คู่มือจัดทำสื่อแบบจำลอง เรื่อง การลำเลียงสารผ่านเยื้อหุ้มเซลล์

คู่มือสื่อการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์

แบบจำลอง

กกาารรลลำำเเลลีียยงงสสาารรผผ่่าานนเเยยืื้้ออหหุุ้้มมเเซซลลลล์์

ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1

-1-

คู่มือสื่อการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์

แบบจำลองการลำเลียงสารผ่านเยื่อหุ้มเซลล์

1.ชื่อสื่อ

แบบจำลองการลำเลียงสารผ่านเยื่อหุ้มเซลล์

2. ชื่อผู้จัดทำสื่อ

1.นางสาวอาทิตยา ไชยธรรม รหัส 6110128113
2.นางสาวพิมานมาศ ดีรักษา รหัส 6110128118
3.นางสาวกัลยาณี เอี่ยมใส รหัส 61101208121
4.นางสาวอัมรินทร์ คุณสมบัติ รหัส 61101208131

นักศึ กษาชั้นปีที่ 4 สาขาวิทยาศาสตร์
คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร

-2-

คู่มือสื่อการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์

แบบจำลองการลำเลียงสารผ่านเยื่อหุ้มเซลล์

3. ใช้สำหรับการเรียนการสอนระดับชั้น

มัธยมศึ กษาปีที่ 1
สาระที่ 1 วิทยาศาสตร์ชีวภาพ

มาตรฐาน ว 1.2 เข้าใจสมบัติของสิ่ งมีชีวิต หน่วยพื้น
ฐานของสิ่ งมีชีวิต การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์
ความสัมพันธ์ของโครงสร้างและหน้าที่ของระบบต่าง ๆ
ของสัตว์และมนุษย์ที่ทำงานสัมพันธ์กัน ความสัมพันธ์ของ
โครงสร้างและหน้าที่ ของอวัยวะต่าง ๆ ของพืชที่ทำงาน
สัมพันธ์กัน รวมทั้งนำความรู้ไปใช้ประโยชน์

ตัวชี้วัด ม.1/5 อธิบายกระบวนการแพร่และออสโมซิส
จาก หลักฐานเชิงประจักษ์ และยกตัวอย่างการแพร่ และออส
โมซิสในชีวิตประจําวัน

-3-

คู่มือสื่อการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์

แบบจำลองการลำเลียงสารผ่านเยื่อหุ้มเซลล์

4. หลักการและเหตุผล

วิทยาศาสตร์มีบทบาทสํ าคัญยิ่งในสั งคมโลกปัจจุบัน
และอนาคต วิทยาศาสตร์ช่วยให้มนุษย์ได้พัฒนาวิธีคิด ทั้ง
ความคิดเป็นเหตุเป็นผล คิดสร้างสรรค์ คิดวิเคราะห์วิจารณ์
มีทักษะสำคัญในการค้นคว้าหาความรู้ มีความสามารถในการ
แก้ปัญหาอย่างเป็นระบบ สามารถตัดสินใจโดยใช้ข้อมูลที่
หลากหลายและมีประจักษ์พยานที่ตรวจสอบได้ สามารถนํา
ความรู้ไปใช้อย่างมีเหตุผล สร้างสรรค์และมีคุณธรรม ในการ
สอน วิทยาศาสตร์จึงจําเป็นต้อง อาศั ยสื่อในลักษณะต่าง ๆ
หลาย ๆ อย่างเพื่อช่วยให้นักเรียนเข้าใจสิ่ งต่าง ๆ ได้ง่ายขึ้น

ผู้จัดทำจึงได้จัดทำสื่ อการเรียนการสอนวิทยาศาสาตร์
แบบจำลอง เรื่อง การลำเลียงสารผ่านเซลล์หุ้มเซลล์ เพื่อ
กระตุ้นในผู้เรียนได้เกิดการเรียนรู้ตามมาตรฐานและตัวชี้วัด
ซึ่งในหน่วยการเรียนรู้ที่ 1 เซลล์สิ่ งมีชีวิต ตัวชี้วัด ม.1/5
อธิบายกระบวนการแพร่และออสโมซิสจาก หลักฐานเชิง
ประจักษ์ และยกตัวอย่างการแพร่ และออสโมซิสในชีวิต
ประจําวัน

5. วัตถุประสงค์

เพื่อให้นั กเรียนได้เรียนรู้เกี่ยวกับการ
ลำเลียงสารผ่านเยื่อหุ้มเซลล์ ที่มีทั้งแบบที่
สามารถผ่านชั้นฟอสโฟลิพิดของเยื่อหุ้มเซลล์
ได้ หรือใช้โปรตีนในการลำเลียงสาร และ
สารบางชนิ ดต้องใช้พลังงานในการลำเลียง
ผ่านเยื่อหุ้มเซลล์

เพื่อให้นั กเรียนบอกส่วนประกอบต่าง ๆ
คุณสมบัติของส่ วนประกอบของเยื้อหุ้มเซลล์
ได้
เพื่อสร้างความสนใจในจัดการเรียนการ
สอนในมากขึ้น

นั กเรียนได้เรียนรู้เกี่ยวกับการ 6.
ลำเลียงสารผ่านเยื่อหุ้มเซลล์ ที่มีทั้ง ประโยชน์ ที่
แบบที่สามารถผ่านชั้นฟอสโฟลิพิด นั กเรียนได้รับ
ของเยื่อหุ้มเซลล์ได้ หรือใช้โปรตีน
ในการลำเลียงสาร และสารบาง
ชนิ ดต้องใช้พลังงานในการลำเลียง
ผ่านเยื่อหุ้มเซลล์

นั กเรียนบอกส่วนประกอบต่าง ๆ
คุณสมบัติของส่ วนประกอบของ
เยื้อหุ้มเซลล์ได้

-4-

7 . ลั ก ษ ณ ะ ข อ ง ง า น
( ลั ก ษ ณ ะ สำ คั ญ ข อ ง สื่ อ )

สื่อการเรียนการสอน แบบจำลองการลำเลียงสารผ่านเยื้อหุ้มเซลล์

รูปภาพตัวอย่างสื่อด้านหน้ า รู ปภาพตัวอย่างสื่ อด้านบน

รู ปภาพตัวอย่างสื่ อด้านข้าง

-5-

8 . ลั ก ษ ณ ะ อ ง ค์ ป ร ะ ก อ บ
สำ คั ญ ข อ ง สื่ อ

8.1 ลักษณะขององค์ประกอบ สื่อเกมส์บัตรคำถามท้าทาย

รู ปภาพตัวอย่างสื่ อเกมส์ บัตรคำถามท้าทาย

-6-

8 . ลั ก ษ ณ ะ อ ง ค์ ป ร ะ ก อ บ
สำ คั ญ ข อ ง สื่ อ

8.2 ลักษณะขององค์ประกอบ ใบความรู้
เรื่อง การลำเลียงสารผ่านเยื่อหุ้มเซลล์

รูปภาพตัวอย่างใบความรู้ เรื่อง การลำเลียงสารผ่านเยื้อหุ้มเซลล์

-7-

8 . ลั ก ษ ณ ะ อ ง ค์ ป ร ะ ก อ บ
สำ คั ญ ข อ ง สื่ อ

8.3 ลักษณะขององค์ประกอบ สรุปใบความรู้แบบ Pop - up twist
เรื่อง การลำเลียงสารผ่านเยื่อหุ้มเซลล์

รูปภาพตัวอย่างองค์ประกอบสื่อ Pop - up twist
เรื่อง การลำเลียงสารผ่านเยื่อหุ้มเซลล์

-8-

8 . ลั ก ษ ณ ะ อ ง ค์ ป ร ะ ก อ บ
สำ คั ญ ข อ ง สื่ อ

8.4 ลักษณะขององค์ประกอบ แบบบันทึกผลการทดลอง
เรื่อง การลำเลียงสารผ่านเยื่อหุ้มเซลล์

รูปภาพตัวอย่างแบบบันทึกการทดลอง

-9-

8 . ลั ก ษ ณ ะ อ ง ค์ ป ร ะ ก อ บ
สำ คั ญ ข อ ง สื่ อ

8.5 ลักษณะขององค์ประกอบ แบบจำแนกสาร
เรื่อง การลำเลียงสารผ่านเยื่อหุ้มเซลล์

รูปภาพตัวอย่างแบบจำแนกสาร

- 10 -

8 . ลั ก ษ ณ ะ อ ง ค์ ป ร ะ ก อ บ
สำ คั ญ ข อ ง สื่ อ

8.6 ลักษณะขององค์ประกอบ แบบบันทึกการสังเกตการใช้สื่อ
เรื่อง การลำเลียงสารผ่านเยื่อหุ้มเซลล์

รู ปภาพตัวอย่างแบบบันทึกการสั งเกตการใช้สื่ อ

- 11 -

8 . ลั ก ษ ณ ะ อ ง ค์ ป ร ะ ก อ บ
สำ คั ญ ข อ ง สื่ อ

8.7 ลักษณะขององค์ประกอบ คิวอาร์โค้ดวีดิโอสื่อการเรียนการสอน
เรื่อง การลำเลียงสารผ่านเยื่อหุ้มเซลล์

รู ปภาพตัวอย่างคิวอาร์โค้ดวีดิโอสื่ อการเรียนการสอน
เรื่อง การลำเลียงสารผ่านเยื่อหุ้มเซลล์

- 12 -

9.วัสดุและอุปกรณ์สำหรับผลิตสื่อ

วัสดุ

โฟมวงกลม แผ่นไม้อัด ไม้ไอศครีม

กระดาษแข็ง ฝาขวดน้ำ กระดาษลัง

- 13 -

9.วัสดุและอุปกรณ์สำหรับผลิตสื่อ

วัสดุ

สีน้ำ ลูกปัด 2 สี กระปุกใส่สาร

ลวดกำมะยี่ ลูกแก้ว ไม้ลูกชิ้น

- 14 -

9.วัสดุและอุปกรณ์สำหรับผลิตสื่อ

วัสดุ

กระดาษโฟมกากเพชร สติ๊กเกอร์เคลือบใส

ล้อแบบหมุนได้ ปกใสรายงาน

- 15 -

9.วัสดุและอุปกรณ์สำหรับผลิตสื่อ

อุปกรณ์

กรรไกร ไม้บรรทัด

คัตเตอร์ กาวลาเทค

- 16 -

9.วัสดุและอุปกรณ์สำหรับผลิตสื่อ

อุปกรณ์

กาวร้อน กาวร้อนแบบแท่ง

กาวเจลอเนกประสงค์ กาวสองหน้าแบบบาง

- 17 -

1 0 . วิ ธี ก า ร จั ด ทำ สื่ อ

ขั้นตอนที่ 1 ออกแบบสื่อ

รู ปภาพตัวอย่างการออกแบบสื่ อ

- 18 -

10. วิธีการจัดทำสื่ อการเรียนการสอน

ขั้นตอนที่ 2 จัดทำโครงของสื่อ

ตัดไม้อัดขนาด 80 x 50 cm จำนวน 2 แผ่น เพื่อทำ
พื้นหลังของกล่องแล้ววัดแบ่งช่องให้ได้5ช่อง โดย
แต่ละช่องให้มีความกว้างเท่ากับความกว้าง 16 cm
ตัดไม้อัดขนาด 10 x 50 cm จำนวน 5 แผ่น
ตัดไม้อัดให้เป็นตัวต่อเหมือนจิ๊กซอว์ในแต่ละแผ่น
ทำการประกอบไม้อัดที่ตัดมาเรียบร้อยมา
ประกอบให้เป็นโครงของสื่อให้สมบูรณ์
ทำการติดล้อให้กับโครงของสื่อเพื่อให้การเคลื่อน
ย้ายและใช้งานสื่อมีความสะดวก

รู ปภาพประกอบ

- 19 -

10. วิธีการจัดทำสื่ อการเรียนการสอน

ขั้นตอนที่ 3 การทำองค์ประกอบของแบบจำลอง
การลำเลียงสารผ่านเยื่อหุ้มเซลล์

3.1 ช่องที่ 1 Simple Diffusion
3.1.1 นำโฟมวงกลมขนาด 30mm มาติดกับลวด

กำทะหยี่ทีทำการตัดมาแล้วขนาดความยาว 5 cm ให้
เหมือนรูปร่างของฟอสโฟลิพิด

3.1.2 นำโฟมที่ทำเป็นฟอสโฟลิพิดแล้ว มาเสียบ
ใส่ไม้ลูกชิ้นคล้ายกับการเสียบลูกชิ้นจำนวนไม้ละ 5 ลูก
แล้วติดเข้าด้วยกันเป็น 5 แถว เพื่อยึดให้โฟมติดกัน

3.1.3 นำโฟมที่ติดกัน 5 แถว มาติดเข้าไปในช่อง
ที่ 1 ด้วยกาวเจล เป็นช่อง Simple Diffusion

รู ปภาพประกอบ

- 20 -

10. วิธีการจัดทำสื่ อการเรียนการสอน

ขั้นตอนที่ 3 การทำองค์ประกอบของแบบจำลอง
การลำเลียงสารผ่านเยื่อหุ้มเซลล์

3.2 ช่องที่ 2 Osmosis
3.2.1 นำโฟมขนาด 10x10 cm มาตัดเป็นรูปของ

โปรตีน Aquaporin พร้อมระบายสีให้สวยงาม
3.2.2. นำโฟมที่เสียบลูกชิ้นมาติดในช่องที่ 2

โดยเหลือพื้นที่ให้ติดโฟม Aquaporin แล้วติดโฟม
Aquaporin ลงในช่องว่างที่เหลือ ดังรูป

รู ปภาพประกอบ

- 21 -

10. วิธีการจัดทำสื่ อการเรียนการสอน

ขั้นตอนที่ 3 การทำองค์ประกอบของแบบจำลอง
การลำเลียงสารผ่านเยื่อหุ้มเซลล์

3.3 ช่องที่ 3 Channel protein
3.3.1 นำกระดาษลังมาประกอบให้เป็นรูป

สี่เหลี่ยมพร้อมทำกลไกคล้ายกับเครื่องให้อาหารสุนัข
เมื่อกดแล้วจะทำให้สารตกลงมา

- ในการทำกลไกจะใช้ยางและไม้ไอติมในการทโดย
ใช้ยางเป็นตัวรั้ง

- ทำการตกแต่งกล่องให้สวยงาม
- ทำการตัดกระดาษให้เป็นรูปสามเหลี่ยมและ
สี่เหลี่ยมเพื่อนำมาหยอดลงในกล่อง

3.3.2 นำกลไกลไปติดในช่องที่ 3 แล้วติดโฟมที่
เสียบไม่บริเวณที่เหลือ

รู ปภาพประกอบ

- 22 -

11. วิธีใช้สื่ อการเรียนการสอน

ช่องที่ 1 การแพร่แบบธรรมดา (Simple Diffusion)
ให้นั กเรียนเทสารออกซิเจน (ลูกปัดสีชมพู) ที่

อยู่ในกระปุก ลงในช่องที่ 1 ของเยื่อหุ้มเซลล์ แล้ว
สั งเกตสารว่าผ่านได้หรือไม่

ช่องที่ 2 Osmosis
ให้นั กเรียนเทสาร (เม็ดสีน้ำเงิน) ลงบริเวณ

ทั้ง 2 บริเวณ แล้วสังเกตดูว่าสารสามารถผ่าน
ทางใดได้สะดวกกว่ากัน

(สารจะสามารถผ่านได้ทั้ง 2 บริเวณ คือ
ฟอสโฟลิพิดของเยื่อหุ้มเซลล์และผ่านได้ทั้งช่อง
โปรตีนพิเศษ เรียกว่า Aquaporin)

ช่องที่ 3 Channel protein
ให้นั กเรียนเทสารลงในเยื่อหุ้มเซลล์ช่องที่ 3

ทั้ง 2 ชนิ ด แล้วสังเกตดูว่าสารใดผ่านได้หรือผ่านไม่ได้
(โดยปกติช่องโปรตีนจะปิดอยู่เมื่อมีสารผ่านเข้ามาจะมี
ตัว Messenger มาจับกับตัว รีเซฟเตอร์ ทำให้ช่อง
โปรตีนเปิดออก สารก็จะสามารถผ่านเข้าไปได้ โดยสาร
ที่ผ่านจะมีความเฉพาะเจาะจงกับช่องโปรตีน (ช่องนี้ คือ
Sodium ion channel)

- 23 -

11. วิธีใช้สื่ อการเรียนการสอน

ช่องที่ 4 Carrier Channe
ให้นั กเรียนเทสาร (ลูกแก้ว) ผ่านเยื่อหุ้ม

เซลล์ ช่องที่ 4 และสังเกตการเปลี่ยนแปลงขอ
งกรดอะมิโน (ลูกแก้ว)

ช่องที่ 5 Active transport
ให้นั กเรียนเทสาร (กรดอะมิโน) ลงในเยื่อ

หุ้มเซลล์ ช่องที่ 5 แล้วสังเกตว่าสารผ่านได้หรือไม่
(ซึ่งไม่สามารถผ่านได้จากนั้ นใช้พลังงาน ATP มา
กดลงในปุ่ม Push สารก็จะตกลงมา)

- 24 -

12. ระยะเวลาในการจัดทำ

ออกแบบสื่อ 1 สัปดาห์
ออกแบบสื่อ 1 สัปดาห์

13. งบประมาณ

1.ไม้อัด จำนวน 4 แผ่น ราคา รวม 200 บาท
2.ลูกแก้ว จำนวน 10 ลูก ราคา 25 บาท
3.สีน้ำ ราคา 35 บาท
4.ไม้ลูกชิ้น ราคา 9 บาท
5.ไม้ไอติม ราคา 25 บาท
6.ลูกปัด 2 สี ราคา 50 บาท
7.กระปุกใส่สาร ราคา 29 บาท
8.ฟิวเจอร์บอร์ด ราคา 25 บาท
9.กระดาษแข็งสี ราคา 40 บาท
10.โฟมบอลกลม
11.กระดาษสี ราคา 125 บาท
ราคา 20 บาท

- 25 -

13. งบประมาณ

12.กระดาษลัง -
13.ลวดกำมะยี่ ราคา 100 บาท
15.แผ่นใสปกรายงาน ราคา 35 บาท
16.ฝาขวดน้ำพลาสติก
17.ล้อ -
อุปกรณ์การทำ ราคา 74 บาท
17.กรรไกร
18.ไม้บรรทัด จำนวน 3 อัน ราคา 120 บาท
19.กาวน้ำ,ร้อน,เจล จำนวน 3 อัน ราคา 140 บาท
20.คัตเตอร์

รวมทั้งสื้น 1,052 บาท

- 26 -

Thank
you