Puisi Tradisional Melayu

Puisi
Tradisional

Melayu

Disediakan oleh: Nur Insyirah Binti Mohamad Anis

BMMB1104
KESUSASTERAAN DAN KEBUDAYAAN MELAYU

NAMA PELAJAR
NUR INSYIRAH BINTI MOHAMAD ANIS

ANGKA GILIRAN
2021232310124

NO. KAD PENGENALAN
030610080632

KUMPULAN/UNIT
BAHASA MELAYU (SK)

TARIKH PENYERAHAN
04 APRIL 2022

Kandungan Buku Digital

Penghargaan……………………………………………………………………………………...…………………… 1
Definisi Puisi Tradisional………………………………………………………..…………………….….. 2
Puisi Tradisonal Melayu

1. Pantun…………………………………………………………………………………………………………….3
2. Gurindam……………….………………………………………………………….………………………….7
3. Syair………………………..………………………………………………………………………………………11
4. Seloka…………………………..………………………………………………………………………………..13
Jenis-jenis Puisi Tradisional Melayu……………………………………………………………..15
Contoh-contoh Puisi Tradisional Melayu…………………………………………………..16
Rumusan………………………………………………………………………………………………………………...20
Rujukan…………………………………………………………………………………………………………...21

﷽

Bersyukur ke hadrat Ilahi kerana dengan limpah kurnianya, saya berpeluang
menghasilkan buku digital ini dengan selengkapnya. Melalui ihsan dan

pertolongan-Nya, saya dapat menyiapkan buku ini bagi memenuhi kehendak
pentaksiran berterusan Kesusasteraan Melayu (BMMB1104) dalam tempoh

waktu yang ditetapkan.
Seterusnya, ucapan penghargaan ini juga ditujukan kepada pensyarah kursus
ini, Dr. Nor Anita Binti Mat Isa kerana telah memantau hasil kerja saya agar

tidak menyimpang daripada kehendak soalan. Bantuan yang sudi beliau
berikan amat saya hargai.

Selain itu, ribuan terima kasih ditujukan kepada ibu bapa saya kerana telah
memberikan sokongan yang berterusan dari segi mental mahupun fizikal.

Tambahan lagi, saya amat hargai bantuan rakan-rakan seperjuangan dalam
proses penghasilan produk ini.

Akhir kata, saya mengucapkan ribuan terima kasih kepada semua yang sudah
terlibat secara langsung mahupun tidak langsung dalam penghasilan buku
digital berjudul Puisi Tradisional Melayu.

1

Definisi Puisi Tradisional

✣ Tradisi lisan yang sudah tetap bentuk dan kalimatnya
✣ Wan Semara, Wan Akmal (2005) berpendapat puisi Melayu

Tradisional merupakan suatu karya kesusasteraan yang dapat
memenuhi ciri-ciri karya sastera
✣ Halim Ali menjelaskan bahawa puisi Melayu Tradisional
merujuk kepada satu kelompok puisi yang muncul ketika era
tradisional
✣ Haji Ahmad (1993:3) menyatakan puisi Melayu Tradisional
ialah puisi Melayu lama yang berbentuk non-naratif

2

1. Pantun

Puisi lama yang paling ringkas dan asasnya terdiri
daripada dua baris yang mempunyai ikatan berirama dan

sebutan yang sama di hujungnya.

3

Definisi

❖ Puisi lama popular yang mengetengahkan
pemikiran atau nilai yang terdapat dalam
masyarakat Melayu

❖ Digunakan sebagai alat meluahkan pelbagai
bentuk perasaan dan sindiran

❖ Berfungsi menyampaikan teguran dan
dakwah agama

4

Bentuk dan Ciri-ciri
Pantun

Berbentuk Dua kerat, Empat kerat, Enam kerat, Lapan
kerat, Dua belas kerat, dan Tiga puluh kerat

Dalam setiap rangkap, pembayang akan diberikan yang
mempunyai maksudnya yang tersendiri

Rima atau bunyi akhir di hujung baris adalah sejajar.
(rima pantun dua kerat ialah, a,a. Rima bagi pantun empat

kerat pula ialah, a,b,a,b.
Setiap baris dalam pantun mempunyai 4 dan 5 perkataan
Setiap baris dalam pantun juga mempunyai 8 hingga 12

suku kata

5

Fungsi Pantun

Pantun teka-teki akan
menguji ketajaman
01. pemikiran seseorang untuk 03.

mendapatkan jawapan

Pantun digunakan 02. Pantun peribahasa
sebagai wahana yang mempunyai
pelbagai nilai yang
pendidikan dengan
menggunakan gaya dapat dipelajari

bahasa kiasan
mahupun sindiran

6

2. Gurindam
Puisi yang bermula daripada Raja Ali Haji dalam
karya Gurindam Dua Belas (1846)

7

Definisi

❖ Satu bentuk puisi Melayu yang
terdiri daripada dua baris yang
berpasangan, bersajak atau berima

❖ Puisi Melayu memberikan idea
yang lengkap atau sempurna pada
pasangan

❖ Suatu jenis syair melarat yang tidak
tetap sukatannya atau rangkapnya,
isinya mengandungi fikiran-fikiran
yang bernas dengan bahasa yang
riang dan suka sebagai nyanyian

8

Bentuk dan Ciri-ciri
Gurindam
✣ Terdiri daripada dua baris

✣ Gurindam terbahagi kepada dua dalam setiap bait dan setiap

bentuk, iaitu terikat dan tak terikat baris terdiri daripada 10-14

✣ Gurindam bentuk terikat terdiri kata
daripada dua baris berpasangan ✣ Setiap baris mempunyai

dan berima. Baris pertama sebagai ✣ kaitan dan memiliki
syarat (protasis), manakala baris hubungan sebab akibat.
Baris pertama gurindam
kedua sebagai akibat(apodosis).
✣ Gurindam tak terikat berbentuk berfungsi sebagai syarat,
manakala baris kedua
bebas
berfungsi sebagai jawab

bebas dari segi jumlah
barisnya dalam serangkap,
jumlah perkataan dalam
sebaris, tidak mempunyai
rima yang sama pada bunyi
hujungan

9

Apakah
fungsi
gurindam?

Gurindam digunakan dalam
masyarakat Melayu untuk
memberi pengajaran dan

bimbingan kepada pembacanya
agar berusaha menjadi insan
yang sempurna rohani dan
jasmaninya.

10

3. Syair
Puisi berlagu Melayu
di bawah pengaruh orang Arab

11

Definisi Bentuk dan
❖ Puisi Melayu lama yang Ciri-ciri Syair

berangkap dan berlagu ❖ Berbentuk terikat
❖ Berasal dari Parsi kesan ❖ Setiap bait terdiri daripada

kedatangan Islam ke empat baris
Tanah Melayu ❖ Bunyi akhir yang sama, iaitu

Fungsi Syair a,a,a,a
❖ Setiap baris terdiri dari 4-6 kata
mendidik pembaca menguji ketajaman akal
agar mengenal pembaca memahami isi dan 8-12 suku kata
❖ Syair membawa mesej, cerita
sesuatu perkara dan tersirat syair dan
memberi nasihat. kemampuan pembaca atau nasihat tertentu
Contoh syair ialah menjawab persoalan ❖ Seluruh baris dalam syair
syair sejarah, syair yang ada. Contoh syair
ialah syair kiasan dan adalah isi, tiada pembayang
agama, syair nasihat seperti pantun
serta syair kiasan syair teka teki ❖ Pembaca perlu membaca syair
Syair hingga rangkap terakhir bagi
memahami keseluruhan syair
12

4. Seloka
Puisi dua baris
13

Definisi Seloka Bentuk dan Ciri-ciri Bentuk dan Ciri-ciri
★ Merupakan puisi
Za’Ba mengatakan sejenis ★ Rangkap: bilangan baris
karangan yang hampir serupa bebas atau tidak dalam serangkap tidak
dengan gurindam (sifat-sifat terikat tetap
gurindam ada pada seloka) ★ Digubah sama ada
mengikut bentuk ★ Perkataan: jumlah
Jenis Seloka pantun, syair atau perkataan dalam sebaris
1. Seloka Sindiran perumpamaan juga tidak tetap
2. Seloka Mengejek ★ Tidak mempunyai
3. Seloka Menempelak pembayang ★ Sukukata: jumlah
4. Seloka Nasihat sukukata dalam sebaris
5. Seloka Pengajaran juga tidak tetap
6. Seloka Khayal
7. Seloka Gurau Senda ★ Rima: rima akhir juga
tidak tetap

Fungsi Seloka

★ Seloka menjadi lambang keharmonian dan ketatasusilaan masyarakat Melayu
★ Seloka menjadi alat untuk mengkritik secara halus sebarang perlakuan negatif
★ Seloka menjadi alat kawalan sosial berikutan dengan fungsinya menyindir, menempelak,

mengejek seseorang, menunjukkan rasa benci, memberi pengajaran dan panduan kepada
seseorang

14

Jenis-jenis Puisi
Tradisional Melayu

Pantun

✣ Pantun nasihat Syair
✣ Pantun agama
✣ Pantun teka-teki ✣ Syair agama
✣ Pantun anak ✣ Syair puji-pujian
✣ Pantun nasib ✣ Syair romantik
✣ Pantun kiasan ✣ Syair sejarah
✣ Pantun peribahasa
✣ Pantun jenaka ✣ Syair teka-teki Seloka

✣ Seloka nasihat
✣ Seloka menempelak
Gurindam ✣ Seloka gurau senda

✣ Gurindam serangkap dua baris ✣ Seloka mengejek
✣ Seloka sindiran
✣ Gurindam serangkap empat baris ✣ Seloka pengajaran

✣ Gurindam bebas

15

Contoh-Contoh
Puisi

Tradisional
Melayu

16

Dtuerraamanbkegahnkriijarsapsdeitiisaip Pantun Empat Kerat mbeDangujiaasdebitaipraeipsmrpabenargtyakamnapga

Angin teluk menyisir pantai Pantun
Hanyut rumpai di bawah titi

Biarlah buruk kain dipakai
Asal pandai mengambil hati

Pergi mendaki Gunung Daik
Hendak menjerat kancil dan rusa

Bergotong-royong amalan yang baik
Elok diamalkan setiap masa

Air melurut ke tepian mandi
Kembang berseri bunga senduduk

Elok diturut resmi padi
Semakin berisi semakin tunduk

Daun sirih ulam Cik Da
Makan sekapur lalu mati

Walaupun banyak ilmu di dada
Biar merunduk resmi padi

17

Gurindam Dua Gurindam Harun
Belas Fasal Pertama Mat Piah, 1989:323

Ini gurindam pasal yang pertama Ayuhai dara Zulaikha Tingkap
Barang siapa tiada memegang agama, Bangun apalah engkau
sekali-kali tiada boleh dibilangkan nama. Kerana engkau penhulu
Barang siapa mengenal yang empat, gundikku
maka ia itulah orang ma'rifat Bergelar Tun Derma di Kara
Barang siapa mengenal Allah,
suruh dan tegahnya tiada ia menyalah. Bangun apalah engkau
Barang siapa mengenal diri, Tidakkah kaudengar bunyi
maka telah mengenal akan Tuhan yang Genderang perang di
bahari. Tukasan?
Barang siapa mengenal dunia, Palu tabuh-tabuhan
tahulah ia barang yang terpedaya. Hari dinihari bulan pun terang.
Barang siapa mengenal akhirat,
tahulah ia dunia mudarat. Gurindam Tak Terikat

Gurindam Terikat 18

Syair Nasihat Seloka Pak Kaduk

Tamatlah kitab dikarang orang, Aduhai malang Pak Kaduk,
akalnya pendek ilmunya kurang, Ayamnya menang kampung
daripada sangat hajatku gerang,
diperbuat juga sebarang-barang. tergadai,
Ada nasi dicurahkan,
Melepaskan hati yang terbuku, Awak pulang kebuluran,
pengajaran kepada sekalian anakku, Mudik menongkah surut,
mudah-mudahan betul tingkah dan laku, Hilir menongkah pasang,
perangai yang baik biar terpaku.
Ada isteri dibunuh,
Dengarkan tuan ayahanda berperi, Nyaris mati oleh tak makan,
kepada anakanda muda bestari, Masa belayar kematian angin,
nasihat kebajikan ayahanda beri, Sauh dilabuh bayu berpuput,
amalkan jangan malas dan ngeri. Ada rumah bertandang duduk,

Rumah runtuh awak
menumpang.

19

Puisi Tradisional rumusan
Melayu meliputi Semua puisi dijadikan
pantun, seloka, Setiap bentuk puisi merupakan medium untik mendidik
gurindam dan syair karangan berangkap yang sama
masyarakat agar lebih
1 dari segi perikatannya bertatasusila

3 5

2 4 6

Semua jenis puisi Melayu Keunikan puisi tradisonal Puisi
Tradisional Melayu menjadi simbol Tradisional
Melayu wajar
mengetengahkan nilai kebudayaan Melayu dikekalkan
pendidikan dan estetika 20

rujukan

Abd. Rahim Ismail & Dr. Khairuddin Mohamad, (2017). Kesusasteraan Melayu. Sasbadi Sdn. Bhd.
Harun Mat Piah, (1989). Puisi Melayu Tradisional: Satu Pembicaraan Genre dan Fungsi. Dewan Bahasa

dan Pustaka
Saludin, M. R. (2013). Puisi Melayu Tradisional. Jurnal Peradaban Melayu, 8, 1-13.

https://ejournal.upsi.edu.my/index.php/JPM/article/view/3227
Sistem Guru Online, 2022. Definisi Puisi Melayu Tradisional. Tidak Diterbitkan.

https://www.sistemguruonline.my/2015/12/definisi-puisi-melayu-tradisiona.html
Siti Zaleha M. Hashim, (2016). Kenali Puisi Tradisional Kita. Dewan Bahasa dan Pustaka

21

Sekian,
Terima Kasih!

22