ANTR'AKT #4

PROZA PAULIEN FOEST 52

HET ZWANENLIED,
OF DIERBARE TEKSTEN

Momenteel zijn de tweedejaars acteurs van de Toneelaca- Door Paulien Foest
demie bezig met Noah, of Ondergang der eerste wereld,
het laatste deel van de trilogie van Joost van den Vondel.
Voor deze editie vroegen we Paulien Foest, tweedejaars
acteur uit die klas, om haar meest dierbare stuk tekst uit
Noah met ons te delen. Dit is wat ze antwoordde.

Even wat context. Vondel vertelt het Bijbelse verhaal van Noah en de ark,
al heeft hij voor zijn versie nieuwe personages en lijnen toegevoegd om
het verhaal een theatralere vertolking te geven. Het stuk speelt zich af op
de dag dat de door God gestuurde zondvloed komt die de wereld dreigt te
overspoelen. Noah heeft – na honderd jaar tijd – in opdracht van God een
ark gebouwd om van alle dieren een paar veilig te stellen.
Tot de dag van de ramp probeert Noah de mensheid, die volgens God
slecht leeft, te overtuigen om te leven volgens Zijn wetten. Omdat vrouwen
de oorzaak zouden zijn van het bederven van de mens, probeert Noah de
grootvorst van het Oosten – Achiman – te overtuigen af te zien van zijn
hedonistische relatie met grootvorstin Urania en de rest van zijn vrouwen.
Achiman belandt zo in een innerlijk conflict waarbij hij moet kiezen tussen
leven naar Gods voorbeeld of sterven met zijn grootvorstin aan zijn zijde.
Liefde, angst, het naderende einde: er gebeurt veel in Noah. Daarom
deel ik graag het volgende stuk: het Zwanenlied. Zo heet het. Hier komt het.

Zou het al zinken en vergaan,
waar bleef de zwaan?
waar bleef de zwaan,
de zwaan, dat vrolijke waterdier,
nooit zat het van kussen?
geen waatren blussen
haar minnevier.

’t Lust haar te nestlen op de vloed.
Zij kweekt den gloed,
zij kweekt den gloed
Met hare vrolijke wederga,
en kipt hare eiers
en acht geen schreiers,
noch vreest geen schâ.

PROZA

Vliegende jongen zwemmen mee,
door stroom en zee,
door stroom en zee.

Zij groeit in ’t levendig element,
en wast de veren,
en vaart spanseren
tot ’s levens end.

Stervende zingt ze een vrolijk lied
in ’t suikerriet,
in ’t suikerriet.

Zij tart de nijdige dood uit lust
met kwinkeleren,
en triomferen,
en sterft gerust.

Stervende zoekt haar flauw gezicht
nog eens het licht,
nog eens het licht,
de bruidschat van de natuur te leen
aan elk gegeven,
om blij te leven.
Zo vaart ze heen.

Dat is het. Gezongen door de joffers: vrouwen. Ze beschrijven het leven en de dood van een
zwaan. Het tragische lied, dat hun dood aankondigt, draagt toch een hoopvolle boodschap.
Er wordt gesproken over ‘gerust sterven’ en ‘nog eens het licht zien’, waardoor ‘het sterven’
als een kalmerend eind wordt gebracht.

Zelf doet het lied me erg denken aan het beeld van het meisje in een rode jas die tegen de
massa in rent in de film Schindler’s list. Net als dat meisje contrasteert dit lied sterk met de
omgeving en eist het een soort hyperfocus. Het vereist dat de luisteraar zich ertoe verhoudt.

T H E M AT E K S T SANDER RUIJTERS 54

WONDCEHRRFIUSTLMASTIME

Door Sander Ruijters, docent muziek aan de Toneelacademie

Het is zaterdagavond en de kinderen liggen net in bed. Het is rond half negen. Wij kijken nog even
het acht uur journaal terug. Plots een bericht op mijn telefoon. Afzender: Ma. Mijn moeder. Het
bericht luidt: “Paul Maccartney op BBC2. Nu.” Kort, bondig, en de naam van het onderwerp licht
aangepast aan de bekende fastfoodketen waar mijn moeder vanaf de opstart van dit bedrijf zo fel
op tegen was dat we er als kind maar twee keer zijn geweest.

Ik schakel over naar BBC2. Er is prachtig programma samengesteld. Korte interviews gevolgd door
live fragmenten. Soms met Jools Holland, soms met The Wings en soms solo. Rond half elf, wanneer
het programma is afgelopen, appt Ma: “Prachtig ik heb genoten”. En twee dagen later krijg ik van
mijn moeder een ietwat verlaat verjaardagscadeau. Paul McCartney De Lyrics: een archief werk
samengesteld en geschreven door Paul Muldoon. Een prachtig werk.

Mijn moeder is begin zeventig en maakte dus in haar tienerjaren de successen van The Beatles mee.
Ze moet ongeveer zestien zijn geweest toen Revolver uitkwam en achttien toen The White Album het
levenslicht zag. Toch werden deze songs niet veel gedraaid bij ons thuis. Mijn oudere broers en zu-
ssen hadden muzikaal gezien veel meer invloed. Thuis hoorde ik veel Britpop uit de jaren negentig.
Blur, Oasis, Suede, Pulp. Maar natuurlijk ook de postpunk van The Pixies en de grunge van Nirvana
en Pearl Jam. Pas later ontdekte ik de genialiteit van The Beatles en raakte ik in de ban van Sgt.
Pepper en ander geniaal Beatles werk.

Dit moet ook de tijd zijn geweest dat ik voor het eerst Wonderful Christmastime van Paul McCartney
hoorde.

The Beatles schreven nooit een officiële kerstplaat*. John Lennon deed dat in 1971 wel samen
met Yoko Ono. In Happy Xmas (War is over) fluisteren ze in de intro hun kinderen uit een eerder
huwelijk een vrolijk kerstfeest toe: “Happy Christmas Kyoko. Happy Christmas Julian.” Vervolgens
opent Lennon met de iconische woorden: “So this is Christmas.” In de kern is dit lied uiteraard een
protestsong. Lennon en Ono sluiten zich aan bij the peace movement. Later in het lied zingen ze de
bekende frase: “War is over if you want it.” Hiermee refereren ze naar de Amerikaanse betrokken-
heid in de Vietnamoorlog.

George Harrissons Ding Dong Ding Dong (1974) kan ook als kerstplaat worden aangeduid. Al is het
eigenlijk een new year’s eve tune. Het in een glamrock-achtige productie gestoken liedje kent weinig
bekendheid buiten the UK. Een hit werd het nooit maar het is het beluisteren zeker waard.

*In 2017 werd postuum Christmas time is here again uitgebracht. The Beatles maakte tussen ‘63 en ’69
elk jaar een “kerstalbum” (“from them to you”) voor leden van de fanclub. Die bevatten vaak gesproken
boodschappen van The Beatles verpakt tussen eigen liedjes, kerstklassiekers of humoristische woorden-
wisselingen. Je kunt ze op Youtube vinden.

T H E M AT E K S T

Voormalig Beatles-drummer Ringo Star produceert in 1999 een heel kerstalbum met de hilarische ti-
tel: I Wanna Be Santaclaus. Het zelf geschreven Dear Santa begint weliswaar met een epische drum
fill, maar de daaropvolgende inzet van de zangpartij is zonder enig gevoel van timing. Verder op
deze plaat staat overigens een reggae versie van White Christmas. U leest het goed. Een zeldzame
combinatie.

White Christmas. Er zijn weinig kerstsongs die kern van het kerstgevoel zo goed weten te raken.
De meest bekende versie is die van Bing Crosby. Op deze plaat wordt hij bijgestaan door close
harmony-groep Ken Darby Singers. Ken Darby is de arrangeur van het prachtige vocale arrange-
ment waarbij hij de compositie nog meer kleur weet te geven. De componist van het werk heet Irving
Berlin, maar werd geboren als Israel Beilin in Siberië. De grootste Amerikaanse kerst-evergreen is
dus geschreven door een geboren Rus die eind negentiende eeuw via Antwerpen met zijn familie
naar New York vertrok. Het in 1942 uitgebrachte White Christmas levert hem en zijn nabestaanden
een slordige 36 miljoen dollar op en is een van de bestverkochte singles aller tijden.

Maar mijn kerst begint pas als ik Paul McCartneys Wonderful Christmastime heb gehoord. Het
moet een rare fase in zijn leven zijn geweest toen hij deze track opnam. Na de laatste plaat met
The Wings trekt McCartney zich terug in zijn opnamestudio en gaat een muzikaal experiment aan.
Zijn nieuwe soloplaat, McCartney II (een dubbellaar), zal namelijk bol staan van de synthpop. Hij
neemt deze plaat helemaal alleen op. Enkel zijn vrouw Linda wordt hier en daar ingezet om wat in
te zingen. Zie het voor je. Paul McCartney helemaal alleen in een ruimte met synthesizers. En dan
bekruipt hem plots het kerstgevoel.

Wonderful Christmastime begint met de Prophet-5, een classic synthesizer, die we het hele num-
mer zullen blijven horen. De echo-delay die daaraan wordt toegevoegd bepaalt het tempo van het
nummer. Met diezelfde echo-delay lijkt hij in het tweede refrein overigens ruzie te krijgen. Even lijkt
de timing weg in dat tweede refrein, maar gelukkig is daar een bridge om hem te redden. Maar de
eyecatcher van het liedje is wat mij betreft het refrein. McCartney laat horen waarom hij ooit de
“harmonische Beatle” werd genoemd. Elke lettergreep heeft in het refrein zijn eigen akkoord. Daarbij
wordt de achtergrondzang op subtiele wijze ingezet, smaakvol. De tekst van het lied is niet van
een hoog poëtisch niveau maar de opmerking “They practiced all year long”, dat refereert aan het
kinderkoor, is van een aangenaam sarcasme dat mij altijd wel doet glimlachen.

Het hoogtepunt van het nummer zit hem wat mij betreft na de gitaarsolo (let op, niet de gitaarin-
terlude). Vanaf daar hoor je één man in een studio die, zonder mening van anderen, zijn ideeën op
plaat zet. Met name in de drums: een eenzame hi-hat, een handclap, een triool op de snaredrum.
En dan de slotakkoorden. De kerstgevoelige negen en zes akkoorden. Lekker autonoom. Lekker
aanmodderen. Het maakt nu toch niet meer uit. Het is kerst. Sla nog eens op die trom. It’s Christmas
time. That’s enough.

Playlist met songs uit dit artikel,
voor een optimaal kerstgevoel.

5566

DE
CULTURELE

AGENDA

Door Kato Cornil, Simon Kleinhesselink en Merijn Kortman

Merijn en Simon uit het eerste jaar Regie werken aan een culturele agenda, om het cultuur-
aanbod in en rond Maastricht in kaart te brengen.

Waar kunnen studenten van de Toneelacademie naar gaan kijken? En hoeveel kost
dat?

Merijn: “Wat ons opviel is dat het theateraanbod in Maastricht mager lijkt, maar als je alle voorstel-
lingen in de buurt bij elkaar harkt, valt het best mee. Met ‘in de buurt’ bedoelen we maximaal
iets van een uur reizen met het openbaar vervoer. Dat komt neer op de regio Limburg, maar
ook een stukje Duitsland en België. Daarnaast schrokken we van de hoeveelheid geld die
je kwijt bent, wanneer je regelmatig naar het theater wilt. Dit moet voor ons, de vakstuden-
ten, toch eigenlijk anders! We zijn momenteel bezig met het regelen van vaste kortingen bij
theaters (op dat gebied zijn er dankzij onze fantastische docenten al wat succesjes geboekt,
check de NOOZ van Rob Ligthert) en het regelen van wat kortingen voor losse voorstellin-
gen (ook dat heeft al wat succesjes opgeleverd: Lolita in Sittard en Een oprechte ode aan de
ironie in Eindhoven).”

Op dit moment melden Simon en Merijn de kortingen zelf aan de studenten: fysiek in de
wandelgangen en online op Facebook. Zo is er al een clubje ontstaan waarmee ze naar het
theater gaan voor een zachte prijs. Hun uiteindelijke doel is om een website te creëren met
een duidelijk overzicht van wat er allemaal te zien is, met datum, locatie, prijs en eventuele
korting via de Academie. Ze hebben ook het plan om een bord in de kantine te zetten, met
daarop het ‘culturele menu van de week’.
Op die manier hopen ze de groepen studenten die samen naar het theater gaan te ver-
groten, en van de culturele agenda een concept te maken voor de lange termijn.

Wat komt er dan precies in de agenda te staan?

Merijn: “De agenda focust zich op toneel, maar zeker ook op performance, dans, exposities, thea-
terfestivals, openbaar werk van alumni en studenten, speciale filmvertoningen, en lezingen.

We zijn niet thuis in alle kunstvormen en zien ongetwijfeld van alles over het hoofd, vandaar

dat we de docenten en studenten de mogelijkheid zullen bieden om via de website sugges-

ties te doen. Iedere toevoeging wordt gewaardeerd!”

Werkpresentaties of wisselweekroosters zal je niet in de culturele agenda terugvinden. Om
te weten wat er zich buiten de muren van de Academie afspeelt loont het in ieder geval,
zolang hun website nog niet gelanceerd is, om in de buurt van Simon en Merijn rond te han-
gen. Voor nu de volgende tips:

15 december 2021: BEN. van BOG./Het Zuidelijk Toneel in Hasselt (daarna in andere steden)
22 januari 2022: Larsen C van Christos Papadopoulos/Compagnie Leon and the Wolf, in Luik
23 januari 2022: Het oog van de storm in Theater aan het Vrijthof (voor ons 5 euro)

A’
ANTR’AKT is een tijdschrift voor en door makers.

Heb je nog een prachtig gedicht op de plank liggen?
Wil je dat ene actuele onderwerp eens aansnijden?
Moet jouw fotografie getoond worden?
Of heb je nog iets heel anders?
Stuur het dan naar ons op!
[email protected]

A’
A’