บทที่ 3

บทที่ 3

ถังและการจดั การถงั บรรจสุ ารทาความเย็น

ผลของการเรยี นรู้
ท่านจะได้เรียนรู้เก่ียวกับถังซึ่งใช้สาหรับก๊าซอัดแรงดัน การให้รหัสด้วยสี และระบบการติดฉลากเพื่อ

ความปลอดภยั วิธีจับถังขณะท่ีใชง้ าน และวิธีหลีกเลี่ยงอันตรายเพ่ือความปลอดภยั ในระหวา่ งการจัดเก็บและ
ขนสง่ นอกจากนยี้ ังไดก้ ลา่ วถึงการนาสารทบี่ รรจกุ ลับออกมาและกนากลับมาใช้ การทาลายถงั อย่างถกู ต้อง

วัตถปุ ระสงค์
เม่ือรบั การเรยี นรู้ในบทน้ีแล้วผู้ เรียนจะต้องสามารถ
1. เขา้ ใจวิธีใชถ้ งั บรรจกุ ๊าซอัดแรงดันได้
2. ทราบถึงการใหร้ หสั สแี ละการติดฉลากของถงั บรรจุกา๊ ซอดั แรงดนั ทีใ่ ช้ในอุตสาหกรรมทั่วไปได้
3. เขา้ ใจวิธีการติดตง้ั ถงั บรรจุสารทาความเย็นได้
4. เข้าใจวธิ ีใช้ถังสาหรับใช้งานได้
5. เข้าใจวิธีการเก็บถงั ได้
6. ทราบถึงวิธีการขนส่งได้

การจดั การใชส้ ารทาความเย็นทต่ี ดิ ไฟได้อยา่ งปลอดภยั 59

บทท่ี 3 ถังและการจดั การถังบรรจุสารทาความเยน็

3.1 ถังบรรจุก๊าซอดั แรงดัน

สารทาความเย็นบางชนิดน้ันได้มีการขนส่งและเก็บในลักษณะท่ีเป็นของเหลวในที่อุณหภูมิปกติและ
บรรจไุ ว้ในกระปอ๋ ง ในถงั ถังขนาดใหญห่ รือบรรจุภณั ฑ์มาตรฐานอ่ืนๆ เชน่ ในขวดแกว้ ของสารทาความเยน็ R-
11 และ R-141b ในขณะที่สารทาความเย็นท่ีใช้กันทั่วไป อยู่ในลักษณะท่ีเป็นก๊าซในแรงดันของบรรยากาศ
และอุณหภูมิปกติ ( โปรดดูบทท่ี 2) ดังนั้นจึงต้องมีการขนส่งและเก็บในลักษณะท่ีเป็นก๊าซท่ีทาให้เป็น
ของเหลวและกา๊ ซอัดแรงดันไว้ในถัง ซ่งึ มุ่งเพอื่ จดุ ประสงคน์ ี้ ดงั ทเ่ี รยี กว่า ภาชนะอัดแรงดัน

ถังบรรจดุ ังกล่าว ได้จัดทาไวเ้ พ่อื :

 ให้ความปลอดภยั ในการบรรทุกและขนส่งโดยทั่วไป

 ใหเ้ ป็นไปตามกฎในการขนส่งสนิ คา้ อนั ตราย (โปรดดสู ่วนที่เกยี่ วกับการขนส่งถงั ก๊าซนอกอาคาร)

เนื่องจากภาชนะแรงดันเหล่าน้ี อาจทาให้เกิดอันตรายต่อสุขภาพของคนและความปลอดภัยในการ
ประกอบอาชีพ จึงจาเป็นต้องปฏิบัติตามกฎระเบียบระดับชาติในประเทศส่วนใหญ่ ท้ังในส่วนของผู้ผลิต การ
ขนส่ง การจัดการและการบารงุ รกั ษา

3.1.1 ชนิดของถงั

สารทาความเย็นมีอยู่ในภาชนะสาหรับขนสง่ มี 2 ชนิด (ซง่ึ เรียกว่า ถงั บรรจุ (cylinders) เช่นกัน) :

 ถังแบบใช้แล้วท้ิง “ถังบรรจุแบบน้ีไม่สามารถนากลับมาใช้ซ้าได้” ซ่ึงผลิตขึ้นมาสาหรับการใช้เพียง
ครง้ั เดยี ว

 ถังแบบคนื ได้ หรอื “เติมได้” เพอื่ นากลบั มาใชใ้ หม่ โดยมีความแข็งแรงและทนทานมากขึ้น
ถังแบบน้ีจะใช้สาหรับดูดเก็บสารทาความเย็น ใช้สาหรับนาสารทาความเย็นกลับออกมาใช้ซ้าได้

และในทางเทคนคิ แล้ว จะเหมือนกับถงั ที่เติมใหมไ่ ด้

ถังดูดเก็บสารทาความเย็น ใช้เพ่อื เกบ็ สารทาความเยน็ ระหว่างการใหบ้ ริการ หรอื เมอ่ื หมดอายุการใชง้ าน
โปรดดบู ทท่ี 9 เกย่ี วกบั การนาสารทาความเย็นออกจากอุปกรณ์

เกณฑ์ในการออกแบบถังเก็บสารทาความเย็นน้ัน ได้ระบุไว้สาหรับการใช้งานในท้องถิ่น 2 แห่ง ซ่ึงยัง
ไดน้ าไปใชใ้ นท่อี ่นื ๆ ของโลกด้วย

การจัดการใช้สารทาความเย็นทตี่ ิดไฟได้อย่างปลอดภัย 60

การใชง้ านสาหรบั ยุโรป:

- ข้อตกลงยุโรปเกี่ยวกับการขนส่งสินค้าอันตรายทางถนนระหวา่ งประเทศ(ADR) ซ่ึงมีเฉพาะเจาะจง
หลายส่วน เช่น P200 แนะนาการขนส่งในการบรรจุสาหรับถัง ท่อต่างๆ ถังอัดความดัน และถังที่ต้องผูกมัด
รวมกนั คณะกรรมาธิการเศรษฐกจิ แห่งยุโรป (ฉบับพมิ พ์ครั้งสุดทา้ ยจากวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2560)

- EN 13322-1:2003 + A1:2006 ถังก๊าซที่ขนส่งได้ ถังก๊าซเหล็กท่ีเชื่อมเพ่ือให้เติมได้ การออกแบบ
และการกอ่ สร้าง – สว่ นที่ 1: เหล็กคารบ์ อน;

- ระเบียบแหง่ สหภาพยโุ รป 2010/35 วันท่ี 16 มถิ นุ ายน พ.ศ. 2553 ว่าดว้ ยอปุ กรณ์แรงดันทขี่ นส่งได้

การใช้งานสาหรับสหรัฐอเมรกิ าและแคนาดา :

- กฎระเบียบแห่งสหรฐั อเมรกิ าของกระทรวงคมนาคม

- มาตรฐานสถาบนั ท่เี กีย่ วกับการปรบั อากาศ การทาความรอ้ น และการทาความเย็น

3.1.1.1 ถังบรรจุสารทาความเย็นแบบใช้แล้วทง้ิ

ถังแบบใช้แล้วทิ้งน้ันใช้กันเป็นที่แพร่หลายของโลก การห้ามเติมสารในถังเหล่าน้ีโดยเด็ดขาด
เน่ืองจากถังเหล่านี้ได้ถูกการออกแบบมาเพื่อใช้เพียงคร้ังเดียว จึงไม่จาเป็นต้องเป็นไปตามมาตรฐานการผลิตท่ี
เข้มงวดเหมือนกับถังชนิดที่เติมได้ ดังนั้นถังชนิดนี้จึงอาจไม่ทนความดันเหมือนถังแบบเติมได้ และยังไม่มี
ขอ้ มลู ในการใช้งานกบั การเติมสารทาความเย็นหลายๆครงั้ ซง่ึ อาจทาให้เกิดอันตรายในด้านความปลอดภยั ได้

ถังแบบใช้แลว้ ทงิ้ ไมค่ วรนามาเติมใหม่ และการ
ใช้อะแดปเตอร์ท่ขี ายเพื่อให้นามาเตมิ ถงั เหลา่ น้ี ทาใหเ้ กดิ
ความเสยี่ งต่อการเกิดไฟไหม้ ระเบิด การบาดเจบ็ และ
ความเสยี หายต่อสถานที่

ภาพท่ี 3.1 ห้ามเติมสารใส่ถงั แบบใช้แลว้ ทิ้งของถัง DOT39 (อัดของเหลวและกา๊ ซ)

ถังแบบใช้แล้วท้ิง ถูกส่ังห้ามใช้ในสหภาพยุโรปและเก็บถังเปล่าไว้ท่ีสหภาพยุโรป เน่ืองจากผล
ในเรือ่ งทเี่ ก่ียวข้องกับอันตรายต่อส่ิงแวดล้อมจากเศษวัสดุจากสารทาความเย็น นอกจากนถ้ี ังดังกลา่ วนี้ก็ยังถูก
หา้ มเหมือนๆกันในแคนาดา อนิ เดยี และออสเตรเลีย

การจดั การใช้สารทาความเยน็ ทตี่ ดิ ไฟได้อยา่ งปลอดภัย 61

ภาพท่ี 3.2 ภาวะตอ่ สงิ่ แวดล้อมของถงั บรรจสุ ารทาความเยน็ DOT39 แบบถงั เปล่าท่ีใช้แล้วทิ้ง
รายละเอียดทางเทคนิคสาหรับถงั แบบใชแ้ ล้วท้งิ
ถังบรรจุแบบใช้แล้วท้ิงขนาดปกติสาหรับใช้กับสารทาความเย็นทั่วไป มีเส้นผ่านศูนย์กลาง 7.5 นิ้ว

(190.5 มม.) 9 นิ้ว (228.6 มม.) 9.5 น้ิว ( 241.3 มม.) และ 12 นิ้ว (304.8 มม.) ทนแรงดันใช้งานได้ถึง 400 ปอนด์
ต่อตารางนิ้ว (27.6 บาร์) ขึ้นอยู่กับชนิดของถัง เน่ืองจากถังประเภทน้ีถูกห้ามใช้ในสหภาพยุโรป จึงต้องผลิตตาม
มาตรฐาน US DOT 39 (ข้อกาหนดสาหรับบรรจภุ ัณฑ์รับแรงดันท่ีขนสง่ ได้แบบใช้แล้วทิ้งทาดว้ ยเหล็กกลา้ เชื่อม)

การออกแบบและการผลิตสอดคล้องกบั ADR หรอื DOT
ถังแบบ DOT 39 แบบไร้รอยต่อและเป็นถังที่มีการเชื่อมหรือบัดกรี โดยทดสอบแรงดันในการ
ใช้งานที่ไมเ่ กนิ 80% (แรงดนั ท่ที ดสอบ หมายถึง แรงดันท่ีถงั จะตอ้ งมี เพ่ือตดั สนิ ถงึ ความสมบูรณ์ของถงั )

ภาพที่ 3.3 ตัวอยา่ งของถงั สารทาความเย็น R-290
ที่ DOT 39 ซึ่งมกี ารทาเคร่ืองหมายอยา่ งเพยี งพอ

การจดั การใช้สารทาความเยน็ ท่ีติดไฟได้อยา่ งปลอดภยั 62

ขอ้ จากดั ของขนาด: ความจุสงู สุดจะตอ้ งไม่เกนิ :
(1) ไม่เกิน 55 ปอนด์ (1,526 ลูกบาศก์น้ิว) สาหรับแรงดันในการใชง้ านขนาด 500 ปอนด์ต่อ
ตารางน้ิว หรอื นอ้ ยกวา่ เลก็ นอ้ ย และ
(2) ไม่เกิน 10 ปอนด์ (277 ลูกบาศก์น้ิว) สาหรับแรงดันในการใช้งานซึ่งเกิน 500 ปอนด์ต่อ
ตารางนวิ้
ถังแบบ DOT ไม่ได้ผ่านการอบชุบ (heat-treated) ในกระบวนการผลิต และในการใช้งาน
ตามปกติ ถังแบบ DOT 39 จะได้รับแรงดนั ถึงขดี จากัดของความจุ!
ข้อบง่ ชีข้ องถัง DOT 39 น้ันเป็นไปไดจ้ ากฉลากทต่ี ดิ ไว้ ซึง่ รวมถึง :
1) DOT-39
2) NRC (ถงั แบบเตมิ ไมไ่ ด้ (Non-refillable cylinder))
3) แรงดนั ในการใชง้ าน (service pressure)
4) แรงดนั ในการทดสอบ (test pressure)
5) หมายเลขทะเบยี น (M****) ของผู้ผลิต
6) หมายเลขของชุดทผี่ ลิต (lot number)
7) วนั ท่ผี ลิต ถา้ หมายเลขของชดุ ทผ่ี ลติ ไม่ได้ระบุวันทผ่ี ลิต
8) ข้อความต่อไปน้ี : สาหรับถังที่ผลิตวันท่ี หรือหลังจากวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2539 :
"กฎหมายแห่งสหพันธรัฐห้ามมิให้มีการขนสง่ ถ้าได้เติมสารในถังซ้า – ระวางโทษปรับไม่เกิน 500,000 เหรียญ
และจาคกุ 5 ปี (49 U.S.C. 5124)"
การทาลายถงั แบบใชแ้ ลว้ ทิง้
เมื่อถงั “เปลา่ ” ถูกทาลาย ถงั มักจะเหลือสารทาความเย็นตดิ อยู่ ซึ่งสง่ ผลกระทบต่อสภาพแวดล้อม
ถงั บรรจสุ ารทาความเยน็ แบบใชแ้ ล้วทิ้ง :
 จะต้องใชใ้ หห้ มดกอ่ นทาลาย หรืออาจจาเปน็ ตอ้ งดดู สารทาความเยน็ ท่เี หลอื กลับขึ้นมา
 หลงั จากน้นั จะตอ้ งทาเครื่องหมายว่าเปน็ ถังเปลา่ สาหรบั นาไปท้ิง

ถังเปลา่ ท่ีมสี ารทาความเย็นเหลอื อยู่ ไมค่ วรปล่อยทิ้งไว้นอกอาคารซ่ึงอาจทาใหเ้ กดิ สนมิ ได้ ถังท่ี
ถกู ทิ้งไว้ ในที่สุดก็จะเสื่อมสภาพและอาจก่อให้เกิดระเบิดได้

การจดั การใชส้ ารทาความเยน็ ทีต่ ดิ ไฟได้อยา่ งปลอดภัย 63

การดดู สารกลับถังและการทิ้ง วธิ ีทถี่ กู ต้องการนากลบั มาใช้ใหม่ของถังบรรจสุ าร(ติดไฟ) ทใ่ี ช้แล้วทง้ิ

ด้วยสาเหตุด้านการปฏิบัติ ความปลอดภัย และสิ่งแวดล้อม จาเป็นต้องมีการดูดสารในถังกลับ
ขึ้นมาและนาถงั บรรจุสารทาความเยน็ ไปแปรรูปเพ่ือนากลับไปใช้ใหม่อย่างถูกต้อง แนวปฏบิ ตั ิ “Q” ของ AHRI
พ.ศ. 2559 ว่าด้วยการดูดสารทาความเย็นกลับและการแปรรูปถังบรรจสุ ารทาความเย็นเพื่อนากลบั ไปใชใ้ หม่1
ได้ใหข้ ้อเสนอแนะเทคนิคและคาอธิบายสาหรับถังทใี่ ช้บรรจสุ ารทาความเยน็ ท้ังแบบไมต่ ิดไฟและแบบติดไฟได้

ช่วงต่อไป จะอธิบายถึงข้อเท็จจริงท่ีสาคัญสาหรับการดูดสารทาความเย็นกลับข้ึนมา และการ
ทาลายถัง DOT-39 ท่ีบรรจุสารทาความเย็นแบบติดไฟได้ซึ่งเป็น “ถังเปล่า” (ท่ีไม่สามารถเติมสารได้) และ
เทคนิคการเตรียมตัวเพ่ือทาลายถัง/ การแปรรูปเพื่อนากลับไปใช้ใหม่ โดยทั่วไปแล้ว ผู้ใช้ถังรายสุดท้ายมี
หน้าทท่ี ีจ่ ะตอ้ งตรวจสอบว่า ได้มกี ารดูดสารทาความเย็นที่เหลอื ในถังออกมาแลว้ หรอื ไม่

หมายเหตุ: ถ้าถังแบบใช้แล้วท้ิงยังคงมีสารทาความเย็นแบบไฮโดรคาร์บอนในปริมาณเล็กน้อย (ที่แรงดันบรรยากาศ)
อาจต้องปล่อยสารท่เี หลืออยใู่ นถงั ออกสู่สงิ่ แวดลอ้ มโดยใชป้ ัม๊ สญุ ญากาศ (บริเวณดา้ นนอกท่ีปลอดภัย)

วสั ดุท่ใี ช้ทาถัง ต้องไมท่ าให้เกิดประกายไฟที่ถูกหลอมจากทองแดงเบอริเลี่ยม หรอื อลูมเิ นยี มผสม
ทองเหลอื งและเปน็ ไปตามมาตรฐานทีก่ าหนดไว้

ทองแดงเบอริเล่ียม (Beryllium copper) ไม่จุดประกาย แต่มีความเหนียวและไม่มีคุณสมบัติ
ของแม่เหล็ก จึงถูกนามาใช้ทาวัสดุที่ใช้ทาถังซึ่งสามารถใช้อยา่ งปลอดภยั ไดใ้ นส่ิงแวดล้อมท่ีมีไอระเหยและ
ก๊าซท่ีระเบิดได้ เช่น สารทาความเย็นแบบ A2L และ A3 เครื่องมือท่ีใช้ Beryllium copper เป็นไปตาม
ข้อกาหนดในคาส่ัง ATEX สาหรบั การใช้ในกลุ่ม I, IIA, IIB และ IIC

1 http://www.ahrinet.org/App_Content/ahri/files/Guidelines/AHRI_Guideline_Q_2016.pdf

การจัดการใชส้ ารทาความเย็นทีต่ ิดไฟได้อยา่ งปลอดภัย 64

การดดู สารทาความเยน็ กลับจากถงั แบบใช้แล้วทง้ิ

1. นาสารท้ังหมดออกจากถังแบบใช้แล้วทิ้งไปยงั ถงั ทบี่ รรจุสารดูดกลบั ได้ ซง่ึ มีแรงดนั ที่เหมาะสม
หมายเหตุ: อยา่ นาสารทาความเยน็ ไปปนกับสารทาความเยน็ ท่ีมีตัวเลข ASHRAE ท่แี ตกต่างกัน
ในถังท่ีบรรจสุ ารท่ดี ูดกลบั ร่วมกัน

2. ถ้ามีน้าแข็งจับตัวขึ้นบริเวณใต้ก้นถัง แสดงว่ายังมีก๊าซท่ีเป็นของเหลวอยู่ในถัง และไอระเหย
ออกมาจากของเหลวนั้นทาให้ถังเย็นตัวลง ในกรณีที่เช่นน้ี ต้องทาถังให้อุ่นขึ้น โดยใช้น้าอุ่น
(โดยวางถงั ใส่ไวใ้ นอ่างซงึ่ มีน้าอ่นุ เติมไว้) เพื่อเป็นการเรง่ กระบวนการดดู สารกลบั ออกจากถัง
ข้อสาคัญ: อย่าใช้ปืนเป่าความร้อนไฟฟ้าหรือใช้เปลวไฟ (แหล่งจุดไฟ ถ้าก๊าซน้ันท่ีติดไฟได้
อาจรั่วออกมาระหว่างการดดู สารกลบั )

3. แรงดันท่ีค้างอยู่ในถังที่จะต้องนาสารออกน้ัน ควรจะอยู่ที่ประมาณ 15 นิ้วปรอทหรือประมาณ
508 มลิ ลิบาร์ หรอื 400,000 ไมครอน ถึงจะเรียกวา่ “ถังเปล่าไม่มีสารทาความเย็นแลว้ ”

4. เปดิ วาลว์ บนถัง และตรวจสอบวา่ ถังนนั้ ไม่มีสารเหลืออยู่แล้ว
5. วางแทง่ เหลก็ ทีไ่ มต่ ดิ ไฟบนด้านข้างของถัง

(โปรดดกู รอบขา้ งตน้ )
6. ใชค้ อ้ นคอ่ ยๆ เคาะแท่งเหลก็ เพอื่ เจาะรดู ้านขา้ งถงั

ใชเ้ หล็กเจาะ

7. ใชส้ ีเมจคิ แบบลบไม่ได้ เขียนวงกลมขนาดใหญ่รอบรู้นั้น และ

เขยี นคาวา่ “ถังเปลา่ ” ลงบนถัง การเจาะ ถังเปล่า

8. เมอื่ เจาะรเู สร็จแล้ว สามารถนาถงั ไปแปรสภาพ(หลอม)กลับมาใช้ใหม่ได้ รวมกบั สิง่ ของทีเ่ ป็นเหลก็
ทโี่ รงงานแปรสภาพส่ิงของเพื่อนากลับมาใชใ้ นบา้ นเมืองของทา่ น

3.1.1.1 ถังบรรจสุ ารทาความเย็นแบบเตมิ ใหม่ได้
ในสหราชอาณาจักร แคนาดา ออสเตรเลีย และบาแห่งในอินเดีย จัดจาหน่ายสารทาความเยน็
สาหรบั ตลาด RACHP น้นั ใช้ถงั บรรจุสารทาความเย็นแบบเตมิ ใหมไ่ ด้ ถงั บรรจุแรงดันนี้ไดร้ บั การออกแบบและ
ผลิตตามมาตรฐานทก่ี ล่าวถึงในตอนเริ่มตน้ ของบนน้ี โปรดดูตารางท่ี 3.1 ต่อไปนเ้ี พื่ออา้ งอิง

การจัดการใช้สารทาความเย็นทต่ี ดิ ไฟได้อยา่ งปลอดภยั 65

รายละเอยี ดทางเทคนคิ สาหรับถังแบบเติมได้

ความคงทนของถังท่ีต้องการนน้ั ได้กาหนดโดยสอดคล้องกับ ADR (P200) ในสว่ นของชนดิ ของ
ก๊าซที่ขนส่ง ตารางที่ 3.1 ต่อไปนี้ได้ระบุถึงตัวอย่างข้อกาหนดของสารทาความเย็นและถัง รวมท้ังระบุถึง
ข้อมูลสาคัญเกย่ี วกับถังและส่ิงท่ีบรรจุ ซ่ึงควรรวมไว้ในฉลาก โดยผคู้ วบคมุ ดแู ลหรือผสู้ ่งมอบอาจตรวจข้อมูลใน
ขอบเขตเหล่านีเ้ พื่อดูว่าถงั ยังใช้งานไดห้ รอื ไม่

หมายเหตุ: อัตราส่วนสูงสุดในการเติมถังบรรจุสารทาความเย็นที่ดูดกลับออกมา (ส่วนผสมของสารทาความ

เย็นและน้ามัน) ได้ระบุไว้ในมาตรฐาน EN378:4-2016 และ ISO5149:4-2014 ( โปรดดูบทที่ 4 หัวข้อ
4.3) สว่ นแรงดันในการทดสอบใช้ไดต้ ามทรี่ ะบุไว้

ตารางท่ี 3.1 ADR P200 ตัวอย่างคาแนะนาในการบรรจแุ ละขอ้ กาหนดเฉพาะสาหรบั ถงั ท่ีเตมิ ได้

แรงดนั ใน ระยะเวลา มวลสารทีบ่ รรจุ
รหสั การทดสอบ
UN ชอื่ สารทาความเยน็ ประเภท สาหรบั ถัง การ ทไ่ี ด้รับอนญุ าต
ทดสอบ สูงสุดต่อความจุ

เลขที่ อนั ตราย MPa bar (ปี) เปน็ ลติ ร
(สารบริสทุ ธ)ิ์

1018 R-22 - HCFC 2A 2.7 27 10 1.03

3337 R-404A - HFC 2A 3.6 36 10 0.82

1013 R-744 – คาร์บอนไดออกไซด์ 2A 19 190 10 0.68
0.76
19 250

1005 R-717 –แอมโมเนีย 2TC 2.9 29 5 0.54

1077 R-1270 – โพรพีลนี 2F 2.7 27 10 0.43

1969 R-600a – ไอโซบูเทน 2F 1 10 10 0.49

1978 R-290 –โพรเพน 2F 2.3 23 10 0.43

3252 R-32 - HFC 2F 4.8 48 10 0.78

จากแรงดันในการทดสอบตามรายการซึ่งมีหลากหลายตามมาตรฐาน ADR P200 (คาแนะนาในการ
บรรจุ) ผู้ผลิตถังบรรจุและผู้ส่งมอบสารทาความเย็น อาจเลือกช่วงของความแตกต่างเฉพาะสาหรับการใช้งาน
กับสารทาความเย็น เพื่อที่จากัดความหลากหลายของถงั ท่ีใช้

การจดั การใชส้ ารทาความเย็นที่ติดไฟได้อยา่ งปลอดภยั 66

ตารางท่ี 3.2 ตัวอย่างขนาดปกตแิ ละขอ้ กาหนดเฉพาะของถังบรรจสุ ารชนิดเตมิ ได้ (ที่มา ถงั GWG เยอรมนั )

ความจขุ องน้าหนัก / ลิตร 12.5 27.2 52.0 61.0

ความสูง (มม.) 519 594 1118 1300
เสน้ ผา่ นศูนย์กลาง (มม.) 229 300 267 267
นา้ หนกั ของตู้สนิ ค้า (กก.) 8.0 14.7 29.5 32.4
แรงดนั ในการทดสอบ (บาร)์ ≥ 23 - 48 ≥ 23 - 48 ≥ 23 - 48 ≥ 23 - 48
มาตรฐาน EN133221-1 / EN 14638-3 / TPED X X X X

นอกจากถังที่กล่าวถึงข้างต้นแล้ว ยังมีขนาดและลักษณะในการออกแบบอื่นๆตามมาตรฐานและ
กฎระเบียบโดยท่ัวไปแล้ว ถังจะทาจากเหล็กกล้าและมีวาล์วพร้อมท้ัง “ส่วนท่ีสอดเข้าไปเพื่อป้องกันการเติมสาร”
(อปุ กรณ์แรงดันคงค้าง โปรดดูกรอบดา้ นลา่ ง) หรอื วาล์วร่วม ซ่งึ มีชอ่ งแยกสาหรับเติมและดดู สารทาความเย็นออก
นอกจากนี้ ยงั มอี ุปกรณ์คลายความดันโดยข้ึนอยูก่ ับวาล์วทีต่ ิดมา ถงั ขนาดเล็กกว่าจะต้องวางถังคว่าเพื่อดูดสารทา
ความเย็นท่ีเป็นของเหลวออก ส่วนถงั ขนาดใหญ่กว่า (เพราะน้าหนัก) จะมชี ่องคู่ สาหรบั การดูดสารทาความเย็นใน
ระยะที่เป็นของเหลวและระยะเป็นก๊าซ สาหรับถังท่ีมีวาล์วแบบช่องคู่ วาล์วจะมีท่อจุ่มเพื่อให้สามารถดูดสารทา
ความเย็นกลับออกไปได้ทั้งแบบของเหลวและก๊าซในขณะที่วางถงั แบบตง้ั ตรง สาหรับถงั DOT39 โดยท่วั ไปแล้วจะ
มีปลอกโลหะสวมอยู่รอบส่วนบนของถังเพ่ือป้องกันวาล์วจากความเสียหายเชิงกล ซึ่ง ถังขนาดใหญ่ DOT 39
จะตอ้ งไม่นาไปใช้เป็นถังสาหรับดูดสารทาความเย็นกลบั ออกมา

โดยทว่ั ไปแลว้ ถงั เกบ็ สารทาความเยน็ แบบเติมไดส้ าหรบั สารทาความเยน็ บริสุทธิน์ ัน้ จะตดิ อุปกรณ์
แรงดันคงค้าง (residual pressure device (RPD)) เพ่ือให้ม่ันใจว่า สารทาความเย็นหรือสารอ่ืนๆ ไม่
สามารถนากลับเขา้ มาในถงั ใหมไ่ ด้ ถังเหล่าน้ี ไมอ่ าจนามาใช้เป็นถังสาหรับดดู เกบ็ สารทาความเยน็

3.1.1.3 ถงั สาหรับดูดเก็บสารทาความเย็น (Refrigerant recovery cylinders)

ถังสาหรับดูดเก็บสารทาความเย็น ได้รับการออกแบบมาโดยเฉพาะสาหรับการดูดเก็บสารทา
ความเยน็ (และน้ามัน) จากระบบทาความเย็น ข้อกาหนดเฉพาะนน้ั ไดร้ ะบุไวใ้ นมาตรฐานต่อไปนี้ :

 EN378:2017- ระบบทาความเย็นและปั๊มความร้อน – ข้อกาหนดด้านความปลอดภัยและ
ส่งิ แวดล้อม – ตอนที่ 4: การปฏิบตั ิงาน บารุงรกั ษา ซอ่ ม และดดู เกบ็ สารทาความเยน็

 ISO 5149-4:2014 ระบบทาความเย็นและป๊ัมความร้อน – ข้อกาหนดด้านความปลอดภัย
และสงิ่ แวดล้อม – ตอนท่ี 4: การปฏบิ ัติงาน บารงุ รักษา ซอ่ ม และดดู เกบ็ สารทาความเยน็

โดยระบไุ ว้วา่ “สารทาความเย็นจะต้องได้รับการถ่ายออกไปยังภาชนะบรรจทุ ่ีเหมาะสมสาหรับ
สารทาความเย็นท่ีเก่ียวข้องโดยเฉพาะ” ภาชนะบรรจนุ ้ัน จะต้องมีการติดฉลากไว้สาหรับสารทาความเย็นนั้น
(หมายเลขสารทาความเย็น ช่ือเคมี อันตราย และคาเตือน) และให้สีตามรหัสโดยสอดคล้องกับกฎระเบียบ
ระดับประเทศ

บทท่ี 9 ได้รวมขอ้ มลู เพิ่มเตมิ เกีย่ วกับถังดูดเก็บสารทาความเยน็ และการนาสารทาความเยน็ ออกจากอุปกรณ์

การจดั การใชส้ ารทาความเย็นท่ตี ดิ ไฟได้อย่างปลอดภยั 67

3.1.2 ถงั สาหรับการใช้ไฮโดรคารบ์ อน
ถงั แบบเตมิ ได้สาหรบั สารทาความเย็นท่ีตดิ ไฟ (ในท่นี ้ี ไดแ้ ก่ R290 - โพรเพน) มีดา้ ยผูกขอ้ ตอ่ ด้านซ้าย
สาหรับหวั ต่อชารจ์ สารทาความเยน็
ถังอาจมรี หัสสี (เช่น ตวั ถงั สีแดง-เทา) โดยข้นึ อยกู่ ับผจู้ ดั จาหนา่ ยสารทาความเยน็ ติดไฟได้
 ปริมาตรของถงั : 26 ลติ ร
 ปรมิ าณสารที่เตมิ ในถัง : 10 กก. R290
 แรงดนั ในการทดสอบ: 33 บาร์
 น้านกั ตวั ถัง : 14.2 กก.

ภาพท่ี 3.4 ตวั อยา่ งของถังแบบเติมได้
สาหรับบรรจสุ ารทาความเยน็ ติดไฟ

หวั ปรบั สาหรบั ถงั :
ตวั ตอ่ ตัวเมยี W21,8-14 DIN 477
ตัวตอ่ ตัวผู้ ¼” SAE (7/16” UNF)
หวั ปรับทม่ี ีรอยบาก ระบเุ พอ่ื เนน้ ให้เห็นถึงการใช้งาน
สาหรับสารทาความเย็นติดไฟได้

ภาพที่ 3.5 ฝาคลมุ วาลว์ ของถงั บรรจสุ ารทาความเยน็ (ซา้ ย) และหัวปรับขนาดทเี่ พื่อต่อสายชารจ์
ซง่ึ มีรอยบาก (กา๊ ซที่ติดไฟได้) (ขวา)

สาหรับการติดต้ังหรือซ่อมเครื่องใช้ไฟฟ้าในบ้านและเคร่ืองใช้ไฟฟ้าเชิงพาณิชย์ขนาดเล็ก (ตู้เย็น ตู้แช่
แข็ง เครื่องจาหน่ายสินค้า ตู้แช่แสดงสินค้า และเคร่ืองปรับอากาศแบบแยกส่วน) ซึ่งใช้งานกับสารทาความ
เยน็ ไฮโดรคาร์บอน สามารถใช้ไดท้ ้ังถังแบบเตมิ และแบบใช้แลว้ ท้ิงขนาดเล็ก

การจัดการใช้สารทาความเย็นท่ีตดิ ไฟได้อยา่ งปลอดภัย 68

ถงั บรรจสุ ารทาความเย็นจะตอ้ งวางควา่ เพือ่ การดูดเกบ็ สารทาความเยน็ ออก และต้องมกี ระป๋อง
เสรมิ เพือ่ อัดประจสุ ารอย่างปลอดภยั และถูกต้อง

ตัวอย่างของถังแบบเติม:
ออกแบบและผลิตตามมาตรฐาน ADR หรือ DOT
ความจุ = 1 ลิตร
ปริมาณทีช่ าร์จ: R-290 = ประมาณ 370 กรัม
การตอ่ สายชารจ์ = 1/4" SAE (7/16" UNF)
ท่มี า : www.vulkan.com

ภาพที่ 3.6 ตลบั สารทาความเยน็ HC แบบเติม และอปุ กรณ์ชารจ์ – ชารจ์ ได้ประมาณ 370 กรัม

ตัวอย่างของถังบรรจสุ ารทาความเย็นแบบใช้แล้วทิง้ :
ความจุ = 0.75 ลิตร
ปริมาณทช่ี ารจ์ : R-600a = ประมาณ 420 กรมั
ถังแบบใชแ้ ล้วทิง้ สาหรบั ใช้กับสารทาความเย็น
บรสิ ุทธิเ์ ทา่ นน้ั !
ท่มี า : www.vulkan.com

ภาพท่ี 3.7 ถงั บรรจุสารทาความเยน็ แบบใชแ้ ล้วท้ิง (กระป๋อง/ ตลับ) และอปุ กรณ์ชาร์จสาหรบั HC

การจดั การใชส้ ารทาความเย็นท่ตี ิดไฟได้อยา่ งปลอดภัย 69

3.2 การให้รหสั สีและการตดิ ฉลากของถังบรรจุก๊าซอัดแรงดนั ท่ีใช้ในอุตสาหกรรมท่ัวไป

ถังที่บรรจุกา๊ ซทมี่ ีแรงดนั จะมีการใหร้ หสั ดว้ ยสี รวมท้ังติดฉลาก เพือ่ ท่จี ะสามารถตรวจส่ิงท่ีบรรจแุ ละ
ความเส่ยี งที่อาจเกิดขึ้นได้งา่ ย

3.2.1 การใหร้ หัสด้วยสี

ในภาพท่ี 3.8 แสดงถึงการให้รหัสด้วยสีสาหรับถังบรรจุก๊าซตามมาตรฐานของยุโรป EN1089-31 ซ่ึง
เป็นที่ยอมรับและใชก้ ันในหลายประเทศ การให้รหัสสนี ้ันสามารถมองเห็นได้ในระยะไกล โดยจะใช้บรเิ วณไหล่
ของถังและระบุถึงคุณลักษณะของก๊าซทีบ่ รรจุ (เปน็ พษิ ตดิ ไฟได้ ออกซไิ ดซ์ ก๊าซเฉือ่ ย) ส่วนการทาเครอ่ื งหมาย
รว่ มสาหรบั กา๊ ซทีบ่ รรจนุ ั้น จะทาบนฉลากสนิ คา้ อันตรายทีต่ ดิ อย่บู นไหล่ถัง ดงั ท่จี ะอธบิ ายในบทตอ่ ไป

แบ่งแยกตามชนิดของก๊าซ แบ่งแยกตามอันตราย

นา้ ตาลแดง อะซิทลิ นี เขียวสด กา๊ ซเฉื่อย

(ทาใหห้ ายใจไม่ออก)

ขาว ออกซเิ จน แดง ตดิ ไฟได้

การแยกประเภทของ ีส เขียวเขม้ อารก์ อน น้าเงินสด ออกซิไดซ์
ดา ไนโตรเจน เหลอื ง
เทา คาร์บอนไดออกไซด์ เป็นพิษ
ฮีเลยี ม กัดกร่อน
นา้ ตาล
การใหร้ หัสดว้ ยสสี าหรบั ถังบรรจุกา๊ ซท่ีใช้
ในอุตสาหกรรมท่ัวไป (ตามมาตรฐาน
EN1089-3 และข้อเสนอแนะของ EIGA
EU)

ภาพที่ 3.8 สีของถังจะกาหนดชนิดของกา๊ ซ (ข้อตกลงของสมาคมก๊าซอุตสาหกรรมแห่งยุโรป)

สขี องถังจะกาหนดชนดิ ของก๊าซ (ข้อตกลงของสมาคมกา๊ ซอุตสาหกรรมแห่งยโุ รป (Agreement of
the European Industrial Gases Association)):

 ก๊าซอุตสาหกรรม: สีเทา หรือสีเดยี วกบั บริเวณไหล่ถงั แต่ไม่ใช่สขี าว
 กา๊ ซพิเศษ: ไม่ระบุ
 กา๊ ซทางการแพทย/์ กา๊ ซสาหรบั สูดดม: สขี าว
 ถังอากาศสาหรับหายใจท่ใี ช้โดยกองดบั เพลิงหรือหน่วยกู้ภัย มกั จะมสี ัญญาณเตือนที่เป็นแสงวาบสี
เหลืองหรือแดง
1 EN 1089-3: ถังกา๊ ซท่ขี นสง่ ได้ – การบง่ ชถี้ ังบรรจุกา๊ ซ (ยกเวน้ LPG) การใหร้ หสั ด้วยสี

การจัดการใชส้ ารทาความเยน็ ท่ีติดไฟได้อยา่ งปลอดภยั 70

3.2.2 ฉลากสินคา้ อันตราย
ในกรณีของก๊าซพิเศษ อาจต้องแยกข้อมูลเก่ียวกับกฎหมายขนส่ง (DOT / ADN / ADR-RID) และ
คาส่งั หลายๆอยา่ ง ว่าดว้ ยสารอันตรายลงในสติ๊กเกอร์ เนอื่ งจากพน้ื ท่ีไมเ่ พยี งพอ

โปรดดบู ทที่ 2 หวั ขอ้ 2.3.2 เกี่ยวกบั ระบบฉลาก GHS สาหรบั การขนส่ง

ภาพท่ี 3.9 ตัวอยา่ งของฉลากสินค้าอันตราย (กา๊ ซอุตสาหกรรมทางเทคนคิ ) รปู ทรงและแบบสติ๊กเกอร์ที่
แสดงน้ี อาจแตกตา่ งกนั ตามแตผ่ ผู้ ลิตก๊าซ ข้อความและสัญลักษณ์จะต้องเป็นตามข้อกาหนดของกฎหมาย

ตารางที่ 3.2 หมายเลขแสดงข้อความและสัญลักษณ์จะตอ้ งเป็นตามข้อกาหนดของกฎหมาย

1 ข้อความแสดงอนั ตรายและคาเตอื น 6 หมายเลข UN – หมายเลขประจาตวั ของสาร
(ประโยค H & P ตาม GHS) (โปรดดดู า้ นลา่ ง

2 ฉลากแสดงอนั ตรายตามมาตรฐาน ADR/RID - DOT 7 ขอ้ มูลของผู้ผลติ กา๊ ซ

3 เชน่ ส่วนผสมของก๊าซ หรอื คณุ ภาพ 8 ข้อมลู เกย่ี วกบั ชื่อและท่อี ย่ขู องผูผ้ ลิต

4 ช่ือทางการค้าของก๊าซ 9 คาพดู ท่เี ปน็ สญั ญาณ

GHS – ระบบทใี่ ชเ้ หมอื นกันทั่วโลก

5 การกาหนดระหว่างประเทศ CAS (โปรดดขู า้ งล่าง) 10 (Global Harmonised System)

( โปรดดบู ทที่ 2)

ภาพที่ 3.10 ตัวอย่างฉลากสนิ ค้าอนั ตรายสาหรับ R-290 (โพรเพน) 71
การจัดการใชส้ ารทาความเยน็ ท่ีติดไฟได้อย่างปลอดภยั

ภาพที่ 3.11 ตัวอย่างของการทาเคร่อื งหมายบนถังที่ไมเ่ พยี งพอและเปน็ อันตราย (N2 ซา้ ย / O2 ขวา)

3.2.3 รหัสการลงทะเบยี นระหว่างประเทศ

มรี หัสการลงทะเบียนระหวา่ งประเทศหลายแบบทีใ่ ชส้ าหรับสารใดๆท่ีจะต้องมีการขนส่ง
หมายเลข UN (หมายเลขขององค์การสหประชาชาติ) คือตัวเลขสี่หลัก ซึ่งระบุถึงวัสดุที่อันตรายและขอ้ ยอ่ ย
เช่น ระเบิด ของเหลวที่ติดไฟจากของแข็งท่ีออกซิไดซ์ หรือของเหลวที่เป็นพิษ ฯลฯ ในกรอบของการขนส่งระหว่าง
ประเทศ สารอันตรายบางอย่างจะมีหมายเลข UN ของตัวเอง เช่น อะซิทิลีน มีหมายเลข UN 1001 ในขณะที่บางคร้ัง
กลุ่มสารเคมีหรือผลติ ภณั ฑ์ท่ีมีคุณลักษณะคลา้ ยกันจะได้รับหมายเลข UN เดียวกัน เช่น ของเหลวท่ีติดไฟได้ ถ้าไม่ได้
ระบุเป็นอ่ืน ให้ใช้หมายเลข UN1993 สารเคมีท่ีอยู่ในภาวะของแข็ง อาจได้รับหมายเลข UN ที่แตกต่างจากในระยะ
ของเหลว ถ้าลักษณะการเป็นอันตรายแตกต่างกันอย่างมีนัยสาคัญ ของเหลวที่มีระดับหน่วยงานต่างกันหรือความ
เข้มข้นของสว่ นผสม อาจได้รบั หมายเลข UN ท่แี ตกต่างกัน
หมายเลข UN อยู่ในช่วงต้ังแต่ UN 0004 ไปจนถึงประมาณ UN 3534 (UN 0001 – UN 0003 ไม่มีใช้อีก
แลว้ ) และได้รับการมอบหมายโดย United Nations เป็นคณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญด้านการขนสง่ สินค้าอันตราย ซง่ึ
ได้ตีพิมพ์ให้เป็นส่วนหนึ่งของข้อเสนอแนะเก่ียวกับการขนส่งสินค้าอันตราย ซึ่งอาจเรียกว่า “หนังสือสีส้ม”
ขอ้ เสนอแนะเหล่าน้ีไดน้ ามาใชโ้ ดยองค์กรด้านการควบคุมกฎระเบียบ ซึง่ รบั ผดิ ชอบต่อการขนส่งในรูปแบบต่างๆ ไม่
มีการกาหนดหมายเลข UN ใหแ้ กส่ ารทไ่ี ม่เป็นอันตราย สารเหลา่ นั้นจงึ ไมม่ ีหมายเลข UN
หมายเลข CAS (Chemical Abstracts Service) หรือหมายเลขลงทะเบียน CAS หรือหมายเลข
ทะเบียน CAS โดย CAS คือมาตรฐานที่กาหนดระหว่างประเทศสาหรับสารเคมี โดยจะมีหมายเลข CAS ที่ไม่
เหมือนกันสาหรบั สารเคมีแต่ละอย่างท่ีลงทะเบียนไวใ้ นฐานข้อมูล CAS หมายเลข CAS ประกอบด้วยตัวเลข 3
ส่วน แยกโดยเครื่องหมาย – (hyphens) สองตัว ตัวเลขตัวส่วนแรก อาจประกอบด้วยตัวเลขสูงสุด 7 หลัก
ส่วนที่สอง ประกอบด้วยตัวเลข 2 หลัก โดยตัวเลขเหล่าน้ี ได้รับการลงรหัสด้วยวิธีตรวจสอบข้อมูลด้วยการ
รวมตัวเลข (checksum) ซึ่งจะเป็นตัวเลขส่วนที่สาม และจึงค่อนข้างง่ายที่จะตรวจสอบความน่าเชื่อถือ
หมายเลข CAS นีจ้ ะใหต้ ามลาดับสูงข้ึน และไม่มีลาดับภายในทกุ วัน จะมีการลงทะเบียนสารเคมีใหม่ประมาณ
12,000 ชนดิ ในเดือนมถิ ุนายน พ.ศ. 2558 มีเคร่ืองหมายที่ใหไ้ ปแลว้ เกิน 100 ล้านเครอ่ื งหมาย

การจดั การใช้สารทาความเยน็ ท่ีติดไฟได้อย่างปลอดภยั 72

หมายเลข EC (EG – Nr.) ได้ให้คล้ายกับ CAS สาหรับสารอันตราย โดยมีกลุ่มประชาคมยุโรปเป็น
ผจู้ ดั การรายการสารเหล่าน้ี

หมายเลข EC อาจพบไดส้ าหรบั :
 สารใหม่หรอื เกา่ ทอ่ี ย่ใู นรายการสาร ภาคผนวก I ของคาสง่ั สหภาพยโุ รป 67/548
 EEC (กลุม่ ประชาคมเศรษฐกิจยโุ รป) สารเกา่ ในรายการ EINECS ทม่ี อี ยู่ (รายการสารเคมที ่ไี ด้รับ

แจ้งของยุโรป) ถา้ ไม่ไดอ้ ยใู่ นรายการของสารเคมี
 สารเคมใี หมใ่ นรายการสารเคมีใหมข่ อง ELINCS ถา้ ไม่ไดร้ วมอยใู่ นรายการของสารเคมี

3.3 การติดตงั้ ถงั บรรจสุ ารทาความเย็น

ถังทบี่ รรจุก๊าซท่ีมีแรงดนั จะมีการใหร้ หสั ดว้ ยสี รวมทัง้ ติดฉลาก เพอื่ ท่จี ะสามารถตรวจส่ิงท่ีบรรจุและ
ความเสี่ยงทอ่ี าจเกดิ ข้ึน

3.3.1 อปุ กรณป์ รับความดัน (Regulators)
อปุ กรณป์ รับความดันกา๊ ซ เป็นอปุ กรณ์
 ใช้ลดวามดนั ทส่ี ูงของถังกา๊ ซอัดแรงดนั ใหม้ คี วามดนั ในระดับท่ีปลอดภัยและเหมาะสม
 ถกู ออกแบบใช้งานสาหรับก๊าซโดยเฉพาะ ซงึ่ จะอย่ใู นช่วงแรงดนั ท่ีกาหนด
 ทาเพ่ือมาใช้เฉพาะกับถังอัดแรงดัน โดยต่อผ่านวาล์วของถัง ซ่ึงมีช่องต่อที่เปิดไว้เป็นพิเศษเพื่อรับ
กบั อุปกรณค์ วบคมุ ความดนั ทม่ี อี ย่เู ชงิ พาณิชย์ ถังเหล่านจี้ ะมรี อยบากเพ่อื บง่ ช้ี หรือมเี ส้นทีส่ ลกั ไวร้ อบตวั ถงั

จะต้องไม่ถอดหรือเปลี่ยนวาล์วของถังไม่ว่าจะในเวลาใด เพราะจะเป็นการเส่ยี งต่อความปลอดภัยของถัง

ต้องใช้อุปกรณป์ รบั ความดนั ให้ถูกต้องสาหรบั กา๊ ซในถงั เสมอ เนื่องจากถงั เหล่าน้ไี ด้รบั การออกแบบมา
เพ่อื ให้กา๊ ซไหลออกมาในอตั ราที่เหมาะสมสาหรับก๊าซชนดิ นั้น การใช้อุปกรณ์ปรบั ความดันทผ่ี ิด อาจทาให้ก๊าซ
บางอยา่ งมีปฏิกิรยิ ากบั วัสดุด้านในอุปกรณ์ปรับความดนั เชน่ วัสดทุ ี่ใชใ้ นอุปกรณ์ปรับความดนั บางอย่าง ไม่ได้
รับการออกแบบมาให้ใชก้ ับออกซิเจน และอาจเกดิ ประกายไฟหรือเกิดการระเบิดได้

โปรดดูบทท่ี 5 หัวขอ้ 5.5.3 เก่ียวกับถงั ไนโตรเจนแหง้ ทปี่ ราศจากออกซิเจนและอปุ กรณ์ปรบั ดนั

การจัดการใช้สารทาความเย็นทีต่ ดิ ไฟได้อยา่ งปลอดภัย 73

องคป์ ระกอบหลกั ของถงั ก๊าซโดยท่ัวไปและสว่ นประกอบของอปุ กรณค์ วบคุมความดัน ดงั แสดงในภาพที่ 3.12

2) ความดันท่ีใช้งาน 1) ความดนั ในถัง
4) วาล์วปรบั การไหล 3) วาล์วถงั

7) วาล์วกนั ไฟย้อนกลบั 5) ถังอดั แรงดัน

8) สายใช้งาน 6) วาล์วปรับความดัน

ภาพที่ 3.12 ถังก๊าซอดั แรงดันทั่วไปและส่วนประกอบของอปุ กรณ์ควบคมุ ความดนั
(O2)

ภาพที่ 3.13 ภาพซ้าย แสดงการห้ามเชือ่ มท่อส่งซึ่งมีอุปกรณ์ปรบั แรงดันติดกบั ท่อเขา้ กบั ถังกา๊ ซอดั แรงดนั
(ในท่ีนค้ี ือ N2) และภาพขวา แสดงการห้ามเชื่อมโดยไมม่ ีอุปกรณ์ควบคุมความดัน

อันตราย! อย่าเชื่อมต่อถังก๊าซอดั แรงดนั โดยไม่ใช้อุปกรณ์ควบคุมความดนั ทเ่ี หมาะสม
การใชถ้ งั กา๊ ซอัดแรงดันโดยไม่ตดิ อปุ กรณ์ควบคุมความดันท่ีเชอ่ื ถือได้ อาจนาไปสู่อบุ ัตเิ หตรุ า้ ยแรงซงึ่ ทาให้
บุคคลบาดเจบ็ ระบบทาความเยน็ เสยี หาย หรือสรา้ งความเสยี หายอ่ืนๆ ต่อทรพั ยส์ ินได้ !

 ภาพท่ี 3.14 ตวั เรอื นคอมเพรสเซอร์
(compressor housing) ทถี่ ูกทาลาย การใช้
OFDN ทผี่ ดิ สาหรบั การทดสอบแรงดันโดยไมม่ ี
อปุ กรณ์ควบคมุ ความดนั

การจดั การใชส้ ารทาความเย็นทต่ี ดิ ไฟได้อยา่ งปลอดภัย 74

3.3.1.1 การใช้อุปกรณค์ วบคมุ ความดนั อย่างปลอดภยั

ก่อนใช/้ การเตรยี มตัว

 ป้องกันวาล์วถังด้วยฝาถัง ถา้ ไม่ได้ใช้งานถังน้นั
 ตรวจสอบว่าไดป้ ลอ่ ยวาล์วควบคมุ ความดนั ของอปุ กรณ์ควบคมุ ความดัน เช่น การปิดวาล์ว กอ่ นที่

จะนามาตดิ กบั ตวั ถัง
 ถ้าอปุ กรณค์ วบคุมความดันมีตาหนิ หรือถา้ เกจวัดแรงดนั เสยี ใหเ้ ปลี่ยนทันที
 ถ้าสายหรอื ทอ่ มีสัญญาณของการเส่อื มสภาพ ให้ซ่อมโดยทนั ที
 รักษาอุปกรณ์ให้สะอาดอยู่เสมอ โดยเฉพาะอย่างย่ิง อุปกรณ์ควบคุมออกซิเจน จะต้องเก็บไว้ใน

บริเวณท่สี ะอาดเมื่อไม่ใชง้ าน

ระหวา่ งการใช้งาน

 ขณะทตี่ ดิ อปุ กรณ์ควบคมุ ความดันเข้ากบั ตวั ถัง ห้ามใครยืนบรเิ วณทต่ี ่ออุปกรณค์ วบคุมและวาลว์
 ค่อยๆ อัดแรงดันให้แก่อุปกรณ์ควบคุม และตรวจสอบให้แน่ใจว่าช่องวาล์วและอุปกรณ์ควบคุมชี้

ออกไปคนละทศิ ทางกบั คน ในขณะท่วี าลว์ ของถงั เปิดอยู่
 เปิดวาล์วอย่างเต็มท่ีระหว่างท่ีใช้ถัง เพื่อปรับปรุงรอยปิดด้านใน และช่วยป้องกันการรั่วซึมของ

ปะเกน็
 อย่าใชแ้ รงมากเกนิ ไป เพื่อพยายามเปิดวาลว์
 อย่าปลอ่ ยใหเ้ ปลวไฟหรอื มีแหล่งความรอ้ นมากๆ เข้ามาสมั ผัสกับถงั กา๊ ซ
 อยา่ ขนั ปิดอุปกรณ์ ในขณะทอ่ี ปุ กรณ์อย่ภู ายใต้มแี รงดนั

หลังการใช้งาน

 ปล่อยแรงดนั ออกให้หมดจากอุปกรณ์ควบคุมความดันเม่ือไมใ่ ช้งาน (ดว้ ยการเปดิ วาล์วอุปกรณ์ขา
ออกหลังจากปิดอปุ กรณ์ควบคมุ แลว้ )

 ปิดวาลว์ บนถงั ก๊าซเมอ่ื ไม่ใช้งาน
 อยา่ ใช้เปลวไฟเมื่อทดสอบหารอยรั่ว

การจัดการใชส้ ารทาความเย็นทต่ี ิดไฟได้อยา่ งปลอดภัย 75

3.3.1.2 การทดสอบหารอยรัว่ และรอยแตก
โปรดดูขอ้ มูลเกีย่ วกับการทดสอบหารอยรว่ั ในบทที่ 10

รายการตรวจสอบสาหรับการทดสอบหารอยร่ัว

1. เตรียมสว่ นผสมน้าสบู่ หรอื ใชข้ องเหลวเพ่อื ตรวจหารอยร่ัวทม่ี จี าหน่าย ตรวจสอบใหแ้ น่ใจวา่ น้ายา
ท่ีใชน้ ้นั สามารถใชไ้ ดก้ บั ก๊าซในระบบ (เชน่ ของเหลวบางอย่างน้นั ใช้กบั ออกซเิ จนไม่ได้ เพราะเศษ
ทเี่ หลืออาจทาใหเ้ กิดการจดุ ประกายตามธรรมชาต)ิ

2. ใส่แรงดนั ให้แก่ระบบ
3. ใช้ส่วนผสมนั้นกับรอยต่อท้ังหมด เช่น วาล์วถัง รอยต่อของอุปกรณ์ควบคุม รอยต่ออ่ืนๆ และ

สังเกตการณ์ก่อตัวของฟอง ถ้ามีฟองหรือโฟมของน้ายาตรวจหารอยร่ัวในระหว่างการทดสอบ
แสดงว่ามีการรวั่
4. ลดแรงดันจากอปุ กรณ์ และตรวจสอบรอยต่อท่ีเกดิ ฟอง
5. ทดสอบอีกครงั้ (ขั้นท่ี 2 และ 3)
6. ถ้าไมเ่ กิดฟองอีก แสดงวา่ ระบบไมร่ ัว่ และอาจจะใช้งานได้
7. ถา้ ไม่อาจแก้ไขรอยร่ัวได้ ไม่ควรใชร้ ะบบน้ัน

รอยร่ัวอาจเกิดขน้ึ ในส่วนใดก็ได้ของระบบก๊าซ โดยเฉพาะอย่างยง่ิ ในบรเิ วณข้อต่อ จงึ จาเป็นที่
ต้องมีการตรวจสอบอุปกรณ์ทุกช้ินเป็นประจา และดาเนินการแก้ไขก่อนใช้งาน นอกจากน้ีให้ตรวจหารอยร่ัว
เป็นประจาเมื่อมถี ังกา๊ ซอัดแรงดันได้ถูกรวมไว้กบั อปุ กรณ์ในที่ทางาน

3.3.2 องคป์ ระกอบของถังกา๊ ซแบบอดั แรงดันท่วั ไปและส่วนประกอบของอปุ กรณ์ควบคมุ ความดัน

ต่อไปน้ีจะได้อธิบายโดยละเอียดถึงช้ินส่วนท่ัวไปของถังก๊าซและส่วนประกอบของอุปกรณ์ควบคุม
ความดนั ใน ภาพที่ 3.12

3.3.2.1 ทางออกวาล์ว (valve outlet)

เพือ่ เหตผุ ลด้านความปลอดภัย ก๊าซท่ตี ดิ ไฟได้และกา๊ ซที่ไม่ติดไฟ จะมเี กลยี วสาหรับช่องปล่อยก๊าซ
ออกจากวาลว์ ถังในด้านตรงข้าม เพื่อป้องกันการเช่ือมต่อของอุปกรณ์ควบคุมที่ไม่ถูกต้องกับทางออกวาล์วถังก๊าซ

ก๊าซทไ่ี มต่ ดิ ไฟ (แบบธรรมดา)

ทางออกวาล์ว (valve outlet) สาหรับก๊าซ ภาพที่ 3.15 ไม่ติดไฟ : เกลยี วอยู่ดา้ นขวา
ท่ีไม่ติดไฟน้ัน ได้ขันเข้าไว้ด้านขวา (ขันตามเข็มนาฬิกา) ถัง (แบบธรรมดา)
ที่มีก๊าซท่ีไม่ติดไฟ/ไม่เป็นพิษ ท้ังหมดจะมีเกลียวด้านขวา
แบบด้ังเดิม ซ่ึงอาจบ่งช้ีได้จากการเชื่อมด้วยวิธีสลักเกลียว
เข้ากับอุปกรณ์ควบคุม (ภาพท่ี 3.15) ก๊าซท่ีไม่ติดไฟ อาจ
เกิดปฏิกิริยาออกซิไดซ์ได้ เช่น ออกซิเจน หรือไม่ติดไฟ ไม่
เปน็ พษิ เช่น ไนโตรเจน อารก์ อน และอากาศ

การจัดการใชส้ ารทาความเย็นท่ีติดไฟได้อยา่ งปลอดภยั 76

ก๊าซทต่ี ดิ ไฟได้ แบบมรี อยบาก

ชอ่ งออกของวาล์วสาหรับก๊าซท่ตี ิดไฟได้น้ัน ภาพท่ี 3.16 ติดไฟได้ : เกลียวอยดู่ ้านซา้ ย
จะขันทางซ้าย (ทวนเข็มนาฬิกา) และบ่งชี้ได้จากรอยบากท่ี (แบบมรี อยบาก)
ปรากฏที่ทางออกวาล์ว ถังที่บรรจุก๊าซท่ีติดไฟได้ เช่น อะซิ
ไทลีน (acetylene) ไฮโดรเจน โพรเพน (รวมท้ังถังเก็บสาร
ทาความเย็น HC แบบนากลับมาใช้ใหม่ได้) และส่วนผสมท่ี
มีก๊าซเช้ือเพลิง ทั้งหมดลว้ นมเี กลยี วต่ออยู่ทางด้านซ้าย

หา้ มใชเ้ ทป “เทฟลอน” บนอุปกรณ์ทต่ี ดิ เช่ือมก๊าซอัดแรงดัน (เกลียวแบบตรง) เม่ือสว่ นทป่ี ิดนัน้ ทาจาก
การเชื่อมต่อระหว่างโลหะกบั โลหะ การใช้เทปเทฟลอน จะทาให้เกลียวน้ันแผ่ออกไปและอ่อนแอลง ทาให้เพิ่ม
ความเป็นไปได้ท่จี ะรั่ว นอกจากนี้ เศษเทปชิน้ เล็กๆ ยังอาจติดอยูก่ ับกลไกของวาล์ว ทาใหว้ าล์วอาจใชง้ านไม่ได้

3.3.2.2 อุปกรณ์ปอ้ งกนั ไฟยอ้ นกลับ (Flashback-Arrestor)

อุปกรณ์ป้องกันไฟย้อนกลับ (flashback arrestor) คืออุปกรณ์ความปลอดภัยสาคัญท่ีใช้กับก๊าซ
เช้ือเพลิงเพื่อป้องกันไฟย้อนกลับและการไหม้ย้อนกลับ โดยเฉพาะอย่างย่ิง ในระหว่างการบัดกรี การเช่ือม หรือตัด
อุปกรณ์ โดยใช้ก๊าซเช้ือเพลิง ซงึ่ อุบัตเิ หตุอาจเกิดขึ้นได้จากวัสดุท่ีมีข้อผิดพลาดและแรงดันก๊าซที่ไม่ถูกต้อง ซ่ึงส่วน
ใหญจ่ ะเกดิ จากการขาดการฝึกอบรม หรอื การใชอ้ ุปกรณผ์ ิดวิธี

การเผาไหม้ยอ้ นกลบั

ในการเผาไหม้ย้อนกลับ (burn-back) เปลวไฟเผาไหม้โดยมีเสียงแตกกลับเข้าไปในหัวเช่ือม
ก๊าซที่ใช้ในการบัดกรี (การเช่ือม) เปลวไฟอาจจะดับหรือจุดข้ึนใหม่ในบริเวณที่เปิดหัวเช่ือม เมื่อมีการเผาไหม้
ย้อนกลับต่อไป เปลวไฟจะลุกลามผ่านหัวเชื่อมก๊าซ และมักจะไปถึงจุดท่ีก๊าซเช้ือเพลิงและออกซิเจนผสมกัน
ซ่ึงหมายถงึ ภายในท่ีจับ เสยี งแตกดงั จะตามดว้ ยเสียงหวีดหวิว

ไฟย้อนกลบั (Flashbacks)

ส่วนผสมของก๊าซในสายท่อส่งก๊าซสายหนึ่ง ร่วมกับการเผาไหม้เกิดย้อนกลับจากการจุด
ประกายอาจทาให้เกิดไฟย้อนกลับได้ ส่วนผสมของก๊าซ เกิดจากการไหลกลับของก๊าซ เช่น เม่ือก๊าซไหลด้วย
แรงดันสงู ไปยังสายทอ่ ส่งก๊าซทม่ี แี รงดันต่า

ในไฟย้อนกลับ เปลวไฟจะพุ่งกลับมาผ่านท่ีจับมายังสายท่อส่งก๊าซสายหนึ่ง โดยเปลวไฟจะ
ย้อนกลับผา่ นสายท่อน้ีด้วยความเรว็ เปน็ สองเท่าของเสียง จงึ ไมอ่ าจแกไ้ ขดว้ ยมอื ได้

การจดั การใช้สารทาความเยน็ ทีต่ ดิ ไฟได้อยา่ งปลอดภัย 77

ถ้าไฟย้อนกลับเกิดข้ึนในขณะใช้งาน จะทาให้เกิดอันตรายมาก! สายท่อส่งก๊าซระเบิด ไฟใหม่ท่ี
อปุ กรณป์ รบั ความดนั หรือในกรณีทเี่ ลวร้ายที่สดุ อาจเกดิ ระเบิดของถังกา๊ ซอัดแรงดนั หรือถังก๊าซใหญ่

อุปกรณ์ป้องกันไฟซ่ึงเป็นอุปกรณ์ด้านความปลอดภัยแบบถังอันเดียวน้ัน จะใช้คู่กันเป็นสองถัง
ติดแตล่ ะถงั อนั เดยี ว บนชนดิ ท่ีเช่อื มแบบมอื จับและชนิดทเี่ ชอ่ื มดว้ ยเครื่อง

ระดับความปลอดภัยที่ต้องการจะเกิดข้ึนเมื่ออุปกรณ์ด้านความปลอดภัยน้ันถูกนามาใช้กับท้ัง
ด้ามจับและอุปกรณ์ควบคุมความดัน จาเป็นอย่างย่ิงท่ีจะต้องมีการป้องกันท่อก๊าซเช้ือเพลิงและออกซิเจน
แยกกัน ทง้ั น้ีจะตอ้ งคอยเปล่ียนอุปกรณป์ อ้ งกนั ไฟยอ้ นกลบั อยู่เปน็ ประจา

การตดิ ตง้ั อุปกรณ์ปอ้ งกันไฟย้อนกลบั มีความจาเป็นอยา่ งย่ิงสาหรบั ขั้นตอนการบัดกรี การเชือ่ ม
หรือการตัด ข้อกาหนดสาหรับการออกแบบอุปกรณ์ป้องกนั ไฟย้อนกลับได้อธิบายไว้ใน EN 730, EN 746 และ
ISO 5175

ภาพท่ี 3.17 อปุ กรณป์ อ้ งกันไฟแบบทต่ี ่อกับที่จบั หวั เชอื่ มก๊าซซึง่ มีถังแยก

ภาพท่ี 3.18 อปุ กรณป์ อ้ งกนั ไฟแบบทตี่ ่อระหว่างสายทอ่ กา๊ ซของถังแตล่ ะถัง 78
การจัดการใชส้ ารทาความเย็นที่ติดไฟได้อย่างปลอดภยั

ภาพท่ี 3.19 อุปกรณ์ปอ้ งกนั ไฟยอ้ นกลับสาหรับกา๊ ซธรรมชาติ
ซึ่งจะใชก้ บั หัวเชอ่ื มก๊าซแรงดันต่าเท่าน้ัน (หวั ทอร์ช)

ในปัจจุบนั อปุ กรณป์ ้องกนั ไฟย้อนกลบั แต่ละแบบ มคี ุณลักษณะด้านความปลอดภัย 3 ประการ คอื

1. รับประกนั การย้อนกลับของก๊าซ:

การย้อนกลับของก๊าซซ่ึงอาจเกิดข้ึนได้ และจะทาให้เกิดการก่อตัวของส่วนผสมของก๊าซที่ไม่
ต้องการน้ัน สามารถป้องกนั ไดด้ ว้ ยวาล์วป้องกนั ก๊าซยอ้ นกลบั แบบติดสปริง การก่อตวั ของส่วนผสมของก๊าซที่มี
โอกาสระเบดิ สงู จึงเปน็ ไปไมไ่ ด้เพราะแผน่ กรองจะป้องกันกลไกโดยละเอยี ดไม่ใหเ้ กิดการปนเป้ือน ทีศ่ นู ย์กลาง
ของอุปกรณ์ป้องกันไฟย้อนกลับ จะมีถังดักซ่ึงมีองค์ประกอบการกันไฟด้วยแผ่นกรองท่ีเผาผนึก ซ่ึงจาเป็นใน
การหยดุ ไฟย้อนกลบั

2. อปุ กรณก์ ้นั เปลวไฟ:

กลไกนี้ได้ผลเพราะโครงสร้างที่มีลักษณะพรุนของวัสดุ เปลวไฟจะสลายตัวในการแตกสายของโครงที่
ถกู เผาผนึก ทาใหส้ ูญเสียพลังงานและเย็นตัวลง ในลกั ษณะน้ีไฟยอ้ นกลับทง้ั หมดจะดบั ลงภายในเสี้ยววนิ าที

3. วาลว์ จะปิดก๊าซเพอ่ื ควบคุมอุณหภมู ิ:

ก่อนท่ีวาล์วจะถึงอุณหภูมิวิกฤติ โครงพลาสติกจะละลายและกระตุ้นวาล์วสปริง การส่งก๊าซจะ
หยุดโดยทันที จึงไมถ่ ึงอณุ หภูมจิ ดุ ไฟวิกฤติ การเผาไหมย้ ้อนกลับจะหยุดและไม่ทาให้เกดิ ผลใดๆ

3.3.2.3 อุปกรณร์ ะบายแรงดัน (Pressure relief devices)

ถังส่วนใหญ่จะติดตั้งอุปกรณ์ระบายแรงดัน ในกรณีที่พบแรงดันส่วนเกินภายในถังก๊าซอัด
แรงดัน จะมีการออกแบบเพื่อปล่อยส่ิงท่ีบรรจุในถังออกมา อาจจะทั้งหมดหรือปล่อยแรงดันส่วนเกิน และปิด
อีกคร้ังหลังจากแรงดันกลับไปถึงจุดที่ต้องการแล้ว การปล่อยแรงดันน้ี ส่วนใหญ่จะเกิดขึ้นพร้อมกับเสียงสูง
อุปกรณร์ ะบายแรงดนั ทใี่ ช้กนั ท่ัวไปมอี ยู่ 3 ชนิด ได้แก่

การจัดการใช้สารทาความเยน็ ทต่ี ิดไฟได้อย่างปลอดภยั 79

1. แผ่นประทแุ ตก (Burst disc) ภาพท่ี 3.19 แผน่ ประทุแตก
แผ่นประทุแตก (ใช้มากที่สุด): คือฟิวส์ ภาพท่ี 3.20 ปล๊กั หลอมละลาย
แรงดันท่ีป้องกันถังก๊าซอัดแรงดันหรือระบบไม่ให้เสียหาย
จากแรงดันดว้ ยการทาลายเย่ือที่ทิ้งได้ ในกรณที ่ีแรงดันสูง
เกนิ ไป วาล์วนไ้ี ด้รับการออกแบบให้ระเบิด ปลอ่ ยทางเดิน
ก๊าซเปิดเพื่อให้ก๊าซออกไปให้หมด แผ่นประทุแตกคือจุด
แตกหักท่ีได้กาหนดไว้ก่อน เช่น ถังคาร์บอนไดออกไซด์
(CO2) จะติดตั้งแผ่นประทุแตก ซ่ึงทางานท่ีความดัน
ประมาณ 207 บาร์ และตดิ อยู่ในวาลว์ ถัง

2. ปลั๊กหลอมละลาย (Fusible plugs)
ปลั๊กหลอมละลาย ได้รับการออกแบบมา
ให้หลอมละลาย เพื่อปล่อยก๊าซที่อยู่ในถังออกมาท้ังหมด
ปลั๊กหลอมละลาย คือกระบอกโลหะ (โดยท่ัวไปจะเป็น
ทองแดง ทองเหลือง หรือโลหะผสมของทองแดงกับดีบุก)
ซึ่งมีรูบัดกรีทรงกรวย อุณหภูมิละลายในการบัดกรีน้ีจะ
กาหนดอุณหภูมิที่กระตุ้นอุปกรณ์ ปล๊ักหลอมละลายยัง
แสดงถึงจุดแตกหักที่กาหนดไว้ล่วงหน้า (แรงดันและ
อุณหภูมิ) ตัวอย่าง ถังอะซิทีลีน ติดปลั๊กหลอมละลายซึ่ง
ละลายที่อณุ หภมู ิ 100 องศาเซลเซยี ส

3. วาลว์ ระบายแรงดัน
วาล์วระบายแรงดันได้รับการออกแบบมา
เพื่อระบายแรงดันส่วนเกิน และปิดลงอีกคร้ังหลังจากได้
ระบายแรงดันส่วนเกินออกไปหมดแล้ว โดยกฎหมาย
กาหนดให้ถังหรือกระป๋องโพรเพนหรือ LPG ท้ังหมดต้อง
ติดวาล์วระบายแรงดัน เพราะเป็นวาล์วท่ีสาคัญและ
จาเป็นท่ีสุดอย่างหน่ึงสาหรับถังท่ีบรรจุก๊าซที่ติดไฟได้
ตัวอย่าง ถัง LPG อาจติดวาล์วระบายแรงดัน ซ่ึงทางานที่
แรงดนั ประมาณ 26 บาร์

การจดั การใชส้ ารทาความเย็นทต่ี ดิ ไฟได้อย่างปลอดภยั ภาพท่ี 3.21 วาลว์ ถัง LPG พร้อมทงั้
วาลว์ ระบายแรงดัน

80

3.4 ถังสาหรับใช้งาน

3.4.1 อุปกรณป์ อ้ งกนั ความปลอดภัยบคุ คล (PPE) (Personal Protective Equipment)

เมื่อใช้ก๊าซอัดแรงดันจาเป็นต้องมีอุปกรณ์ป้องกันความปลอดภัยบุคคลในที่ทางานหรือห้องทดลอง
ตามมาตรฐาน รวมท้งั แว่นนิรภัยและเส้ือผา้ ที่ต้องใช้ในการทางาน โปรดดูรายละเอียดเก่ียวกับการหยิบจับวัสดุ
อย่างปลอดภัยใน MSDS นอกจากน้ี ยังอาจต้องใช้ถุงมือนิรภัย โดยขึ้นอยู่กับอันตรายด้านเคมีหรือกายภาพ
ของกา๊ ซและเม่อื เคลื่อนยา้ ยหรือขนส่งถังก๊าซ จะต้องใชร้ องเท้าแบบมสี ่วนหุม้ นวิ้ เท้าทแ่ี ข็ง

โปรดดบู ทที่ 2 สาหรับรายละเอียดเกี่ยวกับ PPE และ MSDS

เม่ือทางานกับกา๊ ซท่ีตดิ ไฟได้ (สารทาความเย็น อะซิทีลนี ไฮโดรเจน LPG) ต้องสวมเสื้อผ้าท่ีเป็นผ้าฝ้าย
เท่านั้น หลีกเลี่ยงผ้าเส้นใยสังเคราะห์เพราะทาใหเ้ กดิ ประกายไฟฟ้าสถติ ซงึ่ อาจจุดประกายก๊าซท่ีติดไฟได้

3.4.2 การจดั การและการใช้ถังกา๊ ซ

เม่ือยกถังก๊าซอัดแรงดัน ใหใ้ ช้ความระมดั ระวัง เน่อื งจาก:
 ถังน้นั หนกั และเคล่ือนยา้ ยไดย้ าก
 การยกอย่างไม่ถกู ตอ้ งอาจสง่ ผลใหเ้ กดิ อาการเคล็ด ตงึ ลม้ เป็นแผลหรอื กระดกู หักได้
 อาจเกิดอันตรายอนื่ ๆ เชน่ ไฟไหม้ ระเบดิ ไหม้จากสารเคมี เปน็ พิษ และไหมจ้ ากความเย็น ถ้ากา๊ ซ
ร่วั ออกมาจากถงั เพราะการยกทีผ่ ิดพลาด
ผูย้ กถงั กา๊ ซอัดแรงดันจะต้องค้นุ เคยกับอนั ตรายน้ี และผ่านการอบรมเทคนิคการยกถังก๊าซอยา่ งถูกต้อง

การจดั ตัง้ สถานทที่ างาน

 ควรติดถังไว้กับกาแพงด้วยที่รัดยึดถังหรือแท่นที่เหมาะสมในลักษณะตั้งตรง แล้วใช้โซ่หรือสายรัด
ถัง (ห้ามใช้ลวด) เหนือจุดกลางถัง แตใ่ ห้ตา่ กว่าไหล่ถัง

 ตรวจสอบให้แน่ใจวา่ ถงั ในบรเิ วณที่ทางานจะตอ้ งติดอุปกรณ์ควบคมุ ความดัน ซง่ึ ไดร้ ับการออกแบบ
มาสาหรับกา๊ ซน้ันโดยเฉพาะ และทาเครือ่ งหมายเพือ่ แสดงแรงดันของถังสูงสุด

 หา้ มใชอ้ ุปกรณป์ รบั ท่ที าเองหรอื การบงั คบั โดยเชอ่ื มตอ่ ระหวา่ งวาล์วถังและอุปกรณก์ ารจดั การก๊าซ
 ห้ามใช้อุปกรณ์หลอ่ ลน่ื สารประกอบเพ่ือเชือ่ มต่อ หรือเทปซีลพันกับวาล์วถัง อุปกรณ์ที่ติดต้ัง หรือ

พนั เกลยี วของอปุ กรณ์ควบคมุ นอกจากวา่ ทางผู้ผลติ จะระบไุ ว้
 ตรวจสอบให้แน่ใจวา่ ระบบควบคุมความดนั จะต้องประกอบดว้ ยเกจวดั 2 สว่ น เพ่อื แสดงถึงแรงดัน

ถังและแรงดันที่ออกจากถงั
 ถ้าถงั เกบ็ กา๊ ซต้นกาเนดิ อยู่ดา้ นนอกที่ทางาน ใหต้ ิดตง้ั อุปกรณค์ วบคุมความดันและเกจวัดคงที่ในจุด

ทใ่ี ชง้ านเพื่อแสดงแรงดันท่ีปล่อยออกด้วย
 ตรวจสอบใหแ้ น่ใจว่าถงั มวี าล์วปดิ ด้วยมือ

การจัดการใชส้ ารทาความเยน็ ท่ตี ิดไฟได้อยา่ งปลอดภัย 81

ขณะทีใ่ ช้งานตอ้ งเชื่อมถงั เขา้ กบั ระบบส่งก๊าซ ซึง่ ออกแบบโดยผู้ท่มี คี ณุ สมบตั ิตามกาหนด
ถงั กา๊ ซอดั แรงดัน จะตอ้ งถอื ว่า “ใช้งาน” ถ้า :
 มีการเชื่อมต่อผ่านอปุ กรณ์ควบคุมความดนั เพอ่ื ส่งก๊าซ
 มีการเชือ่ มตอ่ กับทางเข้าออกหลายทางเพื่อใช้สง่ ก๊าซหรือของเหลว
 ถังเด่ียวยดึ ตดิ กับถงั ท่ีเชื่อมกบั ระบบส่งก๊าซ ซงึ่ ทาหนา้ ทเี่ ป็นถังสารองสาหรับระบบนั้น

ถังที่ไม่ได้ใช้งาน จะต้องไม่เก็บไวใ้ นบรเิ วณที่ทางาน

3.4.3 อุบัติเหตุ
ถ้ากา๊ ซร่ัวจากถงั ให้ดาเนนิ ตามขน้ั ตอนที่ระบไุ ว้ในภาพท่ี 3.22

ส่งสญั ญาณเตอื น เรยี กบริการฉกุ เฉินและให้
คาแนะนาเกย่ี วกบั ถงั กา๊ ซที่เกยี่ วขอ้ ง

อพยพคนออกไปจาก
บริเวณนัน้

ทา่ นสามารถบง่ ชี้ถงั ก๊าซทเ่ี กย่ี วขอ้ งไดห้ รือไม่? ตรวจสอบคาแนะนาเป็นลายลักษณอ์ ักษร
รวมทั้งฉลากของผลิตภณั ฑแ์ ละฉลากเกี่ยวกบั อันตราย

ไมไ่ ด้ ไไดด้้

อพยพคนออกจากบริเวณนนั้ ตดิ ไฟได้ เชน่ โพรเพน อืน่ ๆ (รวมทั้งกา๊ ซพษิ
และรอบรกิ ารฉุกเฉนิ อะซทิ ีลนี เชน่ แอมโมเนยี )

สวมอปุ กรณ์สว่ นบุคคลท่ี สวมอปุ กรณ์ป้องกันส่วนบุคคล
เหมาะสมนาแหล่งจดุ ไฟออกไป ทเ่ี หมาะสม

แยกแหล่งทมี่ าของการรวั่ ออกไป
(ถ้าสามารถทาไดอ้ ยา่ งปลอดภัย)

รอบรกิ ารฉุกเฉิน
ภาพที่ 3.22 ขั้นตอนดาเนินการฉกุ เฉนิ / เหตกุ ารณ์เก่ยี วกับก๊าซรั่วออกจากถัง

การจดั การใชส้ ารทาความเยน็ ท่ตี ิดไฟได้อย่างปลอดภัย 82

3.5 การเกบ็ ถัง

3.5.1 แนวปฏิบตั ทิ วั่ ไปในการเกบ็ ถังก๊าซ

ถังก๊าซอัดแรงดันอาจเก็บไว้ด้านนอกหรือด้านในอาคารก็ได้ สาหรับรายละเอียดอย่างสมบูรณ์ในการ
เก็บถงั ก๊าซอดั แรงดันอย่างปลอดภัย พบไดใ้ นกฎระเบยี บและมาตรฐานระดบั ประเทศทใ่ี ชบ้ งั คบั

3.5.1.1 อนั ตรายและข้อควรระวัง

อันตราย: มีความเส่ียงต่อการเกิดไฟหรอื ระเบดิ เมือ่ เกบ็ ถงั กา๊ ซอัดแรงดนั

ข้อควรระวงั โดยท่วั ไปสาหรบั บริเวณท่เี กบ็ ถงั กา๊ ซ

 บริเวณท่ีเก็บถงั กา๊ ซจะตอ้ งระบใุ หช้ ดั เจนดว้ ยสญั ลกั ษณ์ทีม่ องเห็นได้ โดยระบุชื่อของก๊าซทีเ่ ก็บไว้
 อาคารหรือบริเวณที่เก็บ จะต้องทนไฟ มีการระบายอากาศท่ีดี แห้ง ตั้งอยู่ไกลจากแหล่งจุดไฟหรือ

ความร้อนที่มากเกิน และอยู่ห่างจากสาเหตุของการกัดกร่อน (เช่น น้ามากเกิน กรด เกลือ สารเคมี
หรือควนั จากสารเคมี เช่น จากกระบวนการทางอุตสาหกรรม)
 ก๊าซตา่ งชนิดกันไมส่ ามารถเก็บรวมกันได้ (โปรดดูด้านลา่ ง)
 ถังทบ่ี รรจเุ ตม็ จะตอ้ งเกบ็ แยกจากถังเปล่าและระบุให้ชดั เจน
 จะต้องมเี คร่ืองดับเพลงิ อยู่ในบรเิ วณที่เขา้ ถึงง่าย
 บริเวณที่เก็บถัง จะต้องป้องกันมิให้มีผู้ท่ีไม่ได้รับอนุญาตเข้ามาทาลายได้ ห้ามผู้ท่ีมิได้รับอนุญาตเข้า
มายงั หอ้ งเกบ็ โดยตอ้ งติดป้ายแจ้งไวบ้ ริเวณทางเข้าหอ้ งเก็บถังก๊าซ
ถงั :
 เก็บถังกา๊ ซอัดแรงดนั ไว้ในลักษณะตั้งตรงเม่ือเป็นไปได้ แต่ถ้าเก็บในแนวนอน ใหก้ ัน้ ไวม้ ใิ หถ้ ังกลงิ้ ได้
 ขอ้ ยกเวน้ : ถงั ก๊าซท่ที าใหเ้ ป็นของเหลว โดยทวั่ ไปจะตอ้ งเกบ็ ในลกั ษณะต้งั ตรง
 ยดึ ถังกา๊ ซอดั แรงดนั ที่ตง้ั อยู่ไว้มิใหค้ วา่ และตกลงมา
 ยดึ วาล์วไว้ดว้ ยฝาครอบ ถา้ จาเป็น ให้ขนั นอ็ ตปิดไว้
 ไมอ่ นุญาตใหย้ า้ ยก๊าซอดั แรงดันจากถงั หน่ึงไปยังอีกถังหนึ่งในห้องเก็บถังก๊าซ

ถังก๊าซอัดแรงดันท่ีไม่เข้ากัน จะต้องแยกไว้ในระหว่างการจดั เก็บ ตามตารางที่ 3.4 และให้ปฏิบัติตาม
กฎเกณฑ์สาหรับการเกบ็ ถงั ก๊าซไวใ้ นอาคารและนอกอาคาร

ขอ้ กาหนดในการแยกโดยทั่วไปคือ :
 ก๊าซท่ีตดิ ไฟได้จะตอ้ งเกบ็ ให้ห่างจากกา๊ ซท่ีออกซิไดซ์
 กา๊ ซเฉอื่ ยอาจเก็บไว้กับกา๊ ซท่ีติดไฟไดห้ รือกา๊ ซท่ีออกซิไดซ์
 ก๊าซไฮโดรคารบ์ อน จะต้องเก็บไวห้ ่างจากก๊าซอดั แรงดันท่ีติดไฟได้อย่างน้อย 2 เมตร และห่างจาก
ถังบรรจุของเหลวที่ติดไฟได้ สนั ดาปได้ ออกซิไดซ์ กดั กร่อน หรือเป็นพิษ ห่างอย่างนอ้ ย 6 เมตร

การจัดการใชส้ ารทาความเยน็ ทีต่ ิดไฟได้อย่างปลอดภยั 83

ตารางที่ 3.3 การเก็บถงั ก๊าซชนิดตา่ งๆรว่ มกนั

ประเภท ตดิ ไฟ ก๊าซเฉือ่ ย เปน็ พิษ กดั กรอ่ น ออกซิไดซ์

ติดไฟได้ เก็บร่วมกันได้ เกบ็ รว่ มกนั ไมไ่ ด!้ เกบ็ ร่วมกนั ไมไ่ ด!้ เก็บร่วมกันไม่ได!้
ก๊าซเฉื่อย
เป็นพษิ เก็บร่วมกนั ได้ เก็บร่วมกนั ได้ เก็บร่วมกันได้ เกบ็ รว่ มกันได้
เกบ็ รว่ มกันไม่ได!้
กดั กรอ่ น เกบ็ ร่วมกนั ไม่ได!้ เกบ็ รว่ มกันได้ เกบ็ รว่ มกนั ไมไ่ ด้ เกบ็ รว่ มกันไม่ได้
เกบ็ รว่ มกันไม่ได!้ เกบ็ ร่วมกันได้ ต้องเกบ็ ห่างอย่าง ต้องเก็บหา่ งอย่าง
ออกซิไดซ์ เกบ็ ร่วมกนั ได้
นอ้ ย 2 เมตร! นอ้ ย 2 เมตร!

เก็บรว่ มกันไม่ได้ เกบ็ ร่วมกนั ไม่ได้
ตอ้ งเก็บหา่ งอย่าง ต้องเก็บห่างอยา่ ง

นอ้ ย 2 เมตร! นอ้ ย 2 เมตร!

เก็บรว่ มกันไมไ่ ด้ เก็บร่วมกนั ไมไ่ ด้
ต้องเกบ็ ห่างอยา่ ง ต้องเก็บหา่ งอยา่ ง

น้อย 2 เมตร! น้อย 2 เมตร!

3.5.2 การเกบ็ ถังกา๊ ซอัดแรงดันและก๊าซที่ทาให้เปน็ ของเหลวภายในอาคาร
3.5.2.1 ข้อควรระวัง

ใกล้หมอ้ นา้ รอ้ น ห้องที่อย่ใู ต้
ทอ่ ไอน้าหรือน้า ระดบั พืน้ ดิน/
ร้อน หรือแหลง่ หอ้ งใตด้ ิน *
ความร้อนอื่นๆ
ทางขึน้
บนั ได

ห้อง ส่วนทห่ี า้ มเก็บ เฉลียงและ
ทางาน ภายในอาคาร ทางเดนิ
ระหวา่ งหอ้ ง

โรงรถ สนาม
แคบๆ

ประตูหรอื
เส้นทางออก

ภาพที่ 3.23 ขอ้ ควรระวงั สว่ นท่หี ้ามเกบ็ ถงั ก๊าซอัดแรงดนั ภายในอาคาร 84
การจดั การใช้สารทาความเยน็ ท่ตี ิดไฟได้อย่างปลอดภัย

*ข้อยกเว้น : การเก็บไว้ต่ากว่าระดับพ้ืนดินนั้นทาได้ ถ้าพ้ืนของห้องเก็บถังก๊าซนั้นไม่ได้ลึกกว่า 1.5 เมตร
ต่ากว่าระดับพื้นดิน และถ้าห้องน้ันมีการระบายอากาศตามธรรมชาติ โดยการระบายอากาศข้ามส่วนทั้งหมดนั้น
≥ 10% ของพนื้ ทพ่ี ืน้ ห้อง และไม่ได้เกบ็ ถังท่บี รรจุกา๊ ซที่ทาให้เป็นของเหลวมากกว่า 50 ถงั

3.5.2.2 ห้องเกบ็ ถงั กา๊ ซภายในอาคาร

รายการตอ่ ไปน้ี คอื ขอ้ กาหนดสาหรบั หอ้ งเกบ็ ถงั กา๊ ซ

การจดั ตั้งห้องเก็บถงั กา๊ ซ

 เพดาน ผนงั กนั้ และกาแพงด้านนอกของห้องเกบ็ ถงั ก๊าซ อยา่ งน้อยจะตอ้ งกนั ไฟ สว่ นทีป่ พู ้นื จะต้องทา
จากวัสดกุ ันไฟ

 หลงั คาจะต้องทนตอ่ ประกายไฟทีล่ อยมาและความรอ้ นจากรังสีต่างๆ
 ห้องเก็บถังก๊าซท่ีติดกับเส้นทางสัญจรสาธารณะ จะต้องสร้างขึ้นโดยกาแพงของด้านนี้ต้องไม่มีประตู

และมีความสงู ถึง 2.00 เมตร โดยไม่มีหนา้ ตา่ งที่เปิดไดห้ รอื ส่วนทเ่ี ปิดไดอ้ นื่ ๆ
 หอ้ งเกบ็ ถงั กา๊ ซจะตอ้ งแยกจากห้องอืน่ ท่ีอย่ตู ดิ กัน ด้วยประตูกันไฟทีป่ ดิ เองได้
 ในห้องเก็บถังก๊าซ จะต้องไม่มีส่วนเปิดเพ่ือทาความสะอาดท่ีเป็นหลุม ช่อง ที่ระบายน้าที่พ้ืน และ

ปล่องไฟ
 หอ้ งเก็บถงั ก๊าซจะต้องมีการระบายอากาศเพยี งพอ การระบายอากาศตามธรรมชาตนิ ้ันเพียงพอ ถ้ามี

ช่องอากาศเข้าและออกโดยตรง โดยมีการะบายอากาศตรงกันข้ามอย่างน้อย 1/100 ของบริเวณพื้น
ห้อง โดยตรงไปยงั ด้านนอกหอ้ ง
 หอ้ งเกบ็ ถงั กา๊ ซตอ้ งมีแสงสวา่ งที่เพียงพอ

สภาพในการเก็บถังกา๊ ซ

 จดั ให้ชอ่ งระบายอากาศทแยงมมุ ในหอ้ ง
 อยา่ เกบ็ ถังกา๊ ซอดั แรงดันรวมกับวสั ดทุ ีต่ ดิ ไฟได้ เช่น ไมแ้ ละกระดาษ
 ตรวจสอบให้แนใ่ จวา่ ไดว้ างถงั กา๊ ซไว้มน่ั คงบนพื้นราบและแข็ง
 อยา่ เก็บถงั กา๊ ซทเี่ ติมแล้วใกลก้ ับแหลง่ ความร้อน
 ระยะหา่ งจากถงั ก๊าซอดั แรงดันไปยงั เคร่ืองทาความร้อน อย่างนอ้ ยต้อง 0.50 เมตร

ก๊าซท่ตี ิดไฟได้

 หอ้ งเกบ็ ถงั ก๊าซอัดแรงดนั ซึง่ มีกา๊ ซที่ติดไฟได้ จะตอ้ งมที างออกไปข้างนอกอยา่ งน้อยหน่งึ ทาง
 ในห้องเก็บถังก๊าซท่ีติดไฟได้ จะใช้ได้เฉพาะระบบไฟฟ้าและอุปกรณ์ซ่ึงออกแบบมาให้กันระเบิดแล้ว

เทา่ นัน้


การจดั การใชส้ ารทาความเยน็ ทีต่ ิดไฟได้อยา่ งปลอดภยั 85

ห้องเก็บถังก๊าซจะต้องทาเคร่ืองหมายไว้ให้เหมาะสม สัญลักษณ์ต่อไปน้ี คือตัวอย่างที่อาจนาไปแสดง
ในห้องเก็บถงั ก๊าซ/ บนประตูของหอ้ งเก็บถังกา๊ ซ:

ภาพที่ 3.24 สญั ลักษณต์ ่อไปนี้ คือตัวอยา่ งท่ีอาจนาไปแสดงใน
หอ้ งเก็บถงั ก๊าซ/ บนประตูของหอ้ งเก็บถงั กา๊ ซ:

การระบายอากาศของบริเวณเกบ็ ถังกา๊ ซคอื เรื่องสาคัญ ดงั ทีไ่ ด้แสดงไวใ้ นภาพตอ่ ไปนี้ :

ภาพท่ี 3.25 การจัดบรเิ วณห้องเก็บถังก๊าซภายในอาคารและ 86
การออกแบบการระบายอากาศตรงกนั ขา้ มห้อง (ทแยงมุม)

การจัดการใชส้ ารทาความเยน็ ที่ตดิ ไฟได้อย่างปลอดภัย

ขนาดของบริเวณทไ่ี ด้รับความคมุ้ ครอง สาหรับถงั ก๊าซอัดแรงดันและแบบเปลี่ยนเป็นของเหลวท่ีติดไฟ
ไดซ้ ง่ึ เก็บไวใ้ นอาคาร ได้แสดงไว้ในภาพท่ี 3.26 และภาพท่ี 3.27

ก๊าซทีเ่ บากว่าอากาศ

ภาพที่ 3.26 บริเวณคมุ้ ครองภายในอาคาร สาหรบั ก๊าซทีเ่ บากวา่ อากาศ
ก๊าซทีห่ นักกวา่ อากาศ

ภาพท่ี 3.27 บริเวณคมุ้ ครองภายในอาคาร สาหรับก๊าซทห่ี นกั กวา่ อากาศ

การจัดการใชส้ ารทาความเยน็ ท่ีตดิ ไฟได้อยา่ งปลอดภัย 87

3.5.3 พนื้ ท่ีเก็บถังก๊าซอัดแรงดันและก๊าซทเ่ี ปลี่ยนเปน็ ของเหลวซึ่งอยภู่ ายนอกอาคาร
3.5.3.1 ข้อควรระวัง

ใกลห้ ลมุ เสน้ ทางและ สนาม
คลอง ทอ่ ทางเดิน แคบๆ
ระบายนา้ ระหวา่ ง
และห้องที่อยู่ อาคาร
ตา่ กว่า
ส่วนท่หี ้าม
เกบ็ ภายนอก

อาคาร

หา้ มเผชิญ ประตหู รือ
แสงอาทิตย์ เสน้ ทาง
โดยตรง ออก

ภาพท่ี 3.28 ขอ้ ควรระวงั ส่วนท่ีหา้ มเก็บถังก๊าซอัดแรงดนั ภายในอาคาร

3.5.3.2 หอ้ งเกบ็ ถังกา๊ ซภายนอกอาคาร
รายการตอ่ ไปนี้ คอื ขอ้ กาหนดสาหรับหอ้ งเก็บถงั กา๊ ซ

การจดั ตัง้ หอ้ งเก็บถังกา๊ ซนอกอาคาร

 หอ้ งเก็บถังกา๊ ซในบรเิ วณดา้ นนอกทไี่ ม่ปิดมิดชดิ จะตอ้ งกั้นร้ัวไว้
 ระยะท่ีปลอดภัยต้อง ≥ 5.00 เมตร จากบริเวณใกล้เคียงและอุปกรณ์ จะต้องเฝ้าระวังถ้ามีอันตราย

เชน่ ถ้าความรอ้ นทเ่ี ป็นอนั ตรายอาจเกดิ ขึ้นได้
 บริเวณที่ค้มุ ครองจะตอ้ งไมข่ ยายไปสทู่ รัพยส์ ินทอี่ ยู่ข้างเคยี งและพนื้ ทจ่ี ราจรสาธารณะ
ก๊าซทตี่ ดิ ไฟได้
 สาหรับถังก๊าซอัดแรงดันท่ีติดไฟได้ บริเวณน้ันจะต้องไม่มีแหล่งจุดไฟ หลุม ช่อง ท่อระบายน้าที่พื้น

หรอื บนั ไดหอ้ งใตด้ นิ
 ถังก๊าซท่ีติดไฟได้ หรือก๊าซท่ีเป็นพิษเฉียบพลัน ประเภท 1 หรือ 2 ซึ่งอยู่ติดกับเส้นทางจราจร

สาธารณะ จะตอ้ งแยกออกมาในดา้ นท่ีตดิ กบั เสน้ ทางจราจรนั้น ด้วยกาแพงท่ไี มม่ ีประตู
สภาพในการเกบ็
 บริเวณคุ้มครอง ต้องกั้นไว้ด้วยกาแพงท่ีเปิดเองได้ซ่ึงเป็นวัสดุที่ไม่ติดไฟ ซึ่งมีความสูงอย่างน้อย 2.00

เมตร ไมเ่ กิน 2 ด้าน
 ป้องกันถังกา๊ ซอดั แรงดนั และกา๊ ซที่เปลี่ยนเปน็ ของเหลวให้พ้นจากการโดนแสงอาทิตยโ์ ดยตรง

การจัดการใชส้ ารทาความเยน็ ทตี่ ิดไฟได้อยา่ งปลอดภยั 88

ห้องเก็บถังก๊าซจะต้องทาเคร่ืองหมายไว้ให้เหมาะสม สัญญาณต่อไปนี้ คือตัวอย่างท่ีอาจนาไป
แสดงในหอ้ งเกบ็ ถังก๊าซ/ บนประตขู องหอ้ งเกบ็ ถังก๊าซ:

ภาพที่ 3.29 สัญลักษณต์ ่อไปน้ี คือตวั อยา่ งที่อาจนาไปแสดงใน
หอ้ งเก็บถังก๊าซ/ บนประตูของห้องเก็บถงั ก๊าซ:

ขนาดของบริเวณท่ีได้รับความคุ้มครองสาหรับถังก๊าซอัดแรงดันและแบบเปลี่ยนเป็นของเหลว
ท่ตี ดิ ไฟได้ซ่งึ เกบ็ ไว้นอกอาคาร ไดแ้ สดงไว้ในภาพท่ี 3.30 และภาพท่ี 3.31

กา๊ ซที่เบากว่าอากาศ

ภาพที่ 3.30 บริเวณคุ้มครองภายนอกอาคาร สาหรับก๊าซที่เบากวา่ อากาศ
ก๊าซทหี่ นักกวา่ อากาศ

ภาพท่ี 3.31 บริเวณคุ้มครองภายนอกอาคารสาหรบั ก๊าซท่ีหนักกว่าอากาศ 89
การจดั การใชส้ ารทาความเย็นทตี่ ิดไฟได้อยา่ งปลอดภยั

3.6 การขนสง่

3.6.1 แนวปฏบิ ตั ทิ ว่ั ไปสาหรับการขนสง่ ถงั กา๊ ซ
อันตรายและข้อควรระวัง เมอ่ื ขนส่งถังก๊าซอดั แรงดนั มคี วามเสยี่ งต่อการเกิดไฟและระเบิด

ข้อควรระวงั

 ถงั กา๊ ซอัดแรงดันจะต้องตดิ ฉลากไวต้ ามกฎ GHS ( โปรดดบู ทที่ 2 หวั ข้อ 2.3.2)
 อย่าเคลื่อนย้ายถัง ซ่ึงมีอุปกรณ์ควบคมุ ความดนั ตดิ อยู่
 ปิดฝาถงั ระหว่างขนสง่
 ปลอ่ ยฝาถงั ไวเ้ ช่นน้ัน จนกวา่ ถังจะปลอดภยั และพร้อมใช้งาน
 เมือ่ ยกถงั ก๊าซอัดแรงดนั อุปกรณค์ วามปลอดภยั เช่น เคร่ืองดบั เพลิง ถงุ มือนริ ภยั แวน่ ตานริ ภยั

ควรจะพร้อมใชง้ าน

3.6.2 การขนส่งถงั ก๊าซภายในอาคาร
ปฏิบัติตามข้อควรระวังต่อไปน้ี เพื่อป้องกันการบาดเจ็บท่ีเกิดจากการยกถังก๊าซอัดแรงดันอย่างไม่
เหมาะสม เมอื่ ต้องเคลือ่ นย้ายจากบรเิ วณทีเ่ กบ็ ถังก๊าซไปยังพน้ื ทีป่ ฏบิ ตั ิงานหรอื ห้องปฏบิ ตั กิ าร

ขอ้ ควรระวัง

 ผใู้ ชต้ อ้ งรับการอบรมและข้อมูลทีถ่ ูกต้องก่อนใช้ถังกา๊ ซ
 ปอ้ งกันถังก๊าซอดั แรงดันจากแรงกระแทก:

o อยา่ โยนหรือปล่อยให้ถงั หล่น
o อยา่ ให้ถังกระทบกัน
o อย่าลากหรืออุ้มถงั
o อย่ากล้ิงถงั ไปบนพ้นื
 อยา่ ยกถงั ทฝ่ี า
 ใช้รถหรอื ล้อลากท่ไี ด้รบั การออกแบบสาหรบั การขนส่งถังก๊าซและรัดด้วยโซห่ รอื สายรดั
 หา้ มใช้รถยกแม่เหลก็ เพื่อขนส่งถงั กา๊ ซอัดแรงดัน

การจดั การใชส้ ารทาความเย็นทตี่ ิดไฟได้อย่างปลอดภยั 90

3.6.3 การขนสง่ ถังกา๊ ซนอกอาคาร

3.6.3.1 อันตรายและข้อควรระวงั ในระหว่างการขนส่งสารทาความเยน็ และสารอื่นๆ นอกอาคาร

ภาชนะบรรจทุ ีอ่ ัดแรงดันท้ังหมด แสดงถงึ อันตรายจาก “การระเบดิ ” การระเบดิ ของกา๊ ซในรถ
ที่ใช้ขนส่ง (รถบรรทุกข้างปิดมีหลังคา (panel van) รถยนต์น่ัง รถยนต์น่ังแบบเอนกประสงค์ (station
wagon) หรอื รถบรรทกุ พ่วง) มีผลทีร่ า้ ยแรง

ถังก๊าซอัดแรงดัน จะต้องได้รับความคุ้มครองเป็นพิเศษระหว่างการขนส่ง ยึดถังไว้มิให้กลิ้งบนรถด้วยการ
จัด ตอกยึด หรือมัดไว้ การจัดวางให้เป็นแบบเดียวกันเป็นเร่ืองสาคัญ โดยเฉพาะอย่างย่ิง ถ้าถังก๊าซกล้ิงไปโดย
ไม่ได้ถกู ยึดไว้ อาจเกิดการรว่ั ผา่ นวาล์วได้และทาให้เกดิ ส่วนผสมกบั อากาศที่ระเบิดได้ นอกจากนี้กา๊ ซทเี่ ป็นพษิ มี
ผลตอ่ ระบบประสาท หรอื ทาให้หายใจไม่ออก ยังอาจทาใหผ้ ูข้ ับข่ไี ม่ร้ตู วั ในขณะขับรถ

รถจกั รยานยนตแ์ ละรถจกั รยานนนั้ ไม่เพยี งพอสาหรบั ขนส่งถังก๊าซอัดแรงดันทุกชนดิ

ภาพท่ี 3.32 การจดั การขนส่งในรถบรกิ ารท่ไี ม่เพยี งพอและเปน็ อนั ตราย (ขวา) และ
การขนสง่ ถังกา๊ ซอัดแรงดันท่ีไมเ่ พยี งพอดว้ ยรถจกั รยานยนต์

สินค้าอันตรายทพี่ บได้ท่ัวไปในรถขนส่ง ไดแ้ ก่ กระปอ๋ งสเปรย์ กระปอ๋ งนา้ มนั กระปอ๋ งเช้ือเพลิง
สารอง สารทาละลาย เป็นตน้ ในฤดรู อ้ น อณุ หภมู ทิ สี่ ูงเกนิ 60°C อาจเกดิ ขึน้ ไดภ้ ายในรถอันเนื่องจากการโดน
กับแสงอาทติ ย์ ทาให้เกิดความเส่ียงตอ่ การระเบดิ ซงึ่ ไมอ่ าจมองข้ามได้!

กระป๋องพลาสติกนั้น อาจเป็นรูพรุนได้เมื่อเวลาผ่านไป ทาให้น้ามันระเหยและควันจากน้ามัน
กระจายไปในชอ่ งเกบ็ ของหรือดา้ นในรถยนต์

การจัดการใชส้ ารทาความเยน็ ทตี่ ิดไฟได้อย่างปลอดภยั 91

ภาพที่ 3.33 การขนสง่ ถงั กา๊ ซท่ยี ึดไว้ไมเ่ พยี งพอในรถยนต์นง่ั แบบเอนกประสงค์ ซ่งึ นาไปสอู่ ุบัติเหตุ

ภาพท่ี 3.34 อบุ ตั ิเหตซุ ่ึงเกดิ จากถังกา๊ ซติดไฟไดท้ ่ีไม่ไดย้ ึดไวอ้ ย่างปลอดภัย

ภาพที่ 3.35 การยึดถังกา๊ ซอัดแรงดนั อย่างเหมาะสม (ซา้ ย) และการยึดถงั โพรเพนแนวต้ัง (ขวา)

การจัดการใชส้ ารทาความเย็นที่ติดไฟได้อยา่ งปลอดภัย 92

ขอ้ ควรระวงั

 ใชย้ านพาหนะซ่งึ มีการระบายอากาศเพยี งพอ:
o รถบรรทุกแบบปิด จะต้องมีช่องลมสองช่องขนาดอย่างน้อยช่องละ 100 ตารางเซนติเมตร.

โดยช่องหนึง่ อย่บู ริเวณพื้น และอีกชอ่ งหนึ่งอยรู่ ะดับความสงู ของหลังคา ซ่งึ จะตอ้ งไม่คลุมหรือปิดไว้ ส่วนที่
เปดิ น้ีจะต้องไดร้ บั การตรวจสอบเป็นประจา

o ในรถยนต์เอนกประสงค์ (station wagon) ให้เปิดหน้าต่างด้านข้าง / หลังคาแบบเล่ือน หรือ
ต้ังพดั ลมระบายอากาศออกสู่อากาศข้างนอกและในระดบั สูงสุด

o ด้วยเหตุผลด้านความปลอดภัยในการบรรทุกสินค้าทั่วไป รถยนต์น่ังที่ใช้สาหรับขนส่งถังก๊าซ
อัดแรงดันส่วนใหญ่แล้วจะไม่เหมาะสม ยกเว้นจะสามารถรัดถึงให้แน่นได้ การขนส่งถังก๊าซอัดแรงดันทาง
รถยนตน์ ่ังควรจะกระทาเป็นคร้งั คราวและในระยะเวลาส้นั ๆเท่านัน้ เม่อื ขนส่งถงั ก๊าซในช่องเก็บของท้ายรถ
กระโปรงหลังจะตอ้ งปิดไวใ้ นตาแหน่งเปดิ เลก็ น้อยและต้องนาออกมาทันทหี ลังจากส่งถึงแล้ว

o อุณหภูมิในช่องเกบ็ ของของรถ/ ยานพาหนะ จะต้องไมส่ งู เกนิ 60 องศาเซลเซยี ส

 ก่อนจะยกถัง ให้ตรวจดูว่าวาล์วถังทั้งหมดปิดอยู่ และได้ติดต้ังอุปกรณ์ป้องกันวาล์ว (ปลอกวาล์ว
ฝาวาลว์ ) ไว้อยา่ งถกู ต้อง อยา่ ขนสง่ ถังกา๊ ซอัดแรงดนั ซ่ึงตอ่ กับอุปกรณ์ควบคุมความดนั หรืออปุ กรณ์อื่นๆ

 ถา้ จาเปน็ ให้ไขปลั๊กปิดใหแ้ นน่ สาหรับด้านข้างวาลว์

 ตรวจสอบรูร่ัวของกา๊ ซทอ่ี าจเปน็ ไปได้ เช่น ดว้ ยสเปรยท์ ดสอบการร่วั

 ยึดถงั ก๊าซให้แน่นมใิ หล้ ื่น กลง้ิ หลน่ หรือตกลงมา อยา่ “โยนไปข้างหลงั อยา่ งรวดเร็ว”:
o ใชร้ ถบรรทกุ ซึง่ ตดิ ฉากยดึ ท่จี าเป็นสาหรับการขนสง่ ถังก๊าซอัดแรงดัน
o ถ้าจาเป็น ให้บรรทุกถังก๊าซอัดแรงดันตามแนวขวาง ในทิศทางตามยาวของตัวรถ หรือใกล้กับ

ปลายหลงั ยดึ ไวม้ ิใหก้ ล้งิ ด้วยการจัดตั้ง ตอก หรอื มดั จาเปน็ ตอ้ งใช้วิธขี นสง่ แบบเดียวกัน
o การขนส่งถังก๊าซอัดแรงดันอย่างปลอดภยั นั้นยังเป็นไปไดด้ ้วยการใชแ้ ทน่ ยกสินค้าไม้แบบนอน

โดยตรวจสอบว่าถังก๊าซอัดแรงดันน้ันได้มัดไว้อย่างแน่นหนากับแท่นยกสินค้าไม้น้ัน และตัวแท่นยกสินค้า
เอง จะต้องติดแถบรัดไวใ้ นจุดทเี่ หมาะสมบนยานพาหนะหรอื พื้นของยานพาหนะ

o ขนส่งถงั ก๊าซอัดแรงดันในแนวต้งั เฉพาะเมื่อได้มีการรัดติดไว้อย่างเพียงพอเพ่ือมิใหค้ วา่ ลงมาได้
เช่น โดยใชฉ้ ากยดึ ดา้ นขา้ งหรอื ปลายรถ

o การขนส่งถังก๊าซที่วางตั้งไว้นั้นสามารถทาได้ในกรณีที่มั่นใจว่ามีการยึดสินค้าท่ีส่งไว้แน่นพอ
รวมทั้งรถขนสง่ น้ันมีการใชจ้ ดุ สมดุลและน้าหนักบรรทกุ แนวดง่ิ ที่สมดลุ

 ตรวจสอบให้แน่ใจว่าเคร่ืองดับเพลิงท่ีเหมาะสมตามมาตรฐานยุโรป EN 3 เช่น ผงดับเพลิง ในปริมาณ
ขั้นตา่ 2 กิโลกรัม นั้นสามารถเข้าถึงไดง้ ่ายในรถ (ขอ้ เสนอแนะ เคร่ืองดับเพลิงที่มีปริมาณข้ันต่า 6 กิโลกรมั )

 อย่าทิ้งถังก๊าซอัดแรงดันที่เติมเต็มแล้วไว้บนยานพาหนะ ซ่ึงทิ้งไว้โดยไม่มีผู้ดูแลไว้บนถนนและ
พ้ืนทส่ี าธารณะ

 หา้ มสูบบหุ ร่ีในรถหรอื บรเิ วณใกลเ้ คยี ง

 ห้ามถอื ไฟและสง่ิ ทกี่ อ่ ให้มีประกายไฟ

การจัดการใชส้ ารทาความเยน็ ทต่ี ิดไฟได้อยา่ งปลอดภัย 93

ภาพที่ 3.36 รถบรกิ ารมาตรฐานซ่ึงติดรางเกบ็ ถังบรรจสุ ารทาความเยน็ ไว้ตามมาตรฐาน
(Tom’s Camper land, Phoenix, USA)

3.6.4 กฎระเบยี บเกย่ี วกับการขนส่งสารทาความเย็น

รถบริการซ่ึงใช้เพ่ือการทางานประจาวันในการติดต้ังและให้บริการอุปกรณ์/ระบบ RACHP จะต้อง
ขนสง่ ก๊าซทใี่ ช้ทางเทคนิค รวมทง้ั

 สารทาความเยน็ ชนิดต่างๆ

 กา๊ ซสาหรบั ข้ันตอนการบัดกรี

 ก๊าซทต่ี ดิ ไฟได้ เช่น อะซิทีลีนและ LPG สาหรับงานเช่ือมและบัดกรี

 ออกซิเจน

 ไนโตรเจน

ผู้ท่ีรับผิดชอบ (เช่น เจ้าของบริษัท ช่างผู้เชี่ยวชาญด้านการทาความเย็น) จะต้องพิจารณาถึง
ข้อกาหนดทางกฎหมายสาหรับการขนส่งสินค้าที่เป็นอันตราย กฎระเบียบและมาตรฐานระดับประเทศจะต้อง
ไดร้ บั การทบทวนและปฏิบตั ติ าม นอกจากนย้ี ังมีข้อกาหนดด้านกฎระเบยี บระหว่างประเทศ ซง่ึ มกั จะได้รับการ
พิจารณาในกฎหมายระดับประเทศ

กฎระเบยี บทเ่ี กยี่ วข้องได้แก่ :

- ข้อตกลงยุโรปว่าด้วยยานพาหนะขนส่งสินค้าอันตรายทางถนนระหว่างประเทศ (ADR) ซ่ึงมีบท
เฉพาะหลายส่วน เช่น P200 (คาแนะนาในการบรรจุสาหรับถัง ท่อ ถังแรงดัน และถังที่มัดไว้ด้วยกัน
คณะกรรมาธิการเศรษฐกิจแห่งยุโรป คณะกรรมการขนส่งภายในทวีป (ฉบับตีพิมพ์คร้ังสุดท้าย วันท่ี 1
มกราคม พ.ศ. 2560)

- กฎระเบียบว่าดว้ ยการขนส่งสินค้าอันตรายทางรถไฟระหวา่ งประเทศ (RID สาหรับการขนส่งทางรถไฟ

การจัดการใช้สารทาความเยน็ ที่ตดิ ไฟได้อยา่ งปลอดภัย 94

- รหัสสินค้าอันตรายทางทะเลระหว่างประเทศ (International Maritime Dangerous Goods
Code (IMDG Code)) สาหรบั การส่งสนิ คา้ ทางเรอื ระหวา่ งประเทศ

- คาแนะนาทางเทคนคิ สาหรับการขนสง่ สนิ ค้าอันตรายทางอากาศอยา่ งปลอดภยั (Technical Instructions
for the Safe Transport by Dangerous Goods by Air (ICAO-TI)) จดั พิมพโ์ ดยองค์กรการบินพลเรือนระหว่างประเทศ
(ICAO) ซ่ึงได้รับช่วงโดยสมาคมบริษัทขนส่งทางอากาศระหวา่ งประเทศ (International Association of Air Transport
Companies (IATA)) พรอ้ มท้ังใช้กฎระเบียบว่าด้วยสินค้าอันตรายของ IATA (IATA-DGR)

- กฎระเบยี บของกระทรวงคมนาคมแหง่ สหรฐั อเมริกา (DOT)

- มาตรฐาน AHRI (สถาบันการปรบั อากาศ การทาความร้อนและการทาความเย็น)

- ข้อกาหนดในการทาเคร่ืองหมายสาหรับถังและท่อที่กาหนดโดย DOT น้ัน ได้ระบุไว้ในกฎระเบียบวา่ ด้วย
สารอนั ตรายของกระทรวงคมนาคมแห่งสหรัฐอเมริกา หัวขอ้ 49 ของประมวลกฎหมายแห่งสหรฐั อเมริกา (49 CFR)

- จากขอ้ กาหนดของการขนสง่ แห่งแคนาดา (TC) ถงั และท่อจะตอ้ งไดร้ ับการออกแบบ ผลิต ทดสอบเบือ้ งตน้
ตรวจสอบเบือ้ งต้น และทาเครื่องหมายโดยสอดคล้องกับขอ้ กาหนดทร่ี ะบไุ ว้ในมาตรฐาน CSA B339 “ถงั รูปทรงกลม
และทอ่ สาหรับการขนส่งสินคา้ อนั ตราย

นอกจากนั้น การจัดการสินค้าอันตราย ยังได้ระบุไว้โดยองค์การสหประชาชาติ ในกฎระเบียบด้าน
รูปแบบของฝ่ายการขนส่ง คณะกรรมาธิการเศรษฐกิจแห่งองค์การสหประชาชาติ (สาหรับยุโรป (UNECE))
อย่างไรก็ตาม มีการพัฒนาการของมาตรฐานต่างๆ ตั้งแต่ พ.ศ. 2543 โดยองค์การสหประชาชาติได้หาทาง
กาหนดมาตรฐานของกฎระเบียบต่างๆ ให้เป็นระบบที่เหมือนกันท่ัวโลกสาหรับการแยกประเภทและติดฉลาก
สารเคมี (GHS)

3.6.4.1 การระบายอากาศ

กฎระเบียบได้กาหนด “การระบายอากาศที่เพียงพอ” เมื่อขนส่งสินค้าอันตราย ขนาดเฉพาะ
ของช่องระบายอากาศนั้นไม่อาจกาหนดไว้อย่างชัดเจนสาหรับยานพาหนะแต่ละชนิด เน่ืองจากสภาพของ
ยานพาหนะแต่ละร่นุ น้ันแตกตา่ งกนั มาก

การระบายอากาศรถบริการมี 2 ระบบ คืออากาศเข้า (air-intake) และการดึงอากาศออก
(extraction) การตดั สินใจว่าควรเลือกใชร้ ะบบไหน ขึ้นอยกู่ บั ค่าแรงโน้มถว่ งเฉพาะของแก๊สทีข่ นส่ง ( โปรด
ดูบทที่ 2 หัวข้อ 2.2.2.3) โดยส่วนใหญ่ จะมีการขนส่งแก๊ส ตัวทาละลายและสินค้าอันตรายอ่ืนๆ พร้อมกัน
ดังน้ัน ผู้ประกอบการและผู้ขับขี่ที่รับผิดชอบ ควรจะตัดสินตามกรณีว่าจะใช้ระบบระบายอากาศที่จาเป็น
โดยเฉพาะอยา่ งไร (มอี งคป์ ระกอบของระบบสาหรับการทาหนา้ ท่ี 2 อย่างเชน่ กัน)

การจัดการใชส้ ารทาความเยน็ ท่ีติดไฟได้อยา่ งปลอดภัย 95

ตัวอยา่ ง
เอกสารข้อมูล “ถังแก๊สอัดแรงดันในยานพาหนะแบบปิด” โดยสมาคมบัดกรีแห่งเยอรมัน

(German Welding Association) (DVS 0211) ประกอบด้วยข้อเสนอแนะของกระทรวงคมนาคมแห่ง
เยอรมนั โดยเอกสารนี้กาหนดใหม้ ชี ่องระบายอากาศ 2 ชอ่ ง โดยแต่ละช่องมสี ว่ นทีล่ มผ่านได้โดยอสิ ระขนาด
100 ตารางเซนติเมตร (ช่องหนึ่งอยู่ท่ีพ้ืนหรือผนังด้านข้าง อีกช่องหนึ่งอยู่ใกล้เพดาน) ซ่ึงจะต้องจัดให้เป็น
แนวทแยงในรถ ควรจะตรวจสอบให้มั่นใจว่า มีการระบายอากาศให้ลมเดินทางผ่านในรถได้ (cross-
ventilation)

ตัวอย่างของระบบอากาศเข้าและออกสาหรับการระบายอากาศในรถบรกิ ารทม่ี ีการควบคมุ

ช่องระบายอากาศท่ีหลงั คา สรา้ ง
แรงดันท่ีมีคา่ สงู กวา่ ซึ่งผลกั แกส๊ หนัก เชน่
R-290 (โพรเพน), LPG และ HCs อืน่ ๆ
และสารทาความเย็น HCFC/HFC สว่ น
ใหญ่ ให้ออกไปทางช่องระบายอากาศ
ดา้ นล่าง (และด้านขา้ ง)

การระบายอากาศยังจาเป็นสาหรับ
คาร์บอนไดออกไซด์ (CO2)

ภาพที่ 3.37 ระบบอากาศเข้า

ทนี่ ่ี อากาศบริสุทธถิ์ ูกดดู เขา้ มาในช่อง
เก็บของผ่านช่องท่ีพืน้ หรือด้านข้าง
เนือ่ งจากแรงดันท่ีเป็นลบ
แก๊สที่เบา เช่น อะซิทีลีน แอมโมเนีย และ
ไนโตรเจน จะถูกระบายขึ้นด้านบนได้
อย่างงา่ ยดาย

ภาพท่ี 3.38 ระบบดึงอากาศออก

การจัดการใชส้ ารทาความเย็นท่ีติดไฟได้อยา่ งปลอดภยั 96

ภาพท่ี 3.39 ระบบระบายอากาศทางหลงั คาซึ่งมีการทาหน้าที่ 2 อยา่ ง
(Sortimo International GmbH Germany)

เคร่ืองระบายอากาศทางหลังคาซ่ึงทาหน้าท่ี 2 อย่างแล้วแต่เลือก คือ การดึงอากาศออกและอากาศ
เขา้ ขนาด (กวา้ งxยาวxสูง): 194 x 255 x 46 มม.

ภาพที่ 3.40 การระบายอากาศทพี่ ืน้ (Sortimo International GmbH Germany)
การระบายอากาศที่พ้ืน ทาจากแผ่นเหล็กกล้าชุบสังกะสี (galvanized sheet steel) พื้นท่ีระบาย
อากาศ : ประมาณ 100 ซม.² ขนาด (กว้างxลกึ xสูง): 152 x 160 x 163 มม.

ภาพที่ 3.41 ช่องระบายอากาศดา้ นขา้ ง

การระบายอากาศด้านข้างและระบบไอเสียที่ทาจากพลาสติกทนรังสี UV และทนแรงกระแทก ขนาด
(กว้างxลกึ xสูง): 443 x 144 x 39 มม.

การจัดการใช้สารทาความเย็นทต่ี ิดไฟได้อยา่ งปลอดภัย 97

3.6.5 หนว่ ยบรรจสุ ารทาความเยน็ ทีต่ ดิ ไฟไดก้ อ่ นบรรจุสาร

3.6.5.1 ขนส่งและจดั เก็บอปุ กรณแ์ ละหน่วยทีเ่ ติมสารทาความเยน็ ทตี่ ดิ ไฟได้

ได้มีการให้ความสนใจต่อข้อเท็จจริงที่ว่า อาจมีกฎระเบียบด้านการขนส่งเพ่ิมเติมเกี่ยวกับ
อุปกรณ์ทีบ่ รรจุแกส๊ ท่ีติดไฟได้ โดยกฎระเบยี บดา้ นการขนส่งท่ใี ชบ้ ังคับ จะกาหนดจานวนช้นิ สงู สุดของอุปกรณ์
หรือองค์ประกอบของอปุ กรณท์ ่ีได้รบั อนญุ าตให้ขนสง่ ร่วมกัน

การจัดเก็บอุปกรณ์ควรจะเป็นไปตามกฎระเบียบหรือคาแนะนาท่ีใช้อยู่ข้ึนอยู่กับว่าข้อใด
เขม้ งวดมากกว่า

3.6.5.2 การจดั เก็บอุปกรณ์ก่อนบรรจุสาร (ยงั ไมไ่ ด้ขาย)

ควรจัดการบรรจุภัณฑ์ที่จัดเก็บในลักษณะที่ความเสียหายเชิงกลท่ีมีต่ออุปกรณ์ท่ีอยู่ด้านใน
บรรจภุ ัณฑจ์ ะไม่ทาให้เกิดการรว่ั ของสารทาความเย็นที่อัดประจุ ทั้งนก้ี ฎระเบยี บของท้องถน่ิ จะกาหนดจานวน
อุปกรณ์สูงสุดที่ได้รับอนุญาตให้เก็บด้วยกัน หากมีข้อสงสัยโปรดปรึกษาฝ่ายดับเพลิงจัดการบรรจุภัณฑ์ที่
จัดเกบ็ ในลักษณะทค่ี วามเสยี หายเชิงกลท่ีมีต่ออุปกรณท์ ่ีอยดู่ า้ นในบรรจุภัณฑ์ จะไมท่ าใหเ้ กิดการรว่ั ของสารทา
ความเย็นที่อัดประจุ ท้ังน้ีกฎระเบียบของท้องถิ่นจะกาหนดจานวนอุปกรณ์สูงสุดท่ีได้รับอนุญาตให้เก็บดว้ ยกนั
หากมีข้อสงสยั โปรดปรึกษาฝ่ายดับเพลิง

การจดั การใช้สารทาความเย็นทต่ี ิดไฟได้อยา่ งปลอดภัย 98