สุโขทัย

พอ ขนุ ศรีอินทราทติ ย

การกอ ตง้ั กรงุ สุโขทยั อาณาจกั รสโุ ขทัยกอต้ังขนึ้ ประมาณ พ.ศ. 1780
พอ ขนุ ศรีอินทรา- ทิตย ทรงพระนามเดมิ วา พอ ขนุ บางกลางหาว
ทรงสถาปนาสุโขทัยขึ้นมา สรา งความเปนปกแผน ใหก ับชนชาตไิ ทย
โดยขยายเขตการปกครองออกไปอยางกวา งขวาง
สโุ ขทยั เปนราชอาณาจักรของชาตไิ ทย อยปู ระมาณ 200 ป
จึงถูกรวมเขา เปนสว นหน่ึงของอาณาจกั รอยุธยา เม่อื พ.ศ. 1981

อาวเมาะตะมะ

อาณาจกั รสโุ ขทัย ตัง้ อยบู นเสน ทางการคาผานคาบสมุทรระหวา งอา วเมาะตะมะ
และทร่ี าบลุมแมน ้ำโขงตอนกลาง มอี าณาเขตดังนี้
เดมิ ที สุโขทยั เปน สถานกี ารคาของแควน ละโว (ลวรัฐ) ของอาณาจักรขอม
บนเสน ทางการคาผานคาบสมทุ รระหวา งอาวเมาะตะมะ
กับเขตทร่ี าบลุมแมน ำ้ โขงตอนกลาง (ประเทศลาว)
คาดวาเริม่ ตัง้ เปน สถานกี ารคาในราวพทุ ธศกั ราช 1700
ในรัชสมัยของพระยาธรรมิกราช กษตั รยิ ละโว โดยมีพอ ขนุ ศรีนาวนำถม
เปนผูปกครองและดแู ลกจิ การภายในเมอื งสุโขทยั และศรีสัชนาลัย
ตอมาเมอ่ื พอ ขุนศรนี าวนำถมสวรรคต ขอมสบาดโขลญลำพง
ซึง่ เปน คลา ยๆกบั ผตู รวจราชการจากลวรัฐ

วัดมหาธาตุ

เขาทำการยดึ อำนาจการปกครองสุโขทยั จึงสง ผลให พอขนุ ผาเมือง
(พระราชโอรสของพอ ขนุ ศรนี าวนำถม) เจา เมืองราด และ พอ ขุนบางกลางหาว
เจา เมอื งบางยาง ตดั สินพระทยั จะยดึ ดนิ แดนคนื การชงิ เอาอำนาจจากผคู รองเดิมคอื
อาณาจกั รขอม เมอ่ื ป พ.ศ. 1781 และสถาปนาเอกราช ใหก รงุ สุโขทยั ขนึ้ เปน รฐั อสิ ระ
โดยไมขึน้ ตรงกบั รฐั ใด

พอขนุ ผาเมอื ง

และพอขนุ ผาเมือง กก็ ลับยกเมอื งสโุ ขทัย ใหพอ ขนุ บางกลางหาวครอง พรอ มทงั้
พระแสงขรรคชัยศรี และพระนาม กำมรเตงอัญศรอี ินทรบดินทราทิตย ซึ่งพระเจาชยั วรมันที่ 7
ทรงพระราชทานใหพ อ ขนุ ผาเมอื งกอนหนา น้ี โดยคาดวา
เหตุผลคือพอขุนผาเมืองมพี ระนางสิขรเทวพี ระมเหสี (ราชธดิ าของพระเจาชัยวรมันท่ี 7)
ซงึ่ พระองคเกรงวา ชาวสุโขทยั จะไมยอมรับ
แตกก็ ลัววาทางขอมจะไมไ วใจจงึ มอบพระนามพระราชทาน และพระแสงขรรคชยั ศรี
ข้ึนบรมราชาภเิ ษก พอขนุ ผาเมอื งใหเ ปนกษัตริย เพอ่ื เปนการตบตาราชสำนกั ขอม

พอขุนราชคำแหงมหาราช

หลังจากมกี ารสถาปนาอาณาจักรสุโขทยั ขึน้ เปน ราชธานี และมีพอขุนศรอี นิ ทราทติ ย
เปน ปฐมกษตั ริยแ ลว พระองคทรงดูแลพระราชอาณาจักร และบำรงุ ราษฏรเปน อยา งดี

พระมหากษัตรยิ พ ระองคท่ีสาม พอ ขุนรามคำแหงมหาราช
ทรงพระปรีชาสามารถทัง้ ในดานนิรุกติศาสตร การปกครอง กฎหมาย วิศวกรรม ศาสนา
ความสมั พนั ธร ะหวางประเทศ เปน ตน ผลงานของพระองคท ่ีปรากฏใหเหน็ อาทิ
ศลิ าจารึกท่คี นพบในสมยั ของพระบาทสมเด็จพระนั่งเกลา เจา อยหู ัว ทอ่ี ธิบายถึงความเปน มา
ลลี าชวี ติ ของชาวสโุ ขทยั โบราณ นำ้ พระทัยของพระมหากษตั รยิ  การพิพากษาอรรถคดี ฯลฯ
นอกจากนย้ี งั มผี ลงานทางวิศวกรรมชลประทาน คอื
เขอื่ นสรดี ภงคท่เี ปน การกกั เกบ็ นำ้ ไวใชใ นยามแลง มีการทำทอ สงน้ำจากตัวเข่อื นมาใชใ นเมอื ง

พระยาลือไทย

พระมหากษัตริยท ่ที รงทำนุบำรุงศาสนามากท่ีสดุ คอื
พระเจา ลไิ ท ในรชั สมยั ของพระองคม กี ารสรา งวัดมากทีส่ ุด
กษัตริยพ ระองคสุดทา ยในฐานะรฐั อสิ ระ คือ พระมหาธรรมราชาที่ 4 (บรมปาล)
ตอ จากนนั้ อาณาจกั รไดถกู แบง สว นออกเปนของอาณาจักรอยธุ ยา
และอาณาจกั รลา นนา จนในท่ีสดุ อาณาจกั รทัง้ หมด กถ็ กู รวมศูนย
เขา เปนดินแดนสวนหน่ึงของอาณาจักรอยธุ ยา โดยสมยั สมเด็จพระบรมราชาธิราชท่ี 2
(เจา สามพระยา) แหง อาณาจกั รอยธุ ยา สโุ ขทัยถกู แบงออกเปน ๔ สว น
- พระยาบาล (บรมปาลมหาธรรมราชา) ครองพิษณโุ ลก
- พระยาราม ครองสโุ ขทัย
- พระยาเชลยี ง ครองเชลียง
- พระยาแสนสอยดาว ครองกำแพงเพชร

อาณาจกั รสโุ ขทยั

พนื้ ที่อาณาจกั ร สโุ ขทัย
1.ทิศเหนอื มีเมอื งแพร (ปจ จบุ นั คือแพร) เปนเมืองปลายแดนดา นเหนือสดุ
2.ทิศใต มเี มอื งพระบาง (ปจ จุบันคอื นครสวรรค) เปน เมืองปลายแดนดานใต
3.ทิศตะวันตก มีเมอื งฉอด (ปจ จุบันคอื แมส อด)
เปน เมอื งชายแดนที่จะตดิ ตอ เขาไปยังอาณาจกั รมอญ
4.ทศิ ตะวนั ออก ถงึ เมืองสะคา ใกลแมน้ำโขงในเขตภาคอีสานตอนเหนือ

การปกครองกรงุ สโุ ขทยั

การปกครองกรงุ สุโขทยั
1. แบบพอ ปกครองลูก พระมหากษตั ริยก บั ประชาชนมคี วามใกลชดิ แบบเครอื ญาติ
เรียกพระมหากษัตริยวา พอ ขนุ
2. แบบธรรมราชา พระมหากษัตริย เปน แบบอยางของธรรมราชา
เรียกพระมหากษัตริยวา พระมหาธรรมราชา

พอขนุ นาวนำถมุ

รายพระนามพระมหากษัตรยิ สุโขทยั
ราชวงศนำถุม (ราชวงศผ าเมือง)
- พอขนุ ศรนี าวนำถมุ ครองราชยปใ ดไมป รากฏ - พ.ศ. 1724
ขอมสบาดโขลญลำพง
- ขอมสบาดโขลญลำพง (พ.ศ. 1724 - พ.ศ. 1780)

ราชวงศพ ระรว ง

ราชวงศพระรวง
- พอขุนศรอี นิ ทราทติ ย (พ.ศ. 1780- สวรรคตปใดไมป รากฏ (ประมาณ พ.ศ. 1801) )
- พอขนุ บานเมือง (หลงั พอขนุ ศรอี นิ ทราทิตยสวรรคต - พ.ศ. 1822)
- พอ ขนุ รามคำแหงมหาราช (พ.ศ. 1822 - พ.ศ. 1842)
(ในพงศาวดารกรุงศรอี ยธุ ยา เรยี กวา พอขนุ รามราช)
- ปูไสสงคราม (รักษาราชการช่วั คราวแทน พญาเลอไท ซง่ึ ขณะน้ันไมไดอยใู นเมืองสโุ ขทยั )
- พญาเลอไท (พ.ศ. 1842 - พ.ศ. 1833)
- พญางว่ั นำถุม (พ.ศ. 1833 - พ.ศ. 1890) [1]
- พระมหาธรรมราชาท่ี 1 (ลไิ ท) (พ.ศ. 1890 - พ.ศ. 1913)
- พระมหาธรรมราชาท่ี 2 (ลอื ไท) (พ.ศ. 1913 - พ.ศ. 1931)
(ตกเปน ประเทศราชของอยุธยาในป พ.ศ. 1921)
- พระมหาธรรมราชาที่ 3 (ไสยลือไท) (พ.ศ. 1931 - พ.ศ. 1962)
- พระมหาธรรมราชาท่ี 4 (บรมปาล) (พ.ศ. 1962 - พ.ศ. 1981)
- พระยายุทธษิ ฐริ ะ (พ.ศ. 1991 - พ.ศ. 2011) (เปน ประเทศราชลา นนาในป พ.ศ. 2011)