คู่มือผ่าฝี

Incision & Dคrมู่ aอื iกnารaผgา่ ฝeี

นางสาววลิ าวณั ย์ มาระวงั
รหสั นกั ศึกษา 61102301138



คู่มอื การผา่ ฝี
(Incision & Drainage)

จัดทาโดย
นางสาววิลาวัณย์ มาระวงั
รหสั นักศึกษา 61102301138

เสนอ
อาจารย์ ดร.สิรวี ฒั น์ อายวุ ัฒน์

รายงานน้เี ปน็ สว่ นหนึ่งของวชิ าการรักษาพยาบาลเบอ้ื งตน้ พย.1426
ภาคเรียนท่ี 1 ปีการศึกษา 2564

วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี พุทธชินราช

คานา

รายงานน้ีเปน็ สว่ นหนง่ึ ของวิชาการรักษาพยาบาลเบือ้ งต้น รหสั วชิ า พย.1426 จัดทาข้นึ
เพอ่ื ศกึ ษาความรใู้ นเร่อื งหัตถการการผ่าฝี (Incision & Drainage) ซ่ึงรายงานฉบบั นี้มเี นอ้ื หาเกยี่ วกบั
ลักษณะของฝี วตั ถุประสงค์ในการผา่ ฝี การเตรียมผปู้ ว่ ยกอ่ นทาหัตถการ อปุ กรณ์ ขนั้ ตอนในการทา
หตั ถการ และคาแนะภายหลงั การผ่าฝี

ผจู้ ดั ทาหวงั วา่ รายงานฉบับน้ีจะเปน็ ประโยชนก์ บั ผอู้ า่ นหรือผทู้ ก่ี าลังศึกษาข้อมูลในเรือ่ งน้ี
หากมขี ้อแนะนาหรือขอ้ ผิดพลาดประการใด ผจู้ ัดทาขอนอ้ มรบั ไว้และขออภัยมา ณ ทีน่ ี้ด้วย

วลิ าวัณย์ มาระวัง
ผู้จัดทา

ลกั ษณะของฝี 1 อปุ กรณ์ 9

สารบญั วัตถปุ ระสงคข์ องการทาหตั ถการ 3 ข้นั ตอนการทาหัตถการ 15

ข้อบง่ ชี้ในการผา่ ฝี 5 คาแนะนา 19

การเตรยี มผปู้ ว่ ยกอ่ นทาหตั ถการ 7

ลักษณะของฝี

ฝีเป็นกลุ่มหนองซงึ่ เปน็ ซากของเมด็ เลอื ดขาวชนิดนิวโตรฟลิ (Neutrophil) ท่ีตายแลว้ และ

สะสมอยู่ภายในโพรงของเนอ้ื เย่อื ซง่ึ เปน็ กระบวนการของการตดิ เชอ้ื การเกิดฝีนีเ้ ป็นกระบวนการ

ตอบสนองของเนือ้ เยอื่ ในรา่ งกายตอ่ เช้ือโรค เพือ่ กาจัดการแพรก่ ระจายไม่ใหแ้ พร่ไปยงั สว่ นอ่ืน ๆ ของ

รา่ งกาย โดยจุลชพี กอ่ โรคหรอื สงิ่ แปลกปลอมทเ่ี ข้ามาในร่างกายจะมกี ารทาลายเซลลใ์ นตาแหน่งนน้ั ๆ

ทาให้เกดิ การหลง่ั สารพิษไปกระตุ้นใหเ้ กดิ การอกั เสบ ซ่ึงจะทาใหม้ ีเม็ดเลือดขาวจานวนมากเข้ามาใน

บรเิ วณท่ีเช้ือโรคบกุ รกุ และเกิดการไหลเวียนของเลอื ดในบรเิ วณนนั้ มากขน้ึ โครงสรา้ งของฝภี ายนอกนน้ั

จะประกอบไปด้วยผนงั หรือแคปซลู ลอ้ มรอบ เพือ่ กาจัดไม่ใหห้ นองตดิ ตอ่ ไปยังส่วนอ่นื ๆ แตผ่ นงั ท่ี

ล้อมรอบโพรงหนองอยู่น้ันอาจทาให้เซลล์ในระบบภูมิคุ้มกนั ไม่สามารถเขา้ ไปกาจัดเชื้อจลุ ชพี ก่อโรคหรอื

ส่งิ แปลกปลอมในหนองนน้ั ได้ โดยฝสี ว่ นใหญ่เกดิ จากการติดเชอื้ เชน่ ตดิ เชื้อท่ีรขู ุมขนหรือมเี ชอื้ โรคเข้าสู่

ผิวหนัง ทาให้เกิดการอกั เสบ ซง่ึ ลกั ษณะของฝีโดยท่วั ไปจะมีลักษณะเปน็ ก้อน ปวด มีสีออกแดงๆ เมอื่ จับ

ดจู ะร้สู ึกร้อนและกดเจบ็ เมือ่ ฝีมขี นาดโตข้ึนจะคลาได้หวั ฝีและไม่นานกจ็ ะแตกออกเอง โดยส่วนใหญถ่ า้

ไม่รักษาอาการจะแยล่ ง คมู่ ือการผา่ ฝี Incision & Drainage หน้าที่ 1

ค่มู ือการผา่ ฝี Incision & Drainage หน้าท่ี 2

วตั ถุประสงค์การผ่าฝี

ค่มู ือการผา่ ฝี Incision & Drainage หนา้ ท่ี 3

1 2

เพ่ือบรรเทาความเจบ็ ปวดจาก เพอ่ื ระบายหนอง ช่วยลด
การอักเสบของใต้ผิวหนัง การติดเชอื้ โพรงหนอง
บริเวณผวิ หนัง
3
4
เพือ่ ลดการลุกลามของ
เชื้อโรค เพ่อื ปอ้ งกนั ภาวะแทรกซอ้ น
จากการตดิ เชอื้

คู่มอื การผ่าฝี Incision & Drainage หน้าท่ี 4

ข้อบ่งชีใ้ นการผ่าฝี

คู่มอื การผ่าฝี Incision & Drainage หนา้ ท่ี 5

01 การผ่าฝจี ะกระทาเมื่อมีหนองกลดั แล้ว ซึง่ จะมี
ลกั ษณะนมุ่ เหลว กดแล้วมกี ารยวบลง
(Fluctuate)

02 ตาแหนง่ ของฝตี อ้ งอยใู่ นตาแหน่งท่ไี ม่เป็นอนั ตรายตอ่
อวัยวะทีส่ าคญั ของรา่ งกาย เชน่ รอบดวงตา ลาคอ
อวยั วะเพศ

ค่มู ือการผ่าฝี Incision & Drainage หนา้ ท่ี 6

การเตรียมผู้ป่ วย
ก่อนทาหตั ถการ

ค่มู ือการผา่ ฝี Incision & Drainage หนา้ ท่ี 7

1. ทกั ทายและ 2. ตรวจสอบชอ่ื -นามสกลุ ของ 3. แจ้งใหผ้ ปู้ ่วยทราบว่าเปน็ ฝี
แนะนาตัวผปู้ ่วย ผปู้ ว่ ย ว่าถูกคนตรงกบั ช่อื ใน ขออนุญาตตรวจรา่ งกาย
แฟ้มข้อมูลของผู้ป่วย พร้อมระบตุ าแหนง่ ทีเ่ ปน็ ฝี
4. ซกั ประวัติการ และแจ้งให้ผปู้ ว่ ยทราบ
แพ้ยา 5. อธิบายใหผ้ ปู้ ว่ ยเข้าใจถึงความ
จาเป็นในการผา่ ฝี และอธบิ ายให้ 6. เมอื่ ผ้ปู ว่ ยอนุญาต จัดท่า
ทราบถงึ ข้ันตอนและความรู้สึก ผู้ปว่ ยอยูใ่ นท่าท่ีเหมาะสม
ขณะฉีดยาชาและการทาหตั ถการ กบั ตาแหน่งทท่ี าหัตถการ

คมู่ ือการผ่าฝี Incision & Drainage หนา้ ท่ี 8

อุปกรณ์การผ่าฝี

ดา้ มมีด (Scalpel handle) ปากคบี ชนดิ มีเขีย้ ว ปากคบี ชนิดไม่มเี ขี้ยว
(Tooth forceps) (Non tooth forceps)

คู่มอื การผ่าฝี Incision & Drainage หน้าท่ี 9

อุปกรณ์การผ่าฝี

คมี จับหลอดเลือด ช้อนขูด (curette) ผ้าสเ่ี หล่ียมเจาะกลางจานวน 1 ผนื
(Arterial clamp)

ค่มู ือการผ่าฝี Incision & Drainage หน้าท่ี 10

อุปกรณ์การผ่าฝี

ผา้ กอ๊ ซขนาด 4X4 จานวน 4 ช้นิ สาลกี ้อนจานวน 5 กอ้ น ถว้ ย 2 ใบ สาหรับใส่น้ายา
ทาความสะอาดผวิ หนัง

ค่มู อื การผา่ ฝี Incision & Drainage หน้าท่ี 11

อุปกรณ์การผ่าฝี

ใบมดี ผ่าตดั (Blades) เข็มเบอร์ 18 และ 23 กระบอกฉดี ยา (Syringe)
หรือ 25 (needle) ขนาด 5 ซีซี หรอื 10 ซซี ี

คู่มือการผ่าฝี Incision & Drainage หนา้ ท่ี 12

อุปกรณ์การผ่าฝี

ผา้ กอ๊ ซระบายหนอง ถงุ มอื ปราศจากเช้อื (Sterile นา้ เกลือล้างแผล
(Gauze drain) gloves /Surgical gloves) ( normal saline solution)

ค่มู อื การผา่ ฝี Incision & Drainage หนา้ ท่ี 13

อุปกรณ์การผ่าฝี

น้ายาทาความสะอาดผิวหนงั พลาสเตอรใ์ ส (Transpore) ถงั ท้งิ เข็มฉีดยา
อาจใช้ providine iodine
scrub หรอื betadine solution ค่มู ือการผา่ ฝี Incision & Drainage หนา้ ท่ี 14

คูม่ ือการผา่ ฝี Incision & Drainage หนา้ ที่ 15

01 02 03
3. เตรยี มอุปกรณส์ าหรับฉีดยาระงบั ความเจบ็ ปวด
1. เตรียม Set Dressing และอปุ กรณใ์ หพ้ ร้อม ลา้ ง โดยใช้วิธี local anesthesia ใช้เขม็ เบอร์ 23-25 ฉดี
มอื ใสถ่ ุงมือ Sterile และทาความสะอาดบริเวณที่จะ
ผ่าด้วยการ paint povidone iodine solution 1% lidocane บริเวณรอบๆฝีทีจ่ ะทาการผา่ เขา้ ท่ีชั้น
หรอื hibitane scrube โดยมหี ลักการ คือ paint ให้ 2. ปูผา้ เจาะกลางและใช้เขม็ เบอร์ ใต้ผวิ หนัง (Subcutaneous) หากยาชาเขา้ เหมาะสม
กวา้ งกวา่ ผ้าทีจ่ ะปู และ paint 2 รอบเปน็ อย่างนอ้ ย 18 ดดู ยาชาออกจากขวด
จะพบว่า ผวิ หนังบรเิ วณท่ฉี ีดและรอบๆเกดิ เปน็

ลักษณะสีซีดขาว

คมู่ อื การผ่าฝี Incision & Drainage หน้าที่ 16

04 05 06
5. ใชป้ ากคบี ชนดิ มีเข้ียว (Tooth forceps) จับใบมดี ผา่ ตัด (Blades)
4. หลังจากฉีดยาชา 2-3 นาที ให้ ใส่ลงใน ด้ามมดี (Scalpel handle)ทาการเปดิ ปากฝีโดยใชใ้ บมดี กรีด 6. เกบ็ specimen เพือ่ ส่ง culture
ทดสอบดูว่าผปู้ ่วยยังมีความรู้สึกเจ็บ ตามแนวกล้ามเนอื้ (skin crease) โดยลงมีดตรงตาแหน่งท่ี และปา้ ย slide เพือ่ ยอ้ ม gram stain
หรอื ไม่ fluctuation ทผ่ี ิวหนงั ทีบ่ างทีส่ ุดโดยความยาวตามลักษณะความยาว หรือยอ้ มพเิ ศษอื่นๆ ตามเชือ้ ทีส่ งสยั

ของโพรงฝี เมอ่ื หนองเร่มิ ไหลออกมาให้หยุดความลกึ ไว้แค่น้นั (หา้ ม

กรดี ลกึ ลงไปเพราะอาจไปโดนสว่ นทส่ี าคัญได้)

คมู่ ือการผา่ ฝี Incision & Drainage หน้าท่ี 17

07 08 09

7. ใช้ Arterial clamp แหวกดู 8. ทาการชาระล้างโพรงหนองโดยใช้ 9. ใชก้ ๊อซชบุ Normal saline เพ่อื
ภายในฝีเพอ่ื ดสู ารคัดหลัง่ เช่น Normal saline ผสมกับ แพ็ค โดยใสใ่ ห้ลึกลงไปถงึ ก้นแผล เพ่ือ
เลือด หนอง เปน็ ตน้ betadine solution เล็กนอ้ ย จน ป้องกนั ไม่ให้ปากแผลปิดกอ่ น
โพรงหนองสะอาดไมม่ สี ารคัดหลัง่

คมู่ ือการผา่ ฝี Incision & Drainage หนา้ ท่ี 18

10

10. ทาการปิดแผลโดยใช้ก๊อซปดิ บรเิ วณปากแผล และปิดดว้ ย
พลาสเตอร์ใส (Transpore)

คาแนะนาสาหรับ
การปฏบิ ัตติ ัวท่บี ้าน

คู่มอื การผา่ ฝี Incision & Drainage หนา้ ท่ี 19

1. แนะนาให้ผู้ปว่ ยไปทาแผลทสี่ ถานีอนามยั หรือโรงพยาบาลใกล้บา้ น คาแนะนา
อยา่ งน้อยวนั ละ 1 ครั้ง
2. ใหค้ าแนะนาเพ่อื ป้องกันการเกิดฝี ดงั นี้

2.1. รกั ษาความสะอาดของผวิ หนังอยู่เสมอ หมนั่ ลา้ งมอื
บ่อยๆ และอาบนา้ ฟอกสบวู่ นั ละอยา่ งน้อย 2 ครั้ง

2.2. รกั ษาสขุ ภาพร่างกายให้แขง็ แรงเพื่อให้มภี ูมติ ้านทาน
โรคเป็นปกติ เช่น การรับประทานอาหารทมี่ ีประโยชน์ให้ครบ 5 หมู่
เป็นประจา หมั่นออกกาลังกายอยู่เสมอ และพกั ผ่อนให้เพียงพอ
3. ถา้ บริเวณแผลปวดมากผิดปกติ หรอื มีเลือดออกชมุ่ ตลอดเวลาให้
กลับมาพบแพทย์ก่อนเวลานัดได้

ค่มู ือการผ่าฝี Incision & Drainage หนา้ ท่ี 20

อา้ งองิ

กนกรัตน์ ไทยวัชรามาศ. (2560). Incision and Drainage Tutorial. สบื ค้น 23 สงิ หาคม 2564, จาก
https://www.youtube.com/watch?v=DhRK8D9-wnQ

โครงการผลติ แพทยเ์ พือ่ ชาวชนบทกระทรวงสาธารณสุข. (2556). ค่มู อื เวชปฏบิ ัติหตั ถการสาหรบั นิสิตนกั ศึกษา
แพทยฉ์ บบั ปรบั ปรงุ ครง้ั ที่ 3. สบื คน้ 23 สิงหาคม 2564, จาก
http://www.medkorat.in.th/admin/ckfinder/userfiles/files/skilll%20ab32556.pdf

หอ้ งสมดุ โรงพยาบาลราชวถิ ี. (2555). ฝสี าเหตุและวธิ กี ารปอ้ งกนั และรกั ษา. 23 สิงหาคม 2564, จาก
http://110.164.68.234/news_raja/index.php?mode=topicshow&tp_id=14231

Thank
you