เทคโนโลยีเครื่องจักรกลการเกษตรในการเตรียมดินที่ดีเพื่อลดการเกิดวัชพืช

คำ�แนะน�ำ ท่ี 5/2563
เทคโนโลยีเครอ่ื งจักรกลการเกษตรในการเตรียมดินที่ดี
เพอ่ื ลดการเกิดวชั พชื
จัดพิมพ ์ : กรมสง่ เสริมการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
พิมพท์ ่ี : กล่มุ โรงพิมพ์ สำ�นักพัฒนาการถา่ ยทอดเทคโนโลยี
ปที ีพ่ มิ พ ์ : พ.ศ. 2563 พิมพค์ รั้งท่ี 1 จ�ำ นวน 5,000 เล่ม

ค�ำ น�ำ

ประเทศไทยก้าวเข้าสู่การทำ�การเกษตรยุคใหม่ เกษตร 4.0
เกษตรแมน่ ย�ำ เกษตรอจั ฉรยิ ะ มาตรการการจ�ำ กดั การใชส้ ารเคมใี นการก�ำ จดั วชั พชื
ท่ีก่อให้เกิดสารพิษตกค้างในผลผลิตทางการเกษตร อีกท้ังการเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ
เกษตรกรมีอายุเฉล่ียเกินกวา่ 40 ปี เครอ่ื งจักรกลการเกษตรจงึ เป็นนวัตกรรม และ
เทคโนโลยีที่สามารถตอบโจทย์ได้เป็นอย่างดี ประกอบกับเป็นทางเลือกอีกวิธีหน่ึง
ในการเพ่ิมประสิทธิภาพการผลิตพืชให้ได้ตรงตามความต้องการของตลาด ในการ
เตรียมดินที่ดีช่วยให้การเกิดวัชพืชลดลง เป็นการลดปัจจัยการผลิตทางการป้องกัน
และก�ำ จัดวัชพชื เป็นกลไกในการพัฒนาการเกษตรยคุ ใหม่ของประเทศเพื่อทดแทน
แรงงานภาคการเกษตรที่นับวันจะหายากและขาดแคลน ลดต้นทุนการผลิต
เพม่ิ ประสทิ ธภิ าพทางการเกษตรทง้ั เชงิ ปรมิ าณ คณุ ภาพ และเวลา และเพอ่ื ยกระดบั
ความกา้ วหนา้ ในการใช้เทคโนโลยีทางการผลิตสินคา้ เกษตรของประเทศ
กรมสง่ เสรมิ การเกษตรจงึ ไดจ้ ดั ท�ำ ค�ำ แนะน�ำ ความรทู้ างการเกษตร
เรอ่ื ง เทคโนโลยเี ครอ่ื งจกั รกลการเกษตรในการเตรยี มดนิ ทด่ี เี พอ่ื ลดการเกดิ วชั พชื
ให้กับเจ้าหน้าท่ีกรมส่งเสริมการเกษตรใช้เป็นแนวทางในการส่งเสริมเทคโนโลยี

ทางการเกษตร เพ่ือสร้างความรู้ความเข้าใจในการใช้เคร่ืองจักรกล
การเกษตร ทำ�ให้สามารถลดต้นทุนปัจจัยการผลิตลง และเพ่ิม
รายได้สทุ ธใิ หก้ บั เกษตรกรตอ่ ไป

กรมสง่ เสริมการเกษตร
2563

สารบญั

หน้า
บทนำ� 1
ความสำ�คญั ในการเตรียมดนิ ท่ดี เี พอ่ื ลดการเกิดวชั พชื 3
เคร่ืองจกั รกลการเกษตรในการเตรยี มดินทด่ี เี พ่อื ลดการเกิดวชั พืช 6
วตั ถปุ ระสงคใ์ นการเตรยี มดนิ 7
ประโยชนใ์ นการเตรยี มดนิ ทด่ี ี 8
ขอ้ ดขี องการใชเ้ ครอ่ื งจกั รกลการเกษตร 9
เครอ่ื งจกั รกลการเกษตรในการเตรยี มดนิ 10
เทคนคิ การไถเพอ่ื เตรยี มพน้ื ทป่ี ลกู 14
เครอื่ งจกั รกลการเกษตรในการกำ�จัดวชั พชื 20
การเปรยี บเทยี บการก�ำ จดั วชั พชื โดยใชเ้ ครอ่ื งจกั รกลการเกษตร
กบั การใชส้ ารเคม ี 22
ประมาณการการใชเ้ ครอ่ื งจกั รกลการเกษตรในการก�ำ จดั วชั พชื
ทดแทนการใชส้ ารเคมที างการเกษตร 24
ประมาณการราคาเครอ่ื งจกั รกลการเกษตรในการเตรยี มดนิ ทด่ี ี
เพอ่ื ลดวชั พชื 25
บรรณานุกรม 28

บทนำ�

การส่งเสริมให้เกษตรกร กลุ่มเกษตรกร
มีองค์ความรูใ้ นการทำ�เกษตรกรรม การเขตกรรมทดี่ ี
ควบคู่ไปกับการเลือกใช้เคร่ืองจักรกลการเกษตร
ในการเขตกรรมได้อย่างถูกต้องเหมาะสมกับ
ช่วงระยะเวลา เป็นแนวทางที่กรมส่งเสริม
การเกษตร ขานรับนโยบายของรัฐบาลในการ
ท�ำ การเกษตรสมยั ใหม่ เกษตร 4.0 เกษตรแมน่ ย�ำ
เกษตรอัจฉริยะ ท้ังน้ีได้พิจารณาดำ�เนินงาน
สง่ เสรมิ เทคโนโลยกี ารใชเ้ ครอ่ื งจกั รกลทางการเกษตร
มาโดยตลอด เพราะนอกจากจะชว่ ยให้เกษตรกรสามารถ
ลดตน้ ทุนและเพิม่ คุณภาพผลผลติ ไดแ้ ลว้ ยังช่วยใหม้ กี าร การใช้เคร่ืองจกั รกลการเกษตรกำ�จัดวชั พชื

ท่ีมา : www.kasettumkin.com

ใช้เครื่องจักรกลการเกษตรไดอ้ ยา่ งคุ้มค่า และเกิดประโยชน์สงู สดุ อกี ด้วย
ในประเทศไทยมีพืชไร่ที่เหมาะสมท่ีจะปลูก ได้แก่ มันสำ�ปะหลัง
อ้อย ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ และสับปะรด ซ่ึงถือเป็นพืชท่ีมีความสำ�คัญทางเศรษฐกิจ
และเป็นพืชท่ีปลูกง่าย ต้องการการดูแลเอาใจใส่น้อย สามารถข้ึนได้ในสภาพดิน
ท่ีมีความอุดมสมบูรณ์ต่ำ� ทนแล้ง และที่สำ�คัญมีโรคและ
แมลงศัตรูพืชรบกวนน้อย โดยผลผลิตพืชไร่ท่ีได้
สว่ นใหญจ่ ะถกู ใชใ้ นอตุ สาหกรรมตา่ ง ๆ เชน่ แปรรปู
เป็นผลิตภัณฑ์เพื่อใช้เป็นอาหารคน อาหารสัตว์
อตุ สาหกรรม อาหารหรอื สว่ นประกอบอน่ื ๆ และ
การทำ�เอทานอล ซึ่งเป็นส่วนผสมของแก๊สโซออล์
เป็นต้น ดังน้ันการปลูกพืชไร่ท่ีให้ได้ผลผลิตสูง
ต้องคำ�นึงถึงหลักสำ�คัญ 3 ประการ คือ การเลือก
ใช้พันธ์ุที่ดี การใส่ปุ๋ยบำ�รุงดิน การควบคุมกำ�จัดวัชพืช
แ ปลงปลูกออ้ ยท่มี กี ารจัดการท ี่ดี ที่มปี ระสิทธภิ าพและเหมาะสม
ท่ีมา : www.kubotasolution.com

เทคโนโลยีเคร่ืองจกั รกลการเกษตรในการเตรยี มดินทดี่ ีเพอื่ ลดการเกิดวชั พืช 1

วชั พ ืช คือ พืชที่ไม่ต้องการให้เจริญเติบโตภายในแปลงปลูกพืชหลัก

เนื่องจากวัชพืชจะแย่งธาตุอาหาร น้ำ� อาหารและแสงแดดของพืชหลักที่เพาะปลูก
ซึ่งถือเป็นปัญหาที่สำ�คัญและเกษตรกรต้องเสียค่าใช้จ่ายในการกำ�จัดวัชพืช
มากท่ีสุด ดังนั้น จึงจำ�เป็นต้องหาวิธีการท่ีจะกำ�จัดวัชพืชในพืชไร่ และพืชอื่น ๆ
อย่างได้ผลและประหยัดท่ีสุด สำ�หรับการแบ่งประเภทของวัชพืชนั้น สามารถ
แบง่ ได้ 2 ประเภทดงั น้ี
1. วชั พชื ท่แี บง่ ตามอายุของวัชพชื สามารถแบง่ ได้ 2 ชนดิ ไดแ้ ก่
1.1 วัชพืชล้มลุก หมายถึง วัชพืชท่ีมีอายุปีเดียว โดยทั่วไป
จะมีวงจรชีวิตตั้งแต่งอกจากเมล็ด เจริญเติบโตออกดอกให้ผล และตาย ส่วนใหญ่
จะใช้เวลาไม่เกิน 1 ฤดู หรือ 1 ปี เท่าน้ัน วัชพืชชนิดนี้จะขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด
เช่น ผักเบีย้ ผกั โขม ผักยาง หญ้าปากควาย หญ้าตนี นก เป็นตน้
1.2 วัชพืชยืนต้น หรือวัชพืชข้ามปี หมายถึง วัชพืชท่ีมีอายุ
อยู่ได้หลายปี วัชพืชชนิดน้ีนอกจากจะขยายพันธ์ุด้วยเมล็ดแล้ว ยังมีส่วนอ่ืน ๆ
ทีใ่ ชข้ ยายพนั ธ์ุไดอ้ ีก เช่น หัว ลำ�ตน้ ใต้ดนิ ราก เหงา้ และไหล เปน็ ต้น ตัวอยา่ งเชน่
หญา้ คา หญา้ ขน แห้วหมู หญ้าแพรก หญ้าชันกาด สาบเสือ ไมยราบ เป็นต้น
2. วชั พชื ทีแ่ บง่ ออกตามลกั ษณะของใบ สามารถแบ่งได้ 2 ชนิด ได้แก่
2.1 วัชพืชใบแคบ โดยท่ัวไปจะมีลักษณะใบยาว เส้นใบขนาน
กับตัวใบ ลำ�ต้นกลมมีข้อ ปล้อง เห็นได้ชัดเจน ตัวอย่างเช่น หญ้าปากควาย
หญา้ ขา้ วนก หญา้ คา หญ้าตนี นก หญ้าขจรจบ เป็นตน้
2.2 วัชพืชใบกว้าง ใบจะมีลักษณะกว้างมากกว่าแคบ ตัวใบ
อาจมีรูปร่างหลายแบบ เช่น รูปไข่ รูปกลม รูปแฉก เป็นต้น เส้นใบจะสานกัน
เปน็ รา่ งแห ตวั อยา่ งเช่น ผกั เบ้ีย ผกั โขมหนาม ผกั เสยี้ นผี สาบเสอื ไมยราบ เปน็ ต้น

หญ้าข้าวนก หญ้าแพรก ผกั เบ้ียหิน

2 กรมส่งเสรมิ การเกษตร

ความส�ำ คัญในการเตรยี มดินที่ดี
เพอื่ ลดการเกดิ วัชพืช

ผศ.ดร.วจิ ารณ์ วชิ ชุกิจ ภาควิชาพืชไร่นา
คณะเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ และ
คณะ ได้ทำ�การศึกษาวิจัยและทดลองปฏิบัติงาน
ในภาคสนามและในไร่ของเกษตรกรแล้วพบว่า
มีวิธีการจัดการวัชพืชในพืชไร่ (มันสำ�ปะหลัง)
หลายรูปแบบดว้ ยกัน ซง่ึ รูปแบบหน่งึ นัน้ คอื การ
ควบคมุ วัชพืชด้วยการท�ำ รุ่น
การท�ำ รนุ่ หมายถึง การก�ำ จดั วัชพชื โดย
การใช้เคร่ืองมือต่าง ๆ เช่น จอบ หรือคราด เป็นต้น
ซง่ึ มี 3 วธิ ี ไดแ้ ก่
เตรียมแถวปลกู ให้เหมาะสมกับพชื

วิธีแรก คือ เม่ือปลูกพืชไร่ไปแล้ว ควรจะเร่ิมทำ�รุ่นครั้งแรกให้เร็วท่ีสุด
ถ้าปล่อยให้วัชพืชข้ึนแข่งพืชหลักนานขึ้น ก็จะยิ่งทำ�ให้ผลผลิตของพืชไร่ลดลง
การทำ�รุ่นเหมาะสำ�หรับพน้ื ที่ที่ปลูกพชื ไร่ไมม่ ากนกั สามารถใชแ้ รงงานในครอบครัว
ซึ่งควรเร่ิมทำ�คร้ังแรกภายใน 1 เดือน เมื่อทำ�รุ่นเสร็จแล้วจึงใส่ปุ๋ยและทำ�รุ่นอีก
2 ครง้ั คอื ท่ี 60 วนั และ 90 วนั หลงั จากนน้ั พมุ่ ใบพชื ไรจ่ ะชนกนั คลมุ พน้ื ทไ่ี ดห้ มด
วัชพืชจะข้ึนรบกวนได้ยาก ในฤดูฝนควรจะเร่ิมกำ�จัดวัชพืชท่ี 15 วันหลังจากปลูก
และจะทำ�ไปจนถึง 120 วัน หลังจากน้ันพุ่มใบพืชไร่จะชนกันคลุมพ้ืนที่ได้หมด
แต่ถ้าเป็นฤดูแล้งอาจจะต้องยืดเวลาของการทำ�รุ่น ขึ้นอยู่กับแรงงาน จำ�นวนหรือ
ความหนาแนน่ ของวชั พืชและสภาพแวดลอ้ ม เช่น ปริมาณฝน เป็นต้น

เทคโนโลยเี ครือ่ งจักรกลการเกษตรในการเตรียมดนิ ท่ีดเี พื่อลดการเกดิ วชั พืช 3

วิธีท่ีสอง คือ การใช้แรงงานสัตว์ โดยใช้โค
หรือกระบือ ติดไถหัวหมูไถดินระหว่างแถว
พืชไร่ เรียกว่า การแทงร่องหรือเดี่ยวร่อง
ครั้งแรกจะเร่ิมไถให้ดินพลิกเข้าหาโคนต้น
มันสำ�ปะหลัง เรยี กว่า เดี่ยวเข้าหรอื แทงพนม
โดยจะเรม่ิ หลงั จากปลกู มนั ส�ำ ปะหลงั ประมาณ

การใชเ้ คร่อื งจกั รกลการเกษตรก�ำ จัดวัชพืชในไร่ออ้ ย 15 วัน ซ่ึงต้นวัชพืชยังมีขนาดเล็กเพ่ือให้
ก้อนดนิ ที่เกดิ จากการไถ (ขไ้ี ถ) จะกลบวชั พืชไดห้ มด หลงั จากนั้นประมาณ 30 วนั
จะไถดินครั้งที่สอง โดยให้ขี้ไถออกจากโคนต้น เรียกว่า การเดี่ยวออกหรือแทงผ่า
และใช้จอบถากวัชพืชระหว่างแถวต้นมันสำ�ปะหลังอีกครั้ง ซ่ึงจะเหลือพื้นที่ที่จะ
ต้องถากเพียงร้อยละ 25 เท่านั้น และคร้ังที่สามจะไถดินเม่ือมันต้นสำ�ปะหลังอายุ
3 - 4 เดือน เน่อื งจากต้นโตพุ่มใบชนกนั ไม่สะดวกจะใช้แรงงานสัตว์เพราะจะทำ�ให้
ก่ิงหกั หรือกระทบกระเทือนหวั มนั สำ�ปะหลังได้ จึงจำ�เป็นต้องใชจ้ อบถากแทน
วิธีท่ีสาม คือ การใช้เครือ่ งจักรกลการเกษตรพรวนระหว่างรอ่ ง จะทำ�ได้
ขณะพชื ไรย่ งั มีขนาดเลก็ อายุประมาณ 1 - 2 เดอื นหลังปลกู เปน็ เครอื่ งพรวนดนิ
ติดรถไถเดินตามหรือรถแทรคเตอร์ พรวนดินระหว่างแถวพืชและใช้จอบถาก
บริเวณใกล้ ๆ ต้นมันสำ�ปะหลัง โดยจะลดพื้นท่ีการถากหญ้าได้ประมาณคร่ึงหน่ึง
แต่ถ้าพืชไร่โตจะไม่สามารถกระทำ�ได้ เพราะจะกระทบกระเทือนต่อการลงหัว
และอาจท�ำ ใหก้ ิ่งฉกี หกั ง่าย การใชเ้ คร่อื งพรวนดินระหวา่ งแถวนั้น ควรจะขยายแถว
พืชไร่ให้กว้างข้ึน และลดระยะระหว่างต้นลง เพ่ือความสะดวกในการปฏิบัติ
เช่น การใช้เคร่ืองพรวนดินติดท้ายแทรคเตอร์ อาจจะใช้ระยะปลูกระหว่างต้น
75 - 80 เซนติเมตร ระหว่างแถว 1.10 - 1.50 เมตร แทนระยะปลูกระหว่างต้น
1 เมตร ระหว่างแถว 1 เมตร เป็นตน้

4 กรมสง่ เสรมิ การเกษตร

ท้ังน้ี จากสภาวการณ์กีดกันตลาด
ทางการเกษตรของโลก ซ่ึงใช้ผลิตผลทางการ
เกษตรในอุตสาหกรรมแปรรูปเป็นอาหารคน
อาหารสัตว์และอ่นื ๆ มีการกีดกันทางการค้า
สำ�หรับประเทศท่ใี ช้สารเคมีในการกำ�จัดวัชพืช
เพ่อื ผลผลิตสินค้าทางการเกษตรค่อนข้างมาก
และตกค้างในผลผลิตสินค้าเกษตร นโยบาย การใช้สารเคมที างการเกษตร

ของรัฐบาลจึงกำ�หนดแนวทางการยกเลิกการใช้สารเคมีจำ�นวน 3 ชนิด คือ
พาราควอต ไกลโฟเซต และคลอร์ไพริฟอส พร้อมท้ังกำ�หนดมาตรการเพ่ือลด
ผลกระทบจากการยกเลกิ การใชส้ ารเคมีทางการเกษตร 3 ชนดิ ดงั นัน้ แนวทางหนง่ึ
ที่สามารถนำ�มาใช้ทดแทนสารเคมีคือการใช้เครื่องจักรกลการเกษตรในการ
กำ�จัดวัชพืช ซ่ึงเป็นเทคโนโลยีที่เกษตรกรสามารถดำ�เนินการได้และสามารถเข้าถึง
แต่ต้องศึกษาเรียนรู้และมีทักษะเก่ียวกับหลักการใช้และบำ�รุงรักษาเพ่ือให้เกิด
การใชง้ านอยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพเกิดประโยชนส์ ูงสดุ ในการใช้งาน

เทคโนโลยีเคร่อื งจกั รกลการเกษตรในการเตรยี มดนิ ทดี่ ีเพื่อลดการเกิดวชั พืช 5

เคร่อื งจกั รกลการเกษตร
ในการเตรียมดนิ ท่ดี ีเพือ่ ลดการเกิดวัชพืช

ดินที่เหมาะต่อการเจริญเติบโตของพืชควรจะต้องมีองค์ประกอบของดิน
4 ส่วน คือ ส่วนท่ีเป็นหินแร่หรืออนินทรียวัตถุ ประมาณร้อยละ 45 โดยปริมาตร
ส่วนท่ีเป็นอินทรียวัตถุ ซ่ึงเกิดจากการเน่าเปื่อยผุพังหรือการสลายตัวของซากพืช
และสัตว์ ประมาณร้อยละ 5 โดยปริมาตร ส่วนท่ีเป็นช่องว่างขนาดใหญ่ในดิน
ซึง่ มอี ากาศอยู่ ประมาณรอ้ ยละ 25 โดยปรมิ าตร และสว่ นทเ่ี ปน็ ช่องวา่ งขนาดเลก็
ในดินซง่ึ ช่วยเกบ็ รกั ษาน�้ำ ประมาณรอ้ ยละ 25 โดยปรมิ าตร

องคป์ ระกอบของดิน

25% ช่องว่างขนาดใหญ่

อนินทรยี วัตถุ

45%

5% 25%

ชอ่ งว่างขนาดเลก็

อนิ ทรยี วตั ถุ

อนนิ ทรียวตั ถุ

อินทรยี วัตถุ

ช่องวา่ งขนาดใหญ่
ช่องว่างขนาดเล็ก

6 กรมสง่ เสริมการเกษตร

อย่างไรก็ตามดินโดยสภาพธรรมชาติทั่ว ๆ ไปจะมีความแตกต่างกัน
ในสัดส่วนขององค์ประกอบข้างต้นทำ�ให้ดินแต่ละแห่งมีความเหมาะสมต่อการ
เจริญเติบโตของพืชได้ไม่เท่ากัน ท้ังน้ีอยู่กับวัตถุต้นกำ�เนิดและพัฒนาการของดิน
แต่อย่างไรก็ตามสามารถแบ่งสภาพดินที่เก่ียวข้องกับการเตรียมดินให้กับพืช
3 ด้านด้วยกัน คือ สภาพทางเคมี สภาพทางฟิสิกส์ และสภาพทางชีวะของดิน
ดังนั้นโดยความหมายของหลักการเตรียมดิน จึงหมายถึงการปรับปรุงดินให้สภาพ
ทางฟิสิกส์ สภาพทางเคมี และสภาพทางชีวภาพของดินให้เหมาะสมต่อการเจริญ
เตบิ โตของพชื นัน่ เอง

วัตถุประสงค์ในการเตรยี มดนิ

จากท่ีกล่าวไว้ข้างต้นว่าการเตรียมดินเป็นการปรับปรุงสภาพของดินให้
เหมาะต่อการเจรญิ เตบิ โตของพชื ดังนัน้ แนวทางปฏิบัตใิ นการเตรียมแปลงปลกู พืช
โดยทั่วไป ผ้ปู ฏบิ ัติควรกำ�หนดวตั ถปุ ระสงค์ในการด�ำ เนนิ การแต่ละคร้งั ไว้ ดงั น้ี
1. เพ่ือกำ�จัดวัชพืชให้หมดไปจากพ้ืนท่ีปลูก ท้ังน้ีเพ่ือลดการแก่งแย่ง
ปัจจัยการผลิตพืช ไม่ว่าจะเป็น แสง นำ้� และแร่ธาตุอาหารต่าง ๆ ระหว่างวัชพืช
กับพืชปลกู ทำ�ให้พชื ปลกู สามารถเจริญเตบิ โตงอกงามไดร้ วดเรว็ ขนึ้ โดยไมม่ ีคูแ่ ขง่
2. เพื่อปรับปรุงโครงสร้าง สภาพของดินในทุก ๆ ด้านให้ดีข้ึน
สมบัติดังกลา่ ว ไดแ้ ก่ การมชี ่องว่างอากาศในเม็ดดินเพ่มิ ขน้ึ การเพมิ่ ความสามารถ
การเก็บรักษาความช้ืนของดินและการระบายน้ำ�ของดิน ตลอดถึงการย่อยดินให้
แตกมีขนาดเหมาะสมต่อการงอกของเมลด็ และการเจริญเตบิ โตของรากพืช
3. เพอ่ื เปน็ การจดั เตรยี มแปลงปลกู
เตรียมแถวปลูกให้เหมาะสมกับพืชท่ีจะปลูก
ตลอดทง้ั เพ่ือการปฏบิ ตั ิการใชเ้ ครอื่ งมอื เครือ่ ง
ท่นุ แรงต่าง ๆ หลงั จากทพ่ี ืชงอกแล้ว

เตรียมแถวปลกู ใหเ้ หมาะสมกบั พืช

เทคโนโลยีเครือ่ งจกั รกลการเกษตรในการเตรียมดินทด่ี เี พอ่ื ลดการเกดิ วชั พืช 7

ประโยชนใ์ นการเตรยี มดินที่ดี

การเตรยี มดนิ ทด่ี กี อ่ นการปลกู พชื นน้ั มคี วามจ�ำ เปน็ อยา่ งมากนอกจากจะ
เพอื่ การงอกของเมล็ดตั้งแต่เริ่มการปลกู การลดจ�ำ นวนคูต่ ่อสคู้ อื วัชพชื ทไ่ี ปแก่งแยง่
ปจั จยั การผลติ การปรบั ปรงุ สมบตั ทิ างฟสิ กิ สข์ องดนิ ในดา้ นตา่ ง ๆ และการจดั เตรยี ม
แปลงปลูกให้เหมาะสมแลว้ กจิ กรรมหลงั การเตรียมดินจะเป็นประโยชนต์ ่อเนื่องกบั
ดนิ และพชื ตอ่ ไปดังน้ี
1. สามารถเก็บความช้ืนในดินได้สูง ดินที่เก็บความชื้นได้สูงนั้นนับว่า
มีความสำ�คัญต่อพืชท่ีปลูกในเขตพื้นท่ีค่อนข้างแห้งแล้งมาก เน่ืองจากพื้นท่ีดังกล่าว
มักไม่ได้รับน้ำ�ฝนอย่างพอเพียงในฤดูกาลปลูก พื้นท่ีลักษณะนี้หากจะไถท้ิงไว้
สักปีหนึ่งก็สามารถจะปลูกได้อย่างดี เพราะจากการที่เราไถท้ิงไว้น้ัน น้ำ�ฝนจะถูก
เกบ็ กกั ไวใ้ นดนิ แ ละความชน้ื อนั นเ้ี มอ่ื รวมกบั ความชน้ื ในระหวา่ งฤดกู าลเพาะปลกู พชื
จะทำ�ให้พอเพียงต่อการเจริญเติบโตของพืช การสงวนความช้ืนในลักษณะนี้อาจนำ�
ไปใช้กบั พนื้ ทอี่ ื่น ๆ ได้ แม้ในเขตทมี่ คี วามชื้นแลว้ ก็ตาม
2. การทำ�ลายวัชพืช วัชพืชใช้นำ้�
และอาหารพชื ในดนิ เปน็ ปรมิ าณมากการท�ำ ลาย
วัชพืชจึงเป็นปัจจัยสำ�คัญอันหน่ึงในการรักษา
ความชืน้
3. การถ่ายเทอากาศของดิน
แปลงเพาะปลูกพืชท่ีได้เตรียมไว้อย่างดีนั้น
จะทำ�ให้อาหารพืชต่าง ๆ พร้อมท่ีจะถูกพืช
นำ�ไปใช้ได้ทันที เนื่องมาจากการถ่ายเทของ การไถกลบวชั พืช

อากาศได้อย่างทั่วถึงเป็นประการสำ�คัญ ทั้งน้ี
เพราะเหตุว่าอากาศมีความจำ�เป็นต่อเม็ดดิน
อย่างมาก การเตรียมดินเท่ากับทำ�ให้ดินได้
ถูกอากาศ และจะทำ�ให้พวกแร่ธาตุอาหารพืช
ถูกนำ�เอาไปใช้ได้ดีข้ึน โดยผ่านกระบวนการ
ทำ�ปฏิกิริยากับออกซิเจน เชน่ การเกิดไนเตรท
ในดนิ เปน็ ต้น การเตรยี มดนิ ที่ดีกอ่ นการปลูกพืช

8 กรมส่งเสริมการเกษตร

4. ทำ�ให้อินทรียวัตถุเกิดประโยชน์แก่ดิน ในดินท่ีเตรียมไว้อย่างดีนั้น
พวกอินทรียวัตถุซึ่งไถกลบหรือเพิ่มให้แก่ดินหรือให้ทั้ง 2 อย่างนั้นจะถูกกลบ
อยู่ภายใต้ผิวดิน เมื่อวัตถุต่าง ๆ เหล่าน้ันถูกรวมกับแร่ธาตุอาหารพืช ทำ�ให้เกิด
การเพิ่มจุลินทรีย์ในดิน ส่งผลให้ดินมีความสามารถในการอุ้มน้ำ�ไว้ดีข้ึน และยัง
ปรับปรุงสภาพของดนิ ใหด้ อี กี ดว้ ย
5. ช่วยให้ดินย่อยและร่วนซุย
ดินควรได้รับการไถพรวนเพ่ือให้เกิดการ
ร่วนซุยได้ดีก่อนการหว่านเมล็ดพืชหรือ
ก่อนการปลูกพืช เพราะดินเหนียวท่ีมีความ
แน่นตัวไม่เหมาะสมต่อการเจริญเติบโต
ของพืช รวมท้ังจุลินทรีย์ในดิน และรากพืช
ไมส่ ามารถทนทานตอ่ สภาพดินเช่นน้ไี ด้ การไถพรวนชว่ ยให้ดินยอ่ ยและรว่ นซุย

ข้อดีของการใชเ้ ครอ่ื งจกั รกลการเกษตร

1. ท�ำ งานไดร้ วดเรว็ และไดพ้ น้ื ทป่ี ลกู พชื มากขน้ึ ทนั ตอ่ ชว่ งเวลาฤดกู าล
เพาะปลกู ที่มจี �ำ กดั และสภาพอากาศทม่ี ีการเปลีย่ นแปลง
2. ประหยดั ค่าใช้จา่ ย ทดแทนแรงงานภาคการเกษตรท่ขี าดแคลน
3. เพม่ิ ความแม่นย�ำ ในการท�ำ การเกษตร สามารถลดตน้ ทนุ ดา้ นปจั จัย
การผลติ
4. ปฏบิ ตั ิงานได้ทกุ ขน้ั ตอนอย่างประณตี เชน่ ขนั้ ปลูก ข้ันก�ำ จดั วัชพืช
ขน้ั ใสป่ ุย๋ ขัน้ เก็บเกย่ี วและการนวด เป็นตน้
5. สามารถลดการสญู เสยี ผลิตผล ในชว่ งการเกบ็ เกย่ี วและการนวด
6. เพิ่มประสิทธิภาพและคุณภาพการผลิต ตลอดจนเพ่ิมรายได้ให้
เกษตรกร ใหส้ งู ขน้ึ

เทคโนโลยเี ครื่องจกั รกลการเกษตรในการเตรียมดนิ ท่ดี ีเพื่อลดการเกดิ วชั พืช 9

เครื่องจักรกลการเกษตรในการเตรยี มดนิ

ขั้นตอนในการเตรียมดินสำ�หรับปลูกพืชไร่ตามแนวทางในการปลูกพืช
แผนใหม่ ปจั จบุ นั มกั จะใชเ้ ครอ่ื งจกั รมาทดแทนการใชแ้ รงงานคนกนั อยา่ งแพรห่ ลาย
ทำ�ให้ทำ�งานได้อย่างรวดเร็ว ได้พื้นท่ีปลูกพืชมากขึ้นในเวลาท่ีจำ�กัด ขั้นตอน
ในการเตรยี มดนิ เพื่อใหบ้ รรลวุ ัตถุประสงค์ขา้ งตน้ ประกอบดว้ ย 2 ขน้ั ตอนดังน้ี
1. การไถครัง้ ที่ 1 (primary tillage)
เรียกวิธีการไถคร้ังแรกนี้ว่า ไถบุกเบิกหรือไถดะ ท้ังน้ีเพ่ือพลิกดิน
และตากแดดเพื่อทำ�ลายส่วนของรากวัชพืช โดยใช้อุปกรณ์ไถแบบต่าง ๆ ได้แก่
ไถหัวหมู (moldboard plough) ส�ำ หรับพ้ืนทที่ ำ�การเกษตรมาเปน็ ระยะเวลานาน
เก็บตอไม้ และหินออกจากพื้นที่แล้ว ไถจานหรือไถกระทะ (disk plough)
ส�ำ หรับพ้นื ที่บกุ เบิกในระยะปีแรก ๆ ซง่ึ มหี ินหรือมีตอไมค้ อ่ นข้างมาก และอุปกรณ์
เตรียมดิน เพื่อลดความเสียหายของเคร่ืองมือเคร่ืองจักร ประเภท Tines ได้แก่
ไถดนิ ดาน (subsoilers) และไถสิว่ (chisel plough) สำ�หรับการเตรยี มดินทีม่ กี าร
ไถเตรียมดินเป็นระยะเวลานาน ไถดินขั้นแรกให้มีความลึก เพื่อทำ�ลายชั้นดินดาน
ก่อนทำ�การเตรียมดินข้ันต่อไป สำ�หรับการเลือกใช้เคร่ืองมือข้ึนอยู่กับสภาพของ
พ้นื ดิน ชัน้ ดิน และประวัตกิ ารเตรยี มดนิ

การไถบุกเบิกหรือไถดะ

10 กรมส่งเสรมิ การเกษตร

2. การไถครงั้ ที่ 2 (secondary tillage)
เรียกการเตรียมดินโดยการไถคร้ังที่ 2 นี้ว่า ไถแปร ไถพรวน
ท้ังน้ีเพื่อย่อยดินท่ีได้จากการไถครั้งแรกให้ก้อนดินเล็กลง เหมาะสมต่อการ
หว่านเมล็ดและการงอกของต้นพืช นอกจากน้ีการไถครั้งท่ี 2 ยังช่วยเกลี่ยดิน
ให้ผิวดินราบเรียบขึ้น หรือในบางคร้ังจะมีอุปกรณ์ท่ีเป็นลักษณะลูกกลิ้งเล็ก ๆ
ลากตามอีกคร้ังหนึ่งเพื่อบดอัดผิวดินเล็กน้อย ทำ�ให้เมล็ดพืชไร่ท่ีหยอดตาม
ภายหลังมีจุดสัมผัสกับเนื้อดิน สามารถรับความช้ืนจากดิน งอกได้ดีและเร็วขึ้น
อุปกรณ์ที่ใช้ ได้แก่ จานพรวน (disk harrow) ไถพรวนจาน (disk tiller)
พรวนจอบหมุน (rotary cultivartor) และไถพรวนเหล็กแหลม (tooth harrow
หรือ spike harrow) เป็นต้น การเลือกใช้เครื่องมือต้องพิจารณาสภาพของ
เม็ดดนิ ชนดิ ของดนิ ความชนื้ ขณะท�ำ การยอ่ ยดนิ
การพลิกดินโดยใช้ไถช่วยแรง เราเรียกว่า การไถ ปัจจุบัน
ประเทศที่พัฒนาแล้วมักใช้รถแทรคเตอร์เป็นต้นกำ�ลังแทนแรงงานสัตว์เพราะ
รถแทรคเตอร์ ใหก้ �ำ ลงั มากกวา่ ท�ำ งานได้ยาวนานกว่า ทำ�ใหก้ ารไถมีประสทิ ธภิ าพ
มากขน้ึ กวา่ เดิม ชนิดของไถท่ีนยิ มใชก้ นั มาก ไดแ้ ก่ ไถหวั หมแู ละไถจาน

รถแทรคเตอรเ์ ป็นตน้ ก�ำ ลงั แทนแรงงานสัตว์

เทคโนโลยีเคร่อื งจกั รกลการเกษตรในการเตรยี มดินที่ดเี พ่ือลดการเกดิ วชั พชื 11

2.1 ไถหัวหมู เปน็ ไถหลักของการเตรยี มดิน ครง้ั ท่ี 1
มีคุณสมบัติดีเด่น เช่น สามารถไถพลิกดินต้ืนได้ และไถพลิก
ดินลึกได้ถึง 60 - 100 เซนติเมตร จึงช่วยคลุกผสมดินต้ืนและลึกเข้าด้วยกัน
ขณะไถได้ดีกว่าไถชนิดอ่ืน ๆ เป็นต้น อย่างไรก็ตามไถหัวหมูเหมาะสมที่จะใช้
กับพื้นที่ได้รับการปรับปรุงแล้ว ไม่มีก้อนหินรากไม้ หรือเศษของไม้อยู่ในดิน
ซึ่งจะเป็นอุปสรรคแก่การทำ�งานของไถหัวหมู ดังน้ัน ไถชนิดนี้จึงเหมาะกับ
สภาพดินทุ่งหญ้า ที่ดินนาทั่วไป ไม่เหมาะสมกับดินเปิดใหม่ท่ีมีรากไม้ ตอไม้มาก
ดินที่เป็นทุ่งหญ้าควรใช้ไถหัวหมูชนิดที่ปีกปิดเพ่ือพลิกดินกลบหญ้า การติดต้ัง
ผาลไถสามารถติดต้งั ได้ 1 - 8 ผาล จำ�นวนผาลท่ีตดิ ตง้ั ขึ้นกับกำ�ลงั ของแทรคเตอร์
ความแขง็ ของดิน และความลกึ ของดนิ ท่ีต้องการไถ

ไถหัวหมู การพลิกดนิ ของไถหวั หมทู ถ่ี ูกต้อง

ทมี่ า : www.ocsb.go.th ท่ีมา : www.assz.ru

12 กรมส่งเสริมการเกษตร

2.2 ไถจาน เปน็ เครอ่ื งมอื เตรยี มดนิ ครง้ั แรกเชน่ เดยี วกบั ไถหวั หมู
แต่มีความเหมาะสมและขอบเขตการใช้งานที่แตกต่างกัน
จานที่ประกอบขน้ึ ในชุดไถจานคร้ังที่ 1 น้ี จะมีจำ�นวนผาล 2 ผาล 3 ผาล ถงึ 5 ผาล
ข้ึนอยู่กบั ความลกึ ท่ตี อ้ งการไถ

ไถจาน 5 ผาล การพลกิ ดนิ ของไถจาน

ท่มี า : https://sites.google.com/
ไถจานสามารถใช้ในพ้ืนท่ีที่ไถหัวหมูไม่อาจจะใช้งานได้ดีนัก เช่น
ดินแห้ง แข็งมากหรือดินเหนียวมากจนกระท่ังไม่อาจใช้ไถหัวหมูได้ หรือกรณีพ้ืนที่
ดินเป็นป่าเปิดใหม่ ซ่ึงมักมีก้อนหินหรือเศษรากไม้ปะปนอยู่มากหากใช้ไถหัวหมู
จะทำ�ให้การลากจูงได้ของเคร่ืองยนต์สะดุดเพราะติดสิ่งกีดขวางเหล่าน้ี แต่ถ้าใช้
ไถจานจะสามารถกล้ิงข้ามส่ิงกีดขวางเหล่าน้ีได้ ข้อเสียประการสำ�คัญของไถจาน
คือ ไม่สามารถพลิกขี้ไถได้อย่างเรียบร้อยเหมือนไถหัวหมู
ทำ�ให้วัชพืชงอกขึ้นภายหลัง โดยเฉพาะตรงบริเวณรอย
ซ้อนกันของแนวขี้ไถ ดังน้ันหากสภาพพ้ืนท่ีเหมาะสม
ความช้ืนพอดี การใช้ไถหัวหมูจะให้ผลในการเตรียม
ดินปราบวัชพืชได้ในระยะยาวดีกว่า อย่างไรก็ตาม
ในประเทศไทย เกษตรกรส่วนใหญ่นิยมใช้ไถจาน
ส�ำ หรบั พน้ื ทปี่ ลูกพืชไร่

เทคโนโลยเี ครอ่ื งจกั รกลการเกษตรในการเตรยี มดินทีด่ เี พื่อลดการเกดิ วชั พืช 13

เทคนคิ การไถเพือ่ เตรยี มพื้นทป่ี ลกู

การเตรียมดินโดยการไถ เป็นการเตรียมพ้ืนที่ปลูกให้ลึก สามารถกำ�จัด
วัชพืชให้หมด ท�ำ ให้ดินบนกบั ดนิ ล่างคลุกเคลา้ กันได้สมำ�่ เสมอเรยี บรอ้ ยตลอดแปลง
เป็นเรื่องจำ�เป็นท่ีต้องอาศัยเทคนิค และประสบการณ์ของผู้ไถเป็นอย่างย่ิง ทั้งน้ี
เพอื่ ใหส้ ามารถควบคมุ การไถไดง้ านทม่ี ีคุณภาพ รวดเร็ว และประหยดั ค่าใช้จา่ ย ดังน้ี
1. การเตรียมดินคร้ังที่ 2 โดยการพรวน หลังจากการไถคร้ังที่ 1
มาแล้ว ซึ่งโดยปกติจะเป็นการไถดินลึก และพลิกก้อนดินส่วนรากพืชขึ้นตากแดด
เพ่ือทำ�ลายวัชพืชให้ตายท้ังหมด ข้ีไถท่ีถูกพลิกขึ้นมาจะใหญ่มาก ไม่เหมาะต่อการ
งอกของเมล็ดพืช ดังน้ันเพื่อย่อยข้ีไถที่ใหญ่จากการไถครั้งที่ 1 ให้เล็กและละเอียด
เพียงพอ เหมาะสมต่อการงอกและเจริญเติบโตของเมล็ดและต้นกล้า จำ�เป็นต้องมี
ปฏิบัตกิ ารทางดนิ ครัง้ ท่ี 2
2. ใช้เคร่ืองมือเตรียมดินครั้งที่ 2 ได้โดยตรง ในการปลูกพืชบางชนิด
หรือดินบางชนิดอาจไม่จำ�เป็นต้องใช้ไถบุกเบิกเพ่ือไถพลิกดินก่อนทุกคร้ังเสมอไป
แต่สามารถที่จะใช้เครื่องมือเตรียมดินคร้ังท่ี 2 ได้โดยตรงทันที ซึ่งลักษณะ
ปฏิบัติการเช่นนี้ควรต้องใช้ในแปลงปลูกท่ีมีเม็ดดินเป็นดินร่วนปนทราย หรือ
ดินทราย อย่างไรก็ตามมักพบเสมอว่าการประหยัดค่าใช้จ่ายในการเตรียมดิน
นอ้ ยกว่า 2 คร้งั กลับต้องเสยี ค่าใช้จ่ายส�ำ หรับคา่ สารเคมีในการกำ�จดั วัชพืชมากขึ้น
เคร่อื งมือเตรียมดินครั้งท่ี 2 มหี ลายชนิด ซ่ึงส่วนใหญไ่ ดแ้ ก่ พรวนชนดิ ตา่ ง ๆ ดงั นี้

การเตรียมดินคร้งั ท่ี 2 โดยการพรวน

14 กรมส่งเสรมิ การเกษตร

2.1 จานพรวน เป็นเคร่ืองมือเตรยี มดินทีน่ ยิ มใชม้ ากทีส่ ุดชนิดหนง่ึ
ชุดของจานพรวน จะมีจานหลาย ลูกบนเพลาเดียวกัน การหมุน ความคม
และนำ้�หนักของจาน จะเป็นตัวสับดินหรือขี้ไถแล้วเหวี่ยงดินท่ีถูกย่อยแล้วให้
ออกเฉียงไปข้างหลัง เพ่ือให้ดินเกิดการคลุกเคล้ากัน จานพรวนบางชนิดจะมี
ขอบหนา ความคมของหยักบริเวณขอบน้ีจะสับหญ้าหรือเศษรากพืชให้ขาด
และย่อยให้เกิดการคลุกเคล้าได้ดีข้ึนจานพรวนที่มีขนาดใหญ่และนำ้�หนักมาก
ประเภทใช้ลากตามรถแทรคเตอร์ อาจใช้เตรียมดินได้โดยตรงไม่ต้องใช้ไถบุกเบิก
ก่อนกไ็ ด้
2.2 ไถพรวนจาน หรือบางคนเรียกว่า ผาลพรวน หรือผาลเจ็ด
เพราะจานพรวนรุ่นแรก ๆ ที่นำ�มาใช้มี 7 ผาลในหน่ึงชุด ซึ่งเคร่ืองมือเตรียมดินน้ี
มีลักษณะการทำ�งานอยู่ระหว่างการไถกับการพรวน กล่าวคือจะนับเป็นการไถ
คร้ังท่ี 1 ก็ได้ หากใช้เป็นการไถบุกเบิก
แต่ให้ผลไม่ดีเท่าไถจานหรือจะเป็นการไถ
ครงั้ ที่ 2 กไ็ ด้ ถ้าใชพ้ รวนยอ่ ยขไ้ี ถ จานพรวน
น้ีสามารถไถดินได้ระดับต้ืน คือไถได้ดีท่ี
ความลึกประมาณ 17 เซนติเมตรเท่านั้น
ดังน้ัน จึงไม่แนะนำ�ให้ใช้จานพรวนแบบน้ี
ต่อเน่ืองในทุก ๆ คร้ัง ของการไถเตรียมดิน พรวนจาน
เพ่ือปลูกพืชไร่ ท้ังนี้เพราะการไถดินที่ต้ืน
ทม่ี า : http://www.b2bthai.com/

อาจมีปัญหาวัชพืช ตลอดจนการเกิดชั้น
ดินดานในระดับต้ืนขึ้นได้ภายหลัง อย่างไร
ก็ตามเพ่ือลดงานเตรียมดินในบางคร้ัง
หรือช่วงเวลาการเตรยี มดินส้ัน (หรอื เรียกวา่
minimum tillage) วิธีการไถโดยใช้
จานพรวนแบบนีก้ ็ยงั เปน็ ทน่ี ยิ มใช้อยู่มาก
พรวนจาน 20 จาน
ทมี่ า : http://www.b2bthai.com/

เทคโนโลยเี ครือ่ งจกั รกลการเกษตรในการเตรียมดินทดี่ ีเพอ่ื ลดการเกิดวัชพชื 15

2.3 พรวนจอบหมุน เคร่ืองมือเตรียมดินน้ีจะไถได้ลึกเพียง
10 – 25 เซนติเมตร ซ่ึงขุดดินได้ไม่ลึกเท่ากับไถจาน แต่ถ้าเป็นชนิดพิเศษท่ีใช้
กับแทรคเตอร์ที่วิ่งช้ามากสามารถขุดดินได้ลึกถึง 60 เซนติเมตร จอบหมุน
เป็นเครื่องมือเตรียมดินที่มีประสิทธิภาพดี เพราะสามารถจะไถและพรวนในขณะ
เดียวกันโดยไม่พลิกดินไปข้างผาลหรือจานเหมือนไถแบบอ่ืน ดังนั้นการใช้งาน
จึงง่ายไม่จำ�เป็นต้องมีความชำ�นาญมากนัก นอกจากน้ีจอบหมุนยังใช้ได้ดีในที่นา
ท่ีมีน้ำ�ขัง ซ่ึงไถแบบอื่นทำ�งานลำ�บาก เพราะจอบหมุนมีแรงขับดันดี การย่อยดิน
ให้เล็กลงมากหรือน้อยโดยใช้พรวนจอบหมุนสามารถควบคุมได้โดยการปรับความ
สมั พนั ธ์ระหว่างความเร็วของแทรคเตอรก์ บั ความเร็วของระบบหมุน
พรวนจอบหมุนสามารถทำ�งานต่าง ๆ ได้หลายอย่าง โดยการเลือก
ชนิดและการจัดชุดของใบมีดหรือจอบ
เช่น ใช้ในงานยกร่องที่ต้องการดันดิน
2 ข้าง หรือตรงกลาง งานเตรยี มดินของรอ่ ง
การพรวนระหว่างแถวหรืองานคราด หรือ
ทำ�เทือก ฟันหญ้าขาดและก้อนดินร่วนแตก
ได้ดแี ต่ตอ้ งใช้ก�ำ ลังหมนุ สงู จึงเหมาะกบั การ
ไถดนิ อ่อนและการคราด เปน็ ตน้ ส่วนใบมีด
พรวนจอบหมุน
รูปดอกไม้มักใช้สำ�หรับการคราดสำ�หรับ ทม่ี า : www.chokcai.co.th

ไถเกลียวมีข้อดี คือ ตอซังและรากหญ้าจะ
ไมพ่ นั ตดิ ใบมดี เลย แต่ข้อเสยี คอื ใชไ้ ถดนิ แขง็
ไม่ได้ จึงมักนยิ มใช้ไถดนิ ออ่ นท่มี ีซากพชื หรอื
ตอซงั ทีเ่ นา่ เปือ่ ยอยู่ หรอื ใช้ไถยกร่อง เพราะ
ไถจะพลิกดนิ ไปดา้ นขา้ ง

พรวนจอบหมนุ

ท่มี า : www.siamkubota.co.th

16 กรมส่งเสริมการเกษตร

2.4 ไถพรวนเหลก็ แหลม ส�ำ หรบั ดนิ แขง็ เครอ่ื งมือเตรยี มดินชนดิ นี้
จะมีประสทิ ธิภาพการพรวนดินท่ีดอ้ ยกวา่ ชนิดอน่ื แต่จะสามารถปรับระดับไดด้ กี ว่า
ไถพรวนจาน ไถพรวนเหล็กแหลมมหี ลายแบบ ซ่งึ แบ่งตามรูปร่างของโครงไถ

พรวนเหล็กแหลม

ท่ีมา : www.torthong.net

2.5 ไถพรวนเหล็กสปริง เครื่องมือเตรียมดินชนิดนี้สามารถกด
ลงไปในดินถึง 10 – 15 เซนติเมตร ซ่ึงลึกกว่าไถพรวนเหล็กแหลม และเนื่องจาก
ใบมีดส่ันสะเทือนจากการทำ�งานสปริง ทำ�ให้ดินถูกแรงกระเทือนและแตกเป็น
ก้อนเล็ก ๆ ดีขึ้น นอกจากน้ีใบมีดยังสามารถหลบการกระทบกับสิ่งกีดขวางได้
ใบมีดจึงไม่หักง่าย ไถพรวนสปริงท่ีใช้แทรคเตอร์ขนาดใหญ่ มักจะแข็งแรง
และมีลักษณะคล้ายกับไถย่อยดิน เน่ืองจาก
ไถพรวนแบบนี้ไม่มีประสิทธิภาพในการเกล่ีย
ปรับระดับดิน จึงมักนิยมใช้ไถพรวนปรับ
ระดับ (knife harrows หรือ levelliup
harrows) ติดต้ังเพ่ิมเติมเพื่อการเกลี่ย
โดยการลากตามไถพรวนสปริง

พรวนซ่ีสปริง

ทม่ี า : www.torthong.net

เทคโนโลยเี ครื่องจกั รกลการเกษตรในการเตรยี มดนิ ทดี่ เี พือ่ ลดการเกดิ วัชพชื 17

2.6 เครอ่ื งมอื เตรียมดินอืน่ ๆ เชน่
1) ไถย่อยดิน (cultivator หรือ ransome) จะทำ�งานคล้ายกับ
ไถพรวนแต่ทำ�งานเบากว่า โดยปกติตัวไถพรวนจะทำ�ให้ดินแตกและปรับระดับ
ไปพร้อมกัน แต่ไถย่อยดินจะตีดินให้เล็กลงไปอีกเล็กน้อย อย่างไรก็ดีการทำ�งาน
ก็ไม่แตกต่างกันอย่างเห็นได้ชัดนัก ไถย่อยดินท่ีใบมีดแข็ง มักจะถูกใช้งานเหมือน
กับไถสิ่ว ส่วนไถพรวนสปริงที่กล่าวถึงข้างต้นส่วนท่ีเป็นใบมีดแข็งจะถูกใช้งาน
เหมือนกบั ไถย่อยแบบสปริง
2) ไถยกร่อง (ridgers
หรือ tisters) เป็นเคร่ืองมือท่ีใช้ยกร่อง
ในแปลงที่ไถแลว้ หรือส�ำ หรับเกลี่ยคันร่องเดิม
ให้เรียบอาจใช้อุปกรณ์เดียวกับไถย่อยดิน
แตเ่ ปลย่ี นใบมดี ของไถกท็ �ำ ยกรอ่ งได้ การยกรอ่ ง
อาจจะยกเป็นรอ่ งเลก็ ๆ หลาย ๆ รอ่ ง หรอื
ร่องใหญ่ 1 - 2 ร่อง ก็ได้ และไถยกร่อง ไถยกร่อง
อาจจะติดต้งั หลังจอบหมุนเพ่อื ให้มีการยกร่อง
ขณะไถได้เลย ทม่ี า : www.lnwshop.com

3) ไถลูกกล้ิง (rollers) การกล้ิงลูกกลิ้งหลังการไถนอกจาก
จะช่วยบดดินให้แตกและทำ�ให้หน้าดินเรียบโดยเฉพาะแล้ว ยังช่วยให้มีช่องอากาศ
ระหวา่ งดนิ ทจ่ี ะชว่ ยการงอกของเมลด็ หรอื การเจรญิ เตบิ โตของตน้ ออ่ น ในทแ่ี หง้ แลง้
การใช้ไถลูกกลิ้งจะให้ประโยชน์ด้านการป้องกันการระเหยน้ำ�จากดินได้ดี ลูกกลิ้ง
ที่น้ำ�หนักมาก และเส้นผ่าศูนย์กลางส้ัน ๆ
จะมีประสิทธิภาพในการบดดินและปรับ
ระดับดีกว่า แต่มีข้อเสียท่ีใช้กำ�ลังลากสูงกว่า
ไถลูกกล้ิงท่ีเรียกว่าไถอัดดิน ชนิดมีร่องตาม
ขวางลูกกลิ้ง จะมีประสิทธิภาพในการบดดิน
สงู กว่าลูกกล้งิ ท่ผี วิ เรยี บ เมอื่ ก้อนดนิ ชุ่มเกินไป
หรือแห้งเกินไป การใช้ไถลูกกล้ิงจะไม่ได้ผล ไถลูกกล้ิง
เท่าทีค่ วร
ที่มา : www.croptedhsia.com

18 กรมสง่ เสริมการเกษตร

4) ไถส่ิว (Chisel plows) เป็นไถที่ใช้กับงานเตรียมดิน
เฉพาะชนิด คือใช้ในการไถหน้าดินที่แข็งและเก็บเศษวัชพืชประเภทซากไม้ยืนต้น
ต่าง ๆ มักใช้กันมากในท่ีแห้งที่ไม่ต้องการพลิกดิน หรือไถลึกมาก เพราะจะทำ�ให้
เสียความช้นื ในดนิ
5) ไถดินดาน (subsoiler) ประกอบด้วยส่วนไถมาตรฐาน
และผาลที่คล้ายกับผาลไถส่ิว ใช้ในการไถดินดานโดยไม่พลิกดินที่ไถ ความลึก
ประมาณ 30 - 75 เซนติเมตร บางที
จะติดต้ังไว้หลังไถหัวหมู การใช้ไถดินดาน
ต้องใช้แรงลากมากเน่ืองจากดินดานเป็น
ดินท่ีแข็ง ไถดินดานบางชนิดจะทำ�ให้สั่น
ขณะแทรคเตอร์วิ่ง ซ่ึงจะช่วยลดกำ�ลังฉุด
ของเคร่อื งไดม้ าก

ไถระเบิดดนิ ดาน

ท่ีมา : Facebook กลกจิ บ้านโป่ง

เทคโนโลยีเครอื่ งจกั รกลการเกษตรในการเตรยี มดนิ ทีด่ ีเพ่อื ลดการเกิดวัชพืช 19

เครื่องจักรกลการเกษตร
ในการก�ำ จดั วัชพชื

การใช้เคร่ืองจักรกลการเกษตรในการกำ�จัด
วัชพืช จำ�เป็นท่ีต้องปรับรูปแบบการปลูกพืชจาก
วิธีการเดิม กล่าวคือขั้นตอนแรกต้องปรับพื้นที่
ให้ได้ระดับสม่ำ�เสมอ เพื่อให้ใช้เคร่ืองจักรกล
การเกษตรไดเ้ ต็มประสทิ ธภิ าพ การปลกู (พชื ไร่)
เป็นแถวระยะระหว่างร่องหรือแถวอยู่ระหว่าง
1.10 – 1.60 เมตร เพื่อให้รถแทรคเตอรส์ ามารถ
วิ่งลากจูงเครื่องมือกำ�จัดวัชพืชเข้าทำ�งานในแปลง
ป ลูกได้
การใช้เคร่ืองจักรกลการเกษตรในการกำ�จัดวัชพืช สืบเน่ืองจากการ
ทำ�การเกษตรในปัจจุบันเน้นผลผลิตที่มีการตกค้างของสารเคมี เพราะการกีดกัน
ทางการค้าในผลผลิตเกษตรท่ีป้อนเข้าสู่เกษตรอุตสาหกรรม โดยเฉพาะการแปรรูป
เป็นอาหารคน และอาหารสัตว์ ด้วยวิธีการต่าง ๆ ดังน้ันทางเลือกทางหน่ึงท่ีจะนำ�
มาใช้ทดแทนการกำ�จัดวัชพืชโดยใช้สารเคมีคือเคร่ืองจักรกลการเกษตร สำ�หรับ
ในฉบับนี้จะไม่ลงลึก ปัจจุบันในไทยมีท้ังบริษัท และเกษตรกรมีใช้งานอย่างหลาก
หลาย ขอกลา่ วถงึ เครอ่ื งมอื กำ�จัดวัชพืชโดยสังเขป มีดังน้ี

20 กรมสง่ เสริมการเกษตร

1. เครือ่ งมือกำ�จดั วัชพืชพ่วงทา้ ยรถไถเดินตาม
2. เครอ่ื งมือก�ำ จัดวชั พชื พ่วงท้ายรถแทรคเตอร์
3. เคร่ืองตัดหญ้า
3.1 เครอื่ งตดั หญา้ สะพายหลงั
3.2 เครื่องตดั หญา้ พ่วงท้ายรถแทรคเตอร์

พรวนก�ำ จดั วชั พืช คัทอะเวย์ พรวนจานยกร่อง พร้อมใสป่ ุ๋ย

ทม่ี า : www.agri-machine.blogspot.com/ ทมี่ า : www.kubotasolution.com

พรวนจานยกร่อง คราดสปริง

ท่ีมา : www.agri-machine.blogspot.com/ ทมี่ า : www.agri-machine.blogspot.com/

เทคโนโลยีเครอื่ งจักรกลการเกษตรในการเตรยี มดนิ ทีด่ ีเพื่อลดการเกิดวชั พชื 21

การเปรียบเทยี บการก�ำ จดั วชั พชื โดยใชเ้ ครอ่ื งจกั รกลการเกษตร
กบั การใช้สารเคมี

ในแปลงปลูกพืชไร่ การใช้เครื่องจักรกลการเกษตรในการกำ�จัดวัชพืช
สว่ นใหญจ่ ะด�ำ เนนิ การก�ำ จดั วชั พชื ใกลเ้ คยี งกนั จากการรวบรวมขอ้ มลู และสถติ ติ า่ ง ๆ
ท่ีเกี่ยวขอ้ งกล่าวไดต้ ามการด�ำ เนินการจดั การและขน้ั ตอนดังนี้
1. ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ ในการปลูกต้องใส่ปุ๋ยรองก้นหลุม จำ�นวน
1 คร้ัง พร้อมการหยอดเมล็ด ทำ�การไถพรวนกำ�จัดวัชพืชคร้ังแรก หลังจาก
การปลูกประมาณ 15 - 25 วัน ด้วยเครื่องพรวนกำ�จัดวัชพืชพร้อมใส่ปุ๋ย และ
ครงั้ ที่ 2 หลังจากการปลูก 60 - 80 วนั ด้วยเคร่อื งพรวนก�ำ จัดวัชพืชพร้อมใส่ปยุ๋
2. มันสำ�ปะหลงั ทำ�การไถพรวนก�ำ จดั วชั พืชครั้งแรก หลังจากการปลกู
ประมาณ 15 วนั และครง้ั ท่ี 2 เมอ่ื ปลกู จำ�นวน 60 และ 90 วนั โดยการทำ�รนุ่ เสรจ็
พร้อมใส่ปุ๋ยหลังจากน้ันพุ่มของใบจะเจริญเติบโตทรงพุ่มชนกันคลุมพื้นที่ก็จะยาก
ท่ีจะเกดิ วัชพชื
3. อ้อย ท�ำ การไถพรวนกำ�จดั วัชพืชครัง้ แรก หลังจากการปลกู ประมาณ
50 - 60 วัน ด้วยเครื่องพรวนกำ�จัดวัชพืชพร้อมใส่ปุ๋ย และครั้งท่ี 2 หลังจาก
การปลูก 90 - 120 วนั ด้วยเครื่องพรวนก�ำ จัดวัชพืชพร้อมใส่ปุย๋
จากข้อมูลการจ้างกำ�จัดวัชพืชในแปลงพืชไร่
จะไม่แตกต่างตามชนิดพืช เพราะเป็นการใช้เครื่องมือ
กำ�จดั วัชพืชชนิดเดียวกัน หรอื ใกลเ้ คยี งกนั จากผลการ
วเิ คราะหข์ อ้ มลู การใชเ้ ครอ่ื งจกั รกลการเกษตรในการ
กำ�จัดวัชพืชทดแทนการใช้สารเคมี ของส�ำ นกั งาน
เกษตรเศรษฐกิจการเกษตรเปรียบเทียบกับการ
ส�ำ รวจขอ้ มูลการรับจ้างโดยทัว่ ไป สรุปได้ดังน้ี

22 กรมสง่ เสรมิ การเกษตร

ชนดิ พชื ต้น ุทนการผลิต
(บาทต่อไร่)
่คาเค ่รือง ัจกรกล (สศก.*)
(บาทต่อไร่)

ิคดเป็น
้รอยละ (%)
่คาเค ื่รอง ัจกรกล (สำ�รวจ)
(บาทต่อไร่)

ิคดเป็น
้รอยละ (%)

ขา้ วโพดเลยี้ งสตั ว์ 5,603 +1,233 28 +850 15.17
มันส�ำ ปะหลัง 7,365 +782 11 +700 9.5
อ้อย 13,531 +964 8 +900 6.65

จากตารางสรุปได้ว่า ต้นทุนการผลิตเดิมโดยใช้สารเคมีในการกำ�จัดวัชพืช
และปรับเปลี่ยนมาใช้เครื่องจักรกลการเกษตรต้นทุนการผลิตเพ่ิมมากข้ึนก็จริง
แต่การใช้เครื่องจักรกลการเกษตรจะช่วยให้ผลผลิตทางการเกษตรมีปริมาณและ
คุณภาพเพิ่มขึ้น ประมาณร้อยละ 10 โดยประมาณ เม่ือเทียบกำ�ไรสุทธิโดยรวม
ไม่แตกต่างกันมากนัก แต่การใช้เคร่ืองจักรกลการเกษตรจะช่วยปรับคุณภาพ
ผลผลิตก่อนเข้าโรงงานแปรรูป เช่น ในการปลูกอ้อย ผลผลิตท่ีเข้าโรงงานนำ้�ตาล
มีคุณภาพและปริมาณสูงขึ้น รวมทั้งจะไม่ถูก
หักเปอร์เซ็นต์จากการเผาใบอ้อยก่อนการ
เก็บเกี่ยว (เก็บเกี่ยวโดยใช้เคร่ืองเก็บเก่ียว
แบบลำ� หรือแบบท่อน) อีกทั้งยังไม่มีสาร
เคมีตกค้างในผลผลิตทางการเกษตรที่เข้าสู่
กระบวนอตุ สาหกรรม

พแรวลนะพจอรวบนหใมนุนขณสาะเมดายีรถวกจันะไถ

เทคโนโลยเี ครือ่ งจกั รกลการเกษตรในการเตรยี มดินทดี่ เี พ่ือลดการเกดิ วชั พชื 23

ปทรดะแมทาณนกกาารรใชกส้ารารใชเคเ้ คมรที อ่ื างงจกกั ารรกเกลษกตารรเกษตรในการก�ำ จดั วัชพืช

ข้อมูลการสำ�รวจราคาการจ้างกำ�จัดวัชพืชด้วยเคร่ืองจักรกลการเกษตร
ในแปลงพืชไร่ โดยการสำ�รวจจากผู้ประกอบการเอกชน และกลุ่มเกษตรกร
ถึงค่าใช้จ่ายเฉล่ียในการใช้เคร่ืองจักรกลการเกษตรในการกำ�จัดวัชพืช สำ�หรับพืชไร่
3 ชนิด ได้แก่ ข้าวโพดเล้ียงสัตว์ มันสำ�ปะหลัง และอ้อย ในจังหวัดพิษณุโลก
เพชรบูรณ์ ลพบุรี และจังหวัดสระบุรี เพ่ือใช้เป็นข้อมูลกำ�หนดการบริหารจัดการ
และประมาณการในการส่งเสริมการใช้เคร่ืองจักรกลการเกษตรในการกำ�จัดวัชพืช
ทดแทนการใช้สารเคมีทางการเกษตร รายละเอยี ดตามตารางน้ี

ชนิดพืช การ ำก� ัจด ัวช ืพช 15-25 ัวน
(บาทต่อไ ่ร)

การ ำก� ัจด ัวชพืชและใส่ปุ๋ย
60 วัน (บาทต่อไร่)

การ ำก�จัด ัวช ืพชและใส่ ๋ปุย
90-120 ัวน (บาทต่อไร่)

รวมเ ็ปนเ ิงน
(บาทต่อไ ่ร)

ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ 400 450 - 850

มนั ส�ำ ปะหลงั 100 300 300 700

ออ้ ย - 450 450 900

24 กรมส่งเสริมการเกษตร

ปในรกะมาราเณตกรายี รมรดาินคทาดี่เคี รเพ่อื ง่อื จลกัดรวกัชลพกืชารเกษตร

ชนดิ พชื วิธกี ารลดวัชพืช เคร่ืองจักรกล ประมาณการราคา
การเกษตรทใี่ ช้ (บาท)**
ข้าวโพด
เล้ยี งสัตว์ 1. พนื้ ทข่ี นาดใหญ่ - รถแทรคเตอร์ 1.5 - 2.5 ลา้ น
การเตรียมดนิ ขนาด 70 - 120 แรงมา้
ครง้ั ท่ี 1 การไถเตรยี มดิน
ใชร้ ถแทรคเตอร์พว่ งไถ - ไถหัวหมู
หัวหมู ขนาด 3 - 4 ผาล 150,000 - 350,000

ครง้ั ท่ี 2 การไถเตรยี มดนิ - พรวนแนวตั้ง 150,000 - 250,000
ใชพ้ รวนแนวตง้ั พรวนยอ่ ย ความกวา้ ง 1.20 เมตร
ดนิ ใหม้ ขี นาดเล็กลง ขึน้ ไป

2. พื้นทีข่ นาดเลก็ - รถไถเดินตาม 80,000 - 100,000
การเตรยี มดนิ 10,000 - 15,000
การไถเตรียมดิน ใชร้ ถไถ - ไถหวั หมู 1 ผาล 9,000 - 10,000

เดนิ ตามพว่ งไถหัวหมู - ไถพรวน 2 - 3 จาน

เทคโนโลยเี ครื่องจกั รกลการเกษตรในการเตรยี มดนิ ที่ดเี พื่อลดการเกดิ วชั พืช 25

ชนิดพชื วิธกี ารลดวัชพชื เครือ่ งจกั รกล ประมาณการราคา
การเกษตรทใี่ ช้ (บาท)**
มันสำ�ปะหลงั
1. พ้นื ท่ีขนาดใหญ่ - รถแทรคเตอร์ 1.5 - 2.5 ลา้ น
การเตรียมดนิ ขนาด 70 - 120 แรงมา้
ครง้ั ท่ี 1 การไถเตรยี มดิน
ใชร้ ถแทรคเตอรพ์ ว่ งไถ - ไถหวั หมู
หัวหมู ขนาด 3 - 4 ผาล 150,000 - 350,000

ครง้ั ท่ี 2 การไถเตรยี มดนิ - พรวนแนวตง้ั
ใชพ้ รวนแนวตง้ั พรวนยอ่ ย ความกวา้ ง 1.20 เมตร 150,000 - 250,000
ดินใหม้ ขี นาดเลก็ ลง ขน้ึ ไป

2. พน้ื ท่ขี นาดเล็ก - รถไถเดินตาม 80,000 - 100,000
การเตรียมดิน
ครง้ั ท่ี 1 การไถเตรยี มดนิ

ใช้รถไถเดนิ ตามพ่วงไถ - ไถหวั หมู 1 ผาล 10,000 - 15,000
หวั หมู

ครง้ั ท่ี 2 การไถเตรยี มดนิ - ไถพรวน 2 - 3 จาน 9,000 - 10,000
ใชผ้ าลจาน การใช้

เคร่ืองจกั รกลขนาดใหญ่

ก�ำ จัดวัชพืชทำ�ไดย้ าก - รถไถเดนิ ตามพว่ ง 40,000 - 50,000
แตส่ ามารถใช้รถไถ จอบหมุน

เดินตามขนาดเลก็ ได้

26 กรมสง่ เสรมิ การเกษตร

ชนดิ พืช วิธีการลดวชั พืช เครื่องจักรกล ประมาณการราคา
การเกษตรทใี่ ช้ (บาท)**
ออ้ ย
1. พน้ื ท่ีขนาดใหญ่ - รถแทรคเตอร์ 1.5 - 2.5 ลา้ น
การเตรียมดนิ ขนาด 70 - 120 แรงมา้
ครง้ั ท่ี 1 การไถเตรยี มดนิ

ใชร้ ถแทรคเตอรพ์ ว่ งไถ - ไถหวั หมู 150,000 - 350,000
หวั หมู ขนาด 3 - 4 ผาล

ครง้ั ท่ี 2 การไถเตรยี มดนิ - พรวนแนวตง้ั
ใชพ้ รวนแนวตง้ั พรวนยอ่ ย ความกวา้ ง 1.20 เมตร 150,000 - 250,000

ดนิ ใหม้ ขี นาดเล็กลง ขน้ึ ไป

2. พนื้ ท่ขี นาดเลก็ - รถไถเดนิ ตาม 80,000 - 100,000
การเตรยี มดิน
ครง้ั ท่ี 1 การไถเตรยี มดนิ
ใชร้ ถไถเดนิ ตามพ่วงไถ - ไถหวั หมู 1 ผาล 10,000 - 15,000

หวั หมู

ครง้ั ท่ี 2 การไถเตรยี มดนิ - ไถพรวน 2 - 3 จาน 9,000 - 10,000
ใช้ผาลจาน

เทคโนโลยีเครือ่ งจักรกลการเกษตรในการเตรยี มดนิ ทด่ี ีเพือ่ ลดการเกิดวัชพชื 27

บรรณานกุ รม

จกั ร จกั กะพาล และยาชมุ ะสะ โคจะ. (2526). เครอ่ื งจกั รกลเกษตร. กรงุ เทพฯ :
โรงพมิ พค์ รุ สุ ภา.
มงคล กวางวโรภาส. (2530). เครอ่ื งทนุ่ แรงในฟารม์ . บรษิ ทั ประชาชนจ�ำ กดั
กรงุ เทพฯ.
ผศ.ดร.วิจารณ์ วิชชุกิจ. (2560). การจัดการวัชพืชในไร่มันสำ�ปะหลัง.
มหาวทิ ยาลยั เกษตรศาสตร.์ คณะเกษตร. กรงุ เทพฯ.

28 กรมสง่ เสรมิ การเกษตร

ค�ำ แนะนำ�ที่ 5/2563
เทคโนโลยีเครอ่ื งจักรกลการเกษตรในการเตรยี มดนิ ท่ดี เี พื่อลดการเกิดวัชพชื

ทีป่ รึกษา อธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร
รองอธบิ ดีกรมส่งเสรมิ การเกษตร
นายเข้มแขง็ ยตุ ธิ รรมดำ�รง รองอธิบดกี รมส่งเสริมการเกษตร
นางกุลฤดี พัฒนะอม่ิ รองอธบิ ดีกรมสง่ เสริมการเกษตร
นายชาตรี บุญนาค รองอธบิ ดกี รมส่งเสรมิ การเกษตร
นายทวี มาสขาว ผู้อำ�นวยการส�ำ นักพัฒนาการถา่ ยทอดเทคโนโลยี
นายอาชวช์ ัยชาญ เลี้ยงประยูร ผู้อ�ำ นวยการกองส่งเสรมิ โครงการพระราชด�ำ ริ
นายวฒุ ชิ ยั ชิณวงศ์ การจัดการพนื้ ท่ีและวศิ วกรรมเกษตร
นางปาลลนิ พวงมี


เรียบเรียง
นางสาวนฤมล ลดาวัลย์ ณ อยุธยา ผอู้ �ำ นวยการกลุม่ วศิ วกรรมเกษตร
นายบญุ สง่ หนองนา วศิ วกรการเกษตรชำ�นาญการพิเศษ
นายภราดร ชนะสงคราม วิศวกรการเกษตรปฏิบัติการ
กลุ่มวศิ วกรรมเกษตร กองสง่ เสริมโครงการพระราชด�ำ ริ การจดั การพน้ื ที่และวศิ วกรรมเกษตร

บรรณาธกิ าร ผู้อำ�นวยการกลุม่ พฒั นาสอ่ื ส่งเสริมการเกษตร
นางสาวพนดิ า ธรรมสรุ กั ษ์
นายสุรนันท์ หล�ำ ริว้ นกั วิชาการเผยแพร่ช�ำ นาญการ
กลุม่ พฒั นาสอ่ื สง่ เสริมการเกษตร ส�ำ นกั พัฒนาการถ่ายทอดเทคโนโลยี

ออกแบบ

กลุ่มโรงพิมพ์ สำ�นกั พัฒนาการถา่ ยทอดเทคโนโลยี กรมสง่ เสริมการเกษตร

www.doae.go.th