ANTR’AKT #1

A EDITIE 1 N
HER- & ONT- TR
SEPTEMBER
2020

’A
“DIT JAAR ZAL BUITEN DE
ALLES ANDERS LENCULENSTRAAT
ZIJN” – FRANK MARIKA MEOLI
MINEUR, DE REINOUT BONGERS
STEM VAN EEN IN: SJOESKE,
BROKSTUK
IN GESPREK MET: KHET INTERVIEW IN
KATHRIN FROSCH
DE TRIB



Foto: Jean-Paul Caelen

ANTR’AKT #1 Hoofdredactie Vormgeving
september – Constanze Müller Friedrich Breidenich, Max
november 2020 Gruson, Constanze Müller,
Redactie Fleur Ummels
Max Gruson, Pauli Immig, Fleur
Ummels, Cecilia Thoden van Eindlayout
Velzen Friedrich Breidenich

Eindredactie Omslagontwerp
Max Gruson, Cecilia Thoden Constanze Müller
van Velzen
Fotografie
Teksten Nicola Barraco, Fabrizio Bilello,
Finn Borath, Laila Claessen, Jean-Paul Caelen, Didzis
Max Gruson, Pauli Immig, Grodzs, David Peskens, Julia
Frank Mineur, Constanze Prohorenkova, Ernst de Vogel
Müller, Marieke Ornelis, David
Roos, Fleur Ummels, Cecilia Illustratie
Thoden van Velzen Constanze Müller

Met dank aan
Reinout Bongers, Nick Renzo
Garcia, Kathrin Frosch,
Evalinde Lammers, Roshanka
Morrowatian, Branko Popovic

Ook in ANTR’AKT publiceren?
We staan altijd open voor inzendingen:
[email protected]

Alle rechten voorbehouden Niets uit deze uitgave mag
© 2020 ANTR’AKT worden vermenigvuldigd, opge-
slagen in een geautomatiseerd
gegevensbestand, of openbaar
gemaakt, in enige vorm of op
enige wijze, hetzij elektronisch,
mechanisch, door fotokopieën,
opnamen, of op enige andere
manier, zonder voorafgaande
schriftelijke toestemming van
de redactie.

KLUISTERLING CECILIA THODEN VAN VELZEN

Tussen de torens van het klooster,
waar heilig zijn anders gelovig maakt,
sta ik, neus in de wind, te lachen.
Naast wat omgevallen fietsen,
wat tegels en een platgedrukte
sigaret. Lenculenkind, zo zijn we
niet geboren.
In de verte hoor ik zingen.
Zachte woorden, grote snikken.
De poort gaat dichter nu hij niet
meer open staat. En toch, als de
avond valt en de nacht me zegt
naar huis te fietsen, knik
ik naar de deur, waarvan ik weet
dat hij gesloten blijft en beloof ik
er te zijn als hij van ’t slot mag.
En dan fiets ik naar een nieuwe
morgen.

CONSTANZE MÜLLER HER- & ONT-

Wees moedig. Open de luiken. Rood. De kleur van passie. Van
theatergordijnen. Van liefde. De liefde voor het vak. Onze ge-
meenschappelijke liefde. Van onvermoeibaar vechten. Vechten
voor de liefde, het vak, het persoonlijke doel. Vechten om weer
op toneel te kunnen staan. Vechten om een stem te hebben.
Vechten om iemand een stem te kunnen geven. Vechten voor
het podium. Vechten op het podium. Vechten met microfoons,
beamers, podia en stemmen als wapens. Het verzoek om een
stem die niet weg is als de rood-witte luiken dichtgaan: AN-
TR’AKT. Het intermezzo van al dat gebeurt aan de Lenculen-
straat. Een intermezzo van passie, liefde, gemak. Over mensen
die belangrijk zijn, die vol passie zijn, die vol liefde voor het vak
zijn, die onvermoeibaar zijn. Een intermezzo over mensen die
geïnspireerd zijn en inspireren. Een ruis van stemmen die tot
één helderdere stem wordt.

ESSAY De Stem van een Brokstuk

– Frank Mineur 10 – 15

THEMATEKST Liminaliteit –
Max Gruson 16 – 17

INTERVIEW Hortus Nobium –

Laila & Finn 18-19

INTERVIEW Q&A met:
Roshanak Morrowatan 22 –24

THEMATEKST Her- & Ont-
– Fleur Ummels 25

TERUGBLIK Onschuld – Cecilia
Thoden van Velzen 26 – 29

PROZA David
Roos 32 – 33

GESPREK In gesprek met:
Kathrin Frosch 34 – 42

BUITEN DE Marika
LENCULENSTRAAT Meoli

44 – 49

GEDICHT Ode an die Freude –

Marieke Ornelis 50 – 51

SJOESKE Sjoeske met:
Reinout Bongers 52 – 54

MAANDKALENDER Aanraders
september – november 56 – 57

ESSAY FRANK MINEUR 10

FVBDRAAERNNOSKKTE

ESSAY

KTEESEMMTNINUUEK
R

ESSAY FRANK MINEUR 12

Het nieuwe academisch jaar Mensen zijn veranderlijke we-
is net begonnen. Het moment zens. Zoals alle levensvormen.
voor velen van een nieuwe Met het verschil misschien dat
levensfase. Een drempel die wij, anders dan een vlinder of
wordt overgestapt naar een tijd een vleermuis, een geheugen
waarin veel in jouw leven ver- hebben dat die veranderingen
anderen gaat. Zo hoor je vaak registreren kan. Meestal erva-
en zo dacht ik er in ieder geval ren we het resultaat van die
ook over toen ik studeren ging. veranderingen; niet de momen-
Met een lichte angst voor het ten zelf. Veel veranderingen
onbekende, maar vooral met gaan op kousenvoeten, stilaan
hoop op de metamorfose die maar wel ver. Ik ben het kind
mijn bestaan te wachten stond. niet meer dat ’s avonds leven-
(En ik weet nog dat ik mij een de wezens in het donker ziet.
jaar later een beetje bedrogen Ik herinner mij het nog wel,
voelde om het feit dat zoveel in maar ik kan niet meer geloven
mij hetzelfde was gebleven.) en zien wat hij toen zag. En ik
Maar dit jaar zal alles anders weet het moment niet waarop
zijn. zij mijn kamertje verlieten om
nooit meer terug te komen.
Geen grootse introductie, geen Waarschijnlijk heb ik het nooit
gezamenlijk samenzijn, geen opgemerkt. Wie ik ben is zacht-
hartstochtelijke omhelzingen, jes vloeibaar en zal dat blijven
geen geklop op schouders, tot mijn dood. Iedere ademteug
geen gedraaf en gedwaal in een kleine transformatie. Dat
gangen, maar vaste routes die accepteren we allemaal, soms
ons doelmatig zullen leiden, met wat weemoed, soms met
geen theatrale kreten en geen lichte blijdschap, maar door-
welluidend gezang zonder gaans toch alsof het normaal is,
vrees voor aerogene effecten, bij het leven hoort.
geen complimenteuze aanspo-
ringen meer als “dit verdient
een groot publiek”, en wie weet
keren zelfs de maskers terug in
het theater, maar anders toch
dan ooit voorzien. Ik weet dat,
maar ik weet niet goed wat
ik daarvan denken en daarbij
voelen moet.

ESSAY

Zeldzamer zijn ze, maar niet Hoe veelkleurig en veelstem-
minder belangrijk: momenten mig verandering kan zijn,
waarop de veranderingen zich verwarrend en tegelijk beslist,
in het volle licht aandienen. wordt voor mij tastbaar in een
Momenten van het bewustzijn gedicht van Rainer Maria Rilke
op een keerpunt te komen. Archaïscher Torso Apollos,
Momenten waarop je beseft: waarin een beschadigd beeld
het moet, of het gaat gebeu- (Rilke duidt het als de figuur
ren. Of het gaat niet gebeuren, van Apollo) de kijker aangrijpt,
maar de mogelijkheid is daar, hém beziet en hém maant om
vlak voor je, binnen handbe- in beweging te komen: “Du
reik. Daar, op die drempel, mußt dein Leben ändern.”
komt de zaak op scherp. Oog
in oog met het moment van de
mogelijke verandering erva-
ren we die dan als belofte of
als dreiging, als moment van
eigen keuze of als ogenblik van
dwang. En onze reactie op dat
ogenblik, stappen we erover
heen of niet, beoordelen we
vaak als behoudend of progres-
sief, als halsstarrig of avontuur-
lijk, als meegaand of kritisch,
als moedig of angstig, als jong
of vastgeroest, als lichtzinnig of
overwogen, als blijk van liefde
voor het oude of omhelzing van
het nieuwe. Een hele polonaise
aan uitgesproken gevoelens
en opvattingen rijgt zich dan
aaneen en dendert onbekom-
merd door de ruimte. Misschien
omdat de zaak op scherp komt,
hebben we ook behoefte aan
een scherp oordeel. En soms
zal dat er zijn, maar vaak is het
veel complexer. We weten im-
mer niet echt wat ons te wach-
ten staat en we weten ook niet
hoe we wat we achter ons laten
uiteindelijk zullen waarderen.

ESSAY FRANK MINEUR 14

Wir kannten nicht sein unerhörtes Haupt, Archaïscher Torso Apollos (1908) Foto: Marie-Lan Ngyuen
darin die Augenäpfel reiften. Aber
sein Torso glüht noch wie ein Kandelaber,
in dem sein Schauen, nur zurückgeschraubt,

sich hält und glänzt. Sonst könnte nicht der Bug
der Brust dich blenden, und im leisen Drehen
der Lenden könnte nicht ein Lächeln gehen
zu jener Mitte, die die Zeugung trug.

Sonst stünde dieser Stein entstellt und kurz
unter der Schultern durchsichtigem Sturz
und flimmerte nicht so wie Raubtierfelle;

und bräche nicht aus allen seinen Rändern
aus wie ein Stern: denn da ist keine Stelle,
die dich nicht sieht. Du mußt dein Leben ändern.

Wij zagen nooit zijn ongekend gezicht
De oogappels die daarin rijpten. Maar
zijn torso gloeit nog als een kandelaar,
waarin zijn blik, met getemperd licht,

nog glanzen blijft. Anders zou jou de boeg
der borstkas niet verblinden, en in ‘t zacht
draaien der lendenen was niet die lach
naar ‘t midden toe dat het geslachtsdeel droeg.

Anders stond deze steeds geknot, beschadigd,
in zijn doorschijnende schoudercascade,
en zou niet glinsteren als roofdierhuid,

en zou niet als een ster losbreken uit
zijn vorm: geen plek aan hem die jou niet ziet.
zo doorgaan met je leven kun je niet.

– Reiner Maria Rilke

(vertaling Peter Verstegen)

ESSAY

Klinkt de oproep je moet je le- Esthetische ervaringen kunnen
ven veranderen hier als belofte ons tot complexe veranderin-
of als dreiging, of als beide gen brengen en de complexiteit
naast elkaar. En wie spreekt van veranderingen zelf in een
hier en wie ziet hier? Het beeld ogenblik vangen door het veel-
of de spreker? En kunnen we voud van stemmen en kleuren
ons voorstellen dat het beiden tot een geheel te maken. Voor
zijn? Wat betekent dwang of even. Als de ervaring voorbij is,
vrijheid in dat geval? Hoe kan is het weg. Maar misschien is
dit beschadigde beeld, ooit in er iets in jou dan al iets veran-
steen gebeiteld maar aangetast derd.
door de tijd, sterker lijken dan
ons, in staat zijn om ons tot Ieder jaar op de Toneelacade-
verandering te manen? Is het mie maak ik wel een perfor-
omdat het de kwetsbaarheid mance mee die mij roept: Du
en de kracht laat zien, beide mußt dein Leben ändern. En
tegelijk. Dat eeuwenoude brok- bijna altijd gaat dat gepaard
stuk dat voor Rilke weer nieuw met een tegelijk geïnspireerd
wordt, dat hij met zijn blik tot en verontrust gevoel. Je hoeft
leven wekt maar dat zelf terug- geen Apollo, geen god van
kijkt en tot de dichter spreekt. de orakelkunst te zijn, om te
Alsof het gebroken beeld hem voorspellen dat dit ook het
op zijn beurt breekt en oproept komende jaar weer gebeuren
zich te vernieuwen. Het frag- gaat. Zolang er iemand is die
ment dat voor Rilke misschien stilstaat bij een kunstwerk zal
daarom wel helend lijkt te wer- die oproep blijven. Naar die
ken, omdat hetgeen ontbreekt momenten kijk ik uit.
de zintuigen en verbeelding
activeert.

T H E M AT E K S T MAX GRUSON 16

Ooit klom ik over het hek van ander al in het volwassen
een bouwput. Er werd een par- leven. Jijzelf en je omgeving
keergarage aangelegd in een veranderen snel en je weet je
hoge verlaten fabriek, maar vaak geen houding te geven.
vandaag lag de bouw stil. Het Andere voorbeelden zijn het
was een broeierige zomerdag, doopsel, de start van het
ik was samen met een vriend academisch jaar, en zelfs een
en we wilden iets… doen. Dus revolutie. Steeds staat de
klommen we over dat hek van status quo onder druk en be-
die bouwput, sprongen we over vind je je op de drempel van
een gloednieuwe slagboom verandering: tussentijden.
en holden we over diepzwart
asfalt. Hoger klommen we. Langs lege
etages, waar de werkzaam-
Ik ben de laatste tijd ge- heden in toenemende mate
fascineerd door het woord nog moesten plaatsvinden.
“liminaliteit”. Het is een term Grijs beton dat steeds vaker
die een eeuw geleden werd vanonder de zwartstenen de-
bedacht door de antropoloog ken spiekte. Nog niet geverfde
Arnold van Gennep. Limina- muren die door de jaren heen
liteit komt van limen, wat in wit waren gaan schilferen. Pas
het Latijn zoiets als grens of toen viel ons op dat er al wel
drempel betekent. Inmiddels een lift geïnstalleerd was in het
wordt het gebruikt om te hele gebouw. De schacht was
duiden op een gevoel van afgedekt met spaanplaat. We
ambiguïteit, desoriëntatie, twijfelden of het wel een goed
transitie en twijfel. Je bevindt idee was om van deze lift ge-
je in een fase of op een plek bruik te maken, maar schatten
waarvan je weet dat er iets onze kansen positief in.
gaat veranderen, maar nog
niet hoe. Persoonlijk vind ik liminale
ruimtes misschien nog wel
De onderste verdieping van interessanter dan liminale
de parkeergarage was leeg en fases. Een liminale ruimte
verbazingwekkend koel. De voelt vaak een beetje unhei-
witte lijnen van parkeervakken misch, onbehaaglijk. Het zijn
werden onderbroken door gele plekken die je (her)kent, maar
zuil na gele zuil na gele zuil. die toch vervreemden. Tus-
Een schaterende echo klonk senlocaties. Een voorbeeld is
toen mijn vriend een plank een schoolgebouw wanneer
vond om van de helling af te iedereen naar huis is. Op dat
roetsjen. Het wegdek was in moment bevindt het zich tus-
haar nieuwigheid nog spekglad. sen haar normale gebruik in.
Of denk aan het trappenhuis
Een voorbeeld van een limi- in een flat. Het is slechts het
nale fase is je tienertijd. Je tussenstuk tussen de appar-
staat met de ene voet nog tementen en de buitenwereld.
in je kinderjaren, en met de

T H E M AT E K S T

De lift was in staat om ons tot Liminaliteit
de hoogste verdieping te bren-
gen, alleen het dak resteerde.
Hier hadden de bouwvakkers
nog nauwelijks iets onderno-
men. Gebarsten ruiten, stukken
hout, verdwaalde afvalresten,
overal duivenpoep: een ruimte
die evenzeer buiten als binnen
was. Een klemmende metalen
deur blokkeerde het trappengat
en daarmee de laatste etappe
naar boven. Echter, het kon
geen weerstand bieden tegen
het gesjor van mijn vriend en
mij.

Liminaliteit heeft dus alles
te maken met aankomende
verandering. De spanning,
de angst en het ongemak die
het met zich meebrengt, maar
ook de opwinding, nieuws-
gierigheid en creativiteit. Het
is een concept wat naar mijn
idee zeer toepasselijk is voor
de tijd en wereld waarin wij
nu leven. Theatermakers in
opleiding. Onderwijs in tijden
van corona. Oplevend poli-
tiek activisme. HER- & ONT-.
Wie weet inspireert het jou
ook.

Op het dak van de hoge, oude
fabriek konden we uitkijken
over heel de stad. De zon
had de kiezels die er lagen
gloeiendheet gestraald. Mijn
vriend en ik voelden ons jong
en onoverwinnelijk. Dus huilden
we als wolven naar alles wat
beneden lag.

INTERVIEW HORTUS NUBIUM – 18
LAILA & FINN

Wat is Hortus Nubium?

Laila & Finn We hebben een reeks werken
gemaakt die allemaal op een
of andere manier te maken Wat betekent ‘Hortus Nubium’ Laila &
hebben met ‘buiten’. Ik zal zo eigenlijk? Finn
nog uitleggen waarom. Al deze
werken zijn online te zien op Het is Latijn voor ‘tuin van wol-
een website die we daar spe- ken’. Toch? Max weet dat!
ciaal voor gebouwd hebben.
Via de Instagram-pagina @
hortusnubium deelden we het
maakproces achter elk van
deze werken.

Op de website presenteren jullie het werk als “a positive side effect of being
locked up together in a tiny student dorm”. Wat waren nog meer positieve
kanten van het maakproces in isolatie?

Finn Dat je lekker zelf mag plannen.
Dat je niet het gevoel hebt dat
je meer of minder doet dan an- Ik vind het fijn dat ik erachter Laila
deren, omdat je niemand ziet. ben gekomen dat ik zonder (of
Dat mensen het werk pas zien met minimale) begeleiding ook
als het echt helemaal af is… en een heel project kan doen. Een
dat vind ik tegelijkertijd allemaal stap in de richting van autono-
nadelen. mie.

Wat neem je mee naar een volgend
project?

Laila Het benaderen van mensen.
Ik heb veel contact gelegd met
instanties, onder andere ge-
meente Maastricht en verschil-
lende kunstenaars en docenten
van andere scholen. Dat kan zo
veel brengen, dat zou iedereen
moeten doen.

INTERVIEW

Waar haalden jullie je inspiratie van-
daan?

Laila & Het feit dat we de school niet wilden we heel graag met meer
Finn meer in konden, betekende mensen delen. We probeerden
niet per se dat we enkel nog buiten naar binnen te halen,
alleen in onze kamers hoefden naar de plek waar veel mensen
te zijn. We mochten nog naar hun meeste tijd door brachten,
buiten! Gelukkig! Het dagelijkse achter hun laptop…
uurtje buiten zijn en de natuur Trouwens, in je kamer kun je
betekende steeds meer voor ook een greenkey ophangen,
ons gedurende die weken. daarmee kun je feitelijk doen
Deze waardevolle betekenis alsof je overal bent!

Wat was het grootste struikelblok voor
jullie?

Laila Nou, er liggen in het bos echt
hele irritante omgevallen
bomen…. Nee grapje! Het Wat vinden jullie belangrijk dat het
publiceren van de website… publiek meeneemt na het zien van
dat was echt heel irritant. Finn jullie werk?
moet nu in therapie, het heeft
hem echt een paar jaar van zijn Een postkaart ofzo? Die liggen Laila & Finn
leven gekost, arme Finn. in de Traaderspop, een winkel-
De klokkenvideo was ook best tje in Maastricht. Deze kan je
moeilijk te maken, eigenlijk gewoon meenemen voor een
alles eraan. En dan hebben we euro! Screensavers kun ook
het nog niet eens gehad over ‘meenemen’ trouwens, deze
het moeizame contact met de vind je op de website! Kijk,
gemeente… Maar, daarover eerlijk gezegd mag het publiek
kunnen we gelukkig binnenkort ‘meenemen’ wat ze willen.
positiever nieuws vertellen, Onze taak zit erop als het werk
ze zijn namelijk bijna zo ver af is. Daarna is het aan het
met het regelen van een grote publiek om te bedenken wat ze
openbare locatie waar we ons eruit willen halen. Dat is een
werk SPRINGTIME kunnen individuele ervaring, die kun je
presenteren. als maker je publiek niet opleg-
gen. Het is niet zo dat het ons
Schrijf je zeker even in niets kan schelen wat iemand
voor de mailing-list via eruit haalt, in tegendeel, dat be-
www.hortusnubium.nl, dan tekent juist heel veel voor ons.
laten we weten wanneer Daarom willen we het dan ook
het zover is! niet voor ons publiek invullen.
Ga naar hortusnubium.nl en
oordeel zelf!

Foto: Jean-Paul Caelen

20



INTERVIEW Q&A MET: 22
ROSHANAK MORROWATIAN

Om maar gelijk met de deur in huis
te vallen: waar sta jij op dit mo-
ment in je leven?

Op artistiek vlak gebeurt er
momenteel veel en ik ben erg
dankbaar voor de mogelijkhe-
den die ik krijg om mijn werk
te tonen en de artiesten waar-
mee ik samenwerk. Het is een
inspirerende maar ook wel een
stressvolle tijd.

Je bent recent kernteamlid gewor-
den van de acteursopleiding, waar
kijk je het meest naar uit op onze
school?

Ten eerste verheug ik me erop Wat is belangrijk voor jou tijdens Foto: Afagh Morrowatian
de studenten weer te zien en het lesgeven?
live lessen te mogen geven.
Daarnaast hoop ik de studen- Wederzijds respect, het den-
ten de juiste steun te kunnen ken als een groep. Open en
geven, en hun individuele nieuwsgierig zijn en luisteren
ontwikkelingen beter te kunnen naar elkaar. Tijdens het lesge-
volgen. Ten slotte ga ik een ven vind ik het belangrijk din-
stuk maken met de studenten, gen uit te proberen, je lichaam
daar verheug ik me erg op! en geest niet te beperken en
te focussen op wat je niet kunt,
Wat heb je zelf gestudeerd? maar juist de mogelijkheden
te visualiseren. Zelfs als het
Ik heb dans aan de Folkwang hele kleine veranderingen zijn.
Universität der Künste in Es- Focus on growth! Dat vind ik
sen, Duitsland gestudeerd. Ook superbelangrijk tijdens het les-
wel bekend als de school van geven, probeer en omarm de
Pina Bausch. “fouten”.

Heeft de corona-crisis invloed ge- INTERVIEW
had op je plannen?
culturele, politieke rol van de
De corona-periode heeft mijn heupen in onze maatschappij
projectplan compleet omge- en de kracht hiervan. Vorig jaar
gooid. Ook bracht het me terug maakte ik Polished, samen met
naar een periode in mijn leven Mami Izumi. Polished is een
die ik lang had verdrongen. stuk toegewijd aan de kunst
Hierdoor ben ik in de coro- van beleefdheid, een bijna ver-
na-tijd aan een heel ander stuk geten vorm van communicatie
begonnen. En dat was een heel in onze snelle maatschappij.
positieve verandering. Het stuk
dat ik nu wil maken is voor mij Op welk eigen werk ben je het
essentieel, actueel en persoon- trotst?
lijk. Zo persoonlijk ben ik nog
nooit geweest in mijn werk. Ik denk ook Polished. Ik ont-
dekte in het proces mijn maak-
Je bent genomineerd voor de Prijs stijl, mijn werkmethode, ik heb
van de Nederlandse Dansdagen naar mijn intuïtie geluisterd en
2020. Gefeliciteerd! risico’s genomen. Het heeft mij
als artiest erg veranderd.
Bedankt! Ik voel me zeer
vereerd en ben zeer dankbaar Wat is je favoriete plek in Maastricht?
voor de nominatie!
Achter het Ainsi-gebouw, op de
Wat vind je belangrijk dat het pu- Sint-Pietersberg is er een soort
bliek meeneemt, na het zien van van steengroeve-vijver. Het is ab-
jouw werk? soluut mijn favoriete plek in Maas-
tricht, out of context en prachtig.
De reden dat ik het werk maak Als ik daar ben heb ik het gevoel
wat ik maak, is een wens overal te kunnen zijn.
naar meer bewustzijn voor de
schijnbaar kleine dingen om Wat is de beste plek om te zitten in
ons heen. Small is beautiful. een theaterzaal volgens jou?
Ik hoop dat het publiek na het
zien van mijn werk even stil- Als het lukt zit ik meestal in het
staat, om zich heen kijkt en midden en iets verder dan de helft
wellicht anders over de thema’s achter. Een beetje afstand vind ik
waarover ik voorstellingen fijn.
maak, gaat denken.
Wat is het meest bijzondere dat je hebt
Waaruit put je inspiratie? meegemaakt tijdens een voorstelling?

Details! De bijna vergeten Een van de meest bijzondere
aspecten, of dingen die soms ervaringen was performen in het
over het hoofd worden gezien. werk Centerpiece (tafeldecoratie)
En daarover een stuk te ma- van Marina Abramovic. De per-
ken, een platform te geven. formance was een gigantisch
Zo heb ik een stuk gemaakt diner waarvoor belangrijke men-
over de heupen: de sociale, sen waren uitgenodigd. Er waren
lange tafels met af en toe gaten
waar onze hoofden uitstaken en

INTERVIEW Q&A MET: 24
ROSHANAK MORROWATIAN

waar wij als performers bijna vijf Heb je nog een aanrader voor wat
uur lang langzaam draaiden als we nu absoluut niet zouden mogen
levende centerpieces. Het was missen?
bijzonder om verschillende rede-
nen. Allereerst om de barbaarse The exact position of things van
en monsterlijke kant van de elite te Nicole Beutler is echt een aanra-
zien, hoe ze door de tijd heen van der.
beleefd naar respectloos veran-
derden. Vervolgens als performer
was het bijzonder hoe mijn relatie
tot tijd, mijn gevoelens, presence,
eigenwaarde en uithoudingsver-
mogen werden uitgedaagd. Het
werk van Marina brengt je naar je
absolute limiet en dat te mogen
ervaren als artiest doet echt iets
met je.

Wat is de mooiste locatie waar je een
voorstelling hebt mogen maken?

Cloître des Carmes tijdens het
Festival d’Avignon in Frankrijk.
Performen in een ruïne, muren
uit de veertiende eeuw, met de
sterren boven en de wind langs
je kostuum: een onbeschrijflijk
gevoel.

Wat zijn je dromen voor de toekomst?

Een doel en grote uitdaging is het
maken van een dansopera. Een
ode aan de inspirerende nomadi-
sche krijgster en verre familie Bibi
Maryam Bakhtiari en haar verhaal.
Ook is het een droom mijn werk in
het Palais des Papes tijdens het
Festival d’Avignon te tonen.

Is er een voorstelling die je nog wel
vaker zou willen zien?

Ik vind het werk van choreografe
Alexandra Waierstall geweldig. Ik
heb Archeologies of a near future
tijdens mijn studie gezien en het
heeft mij in haar eenvoud en preci-
sie erg geïnspireerd.

FLEUR UMMELS T H E M AT E K S T

Ik vind het moeilijk te beseffen dat dingen voorbijgaan
Dat ze niet meer terugkeren
Althans, niet meer op de manier als dat je misschien gewend bent

Het kan pijn veroorzaken
Maar ook een bepaalde opluchting

Een einde van iets maakt plaats voor een nieuw begin
Een nieuw doel
Een nieuwe kans
Een leeg vak, klaar om ingekleurd te worden

Het leven zit vol met momenten waarin je opnieuw moet beginnen
Vaak walsen we erdoorheen zonder dat we het merken
Omdat de wereld nou eenmaal door draait

Maar een nieuw begin kan ook plotseling daar zijn
Wellicht, omdat je er nog niet eerder naar durfde te kijken of gewoon,
Omdat het leven onvoorspelbaar is

Ik denk dat de mens gemaakt is voor die onvoorspelbaarheid
Dat er altijd iets blijft wat de overhand zal hebben

Ik weet niet wat precies

Soms dan worden we weer even teruggezet door datgeen
Juist op de momenten waarop we denken alles aan te kunnen

Soms dan worden we weer even teruggezet door datgeen
Juist op de momenten waarop we denken alles aan te kunnen

Her- Het is een herinnering
Een nieuwe inzage
Een ontdekking

Van iets wat we nog niet wisten over onszelf,
En ik denk dat dat oneindig is

& Ont-

TERUGBLIK ONSCHULD – 26
ACTEURSKLAS 2020

Een terugblik op Onschuld: de afstudeervoorstelling van de
acteursklas van 2020. In gesprek met Evalinde Lammers en Nick
Renzo Garcia.

Evalinde Onschuld is een raamvertelling Wat toevallig is aan het feit Nick
geschreven door de Duitse dat ik Fadoul speelde op dit Evalinde
Nick schrijver Dea Loher. Het gaat moment in de tijd, is dat mijn Nick
Evalinde over de levens van een aantal afgelopen twee jaar best wel
mensen in een havenstad in vreemd zijn gelopen. Ik heb
Duitsland. Wij hebben niet per best veel onderzoek gedaan
se ‘Duitsland’ gespeeld, maar naar mezelf. Mijn lecture perfor-
wel die havenstad. En je volgt mance ging ook over in hoever-
de verhalen van die mensen. re mijn huidskleur mijn identiteit
Ze komen met elkaar in aanra- bepaald. En dat is best wel een
king en ze hebben het raakvlak zoektocht geweest. En eigenlijk
dat het zoekende en eenzame is Fadoul het eerste personage
mensen zijn die proberen zin ooit wat ik in de toneelliteratuur
in dit leven te vinden. Nou heel heb gelezen en heb gespeeld
stom, ik ben de naam van mijn wat duidelijk zegt: ‘Ik ben zwart
personage kwijt. Wacht, ik pak en ik vind dat ingewikkeld.’
het erbij.
Bij mij is het een beetje gek ge-
Ik speelde het personage gaan. Ik had in eerste instantie
Fadoul. Fadoul is samen met een ander personage, namelijk
Elisio over de zee naar een Ella. Dat is een wetenschapster
ander land gegaan. Een vluch- die in het stuk heel lange, over-
teling. Hij vindt een gigantische peinzende monologen heeft. En
zak met geld en daar wil hij dat vond ik interessant. Maar
graag iets goeds mee doen toen brak corona uit en gingen
voor het meisje waar hij verliefd we via Zoom repeteren. En
op wordt, absoluut. toen had ik alleen monologen
in mijn eentje. Ik miste het zo
Elisio, dat wat het! Ik weet het samen met de andere mensen
weer. Elisio is een vluchteling te spelen en toen heb ik Mirjam
uit een nog te bepalen land en gevraagd of ik misschien toch
hij is samen met Fadoul, een Elisio kon spelen.
vriend, naar Duitsland gevlucht.
Het stuk begint met dat Elisio Er is een scène waarin Fadoul
met Fadoul langs de zee loopt, een zak met geld vindt. Dan
droomt van een toekomst en komt hij in een supermarktje
dan een vrouw ziet verdrinken. om te checken of dat geld echt
Ze bevriezen. Ze weten niet is, en dan heeft hij het gevoel
wat ze moeten doen. En omdat dat de caissière dat niet wil
ze hulpeloos staan te bespre- doen. Dus hij wordt niet ge-
ken wat ze nu eigenlijk moeten discrimineerd, terwijl hij eigen-
doen, verdrinkt die vrouw. Elisio lijk wel gediscrimineerd zou
worstelt het hele stuk lang met moeten worden – zo raakt hij
zijn schuldgevoel. helemaal in de war. Omdat zijn

TERUGBLIK

Evalinde huidskleur iets zou betekenen, kwam bij ons via boxen en zo Nick
maar het toch niet zo werkt. kon ze ons aanwijzingen geven Evalinde
Nick Voor mij is het super fascine- terwijl wij met elkaar in een
Evalinde rend geweest om voor het eerst ruimte waren. En dat was best
te zeggen: ‘Ik ben een man van vreemd. Het was een soort
kleur en ik omarm nu het stuk Godfiguur, die je dus ook niet
van mij dat zwart is.’ En dat ik zag, maar alleen maar hoorde.
dat nu mocht doen in mijn af- Af en toe klonk er dan een aan-
studeervoorstelling vond ik een wijzing. Het was heel lastig. Ik
heel grote eer. heb echt respect voor haar, dat
ze elke dag zes uur achter haar
Mirjam Koen was onze regis- computer moest kruipen, terwijl
seuse, en echt fantastisch. Zij wij het allemaal aan het uitzoe-
viel in de risicogroep, vooral ken waren. En de communica-
haar man, dus kon ze niet naar tie via zo’n medium is natuurlijk
Maastricht komen om ons te veel ingewikkelder.
regisseren. We hadden natuur-
lijk een hel van een proces, Dat was best wel ingewikkeld.
waarin het de hele tijd de vraag Die soort God-achtige stem.
was of we überhaupt mochten Dat moet voor haar ook inge-
gaan repeteren, en wat we nu wikkeld zijn geweest. Stel je
moesten doen, en hoe het nu voor je moet mij regisseren,
allemaal moest. En zij is daar maar je bent niet in de ruimte.
echt zo’n doorzettende, stu- Het enige wat we van jou horen
wende kracht in geweest. Echt is je stem, dus niet je lijf. Leg
heel fijn. mij dan maar iets uit. Zij moest
ook op een bepaalde manier
Ik mocht Mirjam echt graag. communiceren met ons, zodat
Ze is wel eigenwijs. Ze is een wij het zouden begrijpen, en
vrouw op leeftijd, maar tegelij- dat gebeurde ook niet altijd.
kertijd super kinderlijk. Het ene Echter denk ik wel, wat bijzon-
moment was ze dan duidelijk der is geweest aan dat zij ons
het ene, en het andere moment op afstand heeft geregisseerd,
kon ze niet afstappen van het is dat we dus een voorstelling
idee van hoe je iets zou moe- hebben gemaakt die, als je
ten spelen. hem nu terugkijkt, nog steeds
staat.
We zijn begonnen met via
Zoom repeteren en daarvan De voorstelling bestond, naast
wisten we allemaal al vrij snel ons, uit tien computers waar-
dat het niet werkte. En we wilde van we het plan hadden dat die
dit ook helemaal niet doen op een livestream vormden. Dus
deze manier. Toen werd duide- we waren half op de vloer voor
lijk dat we op school mochten publiek en half gelivestreamd,
repeteren. Maar Mirjam kon als een hybride voorstelling.
nog steeds niet naar school Mirjam kon het live-gedeelte
komen. Dus zij heeft ons gere- natuurlijk ook niet echt live
gisseerd vanaf een livestream regisseren, maar wel dat wat
met haar computer. Haar geluid er op haar scherm gebeurde.

TERUGBLIK ONSCHULD – gewerkt. Ik verbaasde me daar 28
Nick ACTEURSKLAS 2020 echt over. Er was zoveel ruimte Nick
om naar elkaar te luisteren en Evalinde
Evalinde En we vonden dat ook wel echt iedereen had een heel groot
iets zeggen over deze tijd. Het aandeel in het maken. In het
leverde enorm veel technische Zoom-gedeelte van de repe-
problemen op. We waren bijna titieperiode was het nog inge-
niet meer aan het repeteren, wikkeld, veel frictie en lagen we
omdat we alleen maar bezig niet op een lijn. Maar vanaf dat
waren met: ‘Nu doet dit het we op school waren, zijn we
weer niet, en hoe moeten we heel goed samen aan de slag
dit nu oplossen?’ Wat ik wel gegaan. En dat vind ik echt
echt een hele leuke puzzel waardevol om mee te nemen
vond. Ik ging samen met Lukas na die laatste paar maanden.
over het technische gedeelte. Dit was onze laatste voorstel-
Maar het was op een gegeven ling als klas, en ik heb ook wel
moment best vermoeiend voor van andere jaren gehoord dat
iedereen. Er lag zoveel focus het ook wel eens anders is. Het
op zorgen dat het allemaal is natuurlijk heel moeilijk om
klopte, dat het bijna filmregis- met tien mensen iets te maken.
seren werd. We moesten in Misschien heeft de tijd hierbij
het juiste standpunt staan, de dan toch een soort verbroede-
camera moest op het juiste mo- rende bijdrage geleverd.
ment aangaan. En dat duurde
vier weken. Ik had eigenlijk net na mijn afs-
tuderen werk voor bijna zeven
Bert Luppes heeft ons op de maanden. Maar alles is uitge-
vloer begeleid. Dat heeft hij steld. Dus dat is heel gek. Het
heel voorzichtig gedaan, omdat is alsof je een werkveld instapt
hij echt wilde dat Mirjam de dat niet bestaat. Maar tegelij-
regie had. Hij kon af en toe ook kertijd heb ik ook echt veel ge-
vertalen wat Mirjam zei, omdat luk, want voor al die uitgestelde
hij veel met haar heeft ge- projecten, zijn nieuwe projecten
werkt. En hij kon ook met ons teruggekomen. En ik speel nu
bezig zijn op de vloer. Mirjam in de afstudeervoorstelling van
heeft al die repetities thuis in Reinout, dus ik ben nu ook
haar kamertje gezeten en via weer op school. Hierna ga ik
verschillende laptops naar ons een familievoorstelling doen. Ik
gekeken. Dodelijk vermoeiend. heb dingen in het vooruitzicht.
Ik vind het echt zo knap dat ze Ik heb het vooral te doen met
dat gewoon vol heeft gehou- de mensen die nu in hun eerste
den. Maar ook, en dat is echt jaar zitten. Voor iedereen is het
het allertofste aan Mirjam: ze raar. Maar het lijkt me wel echt
had zoveel positieve energie gek om nu te beginnen.
om maar te blijven proberen en
experimenteren. Er was op een gegeven mo-
ment een monoloog van Luk-
Misschien was het wel omdat as, waarin we aan het zoeken
we een soort gezamenlijke vij- waren hoe we dat precies
and hadden, namelijk die stem
over de computer, dat we zo
goed als klas hebben samen-

TERUGBLIK

Nick moesten doen. En op een
gegeven moment had Lukas
z’n ingang gevonden, waardoor
hij dat heel goed kon spelen,
en versterkten wij hem door
met camera’s om hem heen te
cirkelen. Dat vond ik bijna het
allerleukste om te doen, omdat
ik zelf het gevoel had dat ik aan
het spelen was, maar ik was
ook heel erg aan samenwerken
met Lisa en Reno om Lukas te
vangen. En je merkte gewoon
dat alles dan samenviel.

Dit is het meest toepasselijk,
mijn eerste eigen zin: “Maar
de toekomst staart uit kwade
met kool omlijnde holen terug.
Oogkassen zonder ogen. En
daarom is er verder niets over
later te zeggen. Geen hierna
te bespreken. Oh, ijskoud,
Fadoul, jongen.”

Foto: Jean-Paul Caelen

30



PROZA DAVID ROOS 32

Testimony of a pretentious fool who

knows himself too well and too little at

the same time

Well, I mean, that you want the entire world to lie down at your feet
and you want to live in Paris but then you live for a few months in
Paris and it turns out that you wanted Paris but Paris doesn’t want
you, so you’re lonely and start dreaming about other places like New
York which would obviously be better than Paris, but you know you’re
dreaming and you try to open your eyes but they’re already open and
all you see is just a beggar in the streets of Paris and the baguette
you just bought that is in your hand and your hand that is freezing be-
cause you took your glove off to eat the baguette. So you decide you
want to have a quiet, undisturbed life, in a little village with someone
you love and some friends who know you well and that makes you
want to throw away your phone, but you can’t because it would make
you feel stupid and you would miss it directly afterwards and you
would post something on Facebook, saying that your phone fell and
you can only be reached by Facebook or e-mail for the time being.
And you want to write these books, these great books of historical,
philosophical and literary value, and you read the old Greek trage-
dies to learn from them and you try to use their stylistic tricks and you
decide to make your book into an epos, because you think that you
could be the next Homer and you try to make it rhyme and you try
to get a metre in it, but it turns out to be too hard and you go to the
Internet to use an online rhyming dictionary, but you feel bad about it
because Homer and Aeschylus and Shakespeare didn’t have a rhy-
ming dictionary so you close your browser and your mind is blank and
your main character turns out to be just you with another name and
not as half as interesting as Ulysses or Aeneas or Faust and you’re
disappointed in yourself and you feel as if everything you know is
false, so you look at your bookshelves and you see Nietzsche there,
so you decide to quit the fiction and just create an übermensch but
all you can think of is already said by Nietzsche and Plato and Sartre
and Kant and you try to make a stupid mind map because that used
to help you at school when you had to prepare for a test, but apart
from the big word ‘übermensch’ in the middle, the sheet is this whole
white vast plain of emptiness and you just draw a little flower in the
corner and then feel so useless that you scratch over it and write ‘me’
next to it. So you want to be an actor and conquer the world and star
next to these celebrities of whom you’ve watched these interviews
on YouTube and imagined yourself talking to, saying how you admire
them and they would answer that you shouldn’t be so modest be-
cause you’re already a great actor yourself, especially for your age,
and you would just laugh it away and think about it in your bed that

PROZA

night, smiling and glowing – but then you feel bad because you know
that you shouldn’t be acting just for the sake of the applause and you
know that you desire more than applause and you want to be the
actor who plays the role of his life in a little theatre in the center of
Amsterdam with thirty people watching, but then you realize you want
that only if later on you will be discovered and they will tell the story
of how you used to act in a little theatre in the center of Amsterdam
for thirty people and you will say that you miss that sometimes, while
nostalgically shaking your head. So you decide to keep a diary and
you notice that you’re not writing to yourself and you leave it lying on
the table when people come to visit so that they will notice it and ask
about it and you will act ashamed and then you will let them read it,
so that’s why you’re writing all these beautiful words and quotations
from Oscar Wilde and Goethe and Tolstoy in the diary and once again
you question your motivation and your life and why you deserve to
exist, so you do nothing and you think about the diary you had when
you we’re little and you think about the first page where you thank
your gymnastics teacher who gave it to you and you remember how
proud you were of this little tiger print booklet that you have lost now.
So you wonder why you’re writing all of this in English and you see
that that is because in Dutch you would be thinking too much, becau-
se in Dutch you would know the difference between good and bad
and now it doesn’t matter – and you think about that for a moment
or two and then you just write a few words on a paper and they feel
cliché but you have accepted that these words are just for yourself so
for the first time you don’t mind and you take the beautiful pen your
father gave you and you make the words into a poem and it’s a short
poem but that doesn’t matter because it’s about the sea and the sun
and the moon and the stars and the city and the lights and a lonely
man walking on the streets in the night and you feel as if you won’t
ever write something that is more valuable and more true and you are
truly content and happy, for a moment, and that’s it, you think, there
are just moments and even the moments when you’re thinking about
happiness (the ones that make you conclude that you’re not happy)
are just moments, just as much as the moments that you’re happy,
when you see your mother laugh or you see a child playing in the
grass, so you don’t know what to think of it but that’s okay, you think,
because this is just a moment, and you notice that your poem is a
moment, and all the things you made once that made you truly happy
are about tiny moments of silence and in these moments there was
nothing else and there was nowhere else you would have preferred
to be, and you know that tomorrow it will begin all of over again, but
right now that doesn’t bother you – so you close your eyes and sleep.

Winter, 2018

G E S P34
MK AE TT H

F RO S

PRE K

HRIN
SCH

Transit van Anna Segers, Staatstheater Dresden
Regie: Data Tavadse
Foto: Sebastian Hoppe

GESPREK KATHRIN FROSCH 36

Pauli Scenograaf en kostuu- Hoe is het allemaal

montwerpster. Kunstenaar. begonnen? Waar ligt de oorsprong?

Docent. Familiemens. Een Een wortel is zeker te vinden Kathrin
vrouw met theater- en leven-

servaring, een enorme ener- in het huis van mijn theater-

gie en een zekere hang naar minnende ouders. Ik werd in

monumentaliteit. Al op jonge mijn jeugd veel naar het theater

leeftijd ontdekte ze haar fas- gebracht. Mijn ouders waren

cinatie voor kunst en theater. erg geïnteresseerd in kunst.

Attent en vol nieuwsgierig- Mijn moeder werkte zelf een

heid volgde ze de gesprek- tijdje op de kostuumafdeling.

ken van haar ouders en hun In de vriendenkring van mijn

vrienden, waarvan sommigen ouders zaten verschillende

al uit de kunstwereld kwa- regisseurs en kunstenaars en

men. De veelzijdigheid en de ik vond de onderwerpen die ze
mogelijkheden om zich niet behandelden altijd ongelooflijk

te hoeven in te houden maak- indrukwekkend, omdat ze zo

ten toen al indruk op haar. veelzijdig waren en je je niet

Sinds 2015 is Kathrin Frosch hoefde te in te houden.

gastdocent aan de Toneel- Toen ik op school zat, was ik

academie. Enkele jaren ge- op een gegeven moment in het

leden besloot ze naast haar theater en dacht ik: ‘Bizar, er

werk als freelance kunste- moet dus iemand zijn die dit

naar ook te werken met jon- allemaal verzint.’ En toen ik op

ge, opkomende kunstenaars. een dag door de binnenplaats

Na haar eigen studie aan de van het theater liep dacht ik:

Slade Academy in Londen ‘Wow, wat een veelzijdigheid.

besefte ze hoe belangrijk Het is als een planeet. Het is

het is om de studenten te als een kosmos. Het is er ge-

begeleiden. Het delen van woon allemaal. Vakmanschap.

ervaringen uit haar eigen Technologie. Intellect. Tekst.

dagelijks werk, maar ook de Muziek. Beeldend kunsten.

uitwisseling met jongeren, is Alles. Alles is er.’

voor haar erg belangrijk.

Inmiddels werkt Kathrin „Diese Vielseitigkeit. Das ist
al jaren internationaal als

decor- en kostuumontwer- wie ein Planet. Das ist wie
per. Veel werken ontstaan

in Duitsland, Oostenrijk en ein Kosmos. Es ist einfach
Zwitserland, maar ze verlaat

ook af en toe het Europese alles da.“
continent. Bijvoorbeeld voor

de opera La Bohème, die oor-

spronkelijk werd opgevoerd

voor het Concert Theater

in Bern en in April 2020 in

Kaapstad in première ging.

GESPREK

Pauli Juist uit die veelzijdigheid put ze haar inspiratie. Tijdens ons
Zoom-gesprek wijst Kathrin op de meer dan acht meter lange boeken-
collectie achter haar. Maar het is slechts een selectie die ze na haar
laatste verhuizing meenam naar haar nieuwe appartement. Boeken
over moderne architectuur, binnenhuisarchitectuur, materiaalinnova-
tie, licht, natuur, enzovoorts. Zelf beschrijft ze deze inspiratiebronnen
als een “enorm kleurrijk tapijt”.

Ik heb ook een ongelooflijke Kathrin
hebzucht. Ik heb wel eens een
vlucht gemist doordat ik een
boekwinkel op het vliegveld
was binnengestapt en niet
merkte hoe snel de tijd voor-
bijvloog. Ik werd omgeroepen,
maar hoorde het niet, omdat
ik in een of ander kunstboek
verdiept was… Ja, dat was een
vrij duur kunstboek!

„Ich hoffe, dass aus dieser Zeit ein Hunger resultiert
und eine Lust.“

Pauli Boeken en ook tentoonstellingen, zoals de Architectuurbiënnale in
Venetië (die ze nooit mist), zijn natuurlijk een grote bron van inspira-
tie, maar bovenal put ze uit het dagelijks leven. Vooral als het gaat om
kostuumontwerp zijn mensen om haar heen zeer inspirerend. Juist in
de aandacht voor alledaagse dingen merkt ze telkens weer hoe onein-
dig veel middelen er daadwerkelijk beschikbaar zijn.

Kathrin Het is ook altijd een oproep aan
onszelf om simpelweg opmerk-
Foto: Kathrin Frosch zaam en met open zintuigen
onderweg te zijn. Dat is ook het
fascinerende aan theater, dat
het je steeds opnieuw uitdaagt
om niet al een reeds gemaakte
voorstelling te presenteren.

GESPREK KATHRIN FROSCH 38

Van een enorme verzameling
naar inspiratie door reductie

Pauli Wat de kunstenares zelf zeer
Kathrin interesseert en wat in haar werk
terug te zien is, is de reductie tot
Pauli wezenlijke onderdelen, zowel wat
betreft de emotionele, als de soci-
aal-maatschappelijke inhoud van
het werk. Daarom vermoeien puur
decoratieve middelen haar zeer.

Ik houd er heel erg van als het nen doen en een nut hebben.
stuk door de ruimte qua sfeer Dat is meestal behoorlijk wat
ingebrand en zichtbaar ge- geknutsel, maar ik vind het ook
maakt wordt. Hierin heb ik ook altijd zeer interessant. Oh ja,
een zekere hang naar monu- en het gaat mij niet om schoon-
mentaliteit. Ik houd ook van heid. Dat kan ik ook over kostu-
fysieke ruimtes, dat wil zeggen ums zeggen. Een mooi kostu-
ruimtes die iets verrassend kun- um interesseert me niet.

Sinds midden jaren negentig werkt Kathrin Frosch als scenograaf en
kostuumontwerper voor film, televisie, theater en opera. Ze heeft sa-
mengewerkt met Felicitas Brucker, Markus Bothe, Stephan Rottkamp,
Konstanze Lauterbach, Andreas Kriegenburg, Karin Henkel, Christoph
Schlingensief, Armin Petras, Sebastian Baumgarten, Nurkan Erpulat,
Lars-Ole Walburg en Matthew Wild (artistiek leider van Cape Town
Opera, Zuid-Afrika).

Ze vertelt me over enkele pro- Kathrin
ducties van de afgelopen jaren,
waar ze met een warm gevoel naar
terugkijkt. Zelf beschrijft ze deze
als volgt:

Je blikt terug op het artistieke
resultaat en voelt hoe hart en
geest bij elkaar zijn gekomen.
Het mooie daaraan is, dat ze
dan niet meer te scheiden zijn,
want ze zijn samengesmolten.
En dat is gewoon iets heel
gaafs.

GESPREK

„Ich meine, die Geschichten im Leben sind doch die, dass du dein
Herz verschenkst, an die Menschen, die nicht aalglatt und
perfekt sind. Es interessieren einen doch gerade die Verletzungen
am Menschen oder wie ein Mensch mit seinen Schwächen
umgeht und dadurch zeigt sich der Mensch als unglaublich stark.“

Pauli Wat ze vooral waardeert aan de samenwerking met haar collega‘s
Kathrin is het grote respect dat ze voor elkaar hebben in hun werk. Dat is
niet vanzelfsprekend, want helaas bestaan er nog steeds patriarcha-
Pauli le structuren in theater. Lange tijd werd kostuumwerk vooral in de
handen van vrouwen gelegd, maar werd het toneel gedomineerd door
mannen. In tekst en concept stond en staat het kostuumbeeld vaak
op de tweede plaats. Desalniettemin gelooft Kathrin dat er in de loop
der jaren weldegelijk wat veranderd is en dat de erkenning voor het
beroep constant toeneemt. Ondanks succesvolle samenwerkingen
vinden er altijd veranderingen plaats binnen teams.

Dat zijn veranderingen die „Am Ende ist Theater Teamwork!“
voortkomen uit frustratie, of
omdat je na een aantal perio-
des van intensief samenwerken
een beetje ruimte nodig hebt
om jezelf te inspireren en te
verrijken. Anders voel je je op
een gegeven moment als een
oud getrouwd stel dat elkaar
door en door kent. Je wilt jezelf
niet herhalen. Daarom moet je
soms uit elkaar gaan, zelf als
je het werk echt op prijs stelt,
om vervolgens weer met fris-
se moed bij elkaar te kunnen
komen.

Teamwork is in de dagelijkse theaterpraktijk dus enorm belangrijk. Zo

staat samenwerking ook centraal in het zes weken durende regie- &
scenografieproject op de Toneelacademie, wat Kathrin Frosch al enige

jaren begeleid.

GESPREK KATHRIN FROSCH 40

Regie- & scenografieproject
op de Toneelacademie.

Pauli De kern van het regie- & scenografieproject is de ontwikkeling van

een voorstelling in teamverband. Hierin werken studenten van de re-
gieopleiding en studenten van de scenografie- en kostuumontwerpo-

pleiding in kleine teams samen aan het ontwerp en de verwezenlijking

van een voorgeschreven toneelstuk.

Het regie- & scenografieproject is elk jaar weer Bij dit project gaat het niet om Kathrin
spannend. Voor het eerst proeven studenten aan de theaterervaring, maar om
een maakproces zoals ze dat later in het theater het aangaan van een bestaand
kunnen ervaren. Hoe beleef jij dit project en wat is er toneelstuk en jezelf daartoe
voor jou vooral belangrijk? verhouden. Om te zoeken en
– ondanks alle onzekerheden –
„Das war eine ziemliche Herausfor- stappen te zetten, een concept
derung und ein großes Abenteuer. te ontwikkelen en partners te
Wir hatten auch Bammel, dass wir vinden; een gok wagen! Juist
vor lauter Restriktion und Unfreiheit, met het risico dat het flopt.
nicht da raus kommen, wo wir wollen, Want hoe je jezelf ook ontwik-
aber es ist gut gegangen.“ kelt als autonoom kunstenaar,
later in het werkveld ben je
altijd afhankelijk van partners.
Zonder teamwork lukt je niets!
De moeilijkheid zit erin om
erachter te komen wie je zelf
bent als kunstenaar en hoe je
partners kan vinden die tege-
lijkertijd individualistisch kun-
nen zijn, maar ook een team
kunnen vormen. Het avontuur
aangaan, de moed hebben om
onzekerheden te overwinnen,
voortdurend beloften moeten
doen en je aan de buitenwereld
moeten laten zien, dat is waar
het bij dit project om gaat.
Het team groeit als een soort
theatergezelschap samen.
Je bent zelf verantwoordelijk
voor het productieproces en
de uitdaging ligt erin om zo
snel mogelijk een gezamenlijk
overzicht te creëren. Je beseft
hoezeer je elkaar nodig hebt.

GESPREK

Dat klopt! Wij hebben ook gemerkt dat zo’n project waanzinnig veel energie
vraagt en dat je moet leren om je middelen op de juiste manier in te zetten.
Hoe doe jij dat eigenlijk? Heb je daartoe de laatste jaren bepaalde mecha-
nismen verworven?

Kathrin Ja, absoluut. De werkdagen zijn lichttest, een doorloop, enzo-
lang en ze herhalen zich, vooral voorts… Mijn collega’s vinden
in de generale repetities. Er is me soms op bizarre plekken.
dan niet één vermoeiende dag, Dan lig ik bijvoorbeeld op de
maar veertien vermoeiende da- overloop en doe niets anders
gen achter elkaar. Dat betekent dan wat zelfstandige training.
dat je elke dag een beetje meer Ik sluit het systeem gewoon af.
van je vraagt. Ik zorg voor frisse lucht. Ik heb
Daarom zorg ik er bijvoorbeeld privégesprekken met mensen
voor dat ik minstens één keer die ergens anders werken dan
per dag goed eet. En dat ik in de theaterwereld. Ik probeer
ergens tien minuten ga liggen, een zekere mate van gespreks-
bijvoorbeeld in de foyer of op hygiëne te handhaven. Ik laat
een bankje in het park. Zeker in de nachten niet te lang worden.
het geval van een lange mon- Ik zorg voor efficiëntie door
tage na een lange repetitiedag discipline.
met een werkplaatsbezoek, een

En mag ik vragen hoe je werk en een
gezinsleven combineert? Je bent veel
onderweg, vaak ver weg van huis, op-
gelaten door de stress van de repetities
enzovoorts. Hoe doe je dat?

Kathrin Toen ik wist dat ik een gezin leren hoeveel tijd je aan je
wilde stichten, was het duidelijk werk besteedt en wanneer je
dat ik heldere grenzen moest tijd neemt voor je privéleven.
stellen aan mijn beroep. Dat Overigens heb ik gemerkt dat
leren is een proces. Je wordt de afstand vaak juist een troef
niet altijd met begrip benaderd. is voor mijn werk, omdat ik de
Maar voor mijn eigen familie en repetities iedere week weer met
voor toekomstige generaties een frisse blik kan bekijken. Zo
vind ik het belangrijk om van kan ik door de afstand als ge-
het theater een plek te maken sprekspartner binnen het team
waar ook degenen met een ge- meer bijdragen.
zinsleven welkom zijn. Honderd
Foto: Candy Welz procent aanwezigheid leidt bij
een productie niet noodzake-
lijkerwijs tot de beste resulta-
ten. Theater veronderstelt een
extreme vorm van zelfuitbui-
ting. Dit is een beroep waarbij
je niet altijd controle hebt over
bepaalde beslissingen die het
met zich meebrengt. Je moet

GESPREK KATHRIN FROSCH 42

De wereld van kunst en cultuur is massaal getroffen door
de pandemie. De meeste theaters moesten enkele maan-
den volledig sluiten. Welke effecten had het voor jou?
Hoe ga je er nu mee om? Het moet in het begin toch een
schok zijn geweest.

Kathrin Nou, in het begin was het
moeilijk, omdat het inderdaad
gewoon stopte. Ik was bezig Later hebben Kathrin en de Pauli
met een opera, waarin al twee rest van het team zich met de
jaar voorbereidingstijd was ge- productie Medea in Leipzig
ïnvesteerd en die werd volledig door de wirwar van regels
geannuleerd. Dat betekende heen geworsteld. Het werd
niet alleen een enorm inkom- een van de eerste premi-
stenverlies, maar ook dat dit ères nadat de theaters in
hele werk, waarin men bloed, Duitsland waren gesloten. De
zweet en tranen geïnvesteerd gebruikelijke afstandsregels
had, opeens beëindigd is en moesten worden nageleefd.
nooit meer herhaald zal wor- Strikte toelating. Speeltijd
den. van maximaal negentig minu-
ten. Geen pauze. Het podium
werd om de twee uur gedes-
infecteerd. De plattegronden
moesten worden herzien om
te zien of alle locaties in de
zaal nog werkten met de af-
standsregels, enzovoorts.

Dus de creativiteit heeft niet geleden onder de omstandigheden?

Kathrin Het blijft voor mij belangrijk om je zoiets vandaag doet, heeft
de deuren opnieuw te openen. het een directe contextuele ver-
Het alternatief is niet te spe- klaring. Esthetiek en hoe deze
len, is dat wat we willen? Nee, gelezen wordt, gaan hand in
dus dan moeten we er iets van hand met de maatschappij en
maken. En dat is wat het werk de wetten van dit moment.
in het theater altijd is geweest: Uiteindelijk is de grote vraag
een reactie op wat er vandaag hoe de situatie er over drie tot
de dag is. vijf jaar uit zal zien, wanneer
Er is veel in beweging en ik zou het geld schaars is, wanneer
bijna zeggen dat deze bewe- de gevechten over de verde-
ging tot een nieuwe esthetiek ling ervan nog feller worden,
leidt. Ineens hebben dingen wanneer de producties minder
een andere betekenis. Als je worden, enzovoorts.
een jaar geleden iemand met Ik hoop dat deze tijd resulteert
een antenne op zijn hoofd op in een honger en verlangen. En
het podium zet, is het kinder- datzelfde wens ik de jongere
theater en in het beste geval is generatie toe!
het nog een beetje grappig. Als

Foto: Jean-Paul Caelen

GESPREK

ARM

KA I

44

VESTIS
Photographer: David Peskens
Performing VESTIS by Joost Vrouenraets in Ainsi, Maastricht 2019

Kunstenaar MARIKA MEOLI PORTRAIT
Choreograaf
Danseres
Performer

“The more that I go further
in life, I realize how people
want to hide themselves
behind things or actions in
order to don‘t show them
for what they truly are.
I consider myself as an
artist or better as a hu-
man being who lives and
fights, while dancing, to
bring pureness, cleanness
and brightness to life.”

– Marika Meoli

PORTRAIT MARIKA MEOLI 46

De Italiaanse danseres Marika
(1992) ontdekt het leven door
beweging. Met haar gepas-
sioneerde dans heeft ze een
manier gevonden om tot een
waarachtige kern te komen
op een authentieke en eerlijke
manier. Het belichaamt haar
onverbloemde staat van zijn en
de aanwezigheid in het hier en
nu.

PORTRAIT

Na haar dansopleiding aan
de Accademia Nazionale Di
Danza in Rome ging Mari-
ka naar Codarts, Rotterdam,
waar ze afstudeerde in 2015.
Vervolgens verhuisde ze naar
Maastricht, waar ze met diver-
se dansgezelschappen optrad
tijdens bijvoorbeeld Het Par-
cours en de Museumnacht.
In 2018 ging haar voorstelling
Solo Work in première op het
Limburg Festival, waarin zij
dans en operamuziek liet sa-
mensmelten.

Marika’s werk is ook in het
buitenland opgevoerd. Zo stond
ze met Annamaria Ajmoneat’s
Imaginary Gardens with Real
Toads in Them op de Biënnale
van Venetië. Met de perfor-
mance Anthology of Anger van
Alexis Blake danste ze samen
met Mami Izumi in het Irish Mu-
seum of Modern Art in Dublin.
In 2019 was Marika te zien in
de voorstellingen Vestis en
Bolero van Joost Vrouenraets.
Ook werkte ze als zijn assis-
tent-choreograaf mee aan de
voorstelling The Rite of Spring,
die in Vietnam in première ging.

Flowers and Dance
Photographer: Julia Prohorenkova
Concept and dance by Marika Meoli, Riga 2018

I had to dance the water PORTRAIT
Photographer: Nicola Barraco
Concept: Marika Meoli, Ventotene, 2020

MARIKA MEOLI

48

PORTRAIT

I had to dance the water Haar meest recente project
is I had to dance the water,
waarin Marika samenwerkt met
filmmaker en fotograaf Nicola
Baracco. Gedreven door haar
liefde voor de zee toont ze de
magie van de onderwaterwe-
reld, waarin puurheid en perfect
evenwicht centraal staan. Een
dans onder het wateroppervlak,
middenin de Middellandse Zee.
Een plek die haar aan thuis
doet denken.

Marika is een inspiratie voor
iedereen die op zoek is naar de
puurste vorm van zichzelf en
ze roept op om in die zoektocht
niet bang te zijn.

GEDICHT MARIEKE ORNELIS 50

Wereldbollen tollen door onze hoofden en door de ruimte

Pas op

We komen

Moeders haalt uw kinders binnen

We breken grenzen als servies

Trekken lijnen over continenten heen

De taart is verdeeld

Voedselgevecht Ode an
Schuimbekkend schuimende zeeën bevarend
Welvarend
Als nooit tevoren

Pas op

We komen

Richt nog een standbeeld op

Brons genoeg

We zijn bronstig genoeg

Hengsten

Hengelend naar meer taart

Welvaart

We willen alle onontdekte diersoorten

Voor op de barbecue

En standbeelden schieten uit de grond als paddenstoelen

Pas op
Ze komen
Trek de muren op
Het geld is op
Het werk is op
De vrouwen zijn op
Het water is op
De lucht is op
Het is allemaal
Helemaal
Op
Gespendeerd
Gepresteerd
Gekoeioneerd
Gevreten
Geslokt
Vergeten
Dat wij niet de enigen zijn
Dus trek de muren op