14.ใบความรู้ วงจรไฟฟ้า

เอกสารประกอบการเรียนวชิ า วิทยาศาสตร์ ช้นั ประถมศกึ ษาปที ่ี 6 เร่ือง วงจรไฟฟา้ Electrical circuit

☺วงจรไฟฟา้
วงจรไฟฟา้ อยา่ งงา่ ยประกอบด้วยแหลง่ กาเนดิ ไฟฟ้า สายไฟฟ้า และเครื่องใช้ไฟฟ้าหรืออุปกรณ์ไฟฟ้าแหล่งกาเนิด

ไฟฟ้า เช่น ถ่านไฟฉาย หรือแบตเตอรี่ ทาหน้าที่ให้พลังงานไฟฟ้า สายไฟฟ้าเป็นตัวนาไฟฟ้า ทาหน้าท่ีเช่ือมต่อ
ระหวา่ งแหลง่ กาเนิดไฟฟ้าและเคร่ืองใช้ไฟฟา้ เข้าด้วยกันเครื่องใช้ไฟฟ้ามหี น้าที่เปลยี่ นพลังงานไฟฟา้ เป็นพลงั งานอนื่
☺การตอ่ วงจรไฟฟา้ อยา่ งงา่ ย

วงจรไฟฟ้าอย่างง่ายประกอบด้วยแหล่งกาเนิดไฟฟา้ ตัวนาไฟฟ้า และเครอ่ื งใชไ้ ฟฟ้าต่อเช่อื มกนั จนครบวงจร
เครอื่ งใชไ้ ฟฟ้าจึงจะสามารถทางานได้ ซึ่งมรี ายละเอียดดังนี้

1. แหล่งกาเนดิ ไฟฟา้ หมายถงึ แหล่งจ่ายแรงดันไฟฟา้ ไปยังวงจรไฟฟ้า เช่น แบตเตอรี่ เซลลไ์ ฟฟา้
2. ตวั นาไฟฟา้ หมายถงึ สายไฟตวั นาทใี่ ห้กระแสไฟฟา้ ไหลผ่านไปยงั เครอ่ื งใช้ไฟฟา้
3. เครือ่ งใชไ้ ฟฟ้า หมายถึง เครอ่ื งใชท้ ส่ี ามารถเปลย่ี นพลงั งานไฟฟา้ ใหเ้ ปน็ พลังงานรูปอ่ืน เชน่ หลอดไฟ
สาหรับสวติ ซไ์ ฟฟา้ มีหน้าทีใ่ นการควบคุมการทางานให้มคี วามสะดวกและปลอดภยั มากย่ิงขนึ้ วงจรไฟฟ้าท่ไี ม่
มสี่ วติ ช์ เครอ่ื งใชไ้ ฟฟ้ากส็ ามารถทางานได้

เครือ่ งใชไ้ ฟฟ้า (หลอดไฟ)

ตัวนาไฟฟา้ (สายไฟ)

แหล่งกาเนดิ ไฟฟ้า (เซลลไ์ ฟฟ้า)
แผนภาพแสดงการต่อวงจรไฟฟา้ อยา่ งงา่ ย

เซลล์ไฟฟา้ ทุกแบบมขี ั้ว 2 ขว้ั เหมอื นกนั ได้แก่ ข้วั บวกและขวั้ ลบ แสดงดว้ ยเคร่อื งหมาย + และ – เม่ือนา
เซลล์ไฟฟา้ มาตอ่ เข้ากบั อุปกรณ์ไฟฟ้าอ่ืนๆ เช่น สายไฟฟา้ หลอดไฟฟ้า ใหค้ รบวงจร จะมีกระแสไฟฟ้าเคล่ือนที่
จากข้ัวบวกของเซลลไ์ ฟฟ้าผา่ นอุปกรณ์ไฟฟา้ ไปทางขัว้ ลบของเซลลไ์ ฟฟา้ ในทิศทางเดียว

เซลลไ์ ฟฟา้ มีหลายขนาดและหลาย แบบเม็ดกระดมุ แบบทรงกระบอก แบบทรงสี่เหล่ียม
แบบเพือ่ ใหเ้ หมาะสมกบั การใช้งานกับ
เครื่องใชไ้ ฟฟ้าแต่ละชนิด เช่น....

☺WORKSHEET SCIENCE 6 หนา้ 1 © SCIENCE BY TEACHER KARN

เอกสารประกอบการเรยี นวิชา วทิ ยาศาสตร์ ช้นั ประถมศกึ ษาปีท่ี 6 เรือ่ ง วงจรไฟฟา้ Electrical circuit

☺สญั ลกั ษณไ์ ฟฟา้

การวาดสัญลกั ษณ์ไฟฟา้ เปน็ วธิ ีท่ีงา่ ยและเป็นภาพในการอธิบายวงจรไฟฟา้ สัญลกั ษณท์ แี่ สดงถึงส่วนประกอบ
ของอปุ กรณไ์ ฟฟ้า ใชส้ าหรับการวาดแผนผงั ทางไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์

อปุ กรณ์ ความหมาย สญั ลักษณ์

1. หลอดไฟ เปน็ อุปกรณท์ ่ีใช้ไฟฟา้ เพ่ือทาให้เกดิ แสงสว่าง
เปลย่ี นพลังงานไฟฟ้าเป็นพลงั งานแสง
หรอื

2. เซลล์ไฟฟ้า อปุ กรณ์ทีท่ าหนา้ ทีผ่ ลติ กระแสไฟฟา้ จากการเกิดปฏกิ ริ ิยาเคมี
3. แบตเตอรี่ โดยเปล่ียนพลังงานจากปฏกิ ิรยิ าเคมีเปน็ พลงั งานไฟฟา้
4. สายไฟ ประกอบด้วยขวั้ บวกและขว้ั ลบ (ขีดยาวแทนขัว้ บวก ขดี สน้ั แทนข้ัวลบ)

เซลลไ์ ฟฟ้ามากกว่า 2 เซลลข์ ึน้ ไป เรียกว่า แบตเตอร่ี
เปน็ อปุ กรณท์ ี่ทาหน้าท่จี ัดเก็บพลังงานเพื่อไว้ใชต้ ่อไป
เป็นอปุ กรณท์ ส่ี ามารถแปลงพลังงานเคมีใหเ้ ป็นไฟฟ้าไดโ้ ดยตรง

อุปกรณ์ที่ใช้สง่ พลังงานไฟฟา้ จากแหล่งกาเนดิ ไฟฟ้าไปยงั เครื่องใช้ไฟฟ้า
สายไฟทั่วไปประกอบดว้ ย ตัวนาไฟฟ้า และฉนวนหุ้มสายไฟ

5. ออดไฟฟ้า อปุ กรณ์ไฟฟ้าท่ีทาหนา้ ทีส่ าหรับการส่งสญั ญาณเตือน ในรปู แบบ
ของเสยี ง โดยเปลีย่ นพลงั งานจากพลงั งานไฟฟ้าเปน็ พลังงานเสยี ง

6. มอเตอร์ เครอื่ งกลไฟฟ้าทที่ าหน้าทีเ่ ปล่ยี นพลังงานไฟฟา้ ใหเ้ ปน็ พลงั งานกล
7. สวติ ช์ ในรูปของการหมุนเคลอื่ นทีม่ ปี ระโยชน์ในการนาไปใชง้ าน เชน่
พัดลม เครอ่ื งซกั ผา้ เคร่อื งปัน่ รถยนต์บังคับของเลน่ เปน็ ต้น
หรอื
อปุ กรณท์ ี่ทาหนา้ ทคี่ วบคุมการไหลของกระแสไฟฟา้ ภายในวงจร
หรืออปุ กรณเ์ ปิด-ปดิ กระแสไฟฟา้ ภายในวงจรไฟฟา้

ความรเู้ พมิ่ เตมิ

ตัวนาไฟฟา้ และฉนวนไฟฟา้
1. ตวั นาไฟฟ้า คอื วัสดุท่ถี ่ายโอนไฟฟ้าหรอื ยอมใหป้ ระจไุ ฟฟ้าไหลผา่ นได้ เช่น เงนิ ทองแดง ทองคา
2. ฉนวนไฟฟา้ คือ วสั ดุทไ่ี ม่ถา่ ยโอนไฟฟ้าหรือไมย่ อมให้ประจุไฟฟ้าไหลผ่าน เช่น ยาง พลาสติก ไม้

☺WORKSHEET SCIENCE 6 หน้า 2 © SCIENCE BY TEACHER KARN

เอกสารประกอบการเรียนวิชา วทิ ยาศาสตร์ ชน้ั ประถมศกึ ษาปีท่ี 6 เรอื่ ง วงจรไฟฟ้า Electrical circuit

☺วงจรไฟฟา้ เปดิ และวงจรไฟฟา้ ปดิ วงจรไฟฟ้าปดิ

วงจรไฟฟา้ เปดิ • กระแสไฟฟ้าไหลครบวงจร
• เครือ่ งใชไ้ ฟฟา้ ทางานได้
• กระแสไฟฟ้าไหลไม่ครบวงจร • อปุ กรณ์ไฟฟ้าเชอื่ มต่อกัน
• เครอ่ื งใช้ไฟฟา้ ไมท่ างาน
• อาจเกดิ จากเครื่องใช้ไฟฟา้ ครบวงจร ไม่มีส่วนใดชารดุ
หรือหลุดออกจากวงจร
ชารุด สายหลุด สวติ ช์ถกู
ยกขึ้นจากวงจร สายไฟฟ้า
ขาดหรือสายหลวม

การวาดสญั ลกั ษณท์ างไฟฟา้ แสดงวงจรไฟฟ้าเปดิ การวาดสญั ลกั ษณ์ทางไฟฟ้าแสดงวงจรไฟฟ้าปดิ

ความร้เู พมิ่ เตมิ

เตา้ รับ เต้าเสียบมีลกั ษณะแตกต่างกนั อย่างไร ? เต้ารับ

เตา้ รับ เต้าเสียบเป็นอุปกรณ์ไฟฟ้าท่ีทาหน้าที่เช่ือมต่อเคร่ืองใช้ไฟฟ้ากับ

วงจรภายในบ้าน เต้าเสียบเป็นตัวรับกระแสไฟฟ้า มีลักษณะเป็นหัวเสียบท่ีมี

ขั้วโลหะตดิ อยทู่ ี่ปลายสายท่ีต่อมาจากเครื่องใช้ไฟฟ้า ต้องนาเต้าเสียบมาเสียบ

กับเต้ารับเครื่องใช้ไฟฟ้าน้ันๆ ถึงทางานได้ เต้ารับเป็นช่องติดต้ังตามผนัง เตา้ เสยี บ

อาคารมรี ใู ห้เต้าเสยี บเสยี บไดพ้ อดี

คณุ สมบตั ิพเิ ศษของปลาไหลไฟฟ้า ?
สัตว์บางชนดิ สามารถปล่อยกระแสไฟฟ้าออกจากตัวเองได้ เช่น ปลาไหลไฟฟ้า ซ่ึงเป็นปลาน้าจดื ที่อาศัยตาม

หนองนา้ หรือลาธาร พบมากในแม่น้าอะเมซอนในทวปี อเมรกิ าใต้ ปลาไหลไฟฟา้ ใช้กระแสไฟฟ้า เพ่ือล่าเหยื่อหรือ
ใชข้ ่มขศู่ ตั รู อยา่ งไรก็ตาม ถ้ามนุษย์ได้รับกระแสไฟฟ้าจากปลาไหลไฟฟ้าในปริมาณมาก อาจส่งผลกระทบต่อ
ระบบหายใจหรือเกิดภาวะหวั ใจล้มเหลวได้

☺WORKSHEET SCIENCE 6 หนา้ 3 © SCIENCE BY TEACHER KARN