พระที่นั่งบรมพิมานในพระมหาราชวัง กระทรวงกลาโหม ศาลาว่าการกระทรวงมหาดไทย หอประชุมใหญ่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ อาคารบริเวณ ถนนราชดำเนินกลาง สถานีรถไฟหัวลำโพง กรุงเทพมหานคร เป็นต้น 4) สถาปัตยกรรมสมัยใหม่ หลังจาก พ.ศ. 2475 เป็นต้นมา ผลงานทางด้านสถาปัตยกรรมมีการ ขยายตัวอย่างรวดเร็วตามความเจริญเติบโตของบ้านเมืองและสังคม มีการสร้างผลงานทัศนศิลป์ด้าน สถาปัตยกรรมขึ้นเป็นจำนวนมาก โดยอิทธิพลศิลปะของตะวันตกได้เข้ามามีบทบาทสำคัญทั้งในด้านรูปแบบ เทคโนโลยี และวัสดุ อุปกรณ์ที่นำมาใช้ในการสร้างแนวคิด นอกจากเพื่อประโยชน์ทางศาสนาและใช้ในราชการ แล้ว ก็ยังใช้เพื่อสาธารณะ ซึ่งรูปแบบที่สร้างสรรค์ออกมาจะมีความหลากหลายมาก มีทั้งที่เป็นแบบสมัยใหม่ แบบไทยประยุกต์ และแบบไทยสมัยก่อน ขณะเดียวกัน สถาปัตยกรรมสมัยใหม่ นอกจากจะเน้นเรื่องความสวยงามและความคงทนแล้ว ยัง ได้รับการออกแบบให้สอดคล้องกลมกลืนกับสภาพภูมิทัศน์ และคำนึงถึงสิ่งแวดล้อมด้วย 30 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
ใบงานที่ 1 เรื่องผลงานทัศนศิลป์สมัยก่อนประวัติศาสตร์ คำชี้แจง ให้นักเรียนตอบคำถามต่อไปนี้ 1. จงดูภาพแล้วตอบคำถามต่อไปนี้ ลวดลายที่เขียนบนเครื่องปั้นดินเผาบ้านเชียง มีลักษณะอย่างไร ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................... ............. ...................................................................................................................... .......................................... ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................... ............. ...................................................................................................................... .......................................... 31 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
ใบงานที่ 2 เรื่องผลงานทัศนศิลป์สมัยประวัติศาสตร์สมัยก่อนสุโขทัย คำชี้แจง ให้นักเรียนดูภาพ แล้วตอบคำถามต่อไปนี้ ผลงานทัศนศิลป์ในสมัยประวัติศาสตร์ก่อนสุโขทัยได้รับอิทธิพลมาจากอารยธรรมใด ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................... ............. ...................................................................................................................... .......................................... ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................... ............. ................................................................................................................................................................ 32 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย ภาพที่เห็นเป็นภาพอะไร …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… เกิดขึ้นในสมัยใด ............................................................................. ............................................................................. ............................................................................. ............................................................................
ใบงานที่ 3 เรื่องผลงานทัศนศิลป์สมัยสุโขทัย คำชี้แจง ให้นักเรียนตอบคำถามต่อไปนี้ 1. ศิลปกรรมสมัยสุโขทัยเริ่มต้นเมื่อใด ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................ ... ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................... .................... ................................................................................................................................ ........................... ........................................................................................................................................................... 2. พระพุทธรูปสมัยสุโขทัย แบ่งออกเป็นกี่หมวด อะไรบ้าง ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................ ... ........................................................................................................................................................... ............................................................................................................................. .............................. ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................... ................................................................................................................................ ........................... ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................ ... ........................................................................................................................................................... ............................................................................................................................. .............................. 33 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
ใบงานที่ 4 เรื่องผลงานทัศนศิลป์สมัยอยุธยา คำชี้แจง ให้นักเรียนเขียนอธิบายผลงานทัศนศิลป์สมัยอยุธยาในแต่ละด้าน ดังนี้ 1. ด้านจิตรกรรม ……………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………. 2. ด้านประติมากรรม ……………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………… 3. ด้านสถาปัตยกรรม ……………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………… 34 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
ใบงานที่ 5 เรื่องผลงานทัศนศิลป์สมัยรัตยโกสินทร์ คำชี้แจง ให้นักเรียนตอบคำถามต่อไปนี้ให้ถูกต้อง ภาพที่เห็นเป็นผลงานของศิลปินท่านใด ..................................................................................................................................................................... ....................................................................................................................... .............................................. มีชื่อภาพว่าอะไร ............................................................................................................................. ........................................ ..................................................................................................................................................................... ภาพนี้ใช้เทคนิคใด ................................................................................................... .................................................................. ....................... 35 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
แบบทดสอบหลังเรียน เรื่องทักษะทัศนศิลป์ ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย คำชี้แจง 1. แบบทดสอบก่อนเรียนมีจำนวน 10 ข้อ คะแนนเต็ม 10 คะแนน 2. ให้เลือกคำตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงข้อเดียวโดยทำเครื่องหมาย กากบาท ( x ) ในช่องข้อ ก, ข, ค, หรือ ง ในกระดาษคำตอบ 1. การสร้างสรรค์ผลงานทัศนศิลป์ของไทยได้รับอิทธิพลจากมากที่สุด ก. ความเชื่อ ความศรัทธาทางพระพุทธศาสนา ข. แนวความคิดสร้างสรรค์ของศิลปิน ค. อิทธิพลจากอินเดีย จีน และศรีลังกา ง. รูปแบบ เทคนิค วัสดุ อุปกรณ์จากตะวันตก 2. ผลงานทัศนศิลป์สมัยเชียงแสนที่มีความโดดเด่นและเป็นแบบอย่างในการสร้างสรรค์ผลงานศิลปะในยุค ต่อๆ มา คือสิ่งใด ก. สถูป เจดีย์ ข. พระพุทธรูป ค. จิตรกรรมฝาผนัง ง. งานไม้แกะสลัก 3. รูปแบบศิลปะพื้นเมืองในดินแดนไทยก่อนสมัยสุโขทัยมีการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่เนื่องจากปัจจัยในข้อใด ก. ชาวอาหรับเดินทางเข้ามา ข. การค้นพบวิธีหลอมโลหะ ค. ได้รับอิทธิพลอารยธรรมอินเดีย ง. ชุมชนขยายตัวก่อตั้งเป็นรัฐ 4. คำว่า “สีเอกรงค์” (Monochrome) ในงานจิตรกรรมฝาผนังสมัยสุโขทัยมีลักษณะอย่างไร ก. สีเพียงสีเดียว คือ สีแดง ข. สีเพียงสีเดียว คือ สีส้ม ค. สี2 สี คือ สีแดงและสีดำ ง. สี 2 สี คือ สีแดงและสีทอ 5. ลักษณะพระเจดีย์ที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะแบบสุโขไทยแท้มีลักษณะเป็นแบบใด ก. องศ์พระเจดีย์ทำเป็นทรงระฆังคว่ำ ข. เจดีย์มีขนาดใหญ่คล้ายเทวาลัย ค. ฐานทำเป็นทรงกลมซ้อนทับกัน ง. ตอนปลายทำเป็นทรงพุ่มข้าวบิณฑ์ 36 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
6. การเขียนภาพแบบใดเป็นแนวทางการเขียนภาพของขรัวอินโข่ง ก. นิยมใช้สีตัดเส้นและปิดทองลงบนภาพ ข. แสดงทัศนียภาพใกล้-ไกลและแสดงให้เห็นแสง-เงาแบบตะวันตก ค. เขียนรูปเกี่ยวกับพุทธประวัติที่ใช้สีน้อยและตัดเส้นด้วยสีขาว ง. เขียนลายเส้นสลักบนแผ่นหินขนาน สีที่ใช้ คือ สีดำและสีแดง 7. ข้อใดไม่ใช่ศิลปะพื้นฐาน ก. เครื่องปั้นดินเผาด่านเกวียน ข. การทอผ้าพื้นเมือง ค. การทำโอ่งมังกร ง. การเขียนภาพสีน้ำมัน 8. ศิลปะไทยได้รับอิทธิพลมาจากส่วนใดมากที่สุด ก. ธรรมชาติ ข. วัฒนธรรม ค. ศาสนา ง. ประเพณี 9. พระเจดีย์ทรงปรางค์ในสมัยอยุธยาได้รับอิทธิพลการก่อสร้างมาจากรูปแบบศิลปะในข้อใด ก. ศิลปะขอม ข. ศิลปะพุกาม ค. ศิลปะจามปา ง. ศิลปะอินเดีย 10. ข้อใดไม่ใช่ผลงานโดดเด่นของงานทัศนศิลป์สมัยอยุธยา ก. เครื่องเบญจรงค์ ข. พระพุทธทรงเครื่อง ค. เจดีย์ย่อมุมไม้สิบสอง ง. กลองมโหระทึกสำริด 37 ศิลปะ คือ ผลแห่งพลังความคิด สร้างสรรค์ของมนุษย์ ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
กระดาษคำตอบแบบทดสอบหลังเรียน เรื่องทักษะทัศนศิลป์ ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย ชื่อ-สกุล…………………………………………………………………………..ชั้น…………………..…….เลขที่……………… ข้อ ก ข ค ง 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 คะแนนที่ได้ 38 ความซื่อสัตย์เป็นสมบัติของผู้ดี ตรองดูสิทุกคนก็มีหัวใจ ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
บรรณานุกรม จีรพันธ์ สมประสงค์. (2546). ศิลปะ. กรุงเทพฯ : แม็ค. ฉัตร์ชัย อรรถปักษ์. (2551). องค์ประกอบศิลปะ. พิมพ์ครั้งที่ 7. สมุทรสาคร : บริษัทพิมพ์ดีจำกัด. เตชิต ตรีชัย. (2557). ทัศนศิลป์ 1. นนทบุรี: เอมพันธ์จำกัด. . (2558). หนังสือเรียน รายวิชาพื้นฐาน ทัศนศิลป์2 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 กลุ่มสาระ การเรียนรู้ศิลปะ ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. กรุงเทพฯ : บริษัทสำนักพิมพ์เอมพันธ์จำกัด. วิทูรย์ โสแก้ว. (2551). หนังสือเรียน รายวิชาพื้นฐาน ทัศนศิลป์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 กลุ่มสาระการ เรียนรู้ศิลปะ ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. กรุงเทพฯ : ไทยวัฒนาพานิช. สมชาย พรหมสุวรรณ. (2548). หลักการทัศนศิลป์. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์ มหาวิทยาลัย. สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา. (2551). ตัวชี้วัดและสาระการเรียนรู้แกนกลาง กลุ่มสาระ การเรียนรู้ศิลปะ ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. สำนักงาน คณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ. สุชาติ เถาทอง และคณะ. (2550). หนังสือเรียนสาระการเรียนรู้พื้นฐาน กลุ่มสาระการเรียนรู้ ศิลปะทัศนศิลป์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 ช่วงชั้นที่ 3. กรุงเทพฯ : อักษรเจริญทัศน์. 39 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
ภาคผนวก 40 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
เฉลย แบบทดสอบก่อนเรียน เรื่องทักษะทัศนศิลป์ ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย ชื่อ-สกุล…………………………………………………………………………..ชั้น…………………..…….เลขที่……………… ข้อ ก ข ค ง 1 X 2 X 3 X 4 X 5 X 6 X 7 X 8 X 9 X 10 X คะแนนที่ได้ 41 ความซื่อสัตย์เป็นสมบัติของผู้ดี ตรองดูสิทุกคนก็มีหัวใจ ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
แนวการตอบ ใบงานที่ 1 เรื่องผลงานทัศนศิลป์สมัยก่อนประวัติศาสตร์ คำชี้แจง ให้นักเรียนตอบคำถามต่อไปนี้ 1. จงดูภาพแล้วตอบคำถามต่อไปนี้ ลวดลายที่เขียนบนเครื่องปั้นดินเผาบ้านเชียง มีลักษณะอย่างไร มีลวดลายหลายลักษณะ เช่นลายโค้ง ลายอิสระตามจินตนาการ ลายก้นหอย ลายก้านขด ลาย เรขาคณิต เป็นต้น 42 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
แนวการตอบ ใบงานที่ 2 เรื่องผลงานทัศนศิลป์สมัยประวัติศาสตร์สมัยก่อนสุโขทัย คำชี้แจง ให้นักเรียนดูภาพ แล้วตอบคำถามต่อไปนี้ ผลงานทัศนศิลป์ในสมัยประวัติศาสตร์ก่อนสุโขทัยได้รับอิทธิพลมาจากอารยธรรมใด ผลงานทัศนศิลป์ในสมัยประวัติศาสตร์ก่อนสุโขทัยได้รับอิทธิพลมาจากอารยธรรมอินเดีย ผ่านทาง ศาสนาพราหมณ์ – ฮินดูและพระพุทธศาสนา รวมทั้งได้รับเอารูปแบบศิลปะอินเดียและศิลปะขอมเข้ามา ประยุกต์ใช้ในการสร้างสรรค์ผลงาน 43 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย ภาพที่เห็นเป็นภาพอะไร ใบเสมาหินสลักเล่าเรื่อง “พิมพาพิลาป” เกิดขึ้นในสมัยใด สมัยทวารวดี
แนวการตอบ ใบงานที่ 3 เรื่องผลงานทัศนศิลป์สมัยสุโขทัย คำชี้แจง ให้นักเรียนตอบคำถามต่อไปนี้ 1. ศิลปกรรมสมัยสุโขทัยเริ่มต้นเมื่อใด ศิลปกรรมสมัยสุโขทัยเริ่มต้นตั้งแต่เมื่อพ่อขุนศรีอินทราทิตย์สถาปนากรุงสุโขทัยเป็นอิสระ ไม่ขึ้นแก่ขอมเมื่อราวพ.ศ. 1800 หลังจากนั้นก็มีการสร้างสรรค์ผลงานทัศนศิลป์ขึ้นมาอย่าง มากมาย แต่เดิมนั้นสุโขทัยได้รับอิทธิพลการนับถือศาสนาและแบบอย่างศิลปกรรมจากพวกขอม ต่อมาจึงได้สร้างผลงานทัศนศิลป์ในพระพุทธศาสนานิกายเถรวาทลัทธิลังกาวงศ์ มีการ ออกแบบสร้างงานทัศนศิลป์ที่มีเอกลักษณ์เฉพาะเป็นของตนเอง ที่ถือว่ามีความงดงามมากที่สุด สมัยหนึ่งของไทย โดยเฉพาะพระพุทธรูปและสถูปเจดีย์ต่างๆ 2. พระพุทธรูปสมัยสุโขทัย แบ่งออกเป็นกี่หมวด อะไรบ้าง พระพุทธรูปสมัยสุโขทัย แบ่งออกเป็น 4 หมวด 1. หมวดใหญ่ เป็นลักษณะของศิลปะสุโขทัยโดยเฉพาะพุทธลักษณะ จะมีพระรัศมีทำเป็นเปลว ขมวดพระเกศาเล็ก พระพักตร์รูปไข่ พระขนงโก่ง พระนาสิกงุ้ม (ตามแบบมหาบุรุษลักษณะ ของอินเดีย) พระโอษฐ์อมยิ้มเล็กน้อย พระอังสาใหญ่ บั้นพระองค์เล็ก ครองจีวรห่มเฉียง ชาย จีวรยาวลงมาถึงพระนาภี ปลายเป็นลายเขี้ยวตะขาบ นิยมทำปางมารวิชัย ประทับขัดสมาธิ ราบ ฐานเป็นหน้ากระดานเกลี้ยง 2. หมวดกำแพงเพชร มีลักษณะพระพักตร์ตอนบนกว้าง พระหนุเสี้ยม 3. หมวดพระชินราช พระพักตร์ค่อนข้างกลม พระองค์ค่อนข้างอวบอ้วน นิ้วพระหัตถ์ทั้ง 4 มี ปลายเสมอกัน หมวดนี้เชื่อกันว่าเริ่มสร้างในสมัยพระยาลิไทย 4. หมวดเบ็ดเตล็ด (หมวดวัดตะกวน) เป็นหมวดพระพุทธรูปแบบสุโขทัยที่มีศิลปะแบบเชียงแสน และศิลปะแบบลังกาเข้ามาปนอยู่มาก บางองค์มีลักษณะชายสังฆาฏิ หรือจีวรสั้น พระนลาฎ แคบแต่พระวรกายและฐานมักทำเป็นแบบสุโขทัย 44 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย
แนวการตอบ ใบงานที่ 4 เรื่องผลงานทัศนศิลป์สมัยอยุธยา คำชี้แจง ให้นักเรียนเขียนอธิบายผลงานทัศนศิลป์สมัยอยุธยาในแต่ละด้าน ดังนี้ 1. ด้านจิตรกรรม จิตรกรรมในสมัยอยุธยาส่วนใหญ่จะเกี่ยวเนื่องกับพระพุทธศาสนา โดยช่วงแรกจะได้รับ อิทธิพลของศิลปะแบบลพบุรี สุโขทัย และลังกาผสมผสานกัน บางภาพจะมีลักษณะแข็งและ หนัก ใช้สีดำ สีขาว และสีแดง มีการปิดทองภาพบ้างเล็กน้อย เช่น ภาพเขียนบนฝาผนังในกรุ พระปรางค์ วัดราชบูรณะ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ซึ่งสร้างขึ้นในสมัยสมเด็จพระบรม ราชาธิราชที่ 2 (เจ้าสามพระยา) ภาพเขียนฝาผนังในตำหนักสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ วัดพุท ไธศวรรย์ 2. ด้านประติมากรรม ผลงานที่มีลักษณะเด่นทางด้านทัศนศิลป์ประเภทประติมากรรมในสมัยอยุธยาที่สำคัญ ได้แก่ การสร้างพระพุทธรูป 3. ด้านสถาปัตยกรรม สถาปัตยกรรมสมัยอยุธยานอกจากจะสร้างขึ้นเพื่อศาสนาแล้ว ยังมีการสร้างเป็น ตำหนักสำหรับพำนักอาศัยของเชื้อพระวงศ์และเป็นอาคารเพื่อว่าราชการอีกด้วย 45 ชุดฝึกทักษะ เรื่องทักษะทัศนศิลป์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ชุดที่ 3 ทัศนศิลป์ของไทยในแต่ละยุคสมัย