lghfdtL ;j] f Pg] , @)$(
nfndf]x/ / k|sfzg ldlt
@)%).@.$
;z+ f]wg @)%#.!!.!%
!= gk] fn :jf:Yo ;j] f P]g, @)%# @)%%.#.@(
@= lghfdtL ;j] f -klxnf] ;+zfw] g_ Pg] , @)%% @)%&.$.@^
#= sx] L g]kfn P]g ;z+ fw] g ug{] Pg] , @)%& @)%*.*.@*
$= ;;+ b ;lrjfno ;DaGwL Pg] , @)%* @)^$.$.@#
%= lghfdtL ;]jf -bf];|f] ;+zfw] g_ Pg] , @)^$
lghfdtL ;j] fsf] u7g, ;~rfng / ;]jfsf zt{x¿sf] Joj:yf ug{ ags] f] Pg]
k|:tfjgfM lghfdtL ;]jfnfO{ a9L ;Ifd, ;b' 9[ , ;]jfdn" s / pQ/bfoL agfpg lghfdtL ;]jfsf] u7g,
;~rfng / ;]jfsf] zt{;DaGwL Joj:yf ug{ jf~5gLo ePsf]n],
>L % dxf/fhflw/fh jL/]Gb| jL/ ljqmd zfxbj] sf] zf;gsfnsf] afO;f}+ jif{df ;;+ b\n] of] P]g agfPsf] 5 .
kl/R5]b– !
kf| /lDes
!= ;+lIfKt gfd / kf| /DeM -!_ o; Pg] sf] gfd ælghfdtL ;j] f Pg] , @)$(Æ /x]sf] 5 .
-@_ of] P]g t'?Gt kf| /De x'g5] .
@= kl/efiffM ljifo jf k;| u+ n] csf]{ cy{ gnfud] f o; P]gdf,–
-s_ ælghfdtL ;]jfÆ eGgfn] bkmf # adf]lhd ul7t lghfdtL ;j] f ;Demgk' 5{ .
-v_ ælghfdtL sdr{ f/LÆ eGgfn] lghfdtL ;]jfsf] kbdf axfn /xs] f] JolQm ;Demg'k5{ .
-u_ æclVtof/jfnfÆ eGgfn] bkmf ( adf]lhd lgo'lQm ug{ ;Sg] clwsf/L ;Demgk' 5{ .
-3_ ækl/jf/Æ eGgfn] lghfdtL sdr{ f/Lk a:g] tyf lgh cfkm}n] kfng kfi] f0f ug'k{ g{] klt, kTgL, 5f]/f,
cljjflxtf 5f]/L, wdk{ q' , cljjflxtf wdk{ 'qL, afa', cfdf jf ;ft} ]gL cfdf ;Demg'k5{ / ;f] zAbn]
k?' if / cljjflxtf dlxnf sd{rf/Lsf]1 xsdf lghsf] afh,] aHo} tyf ljjflxtf2 dlxnf sdr{ f/Lsf]
xsdf lghsf] ;f;", ;;/' fnfO{ ;dt] hgfp“5 .
-ª_ æljefuLo kd| 'vÆ eGgfn] tfl] sPsf] clwsf/L ;Demgk' 5{ .
-r_ æsfofn{ o kd| v' Æ eGgfn] tfl] sPsf] sfof{nosf] k|d'v sd{rf/L ;Demgk' 5{ .
-5_ æ:yfoL kbÆ eGgfn] lgj[lQe/0f kfpg] / Dofb gtf]lsPsf] lghfdtL ;]jfsf] kb ;Demg'k5{ .
1 bf;] f| ] ;z+ f]wgåf/f ;+zfl] wt .
2 bf;] f| ] ;+zf]wgåf/f yk .
1
-h_ æljz]if1 kbÆ eGgfn] ljzi] f ks| [ltsf] sfd, st{Jo / pQ/bfloTj ePsf] / ljzi] f ofU] otf rflxg] kb
;Demgk' 5{ .
3-h!_ ælghfdtL sd{rf/Lsf] 6«8] ol' gogÆ eGgfn] bkmf %# sf] pkbkmf -!_ cGtu{t ul7t lghfdtL
sdr{ f/Lsf] 6]8« ol' gog ;Demgk' 5{ .
4-h@_ ælghfdtL sdr{ f/Lsf] cflwsfl/s 6«8] ol' gogÆ eGgfn] bkmf %# sf] pkbkmf -#_ adfl] hd ul7t
lghfdtL sdr{ f/Lsf] cflwsfl/s 6«8] o'lgog ;Demg'k5{ .
-em_ ætf]lsPsfÆ] jf ætf]lsPadfl] hdÆ eGgfn] o; Pg] cGtut{ ag]sf lgoddf tf]lsPsf] jf
tf]lsPadf]lhd ;Demgk' 5{ .
kl/R5]b– @
lghfdtL ;j] fx¿sf] u7g
5@s=sdr{ f/L k|zf;g;DaGwL s]Gb|Lo lgsfoM -!_ b]zsf] kz| f;g ;~rfng ug{ lghfdtL ;j] fsf] u7g, ;~rfng
/ ;j] f zt{x¿ tyf lghfdtL sdr{ f/Lsf] Joj:yfkg / ;~rfngsf ;DaGwdf ;fdfGo kz| f;g dGqfnon]
sG] b|Lo lgsfosf] ¿kdf sfd ug]{5 .
-@_ of] P]g jf o; P]gcGtut{ ag]sf] lgoddf pNnv] ePb]lv afx]s lghfdtL sd{rf/L
kz| f;g;DaGwL sfd ;fdfGo k|zf;g dGqfnosf] gLltut :jLsl[ t lagf ug{ kfOg] 5}g .
#= lghfdtL ;]jfsf] u7gM gk] fn ;/sf/n] bx] foadfl] hdsf lghfdtL ;j] fx¿sf] u7g ug]{5 M–
6-s_ g]kfn cflys{ ofh] gf tyf tYof+s ;j] f
-v_ g]kfn OlGhlgol/ª ;]jf
-u_ g]kfn s[lif ;j] f
-3_ gk] fn Gofo ;]jf
7-3!_ gk] fn k//fi6« ;]jf
-ª_ g]kfn k|zf;g ;]jf
8-ª!_ gk] fn n]vfk/LIf0f ;]jf
-r_ g]kfn jg ;j] f
-5_ gk] fn ljljw ;]jf
-h_ gk] fn lzIff ;j] f
-em_ 9=============
3 bf];|f] ;z+ fw] gåf/f yk .
4 P]hgåf/f yk .
5 klxnf] ;z+ fw] gåf/f yk .
6 klxnf] ;+zfw] gåf/f ;+zfl] wt .
7 bf;] f| ] ;+zfw] gåf/f yk .
8 bf];|f] ;z+ fw] gåf/f yk .
2
-`_ 10============
$=11 >0] fLM lghfdtL ;]jfdf b]xfoadf]lhdsf >]0fLx¿ /xg5] g\M–
/fhkqfl+ st /fhkq cgl+ st
ljlzi6 k|yd
k|yd låtLo
låtLo t[tLo
t[tLo rt'y{
kfr“ f}+
-@_ of] bkmf kf| /De x'b“ fsf avt >]0fLljxLg kbdf sfo{/t sd{rf/Lx¿n] >]0fLdf cfa4 x'g rfxd] f
To:tf sdr{ f/Lx¿nfO{ tf]lsPadf]lhd /fhkq cg+lst kfr“ f}+ >0] fLdf sfod ul/g]5 .
12$s= PsLs[t lghfdtL ;j] f k0| ffnL;DaGwL ljzi] f Joj:yf M bkmf $ df h'g;'s} s/' f n]lvPsf] eP tfklg
gk] fn ;/sf/n] g]kfn /fhkqdf ;r" gf k|sfzg u/L tf]s]sf] ldltb]lv lghfdtL ;]jfsf] >]0fLut
Joj:yfnfO{ txut k|0ffnLdf ¿kfGt/0f u/L PsLst[ lghfdtL ;j] f k0| ffnL nfu" ug{5] .
%= ;j] fsf kbx¿ -!_ lghfdtL ;]jfsf ljleGg >]0fLx¿df ljz]if1 kbnufot ljleGg txsf kf| ljlws tyf
k|zf;lgs kbx¿ /xg5] g\ .
-@_ pkbkmf -!_ df nl] vPb]lv afxs] lghfdtL ;]jfdf tf]lsPadfl] hdsf >]0fLljxLg kbx¿ klg
/xg ;Sg]5g\ .
-#_ 13==================
%s=14 sfo{ ljj/0f M -!_ g]kfn ;/sf/n] :jLs[t u/]sf] ;+u7gsf] sfo{ ljj/0fsf] cfwf/df ;DalGwt ;lrj,
ljefuLo k|d'v tyf sfof{no k|dv' n] k|Tos] lghfdtL kbsf] sfo{ ljj/0f agfO{ nfu" ug'{kg]{5 . To:tf]
sfo{ ljj/0fdf To:tf] kbsf] sfd, stJ{ o, pQ/bfloTj, clwsf/ / of]Uotf;dt] :ki6 ¿kdf lsl6Psf]
xg' k' g]5{ .
-@_ lghfdtL sdr{ f/LnfO{ s'g} klg kbdf kb:yfkg ubf{ lbOg] kq;Fu} lghsf] sfo{ ljj/0f / sfo{
ljj/0fcg';f/sf] sfdsf] d"Nof°g ug{] ;"rsf°;d]t pknAw u/fpg'kg5{] .
-#_ sfo{ ljj/0f;DaGwL cGo Joj:yf tf]lsPadfl] hd xg' ]5 .
^= ;dx" tyf pk–;d"xx¿M -!_ lghfdtL ;j] fdf tfl] sPadf]lhdsf ljleGg ;d"x tyf pk–;d"xx¿ /xg
;Sg]5g\ .
9 ;+;b ;lrjfno ;DaGwL P]g, @)%* åf/f lemlsPsf] .
10 gk] fn :jf:Yo ;j] f P]g, @)%# åf/f lemlsPsf] .
11 bf];|f] ;+zf]wgåf/f ;+zf]lwt .
12 bf];f| ] ;+zf]wgåf/f yk .
13 bf];|f] ;+zf]wgåf/f lemlsPsf] .
14 bf];f| ] ;z+ fw] gåf/f yk .
3
15-!s_ pkbkmf -!_ df h'g;'s} s/' f nl] vPsf] eP tfklg 16g]kfn Gofo ;j] f / gk] fn
nv] fk/LIf0f ;j] fsf] kbdf afxs] cGo ;]jfsf] /fhkqfl+ st ky| d >0] fLeGbf dfly ;]jf, ;d"x jf pk;dx"
/xg] 5g} .
-@_ ljleGg lghfdtL ;j] fsf ;dx" tyf pk–;d"xx¿df /xg] ljleGg kbx¿sf] nflu rflxg]
Gog" td of]Uotf tfl] sPadf]lhd x'g5] .
kl/R5]b– #
lghfdtL ;j] fsf] kbkl" t{
17^s= b/aGbL l;h{gfM -!_ lghfdtL ;]jfdf /xg] kbx¿sf] b/aGbL tfl] sPadf]lhd l;h{gf x'g]5 .
18-@_ sg' } gofF ;/sf/L sfofn{ o :yfkgf ug{ ;u+ 7g ;/+ rgf tof/ ubf{ / gofF b/aGbL
l;h{gf ubf{ jf tTsfn sfod /xs] f] ;+u7g ;/+ rgf / b/aGbLdf k'g/fjnfs] g ubf{ jf x]/km]/ ubf{
;DalGwt dGqfnon] sfo{qmd, sfoa{ f]em, sfo{ k|sl[ t tyf b/aGbL yk ug'k{ g]{ sf/0f / ;fs] f] cfl} rTo
/ pknAw dfgj ;f| t] ;d]tsf] cfwf/df ;+u7g tyf Joj:yfkg ;j{]If0f u/L cy{ dGqfnosf] ;xdlt
lnO{ ;fdfGo k|zf;g dGqfnodf k7fpgk' g]{5 .
19-@s_ pkbkmf -@_ adf]lhd k|fKt ;xdltsf] cfwf/df ;fdfGo k|zf;g dGqfnon] ;f]sf]
d"Nofs+ g u/L tL; lbgleq :jLs[ltsf] nflu g]kfn ;/sf/, dlGqkl/ifb;\ dIf k;] ug]5{ .
t/, ;+u7g ;+/rgf / b/aGbL x]/km]/ ePsf] cj:yfdf To:tf] x]/km/] ePsf] ;+u7g ;+/rgf /
b/aGbLsf] dfq ;u+ 7g tyf Joj:yfkg ;j{]If0f u/L kl| tj]bg k;] ug{ ;lsg]5 .
-#_ pkbkmf 20-!_, -@_ / -@s_ ljk/Lt b/aGbL l;hg{ f u/L k"lt{ ul/Psf] kb :jtM vf/h]
x'g5] .
&=21 lghfdtL ;j] fsf] kbk"lt{M -!_ lghfdtL ;]jfsf] /fhkqfl+ st ljlzi6 >]0fLsf] kbdf bkmf !( adfl] hd
/ b]xfosf] kb b]xfoadfl] hd k"lt{ ul/g5] M–
a9'jfåf/f
15 klxnf] ;z+ f]wgåf/f yk .
16 bf;] f| ] ;+zfw] gåf/f ;+zf]lwt .
17 klxnf] ;z+ fw] gåf/f yk .
18 bf];|f] ;+zfw] gåf/f ;z+ f]lwt .
19 bf];f| ] ;z+ fw] gåf/f yk .
20 bf];|f] ;+zfw] gåf/f ;z+ fl] wt .
21 bf];|f] ;+zf]wgåf/f ;+zfl] wt .
4
kb v'Nnf sfo{ Ifdtfsf] cfGtl/s sfo{;Dkfbg tyf cg'ejsf]
k|ltofl] utfTds d"Nof°gaf6 x'g] a9'jfsf]
k|ltof]lutfåf d"Nofs+ gåf/f
k/LIffåf/f ;dfof]hgåf/f
/f – –
-s_ >0] fLljxLg÷ /fhkq !))∞ – –
cgl°t kfr“ f}+ >0] fL – –
–
@)∞ –
-v_ /fhkq cgl°t –
@)∞
rty' { >0] fL –– !)∞
!)∞
-u_ /fhkq cgl°t @)∞
!)∞
t[tLo >0] fL – !))∞ @)∞
!)∞
-3_ /fhkq cgl°t
låtLo >0] fL ^)∞ @)∞
-ª_ /fhkq cgl°t k|yd
>0] fL ^)∞ @)∞
-r_ /fhkqfl°t tt[ Lo
>0] fL &)∞ !)∞
-5_ /fhkqfl°t låtLo
>0] fL !)∞ ^)∞
-h_ /fhkqfl°t k|yd
>]0fL !)∞ ^)∞
-@_ of] bkmf k|f/De x'“bfsf avt /fhkq cgl°t rt'y{ >0] fLdf sfo/{ t alxbf/ jf ;f]
;/xsf sdr{ f/Lx¿ of] bkmf k|f/De ePsf] ldltb]lv /fhkq cgl°t tt[ Lo >0] fLdf :jtM sfod
x'g5] g\ .
-#_pkbkmf -!_ sf] v08 -u_ df hg' ;s' } s'/f n]lvPsf] eP tfklg /fhkq cgl°t tt[ Lo
>]0fLsf] kbdf sg' } lghfdtL sdr{ f/L axfn g/x]df To:tf] kb :jtM vf/h] x'g]5 . /fhkq cgl°t
tt[ Lo >0] fLsf] kbdf sfo/{ t sd{rf/Lsf] a9'jf xg' ] kbsf] nflu cfjZos kg]{ ;]jf cjlw / a9'jf xg' ]
kbsf] >]0fLeGbf Ps >]0fL dl' gsf] nflu tf]lsPadfl] hdsf] z}lIfs of]Uotf ku' ]sf] ePdf lghnfO{ Ps
>0] fL dflysf] kbdf a9'jf ul/g5] . o;/L a9j' f ug{sf] nflu dflyNnf] >0] fLsf] kb :jtM l;h{gf x'g]5 /
lgh dflyNnf] kbdf a9'jf x'ge' Gbf cufl8 lgh axfn /xs] f] kb :jtM vf/h] ePsf] dflgg]5 .
-$_ g]kfn ;/sf/n] gk] fn /fhkqdf ;r" gf k|sfzg u/L dV' o sfo{ ug{] / ;xfos sfo{
ug{] >0] fLljxLg kb tfS] g5] .
-%_ of] bkmf kf| /De x'“bfsf avt l/Qm /x]sf / of] bkmf kf| /De ePkl5 l/Qm xg' ] pkbkmf -
$_ adfl] hd tf]lsPsf] ;xfos sfo{ ug]{ >0] fLljxLg kbx¿ :jtM vf/]h x'g]5g . ;DalGwt sfof{non]
5
o:tf kbx¿ vf/]h ePsf] hfgsf/L lghfdtL lstfavfgfdf k7fpg'kg]5{ . To:tf kbx¿af6 ;Dkfbg
ul/g] sfo{ Go"gtd kfl/>lds tf]sL JolQm jf ;+:yf;u+ s/f/ u/L ;j] f s/f/af6 ;Dkfbg
u/fpg'kg]{5 .
-^_ pkbkmf -!_ sf] v08 -3_ adfl] hdsf] cfGtl/s k|ltof]lutfTds k/LIffåf/f kbk"lt{ ug{]
kbdf /fhkq cgl°t låtLo >]0fLsf] kbsf] nflu cfjZos kg]{ Go"gtd zl} Ifs of]Uotf / Gog" td ;j] f
cjlw k"/f u/]sf] /fhkq cgl°t t[tLo / >]0fLljxLg kbdf sfo{/t sd{rf/Laf6 kl| t:kwf{ u/fO{ kbkl" t{
ug'k{ g5]{ .
-&_ pkbkmf -!_ df hg' ;s' } s/' f n]lvPsf] eP tfklg lghfdtL ;]jfnfO{ ;dfj]zL agfpg
vN' nf kl| tofl] utfåf/f k"lt{ xg' ] kbdWo] kt}+ fnL; kl| tzt kb 56' \ofO{ ;f] kl| tztnfO{ ztkl| tzt dfgL
b]xfoadf]lhdsf pDd]bjf/aLrdf dfq 5'§f5'§} k|lt:kwf{ u/fO{ kbkl" t{ ul/g5] M–
-s_ dlxnf – t]QL; k|ltzt
-v_ cflbjf;L÷hghflt – ;QfO; k|ltzt
-u_ dw;] L – afO; kl| tzt
-3_ blnt – gf} k|ltzt
-ª_ ckf+u – kf“r kl| tzt
-r_ lk5l8Psf] If]q – rf/ kl| tzt
:ki6Ls/0fM
-!_ o; pkbkmfsf] k|ofh] gsf nflu ælk5l8Psf] Ifq] Æ eGgfn] c5fd, sflnsf]6,
hfh/sf6] , hD' nf, 8fN] kf, aemfª, afh/' f, d'u' / xD' nf lhNnf ;Demg'k5{ .
-@_ o; pkbkmfsf] v08 -s_, -v_, -u_ / -3_, sf] ko| f]hgsf] nflu ædlxnf,
cflbjf;L÷hghflt, dw;] L / blntÆ eGgfn] cflys{ / ;fdflhs ¿kdf k5fl8
k/s] f dlxnf, cflbjf;L÷hghflt, dw;] L / blntnfO{ ;Demg'k5{ .
-*_ o; bkmfdf cGoq h'g;s' } s/' f n]lvPsf] eP tfklg pkbkmf -&_ sf] v08 -ª_
adfl] hd lgwfl{ /t k|ltztsf] kb s'g} vf; ks| [ltsf] sfdsf] nflu tf]lsPadfl] hdsf ckf+ux¿aLr dfq
kl| t:kwf{ ug{ kfpg] u/L k|lt:kwfT{ ds k/LIffåf/f kl" t{ ul/g]5 .
-(_ pkbkmf -&_ adfl] hd k|ltzt lgwf/{ 0f ubf{ Ps k|ltzteGbf sd 3tfª\s -kmo\ fS;g_
cfPdf To:tf] 3tfª\s h'g ;dx" sf] xsdf 3tfªs\ cfPsf] xf] ;fe] Gbf nuQ} kl5sf] ;dx" df ;b}{
hfg]5 .
-!)_ pkbkmf -&_ adfl] hd 5'6o\ fOPsf] kbdf h'g jif{sf] nflu lj1fkg ePsf] xf] ;f] jif{ x'g]
lj1fkgdf pko'Qm pDdb] jf/ pknAw xg' g;s]df To:tf] kb csf{] jif{ xg' ] lj1fkgdf ;dfjz]
ug'{kg{5] / To;/L lj1fkg ubf{ klg pkoQ' m pDd]bjf/ pknAw x'g g;sd] f To:tf] kb ;f]xL jif{ v'Nnf
k|ltof]lutfåf/f kl" t{ x'g] kbdf ;dfjz] ug'k{ g]5{ .
6
-!!_ pkbkmf -&_ adf]lhd lgwf{/0f ul/Psf] kl| tztåf/f kbk"lt{ ug{] Joj:yf kT| os] bz
jif{df k'g/fjnf]sg ugk{' g]5{ .
-!@_ pkbkmf -&_ adf]lhdsf] k|ltztadf]lhd kb ;+Vof lgwf{/0f ubf{ s'g} ljjfb cfPdf
nf]s;]jf cfof]usf] lg0f{o clGtd x'g5] .
-!#_ o; bkmfdf cGoq h'g;s' } s/' f nl] vPsf] eP tfklg sg' } vf; ks| [ltsf] sfo{ jf kbsf
nflu dlxnfn] dfq kl| t:kwf{ ug{ kfpg] u/L gk] fn ;/sf/n] gk] fn /fhkqdf ;"rgf ks| fzg u/L kb
tfS] g ;Sg]5 .
-!$_ o; bkmfdf cGoq hg' ;'s} s/' f n]lvPsf] eP tfklg s'g} kbsf] nflu cfjZos Go"gtd
ofU] otf k/" f u/L of] bkmf k|f/De x'b“ fsf avt ;/sf/L lgsfoaf6 ;~rflnt dlxnf ljsf; sfoq{ mdsf]
:yfoL kbdf sfo{/t sDtLdf kfr“ jif{ c:yfoL ;j] f u/s] f dlxnf pDd]bjf/nfO{ dfq of] bkmf kf| /De
ePkl5 Psk6ssf nflu tfl] sPsf] kbdf nf]s;]jf cfof]uaf6 lgwf{l/t k|lt:kwf{Tds k/LIff lnO{ :yfoL
lgol' Qm ug{ ;lsg5] .
-!%_ pkbkmf -!_ adf]lhd sfo{;Dkfbg tyf cge' jsf] dN" ofªs\ gåf/f x'g] a9j' fsf]
;dfof]hgåf/f kl" t{ xg' ] kbx¿ bkmf @$3!= adf]lhd a9'jf x'g] sdr{ f/Lx¿af6 Ho]i7tfsf] cfwf/df
;dfofh] g ul/g5] .
-!^_ o; bkmfdf cGoq hg' ;'s} s'/f n]lvPsf] eP tfklg pkbkmf -!_ sf] v08 -5_ / -h_
adfl] hd vN' nf k|ltofl] utfåf/f kl" t{ ul/g] /fhkqfl+ st låtLo / k|yd >]0fLsf] kbsf] nflu rflxg]
Go"gtd of]Uotf ;DalGwt ljifodf :gftsf]Q/ pkflw k|fKt u/s] f] / sg' } ;/sf/L ;j] f jf k|rlnt
sfgg' adfl] hd btf{ ePsf] ;+ul7t ;:+ yf jf cGt/f{li6«o ;3+ , ;+:yfsf] clws[t:t/sf] kbdf
/fhkqf+lst låtLo >]0fLsf] kbsf] xsdf kf“r jif{ / /fhkqfl+ st ky| d >]0fLsf] kbsf] xsdf ;ft jifs{ f]
cge' j kf| Kt u/s] f] xg' k' g]{5 .
t/ ljBfjfl/lw:t/sf] pkflw k|fKt u/]sf] JolQmsf] xsdf cg'ejsf] cjlw bO' { jifn{ ]
sd xg' ]5 .
-!&_ lghfdtL ;j] fsf] kbk"lt;{ DaGwL cGo Joj:yf / ljz]if1 kbx¿sf] k"lt;{ DaGwL Joj:yf
tfl] sPadf]lhd xg' 5] .
&s=22 kbkl" ts{ f] dfu ug{] Joj:yfM -!_ lghfdtL ;]jfsf] s'g} kb l/Qm ePdf To;sf] ;r" gf kb l/Qm ePsf]
Ps dlxgfleqdf ;DalGwt lgsfon] nfs] ;j] f cfofu] nfO{ lbO{ ;fs] f] hfgsf/L ;fdfGo kz| f;g
dGqfnonfO{ lbg'kg]5{ . ;f] cjlwleq ;"rgf glbg] kbflwsf/LnfO{ ljefuLo sf/afxL xg' ]5 .
-@_ pkbkmf -!_ adfl] hd l/Qm eO{ kbkl" t{sf] dfu eO{ cfPsf kbx¿sf] ljj/0f kT| os] jif{
>fj0f dlxgfleq tfl] sPadfl] hd ;fj{hlgs ¿kdf k|sfzg ug{k' g{5] .
22 bf;] |f] ;z+ f]wgåf/f ;z+ f]lwt .
7
-#_lghfdtL ;j] fsf] kbk"lts{ f] nflu dfu ubf{ ;f] cjlw;Dd l/Qm x'g cfPsf kb / rfn"
cflys{ jif{leqdf cjsfz tyf a9j' faf6 l/Qm x'g] kb;dt] olsg u/L dfu ug{ ;lsg]5 .
-$_ kbkl" t{sf] dfu ug{];DaGwL cGo Joj:yf tfl] sPadf]lhd x'g]5 .
&v=23 kbkl" t{df aGb]hM -!_ lghfdtL ;]jfsf] s'g} klg kbdf o; P]gdf Joj:yf ePb]lv afx]s cGo sg' } klg
tl/sfaf6 kbk"lt{ ul/g] 5}g .
-@_ dGqfno, ;lrjfno, cfof]u / ljefu tyf pkTosfleq /x]sf sfofn{ odf sfo{/t
lghfdtL sd{rf/Lsf] xsdf lghfdtL lstfavfgf / lhNnfl:yt sfofn{ osf lghfdtL sd{rf/Lsf]
xsdf ;DalGwt sfi] f tyf nv] f lgoGqs sfofn{ oaf6 tnaL k|ltj]bg kf; gu/fO{ tna v'jfpg
x'bg} .
24-#_ pkbkmf -!_ ljk/Lt sd{rf/L lgo'lQm u/]df lgoQ' m ug{] kbflwsf/Laf6 / pkbkmf -@_
adfl] hd tnaL kl| tj]bg kf; gu/L tna v'jfPsf] ePdf To;/L tna v'jfpg] kbflwsf/Laf6 To:tf]
sd{rf/Ln] kfPsf] tna, eQf / cGo ;l' jwfafktsf] /sd ;/sf/L afsL;/x c;n' pk/ ul/g]5 .
t/ kmflhndf k/s] f] sdr{ f/LnfO{ tna vj' fpg of] pkbkmfn] s'g} afwf k¥' ofPsf]
dflgg] 5}g .
:ki6Ls/0f M o; pkbkmfsf] ko| fh] gsf] nflu ækmflhndf k/s] f sd{rf/LÆ eGgfn] ;+u7g jf
b/aGbL vf/]hLdf k/L cGoqsf] ;+u7g jf b/aGbLdf ldnfg eOg;ss] f sdr{ f/L ;Demg'k5{ .
&u=25 Hofnfbf/L jf s/f/df lgo'lQm ug{ gkfOg]M -!_ of] Pg] kf| /De ePkl5 s;n} ] klg lghfdtL sdr{ f/Ln]
ugk{' g{] sfdsf] nflu s'g} klg JolQmnfO{ Hofnfbf/L jf s/f/df lgo'lQm ug{ kfOg] 5}g .
-@_ pkbkmf -!_ ljk/Lt s;}n] sg' } JolQmnfO{ lgo'lQm u/d] f To;/L lgol' Qm kfPsf] JolQmn]
kfPsf] tna eQf / cGo ;l' jwfafktsf] /sd lgol' Qm ug]{ kbflwsf/Laf6 ;/sf/L af sL ;/x
c;n" pk/ ul/g5] .
26*=nf]s;]jf cfofu] sf] l;kmfl/;df lgo'lQm xg' ]M -!_ vN' nf k|ltof]lutf jf cfGtl/s kl| tofl] utf ======27 åf/f
k"lt{ x'g] kbdf nfs] ;]jf cfof]usf] l;kmfl/;df lgol' Qm ul/g]5 .
-@_ pkbkmf -!_ df hg' ;s' } s'/f nl] vPsf] eP tfklg g]kfn Gofo ;j] fsf] l/Qm /fhkqf+lst
låtLo >0] fL jf ;f]eGbf dflysf] >0] fLdf cfGtl/s kl| tof]lutf =======28 åf/f k"lt{ x'g] kbdf Gofo ;j] f
cfof]usf] l;kmfl/;df lgol' Qm ul/g]5 .
23 klxnf] ;+zf]wgåf/f yk .
24 bf;] f| ] ;z+ fw] gåf/f ;z+ f]lwt .
25 klxnf] ;z+ fw] gåf/f yk .
26 klxnf] ;z+ fw] gåf/f ;z+ f]lwt .
27 bf];f| ] ;z+ f]wgåf/f lemlsPsf] .
28 bf;] f| ] ;+zfw] gåf/f lemlsPsf] .
8
(= lghfdtL ;j] fsf] kbdf lgol' QmM -!_ lghfdtL ;j] fsf] /fhkqfl+ st kbdf g]kfn ;/sf/n] lgo'lQm ug5{] /
To:tf] lgol' Qmsf] ;r" gf g]kfn /fhkqdf k|sflzt ul/g]5 .
-@_ lghfdtL ;]jfsf] /fhkq cg+lst kbdf ljefuLo kd| v' n] lgol' Qm ug{ ;Sg]5 .
-#_ pkbkmf -@_ df h'g;'s} s'/f n]lvPsf] eP tfklg sfofn{ o kd| 'vn] cfkmg\ f] / cfkmg\ f]
dftxtsf sfofn{ osf /fhkq cg+lst / >]0fLljxLg kbdf lgo'lQm ug{ ;Sg5] .
!)=29 pDd]bjf/ xg' sf] nflu cof]UotfM -!_ b]xfosf JolQmx¿ lghfdtL ;]jfsf] kbdf pDdb] jf/ x'g ;Sg]
5g} g\ M–
-s_ /fhkq cgl+ st / >0] fLljxLg kbdf !* jif{ pd/] k"/f gePsf,
-v_ /fhkqf+lst kbdf @! jif{ pd]/ k/" f gePsf,
-u_ k'?if pDd]bjf/sf] xsdf k}t+ L; jif{ / dlxnf pDdb] jf/sf] xsdf rfnL; jif{ pd]/ k"/f
eO;ss] f,
t/,
-!_ e"tk"j{ ;l} gs jf kx| /L lgol' Qm x'g] egL tfl] sPsf] lghfdtL ;j] fsf] ==========30 kbdf
rfnL; jif{ ggf3]sf hg' ;s' } JolQm pDd]bjf/ xg' ;Sg]5g\ .
31-@_ /fhkqf+lst låtLo / ky| d >]0fLsf] v'Nnf kl| tofl] utfdf k+}tfnL; jif{ ggf3]sf
JolQm pDd]bjf/ xg' ;Sg5] g\ .
-#_ lghfdtL ;j] fsf :yfoL axfnjfnf sdr{ f/Lsf] xsdf pDdb] jf/sf] xb nfUg] 5}g .
-3_ eljiodf ;/sf/L ;j] fsf] lgldQ cofU] o 7xl/g] u/L ;j] faf6 a/vf:t ul/Psf,
-ª_ u}/g]kfnL gful/s,
-r_ gl} ts ktg b]lvg] kmfh} bf/L cleof]udf cbfntaf6 s;"/bf/ 7xl/Psf] .
32-@_ gk] fn ;/sf/sf] ljsf; cfof]hgfsf] jf ljsf;tkms{ f] sg' } kbdf sDtLdf kfFr jif{bl] v
c:yfoL lgol' Qm kfO{ cljlR5Gg ¿kdf ;]jf ul//x]sf dlxnf sd{rf/Lsf] xsdf v'Nnf kl| tofl] utfsf] nflu
x'g] nfs] ;]jf cfof]usf] lj1fkgdf pDd]bjf/ xg' pd]/sf] aGb]h nfUg] 5g} .
!!=33 c:yfoL lgo'lQm;DaGwL Joj:yfM -!_ nfs] ;]jf cfof]un] cfkm"n] ;~rfng u/]sf] k/LIffdf :yfoL
lgo'lQmsf nflu l;kmfl/; gePsf pDdb] jf/x¿dWo]af6 c:yfoL lgol' Qm ug{] k|of]hgsf] nflu 5'§}
of]Uotfqmd cg;' f/sf] ;"rL k|sflzg ug5]{ .
-@_ lghfdtL ;j] fsf] s'g} l/Qm kbdf c:yfoL lgo'lQm ug{k' g]{ ePdf ;DalGwt dGqfnon]
nf]s;j] f cfofu] df nv] L k7fpg'kg]5{ .
29 klxnf] ;+zfw] gåf/f ;z+ f]lwt .
30 bf;] f| ] ;+zf]wgåf/f lemlsPsf] .
31 bf];f| ] ;z+ f]wgåf/f ;z+ f]lwt .
32 bf];|f] ;z+ fw] gåf/f ;+zf]lwt .
33 klxnf] ;z+ fw] gåf/f ;+zf]lwt .
9
-#_pkbkmf -@_ adfl] hd nv] L cfPdf nfs] ;j] f cfof]un] of]Uotfqmdsf] ;r" Ldf /xs] f JolQmnfO{
;DalGwt dGqfnosf] dfusf] cfwf/df c:yfoL lgo'lQm ug{ gfd l;kmfl/; u/L k7fpg5] .
-$_ pkbkmf -#_ adfl] hd l;kmfl/; ePsf JolQmnfO{ a9Ldf ^ dlxgf;Ddsf] nflu
;DalGwt dGqfnon] c:yfoL lgo'lQm ug{]5 .
-%_ pkbkmf -$_ adf]lhd c:yfoL lgol' Qm u/s] f] hfgsf/L ;DalGwt dGqfnon] ;ft
lbgleq ;fdfGo k|zf;g dGqfnonfO{ lbg'kg5]{ .
-^_ o; bkmf ljk/Lt s;}n] c:yfoL lgo'lQm u/]df To:tf] lgol' Qm ePsf] lghfdtL
sdr{ f/Ln] vfOkfO{ cfPsf] tna, eQf / cGo ;'ljwfafktsf] /sd lgol' Qm ug]{ kbflwsf/Laf6 ;/sf/L
afsL ;/x c;n" pk/ ul/g5] .
!@= kbflwsf/ sfod /xg]M b]xfosf] cj:yfdf lghfdtL sdr{ f/Lsf] cfkm\gf] kb dflysf] kbflwsf/ sfod
/xg5] M–
-s_ To; kbdf sfdsfh ul//x“bf;Dd .
-v_ csf]{ kbdf ;?jf eO{ sfoe{ f/ ;DxfNg kfOg] Dofb;Dd .
-u_ labfdf /xs] f] avt .
-3_ lgnDag /xs] f] avt .
-ª_ g]kfn ;/sf/åf/f jf u}/;/sf/L sfddf v6fOPsf avt jf s'g} cGo kbdf sfod ds' fod
eO{ sfd u/s] f] avt .
!#=34 sfod d'sfodM -!_35 sg' } klg ljefuLo kd| 'v jf sfof{no k|dv' sf] kb l/Qm ePdf jf To:tf] kbdf
axfnjfnf sd{rf/L kGw| lbgeGbf a9L ;do;Dd labfdf a;]df jf kr| lnt sfgg' adfl] hd sf/afxLdf
k/d] f ;f] kbdf tTsfn sfd rnfpgsf] nflu ;dfg:t/ jf a9'jfsf] nflu ;DefJo pDd]bjf/ eO;s]sf]
Ps >]0fL d'lgsf] kbsf] lghfdtL sdr{ f/LnfO{ a9Ldf 5 dlxgfsf] nflu sfod d'sfod ds' // ug{
;lsg5] . o;/L sg' } kbdf sfod ds' fod ds' // ul/;sk] l5 ;fx] L jf cGo JolQmnfO{ kg' M ;f] kbdf
sfod d'sfod ds' // ug{ ;lsg] 5g} .
-@_ pkbkmf -!_ ljk/Lt sg' } sdr{ f/LnfO{ sfod d'sfod ds' // u/]df lghn] ;f] kbdf
/xbf vfOkfO{ cfPsf] tna, eQf / cGo ;l' jwfafktsf] /sd sfod ds' fod ds' // ug{] kbflwsf/Laf6
;/sf/L afsL ;/x c;n" pk/ ul/g5] .
!$= zkyu|x0f ug]{M klxnf]k6s lgol' Qm eO{ cfkmg\ f] sfo{ef/ ;DxfNg' cl3 k|Tos] lghfdtL sdr{ f/Ln]
tfl] sPadf]lhdsf] zkyu|x0f ugk{' g{5] .
34 klxnf] ;z+ fw] gåf/f ;z+ f]lwt .
35 bf;] f| ] ;z+ f]wgåf/f ;z+ fl] wt .
10
!%=36 lghfdtL sd{rf/Lsf] kb:yfkgM -!_ lghfdtL sd{rf/LnfO{ kb:yfkg ubf{ lghsf] zl} Ifs ofU] otf
tflnd / cge' jsf] cfwf/df ul/g]5 .
t/ /fhkqf+lst k|yd >]0fLsf] ljefuLo kd| 'vsf] kbdf kb:yfkg ;fdfGo kz| f;g dGqfnosf]
;xdltadfl] hd ul/g]5 . ;fdfGo k|zf;g dGqfnon] To:tf] kbdf kb:yfkgsf] nflu ;xdlt lbb+ f
;DalGwt dGqfno;+u ;dGjo u/L plNnlvt s'/fx¿sf] cltl/Qm ;f] kbdf gt] [Tj axg ug{ ;Sg] Ifdtf
ePsf] sdr{ f/Lx¿dWo]nfO{ ;xdlt k|bfg ug{]5 .
-@_ sg' } klg lghfdtL sdr{ f/LnfO{ tfl] sPsf] ljefuLo k|dv' , sfofn{ o kd| v' jf cGo
kbdf kb:yfkg jf ;?jf ubf{ g]kfn ;/sf/n] To:tf] kbdf /xL ug{] sfo{x¿sf] kz| f;sLo
sfo{k|sl[ tcg;' f/ sfo{ ljj/0fsf] cwLgdf /xL ;DalGwt kbflwsf/L;Fu sfo{;Dkfbg ;Demft} f u/L
kb:yfkg jf ;?jf ug{ ;Sg]5 .
-#_g]kfn ;/sf/sf] ljlzi6 >]0fLsf] ;lrj jf ;f] ;/xsf] kb / s]Gb|Lo lgsfosf] ljefuLo
k|dv' sf] kbdf axfnjfnf kbflwsf/L;Fu} /xL sfd ug{ / a/ae' mf/y u/fpg kGw| lbg;Ddsf] nflu ljzi] f
kb :jtM l;h{gf u/L axfnjfnf kbflwsf/L cjsfz x'g' cufj} kb:yfkg u/fpg ;lsg5] .
-$_ kb:yfkg;DaGwL cGo Joj:yf tfl] sPadf]lhd x'g5] .
!^=37 k/LIf0fsfnM lghfdtL ;j] fsf] :yfoL kbdf gof“ lgol' Qm ubf{ dlxnf sd{rf/Lsf] xsdf 5 dlxgf / k'?if
sd{rf/Lsf] xsdf Ps jifs{ f] k/LIf0fsfndf /xg] u/L ul/g5] . k/LIf0fsfndf lghsf] sfd ;Gtfi] fhgs
gePdf lghsf] lgo'lQm ab/ ug{ ;lsg5] . o;/L lgo'lQm ab/ gul/Psf lghfdtL sdr{ f/Lsf] lgo'lQm
k/LIf0fsfn ;dfKt ePkl5 :jtM ;b/ ePsf] dflgg]5 .
t/ lghfdtL ;]jfsf] sg' } kbdf Psk6s :yfoL lgo'lQm eO{ k/LIf0fsfn eQ' mfg ul/;ss] f] sd{rf/L
lghfdtL ;j] fsf] csf{] kbdf :yfoL lgo'lQm eO{ /dfgf lnO{ cfPdf To:tf] sd{rf/LnfO{ k'gM k/LIf0fsfndf
/flvg] 5}g .
:ki6Ls/0f M bkmf !) sf] pkbkmf -!_ sf] v08 -u_ sf] kl| taGwfTds jfSofz+ -#_ / o; bkmfsf]
ko| f]hgsf nflu ælghfdtL ;j] fÆ eGgfn] ;;+ b\ ;j] f / gk] fn :jf:Yo ;j] fnfO{ ;d]t hgfpg]5 .
!&= dV' o ;lrj / ;lrjsf] kbfjlwM dV' o ;lrj / ;lrjsf] kbfjlw qmdzM tLg jif{ / kf“r jif{sf] xg' ]5 .
38===============
:ki6Ls/0fM o; bkmfsf] ko| fh] gsf] nflu æ;lrjÆ eGgfn] ljlzi6 >]0fLsf] hg' ;s' } kbdf /xs] f] lghfdtL
sd{rf/L ;Demg'k5{ .
kl/R5]b– $
;?jf / a9'jf
36 bf];|f] ;z+ f]wgåf/f ;+zf]lwt .
37 bf];f| ] ;+zfw] gåf/f ;z+ f]lwt .
38 klxnf] ;+zf]wgåf/f kl| taGwfTds jfSofz+ lemlsPsf] .
11
!*=39 ;?jf ug]{ clwsf/M -!_ lghfdtL sdr{ f/LnfO{ b]zsf] ljleGg ef}uf]lns Ifq] sf] cg'ej;d]t lbnfpgsf
nflu pkbkmf -#_ adf]lhd ;?jf ul/g5] / To:tf] ;?jf ug{] clwsf/ clVtof/jfnfnfO{ x'g]5 .
t/,
-s_ Ps dGqfno jf cGtu{tsf] ljefu jf sfof{nosf] lghfdtL sdr{ f/LnfO{ csf{] dGqfno /
cGtut{ sf] ljefu jf sfofn{ odf ;dfGo k|zf;g dGqfnon] ;?jf ug{]5 .
-v_ kz| f;g ;j] f, nv] f ;d"xsf sdr{ f/Lx¿sf] ;?jf dxfnv] f lgoGqssf] sfofn{ on] ug]{5 .
-@_ o; bkmfdf cGoq h'g;s' } s'/f nl] vPsf] eP tfklg /fhkqf+lst ljlzi6 >0] fLsf
sdr{ f/LnfO{ ;?jf jf kb:yfkgf ubf{ ;fdfGo kz| f;g dGqLsf] cWoIftfdf gk] fn ;/sf/sf] dV' o ;lrj /
;fdfGo kz| f;g dGqfnosf ;lrj ;b:o /x]sf] ;ldltsf] l;kmfl/;df g]kfn ;/sf/n] ug]{5 . ;fdfGo
k|zf;g dGqfnosf ;lrjsf] ;d]t ;?jf l;kmfl/; ug{'kg]{ cj:yfdf ;f] ;ldltsf] a7} sdf ;fdfGo
k|zf;g dGqfnosf] ;lrjsf] ;§f k|wfgdGqL tyf dlGqkl/ifb\ sfofn{ osf] ;lrjn] ;ldltsf] ;b:osf]
¿kdf efu lng5] .
-#_ljz]if1tfsf] ;]jf lngk' g{] kbdf /xs] f] / :yfgLo:t/df cGoq st} klg lghsf] ;]jf, ;d"x
jf pk–;d"x;DaGwL kb tyf sfof{no gePsf] lghfdtL sdr{ f/L / ljlzi6 >0] fL tyf /fhkqf+lst k|yd
>]0fLsf] sd{rf/Lafxs] cGo lghfdtL sdr{ f/Lsf] ;?jf ubf{ ;DalGwt clVtof/jfnfn] ;fdfGotof jif{df
Psk6s tfl] sPadfl] hdsf] ;do tflnsfcg';f/ bx] foadfl] hd ;?jf kqdf cjlw tfs] L ;?jf ugk'{ g5{] M–
-s_ æsÆ jf ævÆ jus{ f] ef}uf]lns Ifq] sf] sfof{nodf sDtLdf 89] jif{sf] cjlw sfd ul/;ss] f]
sd{rf/LnfO{ æ3Æ jf æuÆ jus{ f] efu} fl] ns If]qsf] sfof{nodf sDtLdf b'O{ jifs{ f] nflu .
-v_ æuÆ jf æ3Æ jus{ f] efu} f]lns If]qsf] sfofn{ odf sDtLdf bO' { jif{sf] cjlw sfd ul/;ss] f]
sd{rf/LnfO{ ævÆ jf æsÆ jus{ f] efu} f]lns Ifq] sf] sfof{nodf sDtLdf b'O{ jifs{ f] nflu .
:ki6Ls/0f M o; bkmfsf] k|of]hgsf] nflu æPs jifÆ{ eGgfn] sDtLdf bO' { ;o t]QL; lbg ?h' xflh/
ePsf] cjlwnfO{ hgfpg]5 .
-$_ pkbkmf -#_ df h'g;s' } s/' f n]lvPsf] eP tfklg bx] fosf] cj:yfdf lghfdtL
sd{rf/LnfO{ lghsf] ;?jf kqdf tf]lsPsf] cjlw gkU' b} ;fdfGo kz| f;g dGqfnosf] ;xdlt lnO{ ;?jf
ug{ ;lsg5] M–
-s_ s'g} :yfgdf sfo/{ t lghfdtL sd{rf/L czQm eO{ ;f] :yfgdf lghsf] pkrf/ x'g g;Sg]
b]lvPsf] s'/f g]kfn ;/sf/åf/f tfl] sPsf] d]l8sn af8] n{ ] l;kmfl/; u/]df,
-v_ s'g} lghfdtL sdr{ f/LnfO{ ljzi] f lhDdj] f/L lbgk' /]df,
-u_ s'g} lghfdtL sd{rf/LnfO{ ljefuLo sf/afxL ug{'k/d] f,
-3_ sg' } lghfdtL sdr{ f/LnfO{ lgh sfo{/t sfof{nodf /flv/fVg pkoQ' m gePdf,
39 bf];|f] ;+zfw] gåf/f ;z+ f]lwt .
12
-ª_ lghfdtL ;]jfsf] s'g} b/aGbL s6ft} L eO{ ;f] b/aGbLdf sfo{/t sd{rf/L kmflhndf k/]sf] /
lghnfO{ ;f]xL lhNnfl:yt cGo sfof{nodf ;dt] ;dfof]hg ug{ ;Sg] cj:yf g/x]df,
-r_ /fhkq cg+lst lghfdtL sd{rf/Lx¿nfO{ 3/ kfos ;?jf ug{' .
-%_ o; bkmfadf]lhd ;?jf ubf{ l/Qm kb ldn];Dd lghfdtL ;j] fsf] /fhkq cgl+ st
>0] fLdf sfo/{ t sd{rf/Lsf] klt kTgL b'j} ;/sf/L ;j] fdf eP Pp6} lhNnfdf k7fOg]5 .
-^_ pkbkmf -#_ adf]lhd ;?jf ugk'{ g{] efu} f]lns If]qsf] ;DalGwt ;j] f, ;d"x jf
pk;d"xsf] kb ePsf] sfofn{ o gePdf jf ;?jf x'gk' g]{ ef}ufl] ns Ifq] sf] sfofn{ osf] kbdf sfo{/t
sdr{ f/Lsf] tfl] sPsf] ;]jf cjlw gku' ]sf] ePdf To;kl5sf] ;?jf x'g'kg{] qmdsf] efu} fl] ns If]qsf]
sfof{nodf ;?jf ug{ ;lsg]5 .
-&_ o; bkmfdf cGoq h'g;'s} s'/f nl] vPsf] eP tfklg of] pkbkmf kf| /De ePkl5 lgol' Qm
x'g] /fhkq cgl+ st lghfdtL sd{rf/LnfO{ nfs] ;j] f cfof]uaf6 hg' c~rncGtu{t l;kmfl/; ul/Psf] xf],
;fx] L c~rnleqsf sfofn{ ox¿afx]s bz jif;{ Dd cGoq ;?jf ul/g] 5}g .
-*_ pkbkmf -$_ sf] v08 -u_ sf] cj:yfdf afxs] cGo kl/l:ylt k/L o; bkmfadfl] hdsf]
cjlw gkU' b} sg' } lghfdtL sdr{ f/LnfO{ ;?jf ul/Pdf To:tf] sdr{ f/LnfO{ gofF 7fpdF f aGbfa] :t ug{sf]
nflu tfl] sPadf]lhdsf] /sd lbOg5] .
t/ s'g} sdr{ f/L cfkm\gf] cg'/f]wdf ;?jf ePsf] jf sf7df8fF} pkTosfleqsf] Pp6f lgsfoaf6
sf7df8f+} pkTosfleqs} csf]{ lgsfodf jf Pp6} lhNnfsf] lhNnf ;b/ds' fdleqsf] Pp6f sfof{noaf6
;f]xL lhNnfsf] ;b/d'sfdleqsf] csf]{ sfofn{ odf ul/Psf] ;?jfdf jf cjlw gtfl] sg] kbsf] ;?jfdf
To:tf] /sd lbOg] 5g} .
-(_ o; P]gdf cGoq hg' ;'s} s'/f n]lvPsf] eP tfklg cWoog labfdf /xs] f] jf :jtM
lgnDagdf /x]sf] jf 5 dlxgfeGbf a9L cjlw;Dd cGo s'g} labfdf /x]sf] jf tLg dlxgfeGbf a9L cjlw
sfhdf vl6Psf] jf sg' } vf; sfdsf] nflu jf sg' } vf; cfof]hgf sfofG{ jog ugs{ f] nflu v6fOg]
sdr{ f/Lsf] kbflwsf/ lhNnf:t/sf] sfofn{ odf jf sfofn{ o k|d'v jf ljefuLo k|dv' sf] kbdf /x]sf] eP
;fdfGo kz| f;g dGqfnosf] ;xdlt lnO{ ;f] cjlwe/sf] nflu ljz]if kb l;hg{ f u/L To:tf] sd{rf/Lsf]
kbflwsf/ s]GbL| o:t/sf] lgsfodf ;fg{ ;lsg5] .
-!)_ pkbkmf -#_ sf] v08 -s_ / -v_ df h'g;'s} s'/f n]lvPsf] eP tfklg s'g} dGqfno /
cGtut{ sf] ljefu jf sfofn{ osf] lghfdtL sdr{ f/LnfO{ csf]{ dGqfno / cGtu{tsf] ljefu jf sfof{nodf
;fdfGo kf| zf;g dGqfnon] ;?jf ug{ ;Sg5] .
-!!_ o; bkmfdf cGoq hg' ;'s} s'/f n]lvPsf] eP tfklg ljefuLo sf/afxL ugk'{ /s] f]
cj:yfdf jf :jf:Yosf] sf/0f dl] 8sn af8] s{ f] l;kmfl/; u/s] f] cj:yfdf jf ;DalGwt sd{rf/L cfkmn}+ ]
:jR] 5fn] lgj]bg lbPsf] cj:yfdf afxs] /fhkq cg+lst / >0] fLljxLg sd{rf/Lsf] o; bkmfadfl] hdsf]
cjlw k/" f geO{ ;?jf ul/g] 5}g .
13
-!@_ o; bkmf ljk/Lt ;?jf ug{] kbflwsf/LnfO{ clVtof/jfnfn] ljefuLo sf/afxL ug]5{ /
To:tf] ;?jf ;fdfGo k|zf;g dGqfnon] /2 ug5{] . ;fdfGo k|zf;g dGqfnon] u/s] f] ;?jf eP gk] fn
;/sf/, dlGqkl/ifb\n] /2 ug{5] .
-!#_ ;?jf;DaGwL cGo Joj:yf tf]lsPadf] lhd x'g5] .
!*s=40 sfh;DaGwL Joj:yfM -!_ lghfdtL sdr{ f/LnfO{ lgh sfo{/t /x]sf] dGqfno, ;lrjfno, cfofu] ,
ljefu jf sfof{noaf6 ;f]xL lgsfosf] sfddf dfq cGo :yfgdf sfh v6fpg ;lsg5] . o;/L sfh
v6fp“bf Ps jif{df tLg dlxgfeGbf a9L cjlwsf] nflu sfh v6fpg kfOg] 5}g .
t/ tflnd, uf]i7L cflbdf ;fe] Gbf a9L cjlwsf] nflu sfh v6fpg ;lsg]5 .
41-@_ s'g} klg lghfdtL sdr{ f/LnfO{ lghfdtL ;]jfsf] kb gePsf] lgsfodf / :jLs[t
c:yfoL b/aGbLdf sfhdf v6fpbF f jf sfh cjlw ;dfKt gx'Fb} sfh lkmtf{ ubf{ ;fdfGo kz| f;g
dGqfnosf] ;xdlt lng'kg]{5 . o:tf] sfuhsf] cjlw Ps k6sdf Ps jife{ Gbf a9L xg' ] 5g} .
t/ /fhkq cgl+ st sd{rf/LnfO{ sfh v6fpgsf] nflu ;fdfGo k|zf;g dGqfnosf] ;xdlt
lnO/xgk' g{] 5g} .
42-@s_ lgjf{rg, hgu0fgf, gfkL 6fn] L, vfgL ;j{I] f0fh:tf sfddf / :yfoL k|s[ltsf cfof]u
tyf ;ldltsf sfddf Psk6ssf nflu Ps jif;{ Dd sg' } sd{rf/LnfO{ sfh v6fpg'kg{] ePdf sfh
v6fpg] lgsfon] ;DalGwt lgsfo / ;fdfGo kz| f;g dGqfnosf] ;xdlt lnO{ sfh v6fpgk' g]{5 .
43-@v_ o; bkmfdf cGoq hg' ;'s} s/' f n]lvPsf] eP tfklg s'g} klg sfof{nosf]
ljefuLo kd| v' jf sfof{no k|d'vsf] kbdf sfo/{ t /xs] f] sdr{ f/LnfO{ ;f] kbdf kbflwsf/ /fvL cGoq
cfof]hgfdf jf lgsfodf sfhdf v6fOg] 5}g .
44-@u_ o; bkmfdf cGoq hg' ;'s} s/' f n]lvPsf] eP tfklg ;fdfGo kz| f;g dGqfnosf]
cltl/Qm ;d"xdf kbflwsf/ ePsf] sdr{ f/LnfO{ ;]jf, ;dx" ldNg] u/L h'g;'s} lgsfodf ;fdfGo k|zf;g
dGqfnon] sdsfh ug{ v6fpg ;Sg5] / s'g} lghfdtL sd{rf/Lsf] ljzi] f1tfsf] ;]jf lngsf] nflu
cGt/lgsfosf] sfo{df s'g} sd{rf/LnfO{ sfdsfh ug{ sfhdf v6fpg'kg]{ ePdf sdr{ f/L sfo/{ t lgsfo
/ sfhdf lng] lgsfosf] ;xdltdf a9Ldf tLg dlxgfsf] nflu ;fdfGo k|zf;g dGqfnon] sfhdf
v6fpg ;Sg]5 .
-#_pkbkmf -!_, -@_, -@s_ / -@v_45 ljk/Lt s'g} lghfdtL sdr{ f/LnfO{ sfhdf v6fOPdf
To;/L sfhdf vl6Psf] lghfdtL sd{rf/Ln] ;f] cjlwdf vfOkfO{ cfPsf] tna, eQf / cGo
40 klxnf] ;+zfw] gåf/f yk .
41 bf];|f] ;+zfw] gåf/f ;z+ f]lwt .
42 bf;] |f] ;z+ f]wgåf/f yk .
43 bf;] |f] ;+zf]wgåf/f yk .
44 bf;] f| ] ;+zf]wgåf/f yk .
45 bf];|f] ;+zf]wgåf/f ;z+ f]lwt .
14
;l' jwfafktsf] /sd sfh v6fpg] kbflwsf/Laf6 ;/sf/L af sL ;/x c;"npk/ u/L ljefuLo
sf/afxL46 ul/g5] .
47-$_ o; bkmfdf h'g;s' } s'/f nl] vPsf] eP tfklg lhNnf:t/sf sfof{nox¿ :yfgLo
lgsfodf x:tfGt/0f xF'bf To:tf lhNnf:t/sf sfof{nodf sfo/{ t lghfdtL sd{rf/LnfO{ g]kfn ;/sf/n]
sfhdf v6fpg ;Sg5] .
48-%_ pkbkmf -$_ adf]lhd sfhdf v6fOPsf sd{rf/Lsf] b/aGbL lghsf] ;j] f, ;d"x jf
pk;d"x ;~rfng ug]{ dGqfnodf /xg5] .
49-^_ pkbkmf -$_ adf]lhd v6fOPsf] sd{rf/Lx¿ cf–cfkmg\ f] ;fljssf] ;j] f, ;dx" jf
pk;dx" df x'g] a9'jfsf] nflu pDdb] jf/ x'g ;Sg5] g\ / /fhkq cgl+ st sdr{ f/L eP lgh sfo{/t
lhNnfdf x'g] a9j' fsf] ;DefJo pDd]bjf/ x'g ;Sg]5g\ .
50-&_ sfh;DaGwL cGo Joj:yf tf]lsPadfl] hd x'g5] .
!*v=51 lhDd]jf/L glbO{ /fVg gx'g]M -!_ b]xfosf] cj:yfdf afxs] s'g} klg lghfdtL sdr{ f/LnfO{ kbLo
lhDd]jf/L glbO{ b'O{ dlxgfeGbf a9L cjlw;Dd /fVg ;lsg] 5}g M–
-s_ nfdf] labfdf /x]sf]df,
-v_ lgnDag ePsf]df,
-u_ cGoq sfhdf vl6Psf] sf/0f kbflwsf/ /x]sf] kbdf sfod /fVg kg{] ePdf .
-@_ pkbkmf -!_ ljk/Lt s'g} lghfdtL sd{rf/LnfO{ kbLo lhDd]jf/L glbO{ /fv]df
lhDd]jf/L lbO{ sfddf nufpgk' g]{ bfloTj ePsf] kbflwsf/LnfO{ ljefuLo sf/afxL xg' 5] .
!*u=52 ;doleq} sfo{ ;DkGg ugk'{ g]{M -!_ of] P]g kf| /De ePkl5 ;DalGwt lgsfon] lgo'lQm, ;?jf, sfh,
sfod ds' fod ;DaGwdf o; P]gadfl] hd ldnfg ug{k' g]{ sfd b'O{ dlxgfleq ;DkGg u/L ;fs] f] hfgsf/L
;fdfGo k|zf;g dGqfnonfO{ lbgk' g]{5 .
-@_ ;DalGwt lgsfon] pkbkmf -!_ adfl] hdsf] ;dofjlwleq ;f] sfd gu/d] f ;fdfGo kz| f;g
dGqfnon] tTsfn ug{5] .
!*3=53 cltl/Qm ;dx" M -!_ o; P]gdf cGoq h'g;s' } s/' f n]lvPsf] eP tfklg ;fdfGo kz| f;g dGqfnodf
Ps cltl/Qm ;dx" /xg5] .
46 bf];f| ] ;z+ f]wgåf/f yk .
47 bf;] f| ] ;+zf]wgåf/f yk .
48 bf;] f| ] ;z+ f]wgåf/f yk .
49 bf;] |f] ;z+ f]wgåf/f yk .
50 bf;] f| ] ;z+ f]wgåf/f yk .
51 bf;] |f] ;z+ f]wgåf/f ;+zfl] wt .
52 klxnf] ;+zf]wgåf/f yk .
53 bf];|f] ;+zf]wgåf/f yk .
15
-@_ sg' } klg sfof{nodf kmflhndf /x]sf lghfdtL sd{rf/Lx¿sf] kbflwsf/ pkbkmf -!_
adf]lhdsf] ;d"xdf ;fg{ ;lsg5] .
-#_s'g} klg lghfdtL sdr{ f/LnfO{ b'O{ dlxgfeGbf a9L cjlw;Dd cltl/Qm ;d"xdf /fVbf
bkmf !*v= sf] ljk/Lt gxg' ] u/L /fVg'kg{]5 .
-$_ cltl/Qm ;dx" ;DaGwL cGo Joj:yf tfl] sPadfl] hd x'g5] .
!*ª=54 lghfdtL sdr{ f/Lsf] ;hfosf] clen]v /fVg] M -!_ ;fdfGo kz| f;g dGqfno / ;DalGwt lgsfon]
lghfdtL sdr{ f/Lsf] ;hfosf] clenv] /fVg'kg]{5 .
-@_ pkbkmf -!_ adfl] hd /flvPsf] clenv] nfO{ b]xfoadf]lhdsf] cjlwe/ ljefuLo
kd| v' df kb:yfkg ubf,{ sfod ds' fod ds' // ubf{, sg' } klg lgsfosf] kd| 'vsf] kbdf lhDdj] f/L lbbF f,
sfo;{ Dkfbg d"Nof+sg ubf,{ lghfdtL ;]jf k'/:sf/ jf ljei" f0f k|bfg ubf,{ cWoog jf tflnddf dgfg] og
ubf{, :t/ j[l4 ubf{ / cGo s'g} lsl;dsf] cj;/ kb| fg ubf{ cfwf/ lngk' g{5] M–
-s_ gl;xt kfPsf]df ;f] ;hfo kfPsf] ldltn] Ps jifs{ f] cjlwe/,
-v_ lgnDag ePsf]df ;f] cjlwe/,
-u_ a9'jf /fS] sf ePsf]df /fS] sf ePsf] cjlwe/,
-3_ tna jl[ 4 /f]Ssf ePsf]df /fS] sf cjlwe/ .
!*r=55 gt] [Tj dN" of+sg M /fhkqfl+ st ky| d >0] fL jf ;f]eGbf dflysf] lghfdtL sdr{ f/Lsf] g]t[Tj
d"Nofsg;DaGwL Joj:yf tfl] sPadf]lhd x'g5] .
56!(= a9'jfM -!_ g]kfn Gofo ;j] fsf] /fhkqfl+ st kbdf afx]s cGo lghfdtL ;]jfsf] /fhkqf+lst kbdf
a9'jf ubf{ bkmf @) adfl] hdsf] a9'jf ;ldltsf] l;kmfl/;df ul/g]5 .
-@_ o; P]gdf cGoq h'g;s' } s'/f n]lvPsf] eP tfklg /fhkqfl+ st ljlzi6 >]0fLsf] kbdf
bx] foadfl] hd a9j' f ul/g5] M–
-s_ /fhkqfl+ st ljlzi6 >0] fLsf] dV' o ;lrjsf] kbdf a9j' f ubf{ axfnjfnf ;lrjx¿dWo]af6
gk] fn ;/sf/n] Ho]i7tf / sfo{sz' ntfsf] cfwf/df 5gf6} u/L a9'jf ug{]5 .
57-v_ /fhkqfl+ st ljlzi6 >]0fLsf] ;lrj jf ;f] ;/xsf] l/Qm kbdf a9'jf ug{ a9j' f ;ldltn]
;DefJo pDd]bjf/x¿dWoa] f6 pknAw eP;Dd l/Qm kbsf] t]Aa/ ;V+ ofdf sfo{;Dkfbg
dN" ofs+ gsf] cfwf/df ;a}eGbf a9L cs+ kf| Kt ugx{] ¿nfO{ l;kmfl/; ug]{5 / To;/L l;kmfl/;
ul/Psf pDd]bjf/x¿dWo]af6 gk] fn ;/sf/n] Hoi] 7tf / sfos{ 'zntfsf] cfwf/df pkoQ' m
7x¥ofPsf] pDdb] jf/nfO{ a9'jf ug5]{ .
54 bf;] f| ] ;+zf]wgåf/f yk .
55 bf;] |f] ;+zf]wgåf/f yk .
56 klxnf] ;+zf]wgåf/f ;+zf]lwt .
57 bf];|f] ;+zf]wgåf/f ;+zf]lwt .
16
58-u_ ;lrj jf ;f] ;/xsf] ljlzi6 >]0fLsf] kbdf ;DefJo pDdb] jf/ xg' /fhkqf+lst k|yd
>0] fLsf sdr{ f/Ln] g]kfn ;/sf/n] tf]s]sf] pRr:t/Lo Joj:yfkg tflnd;dt] pQL0f{ u/s] f]
xg' 'kg{5] .
t/ of] bkmf k|f/De ePkl5 Ps jifl{ eq xg' ] a9'jfdf of] Joj:yf nfu" x'g] 5g} .
59-3_ v08 -v_ adfl] hdsf] ljlzi6 >]0fLsf] a9j' fsf] nflu sfo{;Dkfbg d"Nof+sgsf] u0fgf ubf{
a9j' f x'g hlt jif{sf] Gog" td ;j] f cjlw cfjZos kg]{ xf,] kl5Nnf] Tolt jifs{ f] sfo{;Dkfbg
dN" of+sgsf] u0fgf ul/g5] .
t/ of] bkmf k|f/De ePkl5 ;+jt\ @)^$ ;fn sflt{s d;fGtleq a9'jf ubf{ ;j+ t\ @)^#
;fn cfiff9 d;fGt;Ddsf] dlxnf, cflbjf;L÷hghflt, dw;] L, blnt, ckf+u / lk5l8Psf]
Ifq] df :yfoL a;fa] f; ePsf sd{rf/Lsf] xsdf kl5Nnf] tLg jif{ / cGosf] xsdf kl5Nnf] rf/
jif{sf] sfo;{ Dkfbg dN" of+sgsf] cfwf/df a9'jf ul/g]5 .
60-ª_ o; bkmfadf]lhd l/Qm xg' ] kbdf a9'jfsf] sf/afxL k|Tos] jif{sf] kf}if dlxgfleq Psk6s /
cfiff9 dlxgfleq Psk6s u/L jifs{ f] b'O{k6s ul/g5] .
@)= a9'jf ;ldltM -!_ gk] fn Gofo ;j] fsf] 61/fhkqf+lst kbdf / /fhkq cgl+ st kbaf6 /fhkqfl+ st kbdf
a9'jf x'g] afx]s lghfdtL ;]jfsf] cGo /fhkqfl+ st kbdf a9'jfsf] nflu l;kmfl/; ug{ bx] foadfl] hdsf]
a9'jf ;ldlt /xg]5M–
-s_ nfs] ;j] f cfof]usf] cWoIf jf lghn] tfs] ]sf] nf]s;]jf
cfofu] sf] ;b:o – cWoIf
-v_ nfs] ;]jf cfof]usf] cWoIfn] tfs] s] f] nf]s;]jf cfofu] sf]
;b:o – ;b:o
-u_ dV' o ;lrj – ;b:o
-3_ nfs] ;]jf cfofu] åf/f dgfg] Lt ;DalGwt ljifosf ljzi] f1 – ;b:o
-ª_ ;fdfGo k|zf;g dGqfnosf] ;lrj – ;b:o ;lrj
62-!s_ /fhkq cg+lst k|yd >0] fLaf6 /fhkqfl+ st tt[ Lo >]0fLsf] kbdf a9'jfsf] nflu
l;kmfl/; ug{ bx] foadf]lhdsf] a9'jf ;ldlt /xg]5 M–
-s_ nf]s;j] f cfof]usf] cWoIfn] tf]ss] f] nf]s;]jf
cfof]usf] ;b:o – cWoIf
-v_ nfs] ;j] f cfof]usf] ;lrj – ;b:o
58 bf];f| ] ;+zfw] gåf/f yk .
59 bf;] |f] ;+zfw] gåf/f yk .
60 bf];|f] ;+zfw] gåf/f yk .
61 klxnf] ;+zf]wgåf/f yk .
62 bf];|f] ;+zfw] gåf/f yk .
17
-u_ ;fdfGo k|zf;g dGqfnosf] ;lrj – ;b:o
-3_ nfs] ;]jf cfof]usf] cWoIfaf6 dgf]gLt ;DalGwt
ljifosf] ljzi] f1 – ;b:o
-ª_ ;j] f, ;dx" jf pk;d"x ;~rfng ug]{ dGqfnosf]
;lrj jf lghn] tf]ss] f] /fhkqf+lst k|yd >]0fLsf]
clws[t – ;b:o–;lrj
63-!v_ pkbkmf -!s_ adf]lhdsf] a9'jf ;ldltsf] ;lrjfno ;j] f, ;dx" jf pk;d"x ;~rfng
ug]{ dGqfnodf /xg]5 .
-@_ lghfdtL ;j] fsf] /fhkq cg+lst kbdf a9j' fsf] nflu l;kmfl/; ug{ tfl] sPsf] a9'jf
;ldlt /xg5] .
-#_ a9j' f ;ldltn] lghfdtL sd{rf/Lx¿sf] a9j' fsf] l;kmfl/; ug{ ckgfpg'kg{] sfo{ljlw
tfl] sPadf]lhd x'g5] .
64-$_ a9j' f ;ldltn] a9'jf gfdfjnL ks| fzg ubf{ a9'jfsf] nflu cfjb] g kmf/fd e/]sf
;DefJo pDdb] jf/x¿n] kfPsf] s'n c+s;dt] k|sfzg ug'{kg]{5 .
65-$s_ a9j' f ;ldltn] cfj]bg kmf/fd a'emfpg] clGtd ldltn] rf/ dlxgfleq a9j' fsf] glthf
ks| fzg ugk'{ g{]5 .
66-%_ a9'jf ;ldltn] jflifs{ sfo{tflnsf agfO{ ;f] tflnsf adfl] hd cfkm\gf] sfo{ ;~rfng
ug'k{ g{5] .
67@)s= a9'jf;DaGwL ljzi] f Joj:yfM -!_ o; Pg] df cGoq hg' ;s' } s'/f nl] vPsf] eP tfklg Pp6} >0] fLdf
sDtLdf kGw| jif;{ Dd axfn /lx/xs] f /fhkqfl+ st k|yd68 >]0fL jf ;fe] Gbf d'lgsf lghfdtL sdr{ f/Lsf]
bkmf ## adfl] hd cjsfz x'g Ps dlxgf af“sL ePdf lghnfO{ Ps >0] fL69 dflysf] kbdf a9'jf
ul/g]5 .
-@_ o; Pg] df cGoq hg' ;'s} s/' f n]lvPsf] eP tfklg Pp6} kbdf sDtLdf kGw| jif{;Dd axfn
/lx/x]sf /fhkqf+lst k|yd70 >0] fL jf ;f]eGbf d'lgsf sg' } lghfdtL sdr{ f/Ln] bkmf #% adfl] hd
63 bf];f| ] ;+zf]wgåf/f yk .
64 bf;] |f] ;z+ fw] gåf/f ;+zf]lwt .
65 bf;] |f] ;+zf]wgåf/f yk .
66 klxnf] ;+zf]wgåf/f yk .
67 bf;] |f] ;z+ fw] gåf/f yk .
68 bf];f| ] ;+zf]wgåf/f ;z+ f]lwt .
69 bf];f| ] ;+zf]wgåf/f ;+zfl] wt .
70 bf;] |f] ;+zf]wgåf/f ;+zfl] wt .
18
:j]lR5s cjsfz lng rfxL lgjb] g lbPdf lghnfO{ Ps >]0fL71 dflysf] kbdf a9j' f u/L cjsfz
lbOg]5 .
-#_ pkbkmf -!_ jf -@_ adf]lhd a9'jf ug{sf] nflu :jtM ljz]if kb l;hg{ f xg' 5] / To:tf]
lghfdtL sd{rf/L ;j] faf6 cjsfz ePkl5 ;f] kb :jtM vf/]h x'g5] .
-$_72 o; bkmfdf cGoq h'g;'s} s'/f n]lvPsf] eP tfklg Pp6} kbdf o; bkmfadf]lhdsf] cjlw
k/" f ePsf] sg' } lghfdtL sdr{ f/Lsf] d[To' ePdf To:tf] sd{rf/Lsf] kl/jf/nfO{ Ps >]0fL dflysf] kbsf]
lgjQ[ e/0fnufotsf cGo ;'ljwf k|bfg ul/g]5 .
73-%_ o; bkmfdf cGoq hg' ;s' } s/' f n]lvPsf] eP tfklg sDtLdf kGw| jif{;Dd Pp6} kbdf
axfn /x]sf /fhkqfl+ st ky| d >]0fL / /fhkqfl+ st låtLo >0] fLsf lghfdtL sdr{ f/Ln] a9'jf eO{ cjsfz
lng rfxd] f To:tf] sdr{ f/LnfO{ Ps >0] fLdfly a9'jf u/L cjsfz lbOg]5 .
@!=74 a9j' fsf] nflu pDdb] jf/ x'g rflxg] Gog" td ;]jf cjlw / z}lIfs of]UotfM -!_75 a9j' fsf] lgldQ
pDd]bjf/ x'g a9j' f xg' ] kbsf] >0] fLeGbf Ps >]0fL dl' gsf] kbsf] nflu tfl] sPadf]lhdsf] z}lIfs of]Uotf /
b]xfoadfl] hdsf] Go"gtd ;]jf cjlw k'u]sf] xg' k' g{5] M–
-s_ /fhkq cgl°t kbsf] lgldQ tLg jif{,
-v_ /fhkqfl+ st kbsf] lgldQ kfrF jif{ .
-@_ pkbkmf -!_ df hg' ;s' } s/' f n]lvPsf] eP tfklg 76dlxnf, cflbjf;L÷hghflt,
dw];L, blnt, ckf+u / lk5l8Psf] Ifq] df :yfoL a;f]af; ePsf lghfdtL sdr{ f/Lx¿sf] plNnlvt ;j] f
cjlwdf Ps jif{ sd ;]jf cjlw eP klg a9j' fsf] nflu ;DefJo pDd]bjf/ xg' ]5g\ .
@@= a9j' fsf] nflu ;DefJo pDd]bjf/ x'g gkfpg]M bkmf @! df h'g;'s} s/' f n]lvPsf] eP tfklg b]xfosf]
cj:yfdf b]xfosf] cjlwe/ lghfdtL sdr{ f/L a9'jfsf] nflu ;DefJo pDdb] jf/ x'g kfpg] 5g} M–
-s_ lgnDag ePsf]df lgnDag ePsf] cjlwe/,
-v_ a9j' f /f]Ssf ePsf]df /f]Ssf ePsf] cjlwe/,
-u_ tna jl[ 4 /f]Ssf ePsfd] f /f]Ssf ePsf] cjlwe/ .
77-3_bkmf @^ adf]lhd ;j] f jf ;d"x kl/jtg{ u/s] f] sd{rf/L eP To;/L ;j] f jf ;dx" kl/jtg{
ePsf] ldltn] tLg jif{ / cfkmn}+ ] lgjb] g lbO{ ;j] f jf ;dx" kl/jtg{ u/]sf] eP To;/L ;j] f jf
;d"x kl/jt{g u/]sf] ldltn] kfr“ jifs{ f] cjlwe/ .
71 bf;] |f] ;+zf]wgåf/f ;z+ fl] wt .
72 bf;] |f] ;+zf]wgåf/f yk .
73 bf];|f] ;z+ f]wgåf/f yk .
74 klxnf] ;z+ fw] gåf/f ;+zf]lwt .
75 bf;] f| ] ;z+ fw] gåf/f ;z+ f]lwt .
76 bf];f| ] ;+zf]wgåf/f ;z+ fl] wt .
77 bf];f| ] ;z+ f]wgåf/f yk .
19
78@@s= a9j' f lgo'lQmsf] /f]Ssf tyf kms' j' fM s'g} lghfdtL sdr{ f/Lsf] a9'jfsf] nflu l;kmfl/; eO;sk] l5
a9'jf lgol' Qm gkfpGhn] lgnDag jf a9j' f /fS] sf jf tna jl[ 4 /f]Ssf ePdf plNnlvt cjlwe/
lghsf] a9j' f lgol' Qm /f]Ssf ul/g]5 / lgnDagaf6 lghn] ;kmfO{ kfPdf jf /f]Ssf cjlw ;dfKt ePkl5
lgh lgnDag jf /fS] sf geP;/x dfgL lgo'lQm lbO{ h]i7tfdfq sfod ul/g5] .
@#= 79===============
@$=80 sfoI{ fdtfsf] cfwf/df x'g] a9'jfsf] cfwf/M -!_ a9j' f ;ldltn] lghfdtL sd{rf/LnfO{ sfoI{ fdtfafkt
kfPsf] sn' cs+ sf] cfwf/df a9j' fsf] nflu l;kmfl/; ug{]5 .
-@_ lghfdtL sd{rf/Lsf] sfoI{ fdtfsf] dN" ofs+ g ubf{ bx] foadf]lhd a9Ldf Ps ;o c+s lbOg5] M–
-s_ sfo{;Dkfbg dN" of+sgafkt – rfnL; cs+
-v_ Ho]i7tfafkt – tL; cs+
-u_ zl} Ifs of]Uotfafkt – afx| cs+
-3_ ef}uf]lns If]qdf sfd u/a] fkt – ;fx] | cs+
-ª_ tflndafkt – bO' { cs+
-#_ ;DefJo pDd]bjf/sf] sfo{;Dkfbg dN" ofs+ gafkt cs+ u0fgf ubf{ cfiff9 d;fGt;Ddsf]
lx;fan] / cGo c+ssf] u0fgf ubf{ a9j' fsf] b/vf:t lbg] clGtd Dofb;Dd xfl;n u/]sf] cs+ u0fgf
ul/g]5 .
@$s=81 sfo;{ Dkfbgsf] d"Nofs+ gM -!_ lghfdtL sdr{ f/Lsf] sfo{;Dkfbgsf] dN" of+sg ug{ tf]lsPadf]lhdsf]
sfo;{ Dkfbg dN" of+sg kmf/fd k|ofu] ul/g]5 .
-@_ lghfdtL sd{rf/Lsf] sfo;{ Dkfbg d"Nof+sgsf] sn' c+ssf] ljefhg b]xfoadf]lhd xg' 5] M–
-s_ ;k' l/j]Ifsn] lbg ;Sg] clwstd kRrL; c+s
-v_ kg' /fjnf]sgstf{n] lbg ;Sg] clwstd bz cs+
-u_ k'g/fjnfs] g ;ldltn] lbg ;Sg] clwstd kfr“ c+s
-#_ ;'k/Lj]Ifs, k'g/fjnf]sgstf{, kg' /fjnf]sg ;ldltn] lghfdtL sdr{ f/Lx¿sf] sfo{ ;Dkfbgafkt
c+s lbb+ f o; bkmf / sfo{ ;Dkfbg d"Nofs+ g kmf/fddf plNnlvt cfwf/ cg¿' k lbgk' g5]{ .
82-$_ /fhkqfl°t lghfdtL sdr{ f/Lsf] sfo{;Dkfbg dN" of°g cwj{ flif{s / jflifs{ ¿kdf
tyf /fhkq cgl°t sdr{ f/Lsf] nflu jflif{s ¿kdf ul/g]5 .
78 klxnf] ;z+ f]wgåf/f yk .
79 bf;] |f] ;z+ f]wgåf/f vf/h] .
80 bf;] |f] ;z+ f]wgåf/f ;z+ f]lwt .
81 klxnf] ;z+ f]wgåf/f yk .
82 bf];f| ] ;z+ fw] gåf/f ;+zfl] wt .
20
83-%_ pkbkmf -$_ adfl] hd cw{jflifs{ ¿kdf sfo{;Dkfbg dN" ofs+ g ubf{ ;f] cjlw ;dfKt
ePsf] ;ft lbgleq ;DalGwt /fhkqfl°t sdr{ f/Ln] lgwfl{ /t sfox{ ¿, ;Dkflbt sfo{x¿, s'g} sfo{
;DkGg xg' g;ss] f] eP To:tf] ;DkGg xg' g;ss] f sfo{x¿ / To;sf] sf/0f;lxt pNn]v u/L tfl] sPsf]
9frF fdf b'O{kl| t kmf/fd e/L ;k' l/jI] fs;dIf k;] ug'{kg5{] . To;/L k;] ePsf] kmf/fd ;'kl/j]Ifsn]
d"Nof+sg u/L ki[ 7kf]if0f lbg'kg{] s'/f kmf/fdsf] lglb{i6 :yfgdf g} pNn]v u/L csf{] ;ft lbgleq Ps kl| t
;DalGwt sd{rf/LnfO{ lkmtf{ lbg'kg{]5 . jflif{s sfo;{ Dkfbg dN" of+sg ubf{ cw{jflifs{ ¿kdf el/Psf
k|To]s sfo;{ Dkfbg dN" of+sg kmf/fdsf] ;dt] cfwf/ lngk' g{5] . cwj{ flif{s sfo{;Dkfbg d"Nof+sg kmf/fd
lglb{i6 ;dodf geg{] sd{rf/L / To;sf] hfrF u/L ki[ 7kfi] f0f glbg] ;k' l/j]IfsnfO{ clVtof/jfnfn]
ljefuLo sf/afxL ug{ ;Sg5] .
84-^_ jflifs{ ¿kdf d"Nofs+ g ugk{' g]{ sfo;{ Dkfbg d"Nofs+ g /fhkq cgl°t sd{rf/Lsf] xsdf
;DalGwt sfofn{ o k|d'v tyf ljefuLo kd| v' n] tfl] sPsf] cjlwleq d"Nofs+ g u/L, u/fO{ To;sf] tLg k|lt
tof/ u/L Ps kl| t nfs] ;j] f cfofu] , Ps kl| t a9'jf ;ldltsf] ;lrjfnodf k7fO{ csf{] Ps k|lt ;DalGwt
sfof{nodf /fVgk' g]{5 . Ps jif{df PseGbf a9L sfofn{ odf sfo/{ t sd{rf/ln] ;?jf eO{ /dfgf lnO{
cfpb“ f tfl] sPadfl] hdsf] 9fr“ fdf ;DalGwt ;'kl/j]Ifsaf6 sfo;{ Dkfbg d"Nof+sg kmf/fd e/fO{ ;f] ;dt]
lnO{ cfpg'kg{]5 . jflif{s sfo;{ Dkfbg d"Nofs+ g ug{] ;'kl/j]Ifsn] To;/L kf| Kt ;fljs sfof{nosf]
;'kl/j]Ifssf] d"Nofs+ gnfO{ ;dt] cfwf/ lng'kg]5{ . /fhkqf+lst lghfdtL sdr{ f/Lsf] xsdf ;DalGwt
dGqfno, ;lrjfno jf cfofu] jf sG] bL| o lgsfosf] ;lrjn] tf]lsPsf] cjlwleq d"Nof+sg u/L u/fO{
To;sf] tLg k|lt tof/ u/L Ps k|lt nf]s;j] f cfof]u / Ps kl| t a9j' f ;ldltsf] ;lrjfnodf k7fO{ csf]{
Ps k|lt ;DalGwt dGqfno, ;lrjfno jf cfof]u jf sG] b|Lo lgsfodf /fVgk' g]{5 . sfo{;Dkfbg dN" ofs+ g
ug{] k|To]s lgsfon] tfl] sPsf] cjlwleq cfkmn" ] d"Nof+sg u/s] f] kmf/fd k]; ug'{kg{] lgsfodf k7fPsf]
gfdfjnL;lxtsf] ;r" gf ;ft lbgleq cfkmg\ f] sfofn{ osf] ;"rgf kf6Ldf ks| fzg ug'{kg{5] .
-^s_85 kT| o]s lghfdtL sd{rf/Ln] cfkmg\ f] sfo;{ Dkfbg d"Nof+sg kmf/fd e/L tf]lsPsf]
;dofjlwleq ;DalGwt sfofn{ odf btf{ ugk{' g{5] . To:tf] cjlwleq btf{ ug{ g;sL ;f]sf] dgfl;a
sf/0f;lxt Dofb yksf] nflu ;DalGwt sdr{ f/Ln] lgjb] g lbPdf / ;'kl/jI] fsn] lgjb] gdf pNn]lvt
sf/0f dgfl;a b]vd] f tfl] sPsf] ;dofjlw ;dfKt ePsf] ldltn] kGw| lbg;Ddsf] Dofb yk ug{ ;Sg]5 .
To;/L ylkPsf] Dofbleq ;f]xL cfly{s jifl{ eq} sfo{;Dkfbg d"Nofs+ g kmf/fd btf{ xg' cfPdf btf{ ePsf]
sfo;{ Dkfbg dN" of+sg kmf/fddf d"Nof+sgafkt s'n k|fKtf°af6 kg' /fjnfs] g ;ldltn] Ps cs+
36fpg5] .
83 bf;] f| ] ;z+ f]wgåf/f ;z+ fl] wt .
84 bf];f| ] ;+zfw] gåf/f ;+zf]lwt .
85 bf;] f| ] ;z+ fw] gåf/f yk .
21
t/ sfo{;Dkfbg dN" of+sg kmf/fd eg{] ;dofjlwdf s'g} lghfdtL sd{rf/L j}bl] zs
tflnd, ufi] 7L jf cWoog ed| 0f cflbdf sfhdf hfgk' g{] cj:yf k/]df To;/L hfge' Gbf cufj} sfo;{ Dkfbg
dN" ofs+ g kmf/fd e/L ;DalGwt sfofn{ odf btf{ u/fpg'kg]5{ . To;/L btf{ ePsf] sfo;{ Dkfbg d"Nofs+ g
kmf/fdnfO{ lgwfl{ /t ;dod} btf{ ePsf] dfgL dN" ofs+ g ugk'{ g]{5 .
86-^v_ lghdtL sd{rf/Ln] ;dodf g} e/L btf{ u/s] f] sfo;{ Dkfbg dN" of+sg kmf/fd
tf]lsPsf] cjlwleq d"Nof+sg gug]{ kbflwsf/LnfO{ ljefuLo sf/afxL ul/g5] .
87-^u_k|To]s jif{ ul/g] jflifs{ sfo;{ Dkfbg dN" of+sg k'g/fjnfs] g ;ldltaf6 eO;s]kl5
;DalGwt sd{rf/Ln] To; jif{ kf| Kt u/]sf] sfo;{ Dkfbg dN" of+sgsf] s'n c+s lghn] lgj]bg lbO{ dfu
u/d] f k'g/fjnf]sg ;ldltsf] ;lrjfnon] hfgsf/L lbg'kg]{5 .
t/ k'g/fjnf]sg ;ldltn] lbPsf] cs+ hfgsf/L u/fOg] 5}g .
88-^3_ pkbkmf -^u_ adfl] hd hfgsf/L lnPkl5 ;'kl/jI] fs / k'g/fjnfs] gstf{n] u/]sf]
d"Nof+sg sg' } sdr{ f/LnfO{ lrQ ga'emd] f ;fs] f] 7f;] cfwf/ / sf/0f;lxt ;ft lbgleq tf]lsPadfl] hdsf]
clwsf/L;dIf ph/' L ug{ ;Sg5] . To;/L ph/' L u/]sf]df To:tf] clwsf/Ln] ph/' Lpk/ ;DalGwt
;k' l/jI] fs / kg' /fjnfs] gstf{;u+ k/fdz{ u/L cfjZos 5fglag ug5]{ / cfjZos b]lvPdf To:tf]
d"Nof+sg kmf/fddf kf| Kt c+s tfl] sPadfl] hd ;z+ fw] g ug{ ;Sg5] .
-&_ jflifs{ ¿kdf ul/g] sfo{ ;Dkfbg d"Nof+sgafkt ;'kl/j]Ifs jf k'g/fjnfs] gstf{n]
(% kl| tzteGbf a9L jf &% k|ltzteGbf sd c+s k|bfg u/]sf]df ;f]sf] :ki6 sf/0f vn' fpg'k5{ / &%
k|ltzteGbf sd c+s lbPsfd] f ;DalGwt sdr{ f/LnfO{ hfgsf/L u/fO{ lghn] k|ltlqmof lbPdf ;f] ;d]t
/fvL kg' /fjnf]sg ;ldlt;dIf kz] ugk'{ g5]{ . sfo{ ;Dkfbg dN" ofs+ gdf k'g/fjnfs] g ;ldltnfO{
;'kl/j]Ifs jf k'g/fjnfs] gstf{ jf bj' }sf] ;f] d"Nofs+ g lrQ gae' m]df ;fs] f] :ki6 sf/0f;dt] vn' fO{ lkmtf{
k7fpg ;Sg]5 . To;/L lkmtf{ k7fPsfd] f ;DalGwt d"Nofs+ gstf{n] kg' M d"Nofs+ g u/L jf klxn] u/]sf]
dN" ofs+ gdf ;z+ f]wg ug{ cfjZos geP ;f]sf] cf}lrTok0" f{ sf/0f v'nfO{ k7fpg'kg{]5 .
-*_ sfo;{ Dkfbg d"Nof+sgsf] k|of]hgsf] lgldQ c+s u0fgf ubf{ a9j' fsf] nflu ;DefJo
pDdb] jf/ x'g hlt jifs{ f] ;j] f cfjZos kg]{ xf] kl5Nnf] Tolt jifs{ f] sfo{ ;Dkfbg dN" ofs+ g kmf/fdsf]
cf;} taf6 lx;fa ul/g]5 .
t/,
-!_89 cWoog jf tflnddf uPsf] jf lgnDag eO{ lgnDag km's'jf ePsf]df lgnDag
cjlwsf] sfo;{ Dkfbg dN" of+safkt To:tf] cWoog jf tflnddf hfge' Gbf jf lgnDag xg' 'eGbf tTsfn
86 bf;] f| ] ;z+ fw] gåf/f yk .
87 bf;] f| ] ;+zfw] gåf/f yk .
88 bf];f| ] ;+zfw] gåf/f yk .
89 bf];f| ] ;+zf]wgåf/f ;z+ f]lwt .
22
cl3sf] sfo{;Dkfbg d"Nof+sg ePdf ;f]xL jifs{ f] / To:tf] sfo{;Dkfbg d"Nofs+ g gePdf xflh/ ePkl5
e/]sf] sfo{;Dkfbg d"Nof+sgdf hlt cs+ kfPsf] 5 ;fx] L cg'kftdf g} cs+ u0fgf ul/g]5 .
-@_90 c;fwf/0f labfdf a;]sf] cjlwnfO{ s6fP/ dfq} ;DefJo pDdb] jf/Lsf] lx;fa ul/g]5
/ To:tf] labf cjlwsf] sfo{;Dkfbg dN" of+sg kmf/fd el/g] 5}g . c;fwf/0f labfdf a;]sf] sd{rf/Lsf]
sfo;{ Dkfbg dN" ofs+ gsf] k|ofh] gsf] lgldQ cs+ u0fgf ubf{ c;fwf/0f labfdf a;s] f] cjlw s6fO{ ;f]eGbf
cufl8 jf k5fl8sf jif{x¿sf a9j' fsf] nflu cfjZos kg]{ cjlwsf] sfo;{ Dkfbg dN" of+sgafktsf] cs+
u0fgf ul/g]5 .
-(_ ========= 91
-!)_ sfo{;Dkfbg d"Nofs+ g;DaGwL cGo Joj:yf tf]lsPadf]lhd xg' ]5 .
@$v=92 Ho]i7tfsf] d"Nofs+ gM lghfdtL sd{rf/LnfO{ Hoi] 7tfafktsf] c+s kb| fg ubf{ xfn axfn /x]sf]
b]xfoadfl] hdsf] >]0fLdf sfd u/a] fkt b]xfosf] b/n] a9Ldf tL; cs+ kb| fg ul/g]5 M
-s_ /fhkq cg+lst tt[ Lo / låtLo >0] fLsf kbdf sfd u/a] fkt k|To]s jifs{ f] cs+ #=&% sf] b/n,]
-v_ /fhkq cg+lst ky| d >]0fLsf] kbdf sfd u/a] fkt kT| os] jifs{ f] c+s # sf] b/n],
-u_ /fhkqf+lst t[tLo / låtLo >]0fLsf] kbdf sfd u/]afkt k|Tos] jifs{ f] c+s @=% sf] b/n] .
t/,
-!_ Hoi] 7tfafkt c+s u0fgf ubf{ Ps jif{eGbf a9L rfgrg' dlxgf jf lbgsf] nflu
bfdf;fxLsf] lx;fan] cs+ lbOg]5 .
-@_ o; bkmfsf] ko| fh] gsf] nflu uon ePsf] jf c;fwf/0f labfdf a;]sf] cjlwsf] c+s lbOg]
5}g .
@$u=93 efu} f]lns If]qsf] ljefhgM -!_ lghfdtL sd{rf/LnfO{ ljleGg ef}ufl] ns If]qdf sfd u/s] f] cge' jsf]
cs+ kb| fg ubf{ b]zsf] ljleGg ef}ufl] ns If]qnfO{ qmdzM æsÆ, ævÆ, æuÆ / æ3Æ rf/ ju{df ljefhg u/L
b]xfoadfl] hdsf] kbdf tLdWo] Ps jf PseGbf a9L jud{ f sfd u/]sf] cge' jafkt ;fx] | cs+ df ga9\g]
u/L b]xfoadfl] hd c+s lbOg]5M–
-s_ /fhkq cg+lst t[tLo / låtLo >]0fLsf] kbdf,–
-!_ æsÆ ju{df sfd u/]sf] kT| os] jifs{ f] nflu cs+ $=)) sf b/n,]
-@_ ævÆ jud{ f sfd u/s] f] kT| o]s jif{sf] nflu cs+ #=@% sf b/n],
-#_ æuÆ jud{ f sfd u/s] f] kT| o]s jif{sf] nflu cs+ @=%) sf b/n],
-$_ æ3Æ jud{ f sfd u/s] f] kT| os] jif{sf] nflu c+s @=)) sf b/n] .
-v_ /fhkq cg+lst k|yd >0] fLsf] kbdf,–
90 bf;] f| ] ;+zf]wgåf/f ;z+ f]lwt .
91 bf;] |f] ;z+ f]wgåf/f lemlsPsf] .
92 klxnf] ;z+ fw] gåf/f yk eO{ k'gM bf];|f] ;z+ fw] gåf/f ;z+ fl] wt .
23
-!_ æsÆ jud{ f sfd u/s] f] kT| o]s jifs{ f] nflu c+s $=)) sf b/n],
-@_ ævÆ ju{df sfd u/s] f] kT| o]s jifs{ f] nflu c+s #=@% sf b/n],
-#_ æuÆ jud{ f sfd u/]sf] kT| o]s jif{sf] nflu cs+ @=%) sf b/n,]
-$_ æ3Æ ju{df sfd u/]sf] k|Tos] jif{sf] nflu c+s !=%) sf b/n] .
-u_ /fhkqf+lst tt[ Lo / låtLo >]0fLsf] kbdf,–
-!_ æsÆ jud{ f sfd u/s] f] k|To]s jif{sf] nflu cs+ $=)) sf b/n],
-@_ ævÆ ju{df sfd u/]sf] kT| o]s jifs{ f] nflu c+s #=@% sf b/n,]
-#_ æuÆ jud{ f sfd u/s] f] k|Tos] jifs{ f] nflu cs+ @=%) sf b/n,]
-$_ æ3Æ ju{df sfd u/s] f] k|To]s jifs{ f] nflu cs+ !=@% sf b/n] .
-@_ pkbkmf -!_ df hg' ;s' } s/' f nl] vPsf] eP tfklg of] bkmf k|f/De x'bF fsf avt sg' }
sdr{ f/Ln] ef}uf]lns Ifq] afkt k|fKt ul/;s]sf] cs+ 36g\ ] 5}g .
-#_pkbkmf -!_ sf] k|of]hgsf] nflu ljleGg efu} fl] ns If]qx¿sf] ljj/0f tfl] sPadfl] hd xg' ]5 .
-$_ sg' } Ps efu} f]lns Ifq] df sDtLdf bO' { ;o t]QL; lbg ?h' xflh/ geO{ ;f] efu} fl] ns
If]qsf] c+s kfOg] 5}g . b'O{ ;o tQ] L; lbgeGbf a9L cjlwsf] nflu bfdf;fxLsf] b/n] ;f]xL efu} f]lns
Ifq] sf] / ;f]eGbf sd cjlwsf] nflu h'g;'s} ef}ufl] ns Ifq] df sfd u/s] f] eP klg æ3Æ ju;{ /xsf] c+s
lbOg]5 . efu} fl] ns Ifq] df sfd u/]afkt kfpg] cs+ h'g >]0fLdf a9j' f x'g] xf] ;f] >0] fLeGbf Ps >0] fL
d'lgsf] kbdf k|fKt u/s] f] eP dfq u0fgf ul/g5] .
-%_ ljbz] l:yt gk] fnL s6" gl} ts lgofu] jf cGo sg' } sfof{nodf sfd ug{] sd{rf/LnfO{ æ3Æ
ju{;/xsf] / cWoog labf tyf j}bl] zs tflnddf sfhdf hfg] lghfdtL sdr{ f/LnfO{ æ3Æ ju{sf] nflu
tfl] sPsf] c+ssf] cfwf c+s lbOg5] .
94@$3= z}lIfs of]Uotf / tflndsf] d"Nof+sgM -!_95 lghfdtL sd{rf/LnfO{ zl} Ifs of]Uotfsf] c+s lbbF f
lghfdtL ;]jfsf] s'g} kbdf k|jz] ug{ cfjZos kg]{ Go"gtd zl} Ifs of]Uotf / Go"gtd z}lIfs
of]UotfeGbf dflysf] ;]jf, ;dx" jf pk;d"x;uF ;DalGwt ljifosf] Ps cltl/Qm z}lIfs pkflwafkt afx|
c+sdf ga9g\ ] u/L b]xfoadf]lhd cs+ lbOg]5 . ;]jf kj| z] ug{ cfjZos Gog" td zl} Ifs ofU] otfeGbf
dflyNnf] zl} Ifs pkflw dfq kfPsf] cj:yfdf klg ;fx] L a/fa/sf] bj' } c+s lbOg5] M–
cs+
zl} Ifs ofU] otf -pkflw_ ky| d >]0fL låtLo >0] fL tt[ Lo >]0fL
-s_ ;]jf k|jz] sf] lgldQ tf]lsPsf] Gog" td
z}lIfs ofU] otfafkt ( *=&% *=%)
93 bf];f| ] ;+zfw] gåf/f ;z+ fl] wt .
94 klxnf] ;+zf]wgåf/f yk .
95 bf];|f] ;+zf]wgåf/f ;z+ f]lwt .
24
-v_ ;]jf k|j]zsf] lgldQ tfl] sPsf] Gog" td
z}lIfs ofU] otfeGbf dflysf] ;DalGwt
ljifosf] sg' } Ps cltl/Qm z}lIfs
pkflwafkt # @=&% @=%)
-@_ ========96
97-#_ bkmf & sf] pkbkmf -!_ sf] v08 -5_ / -h_ adf]lhd vN' nf k|ltof]lutfåf/f k"lt{ xg' ]
/fhkqfl+ st låtLo / k|yd >0] fLsf] kbsf] lgldQ lgwfl{ /t Go"gtd z}lIfs ofU] otfafxs] /fhkqf+lst
låtLo >0] fLeGbf dflysf] kbdf a9'jfsf] nflu klg /fhkqfl+ st tt[ Lo >0] fLsf] ;j] f k|jz] sf] nflu
lgwf{l/t Gog" td zl} Ifs of]UotfnfO{ Go"gtd zl} Ifs of]Uotf dflgg]5 .
-$_ =========98
99-%_ ;]jfsfnLg tflndafkt k|yd >0] fLsf] nflu @ cs+ , låtLo >0] fLsf] nflu !=&% c+s / tt[ Lo >]0fLsf]
nflu !=% cs+ k|bfg ul/g]5 .
-^_ lghfdtL sdr{ f/LnfO{ tflndsf] c+s lbb+ f Ps dlxgf jf ;f]eGbf a9L cjlwsf] ;]jf;u+
;DalGwt ljifosf] ;]jfsfnLg tflndafkt cs+ lbOg]5 . tflndsf] c+s u0fgf ubf{ hg' >]0fLdf 5b“ f
tflndsf] nflu dgf]gog ePsf] xf] ;f] cs+ ;fx] L >0] fLsf] nflu dfq u0fgf ul/g]5 .
100:ki6Ls/0f M æPs dlxgfsf] tflndÆ eGgfn] tL; sfo{ lbg jf ;f]eGbf a9L cjlwsf] ;]jf;u+
;DalGwt tflndnfO{ hgfpg]5 .
-&_ lghfdtL sdr{ f/Ln] zl} Ifs of]Uotf / ;]jfsfnLg tflndafktsf] k|dfl0ft k|ltlnlk kz]
ug'k{ g{5] . ;f] k]z gu/d] f To;afkt cs+ lbOg] 5}g .
101-*_ lghfdtL sd{rf/Ln] a9j' f ko| fh] gsf] nflu b/vf:t;+u k]; u/s] f] z}lIfs of]Uotf ;f] ;j] f,
;dx" , pk;dx" ;u+ ;DalGwt xf] jf xf]Og eGg] ;DaGwdf tfl] sPadfl] hdsf] ;Da4tf lgwf{/0f ;ldltn]
lg0fo{ u/a] df]lhd x'g5] . a9'jf ko| fh] gsf] nflu b/vf:t;u+ k]; u/s] f] z}lIfs ofU] otfsf] ;Da4tf
lgwf{/0f a9j' f ;ldltsf] a7} s a:ge' Gbf cufl8sf] ldlt;Dd ePdf To:tf] zl} Ifs ofU] otfsf] c+s a9'jfsf]
nflu u0fgf ul/g]5 .
96 bf;] |f] ;z+ f]wgåf/f lemlsPsf] .
97 bf];|f] ;z+ fw] gåf/f ;z+ fl] wt .
98 bf;] f| ] ;z+ f]wgåf/f lemlsPsf] .
99 bf;] f| ] ;z+ fw] gåf/f ;+zf]lwt .
100 bf;] |f] ;z+ f]wgåf/f yk .
101 bf];f| ] ;z+ fw] gåf/f yk .
25
102-(_ o; bkmfsf] cwLgdf /xL tflnd lbg] ;+:yf / tflndsf] :t/;DaGwL Joj:yf ;j] f, ;d"x jf
pk;dx" ;~rfng ug{] dGqfno;u+ ;dGjo u/L ;fdfGo kz| f;g dGqfnon] tf]s]adf]lhd xg' ]5 .
@$3!=103 sfo{;Dkfbg tyf cge' jsf] dN" ofs+ gåf/f ul/g] a9j' f;DaGwL ljz]if Joj:yfM -!_ o; P]gdf
cGoq hg' ;'s} s/' f n]lvPsf] eP tfklg b]xfosf] >]0fLsf] kbdf sDtLdf b]xfoadf]lhdsf] ;j] f cjlw k"/f
u/]sf lghfdtL sdr{ f/Ln] ;DalGwt ;j] f, ;d"x jf pk;d"xsf] kbdf ;j] f k|j]z ubf{ jf ;dx" Lst[ x'“bfsf
avt lgwfl{ /t cfjZos Go"gtd zl} Ifs ofU] otfeGbf dflyNnf] z}lIfs of]Uotf ;]jf kj| ]z jf ;dx" Ls[t
x'g'eGbf cl3 jf kl5 k|fKt u/]sf] eP To:tf lghfdtL sd{rf/LnfO{ Ps >]0fL dflysf] kbdf a9j' f ul/g]5
M–
-s_ /fhkq cgl+ st låtLo >]0fL – bz jif{
-v_ /fhkq cg+lst k|yd >]0fL – afx| jif{
-u_ /fhkqfl+ st t[tLo >0] fL – kGw| jif{
-3_ /fhkqfl+ st låtLo >]0fL – c7f/ jif{
-@_ pkbkmf -!_ df h'g;'s} s'/f nl] vPsf] eP tfklg /fhkqf+lst tt[ Lo >0] fL, /fhkq
cgl+ st ky| d >0] fL / /fhkq cg+lst låtLo >]0fLsf lghfdtL sdr{ f/Ln] Pp6} >]0fLsf] :yfoL kbdf
qmdzM c7f/, kGw| / tx] | jif{ jf ;fe] Gbf a9L ;]jf cjlw k"/f u/L ;DalGwt ;j] f, ;d"x jf pk;dx" sf]
kbdf ;]jf kj| ]z ubf{ jf ;d"xLst[ x'“bfsf avt lgwfl{ /t ljifodf Gog" td zl} Ifs ofU] otf k|fKt u/]sf] eP
To:tf] lghfdtL sd{rf/LnfO{ Ps >0] fL dflysf] kbdf a9'jf ul/g5] .
-#_ pkbkmf -!_ / -@_ adfl] hdsf] a9j' f xg' bx] fosf] ;t{ k/" f ePsf] x'gk' g{5] M–
-s_ bkmf @@ cg';f/sf] sf/afxL ePsf] xg' gxg' ],
-v_ kl5Nnf] tLg jif{sf] sfo;{ Dkfbg d"Nof+sgdf cf;} tdf gAa] k|ltzt jf ;fe] Gbf a9L cs+
kf| Kt u/]sf] x'g'kg]{ .
-$_ g]kfn Gofo ;j] fsf] /fhkqfl+ st kbaf6 a9'jf xg' ] cj:yfdf Gofo ;]jf cfof]un] / ;fa] fx]s
pkbkmf -!_ jf -@_ adf]lhd a9'jfsf] l;kmfl/; ug]{ ko| fh] gsf nflu b]xfoadfl] hdsf] Ps a9'jf ;ldlt
/xg5] M–
-s_ nfs] ;j] f cfof]usf] cWoIfn] tfs] ]sf] nf]s;]jf cfof]usf] ;b:o – cWoIf
-v_ ;lrj, ;DalGwt sdr{ f/L axfn /x]sf] dGqfno jf lgsfo – ;b:o
-u_ ;lrj, ;fdfGo k|zf;g dGqfno jf lghn] tfs] ]sf] ;f]xL dGqfnosf]
/fhkqfl+ st k|yd >]0fLsf] clwst[ – ;b:o
:ki6Ls/0fM ;fdfGo k|zf;g dGqfnosf] sd{rf/Lsf] a9j' f ugk'{ /]sf] cj:yfdf
k|wfgdGqL tyf dlGqkl/ifb\ sfof{nosf] ;lrj ;b:o /xg5] .
102 bf];|f] ;z+ f]wgåf/f yk .
26
-%_ pkbkmf -$_ adf]lhdsf] a9'jf ;ldltsf] ;lrjfno a9'jfsf] pDdb] jf/ xg' ] sdr{ f/L axfn
/xs] f] dGqfno jf lgsfodf /xg]5 / a9j' f ;ldltn] o; bkmfadf]lhdsf] a9'jf l;kmfl/; ubf{ k|To]s
cflys{ jifs{ f] kf}if dlxgfdf Psk6s / cfiff9 dlxgfdf Psk6s u/L jif{sf] bO' k{ 6s ug{k' g]5{ .
-^_ pkbkmf -!_ jf -@_ adf]lhd a9'jf ug{sf] nflu To:tf] sdr{ f/L axfn /x]sf] sfofn{ odf
;DalGwt ;j] f, ;dx" jf pk;dx" sf] Ps >]0fL dflysf] ljz]if kb :jtM l;h{gf xg' 5] / To:tf] kbdf
;DalGwt lgsfon] a9'jf u/]kl5 a9'jf sfod ePsf] ldltbl] v nfu" xg' ] u/L a9j' f ePsf] ljz]if kb
lghfdtL lstfavfgfn] btf{ ug]{5 .
-&_ pkbkmf -^_ adf]lhdsf] kbdf a9j' f ePsf] sd{rf/L hg' ;'s} sf/0fn] ;]jfaf6 cjsfz
ePdf jf lgh dflyNnf] kbdf a9'jf ePdf jf b/aGbLsf] kbdf ;dfofh] g ePdf To:tf] kb :jtM vf/h]
eO{ lgh o; bkmfadf]lhd a9j' f xg' e' Gbf tTsfn cufl8sf] kb :jtM sfod ePsf] dflgg]5 / ;fx] L
adf]lhd lghfdtL lstfavfgfn] To:tf] kbsf] clenv] Jojl:yt ug5]{ .
-*_ pkbkmf -&_ adf]lhd ;dfofh] g ePsf] cj:yfdf afx]s pkbkmf -^_ adf]lhdsf] ljz]if
kbdf a9j' f ePsf] lghfdtL sd{rf/Ln] To;/L a9j' f x'g'eGbf cufl8sf] kbdf axfn /xb“ f ;Dkfbg u/s] f]
sfd g} ;Dkfbg ugk{' g5{] .
t/ Hoi] 7tf u0fgf ubf{ a9j' f ePs} kbsf] u0fgf ul/g5] / o; bkmfadf]lhd a9'jf kfPsf]
sdr{ f/Ln] ;f]eGbf dflyNnf] >0] fLsf] kbsf] lglDt xg' ] ;a} k|sf/sf] a9'jfsf] lglDt kl| t:kwf{ ug{ kfpg5] .
-(_ o; bkmfadf]lhd a9'jf ePsf sd{rf/Lx¿sf] pkbkmf -&_ adfl] hd ;dfof]hg geP;Dd
cGo lgsfosf] o;} bkmfadfl] hdsf] a9j' fåf/f l;hg{ f ePsf] ljz]if b/aGbLdf dfq ;?jf ul/g]5 .
-!)_ o; P]gdf cGoq hg' ;s' } s'/f nl] vPsf] eP tfklg o; bkmfadf]lhdsf] a9'jfaf6 Ps}
sfof{nodf Ps} >0] fLsf PseGbf a9L sd{rf/Lx¿ eO{ sfofn{ o k|dv' x'g ;Sg] cj:yf ePdf To:tf]
sfofn{ odf axfn /x]sf To:tf >0] fLsf sdr{ f/LdWo] ;a}eGbf jl/i7 sd{rf/L sfof{no k|d'v eO{ sfd
ug]{5 .
-!!_ o; P]gdf cGoq h'g;s' } s/' f nl] vPsf] eP tfklg of] Pg] k|f/De ePkl5 klxnfk] 6s afx]s
a9j' f ubf{ klxn] sfo{Ifdtfsf] dN" of+sgåf/f xg' ] a9j' fsf] sf/afxL ;DkGg u/L To;kl5 dfq o;
bkmfadfl] hdsf] a9j' fsf] l;kmfl/; ugk{' g5]{ .
-!@_ o; bkmfdf cGoq hg' ;s' } s'/f nl] vPsf] eP tfklg :t/ j[l4 x'g] kbdf o;
bkmfadf]lhdsf] a9'jf Joj:yf nfu" xg' ] 5g} .
-!#_ o; bkmfdf cGoq hg' ;'s} s/' f n]lvPsf] eP tfklg o; bkmfadf]lhd x'g] a9'jfn] v'Nnf
k|ltof]lutfåf/f kb k"lt{ ug{] Joj:yfdf s'g} kl| tsn" c;/ k¥' ofpg] 5g} .
103 bf];f| ] ;z+ fw] gåf/f yk .
27
-!$_ sfo{;Dkfbg tyf cg'ejsf] d"Nofs+ gåf/f ul/g] a9j' fsf] b/vf:t cfxj\ fg ug],{ glthf
ks| fzg ug{] kl| qmof / cjlw, a9'jfpk/sf] ph'/L Pj+ a9j' f kfpg] sdr{ f/Lx¿sf] ;dfof]hgnufotsf
sfol{ jlw;DaGwL cGo Joj:yf tfl] sPadfl] hd x'g5] .
@$3@=104 >]0fLljxLg sd{rf/Lsf] :t/ j[l4;DaGwL Joj:yf M -!_ >]0fLljxLg kbx¿sf] :t/ bx] foadf]lhd
x'g]5 M–
-s_ k|yd:t/
-v_ låtLo:t/
-u_ t[tLo:t/
-3_ rt'y:{ t/
-ª_ kfr“ f+} :t/
-@_ >0] fLljxLg kbdf ;?' lgol' Qm x'g] lghfdtL sdr{ f/Lsf] k|yd:t/ sfod x'g5] .
-#_ bkmf !*ª= adfl] hd ;hfosf] clen]v gePsf] >0] fLljxLg sd{rf/Lsf] clVtof/jfnfn]
b]xfoadfl] hd :t/ j[l4 ug]{5M–
-s_ kf“r jif{ jf ;fe] Gbf a9L t/ b; jif{eGbf sd ;]jf cjlw ePsf]nfO{ låtLo:t/,
-v_ b; jif{ jf ;f]eGbf a9L t/ kGw| jife{ Gbf sd ;]jf cjlw ePsfn] fO{ tt[ Lo:t/,
-u_ kGw| jif{ jf ;f]eGbf a9L t/ aL; jif{eGbf sd ;j] f cjlw ePsfn] fO{ rty' :{ t/ .
-3_ aL; jif{ jf ;fe] Gbf a9L ;j] f cjlw ePsf]nfO{ kfr“ f+:} t/ .
-$_ pkbkmf -#_ sf] :t/adfl] hdsf] tnadfg gk] fn ;/sf/n] tf]sa] df]lhd xg' ]5 .
-%_ :t/ j[l4;DaGwL cGo Joj:yf tfl] sPadfl] hd xg' ]5 .
105@$ª= jo} lQms ljj/0f /fVgk' g{]M -!_ cfkm" axfn /x]sf] sfofn{ odf sfo{/t lghfdtL sd{rf/Lsf] j}olQms
ljj/0f b'?:t /fVg] lhDdj] f/L ;DalGwt ljefuLo kd| v' jf sfof{no k|dv' sf] xg' ]5 . cfkmg\ f] JolQmut
ljj/0f cBfjlws ug]{ u/fpg] bfloTj ;DalGwt sdr{ f/Lsf] x'g]5 .
-@_ a9'jfsf] nflu ;DefJo pDdb] jf/ eO;ss] f lghfdtL sd{rf/Ln] ;/sf/L sfd jf cWoog
jf sfhsf] l;nl;nfdf ljb]zdf /xL jf bj} L ljkQL jf sfa' aflx/sf] kl/l:ylt k/L b/vf:t kmf/fd k];
ug{ g;s]df a9j' f ;"rgfsf] Dofbleq ;DalGwt ljefuLo k|d'v jf sfofn{ o k|dv' n] To:tf] sdr{ f/Lsf]
ljj/0f a9'jf ;"rgf k|sfzg ug]{ sfof{nodf k7fpgk' g{]5 . o;/L k7fOPsf] ljj/0fnfO{ cfwf/ dfgL a9j' f
;ldltn] a9'jfsf] sf/afxL 6'·f] nufpg]5 .
-#_ sg' } pDdb] jf/n] a9'jfsf] b/vf:t kmf/fd ebf{ em7' 7\ f ljj/0f k;] u/s] f] Joxf]/f k|dfl0ft ePdf
lghnfO{ ljefuLo ;hfo ul/g]5 .
104 bf];|f] ;+zf]wgåf/f yk .
105 bf];|f] ;z+ f]wgåf/f ;z+ fl] wt .
28
106@$r= a9'jfsf] ph/' LM -!_ bkmf @) adfl] hd a9'jf ;ldltn] u/]sf] a9'jfsf] l;kmfl/;df lrQ ga'‰g]
;DalGwt lghfdtL sdr{ f/Ln] To:tf] l;kmfl/; u/s] f] ldltn] k+t} L; lbgleq nfs] ;]jf cfofu] df ph/' L
lbg ;Sg]5 / To;/L k/s] f] ph'/Ldf ph/' L ug{] Dofb gf3]sf] ldltn] ;f7L lbgleq 6+u' f] nufOg]5 .
-@_ pkbkmf -!_ adf]lhd kg{ cfPsf ph'/L 6+u' f] nfu]kl5 klxn] ks| flzt a9'jf gfdfjnLdf
;+zf]wg ug'{kg]{ ePdf ph/' L ;G' g] clwsf/Ln] ;fs] f] ;"rgf a9j' f ;ldltnfO{ lbg'kg5]{ .
-#_ pkbkmf -!_ adfl] hd ph'/L 5fglag ubf{ hfgL–hfgL q'l6k0" f{ dN" of+sg u/s] f] bl] vPdf
nf]s;j] f cfof]un] d"Nofs+ gstfn{ fO{ rt] fjfgL lbg ;Sg]5 .
-$_ pkbkmf -!_ adfl] hd kg{ cfPsf] ph/' L em¶' f 7xl/Pdf ph'/Lkl5 x'g] a9'jfdf To:tf]
ph/' Lstf{sf] klxnf]k6ssf] ph/' L eP @ cs+ / bf];f| ]k6ssf] ph'/L eP # c+s sfl6g5] .
-%_ pkbkmf -#_ jf -$_ adf]lhd ePsf] sf/afxLsf] ;r" gf ;DalGwt sd{rf/Lnufot a9'jf
;ldltsf] ;lrjfno / ;DalGwt sd{rf/L sfo/{ t /x]sf] sfof{nodf k7fpgk' g]{5 .
-^_ a9'jfsf] ph/' L;DaGwL cGo Joj:yf tfl] sPadfl] hd xg' 5] .
@%= a9'jfsf] zt{df kl/jt{gM bkmf @!, @@, 107@$, @$s, @$v, @$u=, @$3= jf ;f] cGtu{t ag]sf
lgodx¿df sg' } ;+zfw] g ubf{ To:tf] ;z+ fw] g ePsf] Ps jifk{ l5sf] ldltbl] v dfq nfu" x'g] u/L Joj:yf
ul/g]5 .
@^=108 ;j] f, ;d"x jf pk;d"x kl/jtg{ M gk] fn ;/sf/nfO{ lghfdtL ;j] fsf] sg' } ;j] f, ;dx" jf pk;dx" sf]
sg' } >]0fLsf] s'g} ljz]if ofU] otf ePsf] sdr{ f/Lsf] cfjZostf k/L ;f] ;]jf, ;dx" jf pk;d"xleq}af6
;?jf jf a9j' fåf/f k"lt{ ug{ g;lsg] eO{ cGo lghfdtL ;j] f, ;dx" jf pk;d"xaf6 ;j] f kl/jt{g u/L
kbkl" t{ ug'{kg]{ ePdf gk] fn ;/sf/n] ;f]sf] dfu u/L nf]s;]jf cfofu] df k7fpg'kg{5] . nf]s;j] f
cfof]uaf6 k|sflzt lj1fkgdf tf]lsPsf] ofU] otf ePsf ;dfg >]0fLsf lghfdtL sd{rf/Lx¿sf] aLrdf
k|lt:kwfT{ ds k/LIffsf] dfWodaf6 5gf6} ePsf lghfdtL sdr{ f/Lsf] g]kfn ;/sf/n] ;j] f, ;d"x jf
pk;d"x kl/jt{g ug5]{ .
t/ gk] fn ;/sf/sf] s'g} lgsfosf] lghfdtL ;j] fsf] s'g} kb cfjZos geO{ b/aGbL s6ft} L ePsf]
/ ;f] s6f}tL ePsf] ;]jf ;d"x, pk;d"x / >0] fLsf] kb cGo s'g} klg lgsfodf l/Qm g/xs] f] tyf Ps
jif;{ Dd klg l/Qm xg' gcfO{ To:tf] b/aGbLdf sfo/{ t sdr{ f/LnfO{ csf]{ ;]jf, ;dx" jf pk;dx" kl/jt{g
ug'k{ g]{ ePdf gk] fn ;/sf/n] nfs] ;j] f cfofu] sf] k/fdz{ lnO{ cGo ;j] f ;dx" jf pk;d"xdf ;dx" Lst[
ug{ of] bkmfdf plNnlvt sg' } s'/fn] afwf k'¥ofPsf] dflgg] 5g} .
kl/R5b] – %
106 klxnf] ;z+ fw] gåf/f yk .
107 klxnf] ;+zf]wgåf/f yk .
108 bf;] f| ] ;z+ fw] gåf/f ;+zf]lwt .
29
tna eQf, rf8kj{ vr{ tyf cGo ;l' jwf
@&= tna eQfM -!_ lghfdtL sd{rf/Ln] cfkm\gf] kbdf axfnL u/s] f] lbgb]lv tna eQf kfpg5] .
109-!s_ lghfdtL sd{rf/Lsf] tna, eQf tyf cGo ;'ljwf kg' /fjnfs] g ug{sf] nflu b]xfoadf]lhdsf]
Ps tna eQf kg' /fjnf]sg ;ldlt /xg5] M–
-s_ g]kfn ;/sf/sf] dV' o ;lrj – cWoIf
-v_ ;lrj, cy{ dGqfno – ;b:o
-u_ ;lrj, ;fdfGo kz| f;g dGqfno – ;b:o
110-!v_ tna eQf kg' /fjnfs] g ;ldltn] k|Tos] jif{ pkef]Qmf dN" o ;"rLsf] cfwf/df dxu“ L eQf lgwf{/0f
u/L g]kfn ;/sf/;dIf l;kmfl/; ug]5{ . ;f] ;ldltn] kT| o]s tLg jifd{ f /fh:j j[l4b/, s'n
b/aGbL ;+Vof / ljut tLg jif{df dN" o ;"rLsf] cfwf/df kb| fg ul/Psf] dxu“ L eQf;dt] nfO{ cfwf/
agfO{ tna eQf tyf cGo ;'ljwf kg' /fjnf]sg ug5{] . ;f] ;ldltn] cGo sfo{ljlw cfkm+}n] to ug{
;Sg5] .
111-!u_ pkbkmf -!s_ adf]lhdsf] ;ldltn] cfjZostfcg;' f/ pk;ldltsf] u7g ug{ / ;DalGwt Ifq] sf
ljz]if1 jf ;/f]sf/jfnfx¿nfO{ ;ldltdf cfdGq0f u/L ;'emfj lng ;Sg]5 .
112-!3_ pkbkmf -!s_ adfl] hdsf] ;ldltsf] ;lrjfnosf] sfd ;fdfGo k|zf;g dGqfnon] ug]5{ .
-@_113 gk] fn ;/sf/n] pkbkmf -!s_ adf]lhdsf] ;ldltsf] l;kmfl/;sf] cfwf/df kT| os]
jif{ j[l4 xg' ] pkef]Qmf dN" o ;"rLsf] krxQ/ kl| tzt;Dd /sd kT| o]s jif{ eQfsf] ¿kdf lghfdtL
sdr{ f/LnfO{ kb| fg ug{ ;Sg5] . To;/L kb| fg ul/Psf] eQf /sd ;'? tna :s]nsf] kRrL; k|ltzt jf
;f]eGbf a9L x'g uPsf] jifd{ f kRrL; kl| tzt /sd tnadfgdf ;dfof]hg u/L afFsL /sd eQfsf] ¿kdf
kb| fg ug{ ;Sg5] .
114-#_ bkmf @( jf ^) df pNn]v ePsf] cj:yfdf afxs] of] Pg] kf| /De ePkl5 kT| o]s
lghfdtL sd{rf/Ln] Ps jif{sf] ;j] f k/" f u/]kl5 115tf]lsPadf]lhdsf] /sd tna jl[ 4 kfpg]5 . t/
o;/L tna j[l4 tfl] sbf ;DalGwt sd{rf/Ln] vfOkfO{ cfPsf] /sddf g36g\ ] u/L tna jl[ 4 ;+Vof
ldnfg ul/g]5 . sg' } lghfdtL sdr{ f/Lsf] tna j[l4 /f]Ssf ePsf]df ;f] tna j[l4 s'g ldltbl] v km'sj' f
xg' ] xf] ;f] s/' f ;DalGwt clwsf/Ln] lnlvt ¿kdf hgfO{ /fVgk' g5{] .
109 bf];|f] ;+zf]wgåf/f yk .
110 bf;] |f] ;+zfw] gåf/f yk .
111 bf;] f| ] ;z+ f]wgåf/f yk .
112 bf];f| ] ;z+ fw] gåf/f yk .
113 bf];|f] ;+zfw] gåf/f ;z+ f]lwt .
114 klxnf] ;+zf]wgåf/f ;z+ fl] wt .
115 s]xL gk] fn Pg] ;+zfw] g ug{] P]g @)%& åf/f ;z+ f]lwt .
30
@*= ksfPsf] tna eQf kfpgM] -!_ lghfdtL sd{rf/Ln] kT| os] dlxgf eQ' mfg ePkl5 tna 116/ eQf kfpg]
eP eQf;d]t kfpg]5 .
-@_ s'g} lghfdtL sdr{ f/Ln] ksfPsf] tna 117/ eQf kfpg] eP eQf;d]t lgh hg' ;s' }
Joxf/] faf6 lghfdtL ;j] fdf g/x]df klg kfpg]5 .
-#_ of] P]g jf o; Pg] cGtut{ ags] f lgodx¿df Joj:yf ePsfd] f afxs] s'g} lghfdtL
sd{rf/Lsf] tna s§f ul/g] 5g} .
-$_ sg' } lghfdtL sdr{ f/Ln] kfpg] tna ;f] sdr{ f/L sfd ul//xs] f] jf labfdf a;s] f] avt
/f]lsg] 5}g .
@*s=118 sfo{;Dkfbg k|f]T;fxg sf]if M -!_ g]kfn ;/sf/n] lghfdtL sd{rf/Lsf] sfo;{ Dkfbg, sfo{ kl/0ffd
/ kf| Kt glthfsf] cfwf/df lghnfO{ k|f]T;fxg ug{ Ps sfo;{ Dkfbg k|f]T;fxg sfi] fsf] Joj:yf ug{ ;Sg5] .
-@_ pkbkmf -!_ adf]lhdsf] sfi] fdf /xg] /sd, To;sf] ;~rfng, Joj:yfkg tyf cGo Joj:yf
tf]lsPadfl] hd x'g]5 .
@(= sfo{ bIftf ;Ldf kf/ ug]{M s'g} lghfdtL sdr{ f/L sfo{ bIftf ;Ldf kf/ ugs{ f] lgldQ of]Uo 5 egL
/fhkqf+lst sd{rf/Lsf] xsdf ;DalGwt dGqfnosf] ;lrj / /fhkq cgl+ st sdr{ f/Lsf] xsdf
clVtof/jfnfn] lnlvt ¿kdf ghgfP;Dd s'g} lghfdtL sdr{ f/Ln] sfo{ bIftf ;Ldf kf/ u/s] f] dflgg]
5}g .
#)= lgnDag ePdf kfpg] tnaM -!_ s'g} lghfdtL sdr{ f/L ;/sf/L sfdsf] ;DaGwdf jf g]kfn ;/sf/sf]
tkma{ f6 ePsf] sf/afxLsf] kmn:j¿k lgnDag ePdf ;f] lgnDagsf] cjlwe/ lghn] cfkm\gf] tnasf]
cfwfdfq kfpg]5 .
t/ nfu]sf] cf/fk] k|dfl0ft geO{ lghn] ;kmfO kfPdf lgnDag /xs] f] cjlwdf cfwf tna kfPsf] eP
;f] s66\ f u/L / gkfPsf] eP k/" } tna -tna j[l4 xg' ] ePdf ;f] ;dt] _ kfpg]5 . s;"/bf/ 7xl/Pdf
lgnDag ePsf] ldltbl] vsf] afs“ L tna eQf kfpg] 5g} .
-@_ s'g} lghfdtL sdr{ f/L pkbkmf -!_ df plNnlvt sf/0fafx]s cGo s'g} sf/0faf6 lgnDag
/xg uPsf] /x5] eg] lghn] To;/L lgnDag /x]sf] cjlwsf] tna kfpg] 5}g .
#!= sd{rf/L ;~rosf]ifdf /sd hDdf ul/lbg]M lghfdtL sdr{ f/Lx¿sf] dfl;s tnaaf6 bz k|ltztsf
b/n] /sd s§f u/L ;f] /sddf gk] fn ;/sf/n] ztkl| tzt /sd yk u/L sdr{ f/L ;~rosf]ifdf hDdf
ul/lbg5] .
#@=119 rf8kj{ vr{ tyf cGo ;l' jwf M -!_ lghfdtL sd{rf/Ln] cfkmg\ f] wd,{ ;+:sl[ t, k/Dk/fcg';f/ dgfOg]
rf8kj{sf] nflu sd{rf/Ln] vfOkfO{ cfPsf] Ps dlxgfsf] tna a/fa/sf] /sd kT| os] jif{ rf8kj{ vrs{ f]
116 klxnf] ;z+ fw] gåf/f ;z+ fl] wt .
117 bf;] |f] ;z+ f]wgåf/f ;z+ fl] wt .
118 bf;] f| ] ;+zf]wgåf/f yk .
31
¿kdf kfpg]5 . o:tf] /sd sd{rf/Ln] Ps cflys{ jifd{ f Psk6s cfkmg\ f] wd,{ ;:+ s[lt, k/Dk/fcg;' f/
dgfOg] dV' o rf8kjs{ f] cj;/df e'QmfgL lng ;Sg]5 .
-@_ lgjQ[ e/0f kfpg] u/L cjsfz kf| Kt sd{rf/LnfO{ lghn] kfpg] Ps dlxgfsf] lgj[Qe/0f
a/fa/sf] /sd rf8kj{ vrs{ f] ¿kdf lbOg5] .
-#_ lghfdtL sd{rf/Ln] kfpg] pkrf/ vr{, czQm j[lQ, c+ueu+ ePafkt kfpg] ;'ljwf, c;fwf/0f
kfl/jfl/s lgj[Qe/0f tyf pkbfg, zl} Ifs eQf, ;Gtlt j[lQ, lzz' :ofxf/ eQf jf cGo ;'ljwf;DaGwL
Joj:yf tf]lsPadfl] hd x'g]5 .
kl/R5b] – ^
cjsfz, pkbfg / lgj[Qe/0f
##= clgjfo{ cjsfzM 120-!_ cG7fpGg jif{ pd/] k"/f ePsf] jf bkmf !& adf]lhdsf] kbfjlw k"/f ePsf]
lghfdtL sdr{ f/Ln] lghfdtL ;]jfaf6 :jtM cjsfz kfpg]5 .
121-@_ pkbkmf -!_ nfu" x'gc' l3 #) jif{ ;]jf cjlw k'uL Dofb yk eO{ lghfdtL ;j] fdf axfn
/xs] f lghfdtL sd{rf/Lx¿ klg %* jif{ pd]/ k"/f gx'Ghn] ;Dd lghfdtL ;]jfdf axfn /xg ;Sg5] g\ .
t/ bkmf !& adfl] hd kbfjlw tfl] sPsf lghfdtL sdr{ f/Lsf] xsdf ;fx] L bkmfadf]lhd
x'g]5 .
122-#_ o; bkmfsf] ko| f]hgsf] nflu lghfdtL sd{rf/Lsf] pd/] ;]jfdf kj| z] ubf{ lghn] k;]
u/s] f] lzIf0f ;:+ yfsf] k|df0fkqdf lsl6Psf] hGd lbg jf jif{af6 x'g cfPsf] pd/] jf gful/stfsf]
kd| f0fkqdf lsl6Psf] hGd lbg jf jif{af6 xg' cfPsf] pd]/ jf lghn] e/s] f] jo} lQms gfs] /L ljj/0f -
l;6/f]n_ df n]lvlbPsf] hGdldlt jf jifa{ f6 x'g cfPsf] pd/] dWo] h'g pd/] af6 lgh klxn] cjsfz x'G5
;fx] L cfwf/df u0fgf ul/g5] .
#$=123 cjsfz lbg ;Sg]M g]kfn ;/sf/n] bx] fosf cj:yfdf s'g} klg lghfdtL sdr{ f/LnfO{ ;]jfaf6
cjsfz lbg ;Sg]5M–
119 bf;] |f] ;+zf]wgåf/f ;z+ fl] wt .
120 klxnf] ;+zfw] gåf/f ;+zf]lwt .
121 klxnf] ;+zfw] gåf/f ;+zf]lwt .
122 bf;] f| ] ;+zf]wgåf/f ;z+ f]lwt .
123 klxnf] ;+zfw] gåf/f ;z+ f]lwt .
32
-s_ s'g} lghfdtL sd{rf/Ln] cfkmg\ f] lhDdfdf /x]sf] jf cfkmn" ] sg' } tl/sfaf6 k|fKt u/s] f] ;/sf/L
ufK] o sfuhft, lnvt jf hfgsf/L sg' } cglws[t JolQm jf lgsfonfO{ lbPdf jf lbg] k|of;
u/]sf] s/' f k|dfl0ft ePdf,
-v_ s'g} lghfdtL sd{rf/Ln] /fli6«o lxt ljk/Lt s'g} ljbz] L /fi6«, ;:+ yf jf gful/s;u+ cjfl~5t
;Dks{ sfod u/L cfkmg\ f] cfx] bfsf] dofb{ f ljk/Lt u/} lhDd]jf/Lk"0f{ Jojxf/ u/s] f] s/' f k|dfl0ft
ePdf .
124#$s= c;dy{ sdr{ f/Lsf] ;DaGwdf ljzi] f Joj:yfM sg' } lghfdtL sd{rf/L zf/Ll/s jf dfgl;s /f]usf]
sf/0faf6 lgoldt ¿kdf ;j] f ug{ c;dy{ 5 egL g]kfn ;/sf/n] u7g u/s] f] dl] 8sn af]8{af6 k|dfl0ft
eO{ cfPdf g]kfn ;/sf/n] lghnfO{ lghsf] ;j] f cjlwdf a9Ldf ;ft jif{ ;j] f cjlw yk u/L cjsfz
lbg ;Sg5] .
#%=125 :j]lR5s cjsfzM -!_ lgjQ[ e/0f kfpg] cj:yf / pd/] sf] xb krf; jif{ k"/f ePsf lghfdtL
sdr{ f/Ln] gk] fn ;/sf/åf/f gk] fn /fhkqdf ks| flzt ;r" gfdf tf]lsPsf] cjlwleq ;fx] L ;"rgfdf
plNnlvt ;t{df :jl] R5s cjsfz lng ;Sg]5 . o;/L :j]lR5s cjsfz lng] sdr{ f/LdWo] ;Djt\ @)$(
;fn sflts{ @! ut]eGbf cl3 lghfdtL ;j] fdf kj| ]z ug]s{ f] xsdf ;f7L jif{ pd/] ggf£g] u/L / ;f]
ldlt / ;fe] Gbf kl5 lghfdtL ;j] fdf kj| ]z ug{s] f] xsdf cG7fpGg jif{ pd]/ ggf£g] u/L a9Ldf ;ft
jif;{ Dd ;j] f cjlw yk u/L lgjl[ Qe/0fsf] nflu hDdf ;]jf cjlw sfod ul/g5] .
t/ b/aGbL ldnfg x'g g;sL kmflhndf k/s] f] jf gk] fn ;/sf/nfO{ cfjZos gePsf kbdf sfo{/t
sd{rf/Lsf] xsdf 5§' } ;'ljwf / ;t{ tf]sL gk] fn /fhkqdf ;r" gf ks| fzg u/L :j]lR5s cjsfzsf] nflu
lgjb] g dfu ug{ ;lsg]5 .
-@_ pkbkmf -!_ df h'g;s' } s'/f n]lvPsf] eP tfklg lgj[Qe/0f kfpg] cj:yf / pd]/sf] xb
krf; jif{ ku' s] f] sd{rf/Ln] :jl] R5s cjsfz lng rfx]df o; Pg] adf]lhd Ps >]0fL dflysf] kbdf bkmf
@)s= adf]lhd a9j' f kfpg] ePdf Ps >0] fL dflysf] kbdf a9'jf u/L bkmf #& sf] pkbkmf -#_ sf] ;j] f
cjlw k/" f ePsf] eP ;f] ;'ljwf;d]t kfpg] u/L :j]lR5s cjsfz lng ;Sg5] .
#^= pkbfgM -!_ kfr“ jif{ jf ;fe] Gbf a9L ;]jf u/s] f] t/ lgj[Qe/0f kfpg] cjlw gku' s] f] lghfdtL sd{rf/Ln]
cjsfz kfPdf jf /fhLgfdf :jLst[ u/fO{ kbaf6 cnu ePdf jf eljiodf ;/sf/L ;]jfsf] lgldQ
cofU] o g7xl/g] u/L kbaf6 x6fOPdf b]xfosf] b/n] pkbfg kfpg5] M–
-s_ kfr“ jif{bl] v bz jif{;Dd ;j] f u/]sf] lghfdtL sd{rf/Ln] cfkm"n] sfd u/]sf] k|To]s jifs{ f]
lgldQ cflv/L cfwf dlxgfsf] tna,
-v_ bz jif{eGbf a9L kGw| jif{;Dd ;j] f u/s] f] lghfdtL sd{rf/Ln] cfkm"n] sfd u/]sf] kT| o]s
jifs{ f] lgldQ cflv/L Ps dlxgfsf] tna,
124 klxnf] ;z+ f]wgåf/f yk .
33
-u_ kGw| jif{eGbf a9L aL; jif{eGbf sd ;j] f u/s] f] lghfdtL sdr{ f/Ln] cfkm"n] sfd u/s] f]
kT| os] jifs{ f] lgldQ cflv/L 89] dlxgfsf] tna .
-@_ pkbkmf -!_ df h'g;'s} s/' f nl] vPsf] eP tfklg ;/sf/L ;j] f kfpg] jf ;f] ;]jfdf axfn
/xg] p2Z] on] gful/stf jf pd]/ jf ofU] otf 9f 6s] f] kd| fl0ft x'g cfPdf To:tf] lghfdtL sdr{ f/LnfO{
pkbfg lbOg] 5}g .
#&= lgj[Qe/0fM -!_ aL; jif{ jf ;fe] Gbf a9L ;do;Dd ;/sf/L ;]jf u/]sf] lghfdtL sd{rf/Ln]
bx] foadf]lhdsf] lx;fan] dfl;s lgj[Qe/0f kfpg5] M–
hDdf ;j] f jif{ = cflv/L tnasf] /sd
%0
t/–
-!_ eljiodf ;/sf/L ;j] fsf] lgldQ cofU] o 7xl/g] u/L ;]jfaf6 a/vf:t ul/Psf] lghfdtL
sdr{ f/Ln] o; bkmfadfl] hd lgjQ[ e/0f kfpg] 5g} .
-@_ ;/sf/L ;j] f kfpg] jf ;f] ;j] fdf axfn /xg] p2Z] on] gful/stf jf pd]/ jf of]Uotf
9f6“ ]sf] kd| fl0ft x'g cfPdf To:tf] lghfdtL sd{rf/LnfO{ lgj[Qe/0f lbOg] 5g} .
126-!s_ pkbkmf -!_ df h'g;s' } s/' f nl] vPsf] eP tfklg ;j] f k|j]zsf] nflu clwstd pd/]
rfnL; jif{ tf]lsPsf] ju{ / kbdf lgoQ' m ePsf sd{rf/Lx¿ / bkmf !) sf] pkbkmf -@_ adfl] hd
pDd]bjf/ eO{ lgo'Qm ePsf sd{rf/Lx¿ pd]/sf sf/0f clgjfo{ cjsfz x' bf lghsf] ;]jf cjlw
lgjQ[ e/0f kfpg ;Sg] cj:yf /x]g5 eg] To:tf] lghfdtL sdr{ f/LnfO{ a9Ldf b'O{ jif{;Dd ;]jf cjlw
yk u/L lgjQ[ e/0f kb| fg ug{ ;lsg]5 .
t/ of] pkbkmf kf| /De x'g'eGbf cufl8 ;j] f lgjQ[ eO;s]sf sd{rf/Lsf] xsdf of] Joj:yf nfu"
xg' ] 5}g .
-@_ pkbkmf -!_ df h'g;'s} s'/f n]lvPsf] eP tfklg lgj[Qe/0fsf] Go"gtd /sd ;dfg kbsf]
axfnjfnf lghfdtL sd{rf/Lsf] tnasf] z'? cs+ sf] cfwfeGbf sd 127/ clwstd ;dfg kbsf]
axfnjfnf lghfdtL sdr{ f/Lsf] tnasf] z'? :s]neGbf a9L xg' ] 5g} .
128-#_ ;Djt\ @)$( ;fn sflts{ @! ute] Gbf cl3bl] v lghfdtL ;j] fdf axfn /x]sf] sd{rf/Ln]
#) jif{ ;j] f cjlw k"/f ul/;s]sf] eP :j]R5fn] ;j] faf6 cjsfz lng ;Sg5] . o;/L :j]R5fn] ;]jfaf6
cjsfz lnPsf] jf ;Djt\ @)$( ;fn sflts{ @! ute] Gbf cl3bl] v lghfdtL ;j] fdf axfn eO{ %* jif{
pd]/ k"/f ePsf] sf/0faf6 bkmf ## adfl] hd :jtM cjsfz k|fKt u/]sf] lghfdtL sdr{ f/Lsf] pd]/ ;f7L
jif{ k/" f x'g hlt cjlw af sL 5 ;f] cjlw yk u/L lghsf] hDdf ;j] f cjlw sfod ul/g5] .
125 bf];|f] ;+zfw] gåf/f ;z+ f]lwt .
126 bf];f| ] ;+zf]wgåf/f ;z+ f]lwt .
127 klxnf] ;z+ f]wgåf/f yk .
128 klxnf] ;+zf]wgåf/f ;z+ f]lwt .
34
129-$_ kGw| jif{ ;]jf cjlw k"/f u/s] f] s'g} lghfdtL sd{rf/Lsf] dT[ o' ePdf lghsf] ;j] f cjlwdf
a9Ldf kf r jif{ cjlw yk u/L lghsf] kl/jf/nfO{ lgjl[ Qe/0f jf pkbfg hg' lng rfxG5 ;f] /fh] /]
lng lbOg5] .
-%_ s'g} ;/sf/L kbdf cl3 u/s] f] ;j] fafkt lgjQ[ e/0f kfO/x]sf] JolQm kl5 lghfdtL kbdf lgo'Qm
ePdf lghn] kl5 u/s] f] ;j] f cjlwdf cl3 u/s] f] ;j] f cjlw hf]8L o; bkmfadfl] hd lgj[Qe/0f
lng kfpg5] .
#*= lgjQ[ e/0fdf j[l4M axfnjfnf lghfdtL sdr{ f/Lsf] tna j[l4 x'b“ f tnasf] z?' cs+ df hlt jl[ 4 ePsf] 5
To;sf] bO' { ltxfO{ /sd ;dfg kbsf lgj[Q lghfdtL sdr{ f/Lx¿sf] lgjQ[ e/0f /sddf klg yk
ul/g5] .
130t/ bkmf #(v= adfl] hd lgj[Qe/0f kfpg] lghfdtL sd{rf/Lsf] xsdf of] kf| jwfg nfu" xg' ]
5}g .
#(= kfl/jfl/s lgjQ[ e/0f / pkbfgM -!_ sg' } lghfdtL sd{rf/Lsf] ;j] fdf 5“b} jf lgjQ[ e/0f kfpg yfns] f]
;ft jif{ gkU' b} d[To' ePdf lghsf] kl/jf/nfO{ jf lghsf] gfafns efO jf cljjflxtf lbbL alxgLnfO{
bkmf #^ jf #& df nl] vPadf]lhd pkbfg jf lgj[Qe/0f k|fKt x'g5] .
t/ lgjQ[ e/0fsf] xsdf o:tf] lgjQ[ e/0f ;ft jif{eGbf a9L ;do kf| Kt xg' ] 5g} . lgj[Qe/0f kfpg
yfn]sf] ;ft jif{ gk'Ubd} f dT[ o' ePsf] lghfdtL sdr{ f/Lsf] kl/jf/nfO{ ;ft jif{ k'uk] l5 lgjQ[ e/0f kf| Kt
x'g] 5}g .
-@_ pkbkmf -!_ df h'g;s' } s/' f n]lvPsf] eP tfklg lgjQ[ e/0f kfpg] JolQm gfafns /x]5
eg] lgh aflnu geP;Dd To:tf] lgjQ[ e/0f kfpg5] .
-#_ lghfdtL sdr{ f/Lsf] ljw"/ klt jf ljwjf kTgLn] lghsf] klt jf kTgL ;]jfdf 5 b} jf
lgjQ[ e/0f kfpg yfns] f] ;ft jif{ gkU' b} d[To' eO{ pkbkmf -!_ adf]lhd kfl/jfl/s lgjQ[ e/0f kfpg]
ePdf ;f] lgjQ[ e/0f kfpg] cjlw e'Qmfg ePsf] ldltb]lv / To:tf] lgjQ[ e/0f gkfpg] ePdf jf lghsf]
klt jf kTgLn] lgj[Qe/0f kfpg yfns] f] ;ft jif{ Joltt eO;s]kl5 d[To' ePsfd] f lgh sdr{ f/Lsf] d[To'
ePsf] ldltb]lv hLjge/ lghn] kfpg] lgjQ[ e/0fsf] cfwf /sd kfpg]5 .
131t/ To:tf] ljw'/ klt jf ljwjf kTgLn] csf{] ljjfx u/d] f lghn] To:tf] lgj[Qe/0f
;'ljwf kfpg] 5g} .
132-#s_ pkbkmf -#_ df h'g;'s} s'/f n]lvPsf] eP tfklg lghfdtL sd{rf/Lsf] lgjQ[ e/0f
kfO/xs] f] ljw'/ klt jf ljwjf kTgLsf] dT[ o' ePdf jf lghn] csf{] ljjfx u/d] f To:tf] lghfdtL
sd{rf/Lsf] gfaflnu ;Gtfgn] aflnu geP;Dd To:tf] lgj[Qe/0fsf] /sd tf]lsPadfl] hd kfpg5] .
129 klxnf] ;+zf]wgåf/f ;+zfl] wt .
130 bf];f| ] ;+zfw] gåf/f yk .
131 bf];f| ] ;z+ fw] gåf/f yk .
35
-$_ axfnjfnf lghfdtL sdr{ f/Lsf] tna jl[ 4 x' bf tnasf] z'? c+sdf hlt jl[ 4 ePsf] 5,
To;sf] bO' { ltxfO{ /sd pkbkmf -!_, -@_ / -#_ cg;' f/ kfl/jfl/s lgjQ[ e/0f kfO/x]sf JolQmn] vfOkfO{
cfPsf] kfl/jfl/s lgjQ[ e/0f /sddf klg yk ul/g]5 .
-%_ s'g} lghfdtL sd{rf/Lsf] o; Pg] adf]lhd kfpg] s'g} /sd lng gkfp b} dT[ o' ePdf ;f]
/sd lghsf] kl/jf/sf] ;b:ox¿dWo] o; Pg] adf]lhd lghsf] lgj[Qe/0f jf pkbfg kfpg] 7xl/Psf]
JolQmn] lng kfpg5] .
-^_lgj[Qe/0f jf pkbfg lbb+ f dt[ lghfdtL sd{rf/Ln] cfkm\gf] kl/jf/sf] ;b:odWod] f jf cfkmg\ f]
gfafns efO jf cljjflxtf lbbL alxgL s;n} fO{ OR5fPsf] /x5] eg] ;f] JolQmnfO{ / sg' } sf/0fn] ;f]
JolQmn] kfpg g;Sg] cj:yf ePdf jf s;n} fO{ klg gOR5fPsf] ePdf ;f] sdr{ f/Lsf] kl/jf/sf]
;b:odWo] g]kfn ;/sf/n] plrt 7x¥ofPsf] JolQmnfO{ lbOg5] .
133#(s= ak] Qf ePsf] sdr{ f/Lsf] lgjQ[ e/0f / pkbfgM -!_ lghfdtL ;]jfdf /xL sfd u/]sf] s'g} sdr{ f/L
x/fO{ a]kQf eO{ tf]lsPsf] cjlw;Dd d/] af“r]sf] kQf gnfud] f To:tf] sdr{ f/Ln] bkmf #^ jf #& adf]lhd
kfpg] pkbfg jf lgjQ[ e/0fsf] /sd lghsf] kl/jf/nfO{ lbOg]5 .
-@_ pkbkmf -!_ df h'g;s' } s/' f nl] vPsf] eP tfklg bkmf #& adf]lhd lgjQ[ e/0f lng kfpg]
JolQm lgj[Qe/0f lng gkfp b} a]kQf ePdf ;ft jif{;Dd / lgjQ[ e/0f kfpg yfnk] l5 a]kQf ePdf
;ft jif{ kU' g af sL cjlw;Dd lghsf] kl/jf/nfO{ lgj[Qe/0fsf] k"/} /sd / ;f] cjlwkl5 klt jf
kTgLnfO{ cfhLjg lgj[Qe/0fsf] cfwf /sd kfl/jfl/s lgjQ[ e/0f lbOg5] .
-#_ a]kQf ePsf] sd{rf/L kl5 kmn] f k/d] f bkmf #^ adfl] hdsf] pkbfg eQ' mfgL lbO{ g;s]sf] eP
;f] pkbfg jf bkmf #& adfl] hd kfpg] lgj[Qe/0fsf] /sd lghn] bfaL ug{ cfPsf] ldltb]lv lghnfO{ g}
lbOg5] .
t/ pkbkmf -!_ jf -@_ adf]lhd eQ' mfgL lbO;ss] f] pkbfg, lgjQ[ e/0f jf kfl/jfl/s
lgjQ[ e/0f /sddf kl5 km]nf k/]sf] JolQmn] bfaL ug{ kfpg] 5g} .
#(v=134 pkbfg / lgj[Qe/0f;DaGwL ljz]if Joj:yf M -!_ g]kfn ;/sf/n] g]kfn /fhkqdf ;"rgf ks| fzg
u/L tf]ss] f] ldlteGbf kl5 lgo'Qm xg' ] lghfdtL sdr{ f/LnfO{ pkbfg tyf lgjQ[ e/0f lbg] k|ofh] gsf
nflu g]kfn ;/sf/n] 5'§} pkbfg tyf lgjQ[ e/0f sf]if v8f ug5{] / To:tf sd{rf/Lx¿sf] dfl;s
tnaaf6 b; kl| tztsf b/n] /sd s§L u/L ;f] /sddf g]kfn ;/sf/n] dfl;s tnasf] b; k|ltzt
a/fa/sf] /sd yk u/L x'g cfpg] /sd ;f] sf]ifdf hDdf ul/lbg5] .
132 bf];f| ] ;+zfw] gåf/f yk .
133 klxnf] ;+zf]wgåf/f yk .
134 bf];f| ] ;z+ f]wgåf/f yk .
36
-@_ bkmf #@ sf] pkbkmf -!s_, bkmf #$s=, #%, #^, #&, #*, #( / #(s= sf pkbfg tyf
lgj[Qe/0f;DaGwL k|fjwfg pkbkmf -!_ adfl] hdsf] ;r" gf ks| fzg ePkl5 lgoQ' m x'g] sd{rf/Lx¿sf]
xsdf nfu" xg' ] 5}gg\ .
-#_ pkbkmf -!_ adfl] hd dfl;s tnaaf6 s§f eP a/fa/sf] /sd g]kfn ;/sf/n] To:tf]
sdr{ f/LnfO{ tna eQ' mfgL ubfs{ f] avt pknAw u/fpg5] .
-$_ pkbkmf -#_ df h'g;'s} s'/f nl] vPsf] eP tfklg bkmf %( sf] v08 -v_ sf] pkv08 -@_
adf]lhd eljiodf ;/sf/L ;j] fsf] lgldQ cofU] o 7xl/g] u/L ;]jfaf6 avf:{ t ePsf lghfdtL sdr{ f/Ln]
pQm sfi] fdf lghsf] tnaaf6 s§L ul/Psf] s'n /sd / ;f]afkt kfs]sf] Aofh tyf d'gfkmf;dt] Psdi' 6
lng kfpg]5 .
-%_ pkbkmf -!_ adfl] hd v8f ePsf] pkbfg tyf lgj[Qe/0f sfi] fdf hDdf xg' ] /sdsf]
Joj:yfkg, ;~rfng, sfi] f s§L ug]{ kl| qmof, pkbfg tyf lgjQ[ e/0f ko| f]hgsf] nflu sf]if s§L /sdsf]
e'QmfgL tyf sf]if s§L;DaGwL cGo Joj:yf tfl] sPadf]lhd xg' 5] .
#(u=135 kfl/jfl/s lgjQ[ e/0f;DaGwL ljzi] f Joj:yf M -!_ o; P]gdf cGoq hg' ;s' } s'/f nl] vPsf] eP
tfklg g]kfn ;/sf/n] v6fPsf] sfo{;Dkfbg ug{] l;nl;nfdf åGåsf] sf/0fn] sg' } lghfdtL sdr{ f/Lsf]
dT[ o' ePdf To:tf] sd{rf/Lsf] kbfjlw aL; jife{ Gbf sd /x5] eg] afs“ L cjlw yk u/L lghsf] klt jf
kTgLnfO{ cfhLjg o; Pg] adfl] hdsf] lgjQ[ e/0f lbOg]5 .
-@_ pkbkmf -!_ adfl] hdsf] lgjQ[ e/0f kf| Kt ug{] JolQmn] bkmf #( adfl] hdsf] kfl/jfl/s
lgj[Qe/0f jf pkbfg kfpg] 5g} .
-#_ o; bkmfadf]lhd lgj[Qe/0f kfpg] JolQmn] csf]{ ljjfx u/]df lghn] To:tf] lgjQ[ e/0f kfpg]
5g} .
-$_ axfnjfnf lghfdtL sdr{ f/Lsf] tna jl[ 4 x' bf tnasf] ;'? c+sdf hlt jl[ 4 ePsf] 5
To;sf] bO' { ltxfO /sd o; bkmfcg';f/ lgjQ[ e/0f kfO/xs] f JolQmn] vfOkfO{ cfPsf] kfl/jfl/s
lgjQ[ e/0f /sddf klg yk ul/g]5 .
-%_ o; bkmfadf]lhd lgjQ[ e/0f kfO/xs] f] JolQmsf] d[To' ePdf jf lghn] csf{] ljjfx u/d] f
To:tf] lgj[Qe/0fsf] /sd d[ts sdr{ f/Lsf] gfafns 5f]/f5f/] L eP To:tf 5f]/f5f]/Ln] aflnu geP;Dd
tf]lsPadf]lhd kfpg] 5g\ .
#(3=136 ljz]if cflys{ ;'ljwf M lghfdtL sd{rf/Lsf] ;]jfdf 5“b} dT[ o' ePdf lghsf] kl/jf/nfO{ Ps nfv
krf; xhf/ ?ko} f“ Psd'i6 kb| fg ul/g]5 .
135 bf];f| ] ;z+ f]wgåf/f yk .
136 bf];f| ] ;z+ f]wgåf/f yk .
37
$)= tnasf] pNnv] M -!_ o; kl/R5]b / kl/R5]b % df hxf“ hxf“ tnasf] pNnv] ePsf] 5 To;n] ;DalGwt
lghfdtL sd{rf/Lsf] tTsfnsf] tna /sd -tna j[l4;dt] _ nfO{ hgfpg]5 .
-@_ bkmf #^ / #& sf] k|of]hgsf] nflu æcflv/L tnaÆ eGgfn] ;DalGwt sd{rf/Lsf] cjsfz k|fKt ug]{
cj:yfsf] tnanfO{ hgfpg]5 / To;/L cjsfz kf| Kt ug]{ cj:yfdf s'g} lghfdtL sd{rf/L
c;fwf/0f labf jf lgnDagdf /xs] f] eP To:tf] cjlwsf] lgldQ klg k"/} tnasf] lx;fa ul/g5] .
$)s=137 ladf ;l' jwf;DaGwL Joj:yf M -!_ lghfdtL sd{rf/Lsf] ladfafkt gk] fn ;/sf/n] Pp6f ;fjlws
hLjg ladf sf]if :yfkgf ug{5] .
-@_ k|To]s lghfdtL sd{rf/Lsf] dfl;s tnaaf6 bO' { ;o ?ko} f s§f u/L pkbkmf -!_
adfl] hdsf] sf]ifdf hDdf ul/g5] / Tolt g} /sd gk] fn ;/sf/n] yk u/L ladfs+ /sd Ps nfv
?k}of sf] aL;jif{] ;fjlws hLjg ladf ul/lbg]5 . ;f] ladf sf]ifdf hDdf ePsf] /sddWoa] f6 sdr{ f/L
;j] f lgj[Q x' bf lghnfO{ ladfs+ /sd / af]g; eQ' mfgL lbOg5] .
-#_ pkbkmf -@_ adfl] hd /sd s§f ug{ ;'? u/s] f] aL; jif{ cjlw gku' L s'g} lghfdtL sdr{ f/Lsf]
d[To' ePdf lghsf] kl/jf/n] Ps nfv ?ko} f kfpg5] . sg' } lghfdtL sd{rf/L ;j] faf6 clgjfo{
cjsfz ePdf b]xfoadfl] hdsf] /sd k|bfg ul/g5] M–
-s_ Ps jif{eGbf sd cjlwsf] /sd s§L ul/Psf] ePdf b; xhf/ ?k}of,“
-v_ Ps jifb{ ]lv kf“r jif{;Dd /sd s§L ul/Psf] ePdf kRrL; xhf/ ?ko} f,“
-u_ kfr“ jif{bl] v b; jif{;Dd /sd s§L ul/Psf] ePdf krf; xhf/ ?k}of“,
-3_ b; jif{b]lv kGw| jif{;Dd /sd s§L ul/Psf] ePdf krxQ/ xhf/ ?ko} f“,
-ª_ aL; jif;{ Dd /sd s§L ul/Psf] ePdf Ps nfv ?ko} f“ .
t/ lghn] hDdf u/s] f] /sd / ;fs] f] Aofh nfefz+ /sd plNnlvt /sdeGbf a9L x'g
cfPdf ;f]xL a/fa/sf] /sd pQm sf]ifaf6 kb| fg ul/g]5 .
-$_ s'g} lghfdtL sdr{ f/Ln] pkbkmf -@_ adfl] hd /sd hDdf ug{ ;?' u/]sf] aL; jif{ gk'uL
clgjfo{ cjsfz ePsf] cj:yfdf afxs] cGo h'g;s' } lsl;daf6 ;j] faf6 cnu ePdf To:tf]
sdr{ f/LnfO{ ;dk0{ f d"No a/fa/sf] /sd pknAw u/fOg]5 .
-%_ pkbkmf -@_ / -#_ df h'g;'s} s'/f nl] vPsf] eP tfklg lghfdtL ;]jfaf6 cjsfz xg' ]
sd{rf/Ln] ;fjlws hLjg ladfafkt hDdf u/]sf] /sd aL; jif{ jf ;f]eGbf sd cjlwdf kl/kSj x'g]
u/L lg/Gt/tf lbg ;Sg]5 .
t/ ;f]afkt g]kfn ;/sf/n] sg' } /sd Joxf]g{] 5}g .
-^_;fjlws hLjg ladf sfi] f;DaGwL cGo Joj:yf tfl] sPadf]lhd xg' 5] .
137 bf];f| ] ;z+ fw] gåf/f ;z+ fl] wt .
38
138$)v= cWoog, tflnd jf cWoog e|d0f;DaGwL Joj:yfM -!_ ;DalGwt dGqfno, cfofu] jf ;lrjfnon]
cfkmg\ f] dftxtsf sd{rf/LnfO{ cWoog, tflnd jf cWoog ed| 0fdf k7fpgsf] nflu kT| o]s jif{ ;f]
;DaGwL ljj/0f tof/ u/L ;fdfGo kz| f;g dGqfnodf k7fpg'kg5{] .
-@_ pkbkmf -!_ adfl] hd ljj/0f k|fKt ePkl5 ;fdfGo k|zf;g dGqfnon] cWoog, tflnd jf
cWoog e|d0fsf] nflu ljifout cfwf/df ;V+ of ls6fg u/L To;sf] ljj/0f /fli6«o ofh] gf cfof]udf
k7fpg'kg]{5 .
-#_ gk] fn ;/sf/sf] gfddf /fli6«o of]hgf 139cfofu] / cGo ;/sf/L lgsfodf k|fKt ePsf
cWoog, tflnd jf cWoog e|d0f;DaGwL cj;/ ;a} ;]jfnfO{ ;dfgk' flts ¿kn] af 8kmf 8 ug{
bx] foadf]lhdsf] ;ldlt /xg5] M–
-s_ g]kfn ;/sf/sf] d'Vo ;lrj – cWoIf
-v_ cy{ dGqfnosf] ;lrj – ;b:o
-u_ /fli6«o ofh] gf cfof]usf] ;lrj – ;b:o
-3_ ;fdfGo k|zf;g dGqfnosf] ;lrj– ;b:o–;lrj
-$_ pkbkmf -#_ adfl] hdsf] ;ldltsf] lg0fo{ fg';f/sf] cj;/x¿sf] ljt/0f ;fdfGo k|zf;g
dGqfnon] ug{5] .
-%_ cWoog, tflnd jf cWoog e|d0fdf dgf]gog ug]{ ;DaGwL cfwf/x¿ tf]lsPadfl] hd
x'g]5g\ .
140$)u= cWoog, tflnd jf cWoog e|d0f k/" f u/k] l5 ;j] f ug'{kg]{ cjlwM gk] fn ;/sf/sf] dgf]gogdf
cWoog ug{], tflnd lng] jf cWoog ed| 0fdf hfg] lghfdtL sdr{ f/Ln] To:tf] cWoog, tflnd jf
cWoog e|d0f k"/f u/]kl5 cWoog, tflnd jf cWoog e|d0fdf hfg'eGbf cl3 sfo{/t /x]sf] dGqfno jf
sfofn{ odf o; Pg] sf] cwLgdf /xL b]xfoadfl] hdsf] cjlw;Dd clgjfo{ ¿kn] ;j] f ugk{' g{5] M–
cWoog, tflnd jf cWoog ;j] f ug'k{ g]{
e|d0fsf] cjlw Go"gtd cjlw
-s_ tLg dlxgf;Dd Ps jif{
-v_ tLg dlxgfb]lv 5 dlxgf;Dd 89] jif{
-u_ 5 dlxgfbl] v gf} dlxgf;Dd b'O{ jif{
-3_ gf} dlxgfb]lv Ps jif;{ Dd tLg jif{
-ª_ Ps jifb{ ]lv bO' { jif;{ Dd rf/ jif{
-r_ bO' { jif{b]lv tLg jif;{ Dd kf“r jif{
138 klxnf] ;z+ fw] gåf/f yk .
139 bf];|f] ;+zfw] gåf/f ;z+ fl] wt .
140 klxnf] ;z+ f]wgåf/f yk .
39
-5_ tLg jif{b]lv rf/ jif{;Dd ;ft jif{
-h_ rf/ jifb{ ]lv kf“r jif{;Dd cf7 jif{
$)3=141 sal' not ugk'{ g]{M -!_ sg' } klg lghfdtL sd{rf/Ln] ;/sf/L dgfg] ogdf cWoog ug,{ tflnd lng
jf cWoog e|d0f ug{ hfge' Gbf cl3 To:tf] cWoog, tflnd jf cwoog ed| 0f k"/f u/L kms{/] cfO{ bkmf
$)u= adf]lhdsf] ;]jf ug{] sal' not ug{'kg{5] .
-@_ pkbkmf -!_ adfl] hd ;/sf/L dgf]gogdf uPsf lghfdtL sd{rf/Ln] cWoog, tflnd jf
cWoog ed| 0f k"/f u/]kl5 ;j] f ug{ gcfPdf jf bkmf $)u= adfl] hd ug{k' g]{ ;]jf cjlw k/" f gu/d] f
To:tf] sdr{ f/Laf6 cWoog, tflnd jf cWoog e|d0f cjlwe/ lghn] kfPsf] tna,eQf lghn] kf| Kt
u/s] f] 5fqj[lQ /sd tyf sal' notdf pNn]v ePsf cGo /sdx¿;dt] tf]lsPsf] cjlwleq ga'emfPdf
;/sf/L af sL;/x c;n' pk/ ul/g]5 .
-#_ clVtof/jfnfsf] kj" :{ jLs[lt lnO{ lghL k|of;df uPsf lghfdtL sdr{ f/Ln] cWoog, tflnd jf
cWoog ed| 0f k/" f u/k] l5 cWoog, tflnd jf cWoog e|d0fdf JotLt u/]sf] cjlw a/fa/ ;]jf ug]{
sa'lnot ug{'kg{]5 .
-$_ pkbkmf -!_ / -#_ adfl] hd cWoog ug{ uPsf lghfdtL sdr{ f/Ln] cWoog, tflnd jf
cWoog ed| 0f k/" f u/]kl5 ;]jf ug{ gcfPdf jf ;]jf cjlw k"/f gu/d] f To:tf sd{rf/Lsf] cWoog,
tflnd jf cWoog e|d0fsf] cjlw lghsf] ;j] f cjlwdf u0fgf ul/g] 5g} .
-%_ o; bkmfdf cGoq h'g;s' } s'/f n]lvP tfklg cWoog, tflnd jf cWoog ed| 0fdf uPsf]
sd{rf/L clgjfo{ cjsfz ePsf] jf d[To' ePsf] sf/0fn] bkmf $)u= adf]lhdsf] ;]jf cjlw k"/f ug{
g;s]df lgh jf lghsf] kl/jf/af6 sg' } /sd c;'npk/ ul/g] 5}g .
kl/R5]b– &
cfr/0f
$!= ;do kfng / lgoldttfM lghfdtL sdr{ f/Ln] g]kfn ;/sf/af6 lgwf{l/t ;dodf lgoldt ¿kn]
sfofn{ odf xflh/ x'gk' b5{ / ;s];Dd klxn] labfsf] :jLsl[ t glnO{ sfdaf6 cg'kl:yt x'g' x'“b}g .
$@= cgz' f;g / cf1fkfngM -!_ lghfdtL sdr{ f/Ln] cg'zf;gdf /xL cfkm\gf] stJ{ o OdfGbf/L / tTk/tfsf]
;fy kfng ug'k{ b5{ .
-@_ lghfdtL sd{rf/Ln] ;/sf/L sfd;DaGwL s/' fdf cfkm"eGbf dflysf] clws[tn] lbPsf
cf1fnfO{ zL3t| fsf ;fy k/" f ug{'kg{5] .
141 bf;] |f] ;+zfw] gåf/f ;z+ fl] wt .
40
-#_ lghfdtL sdr{ f/Ln] cfkm"eGbf dflysf ;a} sdr{ f/Lx¿kl| t plrt cfb/ bv] fpg'kg{]5 /
cfkm"d'lgsf sd{rf/Lx¿k|lt plrt Jojxf/ ug{'kg5]{ .
$#= /fhg}lts jf cjf~5gLo ke| fj kfg{ gxg' ]M sg' } klg lghfdtL sd{rf/Ln] cfkmg\ f] ;]jf;DaGwL s'/fdf
dtna ;fWo ug{] dg;fon] cGo sd{rf/Ldfly sg' } /fhg}lts jf cjf~5gLo ke| fj kfg{ jf ke| fj kfg{]
k|oTg ug{' x'“b}g .
$$=/fhgLltdf efu lng gxg' ]M lghfdtL sd{rf/Ln] /fhgLltdf efu lng' x'b“ g} .
$%= ;/sf/sf] cfnfr] gf ug{ gx'g]M -!_ gk] fn ;/sf/sf] gLltsf] ljk/Lt xg' ] u/L jf gk] fn ;/sf/ / hgtfsf]
kf/:kl/s ;DaGwdf jf s'g} ljbz] L /fi6«;u+ sf] ;DaGwdf vnn kg{ ;Sg] u/L s'g} klg lghfdtL
sdr{ f/Ln] cfkm\gf] jf:tljs jf sfNklgs gfdaf6 jf a]gfdL sg' } n]v k|sflzt ug,{ k;|] nfO{ sg' } va/
lbg, /l] 8of] jf 6]lnlehg cflbåf/f efif0f k;| fl/t ug{, s'g} ;fjh{ lgs efif0f lbg jf s'g} jQmJo
ks| flzt ug{ x'“bg} .
-@_ pkbkmf -!_ df h'g;'s} s'/f n]lvPsf] eP tfklg kr| lnt sfg"g / gk] fn ;/sf/sf] gLltsf]
ljk/Lt gxg' ] u/L n]v k|sfzg jf k|;f/0f ug{ afwf kg{] 5g} .
$^= ;/sf/L sfdsfh;DaGwL ;dfrf/ k|sfz ugd{ f kl| taGwM s'g} klg lghfdtL sdr{ f/Ln] gk] fn ;/sf/åf/f
clVtof/ gkfO{ cfkm"n] ;/sf/L stJ{ o kfng ubf{ hfgsf/Ldf cfPsf] sg' } uf]Ko jf sfg"gåf/f lgifl] wt
ljifo cfkmn" ] nv] s] f] jf ;s+ ng u/s] f] s'g} sfuhkq jf ;dfrf/ kT| oIf jf ckT| oIf ¿kaf6 c¿
cglws[t sdr{ f/L jf u/} ;/sf/L JolQm jf k;|] nfO{ lbg' jf atfpg' x'b“ }g . of] k|ltaGw hg' ;s' } sf/0faf6
;/sf/L ;j] fdf g/xs] f] JolQmsf] xsdf ;dt] nfu" /xg]5 .
$&= bfg, pkxf/, rGbf cflb k|fKt ug{ / ;fk6L lngdf k|ltaGwM -!_ ;/sf/L sfddf s'g} klg ks| f/n] c;/
kg{ ;Sg] u/L s'g} klg lghfdtL sd{rf/Ln] gk] fn ;/sf/sf] k"j{ :jLs[lt lagf cfkmn" ] jf cfkmg\ f]
kl/jf/sf] sg' } ;b:oåf/f s;}af6 sg' } ks| f/sf] bfg, bftJo, sf];]nL jf pkxf/ :jLsf/ ug{ jf rGbf dfUg
jf ;/sf/L sfd;+u ;DalGwt JolQm;+u ;fk6L lng x'“bg} .
-@_ lghfdtL sdr{ f/Ln] s'g} ljb]zL ;/sf/ jf ljbz] L ;/sf/sf] s'g} k|ltlglwaf6 sg' } pkxf/
kf| Kt x'g cfPdf lghn] gk] fn ;/sf/nfO{ ;f] s/' fsf] ;r" gf lbO{ lgsf;f ePadfl] hd ug{'k5{ .
$*= sDkgLsf] :yfkgf / ;~rfng tyf Jofkf/ Joj;fo ug{ gx'g]M -!_ lghfdtL sdr{ f/Ln] gk] fn ;/sf/sf]
k"j{ :jLs[lt glnO{ bx] fosf] sfd ug{' x'“bg} M–
-s_ sg' } as}+ jf sDkgLsf] :yfkgf, /lhi6]z« g jf ;~rfngsf] sfddf efu lng,
-v_ kr| lnt sfgg" adfl] hd btf{ u/fpgk' g{] s'g} Jofkf/ jf Joj;fo ug,{
-u_ cGoq s'g} ks| f/sf] gf]s/L :jLsf/ ug{ .
-@_ pkbkmf -!_ df hg' ;'s} s'/f n]lvPsf] eP tfklg lghfdtL sd{rf/Ln] gk] fn ;/sf/sf]
gLlt ljk/Lt gx'g] u/L ;flxlTos, j1} flgs jf snfTds sfo{ ug{ ;Sg5] .
41
$(= lgjfr{ gdf efu lng gx'g]M lghfdtL sdr{ f/Ln] sg' } klg /fhgl} ts kbsf] nflu xg' ] lgjfr{ gdf efu lng
jf s;s} f] lgldQ dt dfUg jf s'g} k|sf/sf] ke| fj kfg{ x'“b}g .
t/ s;nfO{ dt lbPsf] jf lbg] ljrf/ u/s] f] s/' f ks| 6 gu/L k|rlnt sfgg" adf]lhd cfkm"n] kfPsf]
dtbfgsf] clwsf/ ko| f]u ug{ afwf kg]{ 5g} .
%)= k|bz{g / x8tfn ug{ k|ltaGwM lghfdtL sdr{ f/Ln] g]kfn clw/fHosf] ;fje{ f}d;Qf / cv08tfdf cf“r
cfpg] u/L, bz] sf] zflGt ;/' Iff, j}bl] zs ;DaGw / ;fj{hlgs dofb{ f tyf cbfntsf] lg0f{osf] cjxn] gf
xg' ] u/L, ljleGg hft, hflt, wd,{ ju{, If]q / ;Dkb| fosf dflg;x¿aLr j}dgio pTkGg u/fpg] jf
;fDkb| flos be' f{jgf kmn} fpg] u/L jf sg' } ck/fwnfO{ k>| o xg' ] u/L kb| zg{ ug{, x8tfndf efu lng jf
;f] sfo{ ug{] p2Z] on] c¿nfO{ pS;fpg;d]t x'b“ g} .
%!= x8tfn, yg' 5s] tyf 3]/fp ugd{ f kl| taGwM lghfdtL sd{rf/Ln] s'g} klg sfofn{ o jf clwst[ sf]
sfg"gåf/f lgwf{l/t st{Jo k/" f ug{df afwf lj/f]w x'g] u/L x8tfn jf snd aGb ug{ tyf zf/Ll/s jf
dfgl;s pTkL8g xg' ] u/L bafj lbg jf ;f] ug{] p2Z] on] c¿nfO{ pS;fg;d]t x'“bg} .
%@=142 kl| tlglwTj ugd{ f kl| taGwM lghfdtL sdr{ f/Ln] cfkm"nfO{ dsf{ k/]sf] ljifodf cfkm+}n] jf jf/;] åf/f
;DalGwt lgsfo jf clwsf/L;dIf lgj]bg lbgafxs] c¿ JolQm jf ;dx" sf] tkma{ f6 k|ltlglwTj ug{
x'“b}g .
t/ bkmf %# sf] pkbkmf -#_ adfl] hd ul7t lghfdtL sdr{ f/Lsf] cflwsfl/s 6«8] o'lgogsf] tkma{ f6
ul/g] k|ltlglwTj / lghfdtL sd{rf/Lsf] kbLo bfloTjsf] cfwf/df ug'{kg{] sg' } sfo{ ugd{ f o; bkmfn]
afwf k'¥ofPsf] dflgg] 5g} .
%#=143 lghfdtL sd{rf/Lx¿sf] 6]8« o'lgog;DaGwL Joj:yf M -!_ lghfdtL sd{rf/Ln] o; P]gsf] cwLgdf
/xL 6]8« o'lgog u7g ug{ ;Sg]5g\ .
-@_ pkbkmf -!_ adfl] hd 6]8« ol' gog u7g ubf{ b]xfosf] ljifodf b]xfoadf]lhdsf] Joj:yf
kfngf ug{'kg5]{ M–
-s_ sfof{no k|d'v eO{ sfd ugk{' g{] /fhkqfl+ st sd{rf/Lafx]s /fhkqfl+ st tt[ Lo >]0fL jf ;f]eGbf
d'lgsf sdr{ f/Lx¿n] cfkm\gf] k];fut xs lxtsf nflu /fli6o« :t/sf] lghfdtL sd{rf/Lsf] 68]«
ol' gogx¿ u7g u/L ;b:otf lng ;Sg5] g\ .
-v_ lghfdtL sd{rf/Lsf] 6]«8 ol' gogx¿sf] btf{ >d tyf /fh] uf/ k|j4{g ljefudf xg' 5] .
-#_ lghfdtL sd{rf/Lsf] cflwsfl/s 6«]8 ol' gogsf] u7g b]xfoadfl] hd x'g]5M–
-s_ pkbkmf -!_ adfl] hd u7g ePsf] lghfdtL sd{rf/Lsf] 68]« ol' gogsf ;b:ox¿n] 5gf6} u/s] f
kbflwsf/Lx¿ /xg] u/L Ps lghfdtL sd{rf/Lsf] cflwsfl/s 6«8] ol' gog u7g ug{ ;Sg]5g\ .
142 bf];|f] ;z+ fw] gåf/f ;z+ fl] wt .
143 bf;] |f] ;+zf]wgåf/f ;+zfl] wt .
42
-v_ lghfdtL sdr{ f/Lsf] cflwsfl/s 68]« o'lgogn] lhNnf:t/, ljefuLo:t/ / /fli6o« :t/df cfkmg\ f]
k];fut dfux¿ ;DalGwt lgsfodf k:| t't u/L ;fdflhs ;j+ fb / ;fd"lxs ;f}bfjfhL ug{
kfpg]5 . lghfdtL sd{rf/Lsf] cflwsfl/s 6«]8 ol' gog u7g gePsf] cj:yfdf pkbkmf -!_
adf]lhd u7g ePsf lghfdtL sdr{ f/Lsf 6«]8 o'lgog ;+3x¿n] cfk;df ;xdlt u/L ;fd"lxs
;fb} fjfhL ug{ kfpg] 5g\ .
-u_ lghfdtL sdr{ f/Lsf] cflwsfl/s 6«]8 ol' gog;DaGwL cGo Joj:yf tf]lsPadfl] hd xg' ]5 .
-$_ lghfdtL sd{rf/Lsf] 68]« o'lgogsf] sfd, st{Jo / clwsf/ b]xfoadfl] hd xg' 5] M–
-s_ sd{rf/Lsf] xs lxt ;+/If0f Pj+ ;+j4g{ u/L lghfdtL ;]jfnfO{ ke| fjsf/L / ultzLn agfpg
gk] fn ;/sf/nfO{ /rgfTds ;e' mfj / ;xofu] ug'{ pkbkmf -!_ / -#_ adfl] hd ul7t lghfdtL
sd{rf/Lsf] 6«]8 o'lgogx¿sf] st{Jo x'g5] .
-v_ lghfdtL sd{rf/Lsf] 68«] o'lgogn] e]nf, tflnd, k|lzIf0f, ufi] 7Lnufotsf /rgfTds Pj+
l;h{gfTds sfo{x¿ ;~rfng ug{ ;Sg5] g\ .
-u_ lghfdtL sd{rf/Lsf] 68]« o'lgognfO{ dxf;+3 u7g ug{,] To;sf] ;b:o aGg], cGt/f{li6o« ;+3 jf
dxf;+3sf] ;b:o aGg] / cfkm\gf] ;+:yfsf] tkma{ f6 kl| tlglwTj ug{] clwsf/ xg' ]5 .
-%_ lghfdtL ;j] f;+u ;DalGwt sfgg' sf] lgdf0{ f ubf{ g]kfn ;/sf/n] lghfdtL sdr{ f/Lsf]
cflwsfl/s 6]«8 ol' gogsf] ;Nnfx / ;e' mfj lng ;Sg]5 .
-^_pkbkmf -!_ / -#_ adfl] hd u7g ePsf /fli6«o:t/sf 68]« o'lgogx¿ / cflwsfl/s 68«]
o'lgogsf kbflwsf/Laf6 cfkmg\ f] sfoI{ fq] cg'sn" :yfgdf ;?jfsf] dfu ePdf clVtof/jfnfn] ;f] cg's"n
x'g] u/L ;?jf ug{] Joj:yf ldnfpg'kg5{] .
-&_ pkbkmf -!_ / -#_ adfl] hd ul7t /fli6«o:t/sf 6«8] ol' gogx¿sf sG] bL| o kbflwsf/Lx¿ /
;b:ox¿nfO{ ol' gog;DaGwL :jb]zL tyf jb} l] zs ;]ldgf/, uf]i7L, clwjz] g, ;+u7g;DaGwL sfo{ cflb
sfo{qmddf efu lngsf] nflu g]kfn ;/sf/nfO{ cfly{s bfloTj gkg]{ u/L Ps jifd{ f a9Ldf tL;
lbg;Ddsf] sfhsf] Joj:yf ug{ ;lsg]5 .
-*_ lghfdtL sd{rf/Lsf] 6]«8 ol' gogsf] btf{, ;f];DaGwL ;t,{ kl| qmof / cGo Joj:yf
tfl] sPadf]lhd x'g]5 .
%$= ;DklQ ljj/0fM lghfdtL sdr{ f/Ln] cfkm\gf] ;DklQsf] ljj/0f lbgk' g{5] .
%$s=144 oftgf lbg gxg' ] M -!_ lghfdtL sd{rf/Ln] s;}nfO{ klg oftgf lbg' xF'bg} .
-@_ lghfdtL sd{rf/Ln] of}ghGo bJ' o{jxf/ / 3/n] ' lx+;f;DaGwL sfo{ ug'{ u/fpg' x'bF }g .
%$v=145 cGo cfr/0f M -!_ lghfdtL sdr{ f/Ln] cfkmg\ f] sfofn{ odf sfd ubf{ ;ak} l| t lzi6 Jojxf/
ugk{' g]{5 .
144 bf];|f] ;z+ fw] gåf/f yk .
145 bf];|f] ;+zf]wgåf/f yk .
43
-@_ lghfdtL sd{rf/Ln] cf gf] sfof{no tyf kbcg';f/ cfOkg{] lhDd]jf/LnfO{ dofb{ fk"j{s
axg u/L lgikIf, :jR5 tyf l56f] 5l/tf] ¿kdf sfo{;Dkfbg ug{k' g5{] .
-#_ lghfdtL sdr{ f/Ln] sg' } klg ;/sf/L ;DklQsf] ko| fu] jf pkofu] 3/fo;L sfo{sf] nflu ug{
x' b}g .
-$_ lghfdtL sdr{ f/Ln] ;/sf/L /fh:jaf6 tna, eQf vfg] u/L lgo'Qm ePsf] sg' } klg
;/sf/L sdr{ f/LnfO{ sfof{nosf] sfddf afxs] cfkmg\ f] 3/fo;L sfddf nufpg' x' bg} .
%$u=146 ;]jfuf| xLk|ltsf] Jojxf/ M -!_ lghfdtL sd{rf/Ln] cf gf] sfd;uF ;DalGwt ;]jfuf| xLk|lt dof{lbt
Jojxf/ ug'{kg5]{ .
-@_ ;]jfu|fxLsf] sfd;uF ;DalGwt ljifo, k|lqmof / sfd ;Dkfbg ug{ nfUg] ;do;d]tsf] :ki6
hfgsf/L ;j] fu|fxLnfO{ oyf;dodf u/fpgk' g5]{ .
%%= cfkmg\ f] ;j] f / kbcg';f/sf] cfr/0f kfng ug'{kg{]M k|Tos] lghfdtL sdr{ f/Ln] cfkmg\ f] ;j] f / kb
cg's"nsf] cfr/0f;dt] kfng ug'k{ g{]5 .
147%%s= rt] fjfgL lbg ;Sg]M sg' } lghfdtL sd{rf/Ln] ;do kfng gu/]df, ;/sf/L sfd;DaGwL s'/fdf
cfkm"eGbf dflysf] sdr{ f/Ln] lbPsf] cf1f kfng gu/]df jf sfofn{ o;DaGwL sfddf nfk/afxL jf
l9nf;':tL u/d] f To:tf] sdr{ f/LnfO{ ;DalGwt ;k' /Lj]Ifsn] sf/0f vfn] L r]tfjgL lbg ;Sg]5 / ;f]sf]
clen]v ;DalGwt sd{rf/Lsf] JolQmut ljj/0f kmfOndf /fVg'kg]{5 .
kl/R5b] – *
;j] fsf] ;'/Iff
%^= lghfdtL sdr{ f/Lsf] ;j] fsf] ;'/IffM b]xfosf lghfdtL sd{rf/Lafx]s cGo s'g} klg lghfdtL sdr{ f/LnfO{
;kmfOsf] ;at" lbg] dgfl;a dflkmssf] dfs} f glbO{ lghfdtL ;j] faf6 x6fOg] jf avf{:t ul/g] 5}gM–
-s_ g}lts ktg bl] vg] kmfh} bf/L cleofu] df cbfntaf6 s;"/bf/ 7xl/Psf],
-v_ DofbL kbdf axfn /x]sf,]
-u_ efuL kQf gnfu]sf] jf ;Dks{ :yflkt ug{ ;Dej gePsf] kof{Kt cfwf/ ePsf] .
148-3_ e|i6frf/ cf/fk] df cbfntaf6 s;'/bf/ 7xl/Psf] .
%&= lghfdtL sd{rf/Lsf] arfpM -!_ lghfdtL sd{rf/Ln] cfkm\gf] cf]xbfsf] st{Jo kfng ;DemL u/]sf] s'g}
;/sf/L sfdsf] ;DaGwdf lghpk/ pkbkmf -@_ adfl] hdsf] /Lt gk¥' ofO{ d2' f rNg ;Sg] 5g} .
146 bf];|f] ;+zfw] gåf/f yk .
147 klxnf] ;z+ fw] gåf/f yk .
148 bf];f| ] ;+zf]wgåf/f yk .
44
-@_ pkbkmf -!_ adf]lhd sg' } lghfdtL sdr{ f/Lpk/ d2' f rnfpgsf] nflu kmfh} bf/L d'2fsf]
xsdf clVtof/jfnfsf] cg'dlt kf| Kt ePsf] xg' k' g5]{ / b]jfgL d2' fsf] xsdf bx] foadfl] hd ePsf]
xg' k' g5{] M–
-s_ d2' f rnfpg] sf/0f tyf jfbLsf] / lghsf] jf/]; ePdf To:tf] jf/;] sf] gfd / 7]ufgf vfn] L
lnlvt ;r" gf clVtof/jfnfnfO{ jf ;DalGwt lghfdtL sdr{ f/LnfO{ ae' mfPsf] jf xn' fsåf/f
/lhi6/L u/L k7fPsf] / To;sf] Psk|lt gSsn g]kfn ;/sf/df kz] ePsf] b'O{ dlxgf gf3]sf] .
-v_ d'2f rnfpg] sf/0f ePsf] cf7 dlxgfleq d'2f bfo/ ul/;ss] f] .
-#_ s'g} lghfdtL sd{rf/L axfn 5 bf cfkmg\ f] cfx] bfsf] st{Jo kfngsf] l;nl;nfdf u/s] f]
sfdsf] ;DaGwdf axfn 6l' 6;sk] l5 klg g]kfn ;/sf/sf] :jLsl[ t geO{ lghpk/ d2' f rNg ;Sg] 5g} .
-$_ pkbkmf -#_ adf]lhd d'2f rnfpg g]kfn ;/sf/af6 :jLs[lt lbPdf lghsf] kl| t/Iff gk] fn
;/sf/n] ug]5{ .
%*= ;]jf zt{sf] ;'/IffM s'g} klg lghfdtL sd{rf/LnfO{ lghsf] lgol' Qm x'b“ f tTsfn nfu" /xs] f] tna, pkbfg,
lgjQ[ e/0f / cGo ;'ljwf;DaGwL ;]jfsf zt{x¿df lghsf] :jLs[lt a]u/ lghnfO{ kl| tsn" c;/ kg{] u/L
kl/jtg{ ul/g] 5g} . kl5 x'g] ;+zf]wgn] To:tf] ;z+ f]wg x'g' cufj} axfn /x]sf] sg' } lghfdtL sdr{ f/Lsf]
pko{Q' m ;j] fsf ztx{ ¿df sg' } ks| f/n] kl| ts"n c;/ kg]{ ePdf To:tf] ;+zfl] wt Joj:yfadfl] hd ug{
dGh"/ u/]sf] lnlvt :jLsl[ t geO{ To:tf] Joj:yf lghsf] xsdf nfu" x'g] 5}g .
kl/R5b] – (
;hfo / kg' /fjb] g
%(= ;hfoM plrt / kofK{ t sf/0f ePdf lghfdtL sd{rf/LnfO{ b]xfoadf]lhdsf] 149ljefuLo ;hfo ug{
;lsg]5M–
150-s_ ;fdfGo ;hfoM
-!_ gl;xt lbg,]
-@_ b'O{ jif{;Dd a9j' f /f]Ssf ug]{ jf a9Ldf bO' { tna j[l4 /f]Ssf ug],{
-#_ bO' { jifb{ ]lv kfFr jif;{ Dd a9'jf /fS] sf ug{] jf b'O{bl] v kfrF tna jl[ 4;Dd /fS] sf ug{] .
-v_ ljzi] f ;hfoM
-!_ eljiodf ;/sf/L ;]jfsf] lgldQ cofU] o g7xl/g] u/L ;]jfaf6 x6fpg] .
-@_ eljiodf ;/sf/L ;j] fsf] lgldQ cofU] o 7xl/g] u/L ;j] faf6 a/vf:t ug{] .
149 klxnf] ;+zfw] gåf/f ;z+ f]lwt .
150 bf];f| ] ;+zfw] gåf/f ;+zfl] wt .
45
^)=151 gl;xt lbg] jf a9Ldf bO' { tna jl[ 4 jf bO' { jif;{ Dd a9j' f /f]Ssf ug]{M bx] fosf] s'g} cj:yfdf
lghfdtL sd{rf/LnfO{ gl;xt lbg] jf a9Ldf b'O{ tna j[l4 /fS] sf ug{] jf bO' { jif;{ Dd a9j' f /f]Ssf ug]{
;hfo ug{ ;lsg]5M–
-s_ lghn] ;Dkfbg u/s] f] sfd ;Gtf]ifhgs gePdf,
-v_ k|rlnt sfgg' adfl] hd a/a'emf/y gu/d] f,
-u_ bkmf %%s= adfl] hd Ps jifd{ f bO' { k6s;Dd lnlvt rt] fjgL kfPdf,
-3_ of] P]g jf k|rlnt sfg'gn] tf]s]sf] kbLo bfloTj lhDd]jf/Lk"js{ k"/f gu/d] f,
-ª_ ;]jfuf| xLsf] kL/dsf{ / ph/' L k6s–k6s a]jf:tf u/]sf] ;DaGwdf cfkme" Gbf dflyNnf] clwsf/Ln]
lbPsf] lgbz]{ g kfngf gu/]df,
-r_ sfo{ ljj/0f nfu" ug]{ u/fpg] bfloTj ePsf] kbflwsf/Ln] ;f] sfo{ gu/d] f .
^)s=152 b'O{ jifb{ l] v kfrF jif;{ Dd a9'jf /f]Ssf ug{] jf b'Ob{ ]lv kfrF tna jl[ 4;Dd /f]Ssf ug]{ M bx] fosf]
sg' } cj:yfdf lghfdtL sd{rf/LnfO{ b'O{ jif{b]lv kfFr jif;{ Dd a9'jf /fS] sf ug{] jf b'Ob{ l] v kfrF tna
jl[ 4;Dd /fS] sf ug{] ;hfo ug{ ;lsg]5M–
-s_ cg'zf;gxLg sfd u/d] f,
-v_ of] Pg] / o; Pg] cGtut{ ags] f lgodx¿df plNnlvt cfr/0f;DaGwL s/' fx¿ pNn3+ g u/d] f,
-u_ k|rlnt sfg'gadf]lhd k:] sL km5\of6{} gu/d] f,
-3_ Joj:yfkg k/LIf0faf6 b]lvPsf clgoldttf ;DaGwdf lbPsf] lgb]{zg kfngf gu/]df,
-ª_ kj" {:jLsl[ t glnO{ a/fa/ sfofn{ odf cg'kl:yt /xd] f .
^!= ;j] faf6 x6fpg] jf a/vf:t ug]{M -!_ b]xfosf] sg' } cj:yfdf lghfdtL sdr{ f/LnfO{ eljiodf ;/sf/L
;]jfsf] lgldQ cof]Uo g7xl/g] u/L ;]jfaf6 x6fpg ;lsg5] M–
-s_ lghfdtL sdr{ f/Ln] cof]Uotfsf] sf/0fn] cfkm\gf] kbsf] sfd jf lhDd]jf/L k/" f ug{ g;sd] f .
-v_ cfr/0f;DaGwL s'/f a/fa/ pNn3+ g u/]df .
-u_ sfof{nosf] ;dodf a/fa/ dfbs kbfy{sf] ;j] g u/d] f .
-3_ a/fa/ cg'zf;gxLg sfd u/d] f .
-ª_ /fhgLltdf efu lnPdf .
-r_ cfkm\gf] kbsf] lhDd]jf/Lsf] a/fa/ a]jf:tf u/]df .
-5_ labf :jLs[t gu/fO{ nuftf/ gAa] lbg;Dd cfkm\gf] sfofn{ odf cg'kl:yt /x]df .
-@_ bx] fosf] sg' } cj:yfdf lghfdtL sd{rf/LnfO{ eljiodf ;/sf/L ;j] fsf] lgldQ cofU] o 7xl/g] u/L
;j] faf6 a/vf:t ug{ ;lsg]5M–
-s_ g}lts ktg b]lvg] kmf}hbf/L cleofu] df cbfntaf6 s;'/bf/ 7xl/Pdf .
151 bf];f| ] ;z+ f]wgåf/f ;+zf]lwt .
152 bf;] |f] ;z+ f]wgåf/f yk .
46
-v_ ei| 6frf/ u/]df .
^!s=153 ljefuLo sf/afxL / ;hfo;DaGwL ljz]if Joj:yf M -!_ o; P]gdf cGoq hg' ;s' } s'/f n]lvPsf]
eP tfklg clVtof/ b?' kofu] cg;' Gwfg cfofu] Pg] , @)$* adf]lhd ;f] cfofu] af6 / kr| lnt
sfgg' adf]lhd ;DalGwt lgsfon] sg' } lghfdtL sdr{ f/LnfO{ ljefuLo sf/afxL ug{ nv] L cfPdf
cfjZos k|lqmof k'¥ofO{ ;f]xLadfl] hd ljefuLo ;hfo ug{'kg]5{ .
-@_ o; P]gdf cGoq h'g;s' } s/' f n]lvPsf] eP tfklg bkmf $! ljk/Lt labf glnO{ cfkmg\ f]
sfof{nodf cg'kl:yt x'g] lghfdtL sdr{ f/LnfO{ uon / tna s§L ug{ ;lsg5] . o;/L uon ePsf]
cjlw ;j] f cjlwdf u0fgf ul/g] 5}g .
-#_ o; P]gdf cGoq h'g;'s} s'/f nl] vPsf] eP tfklg labf :jLs[t gu/fO{ nuftf/ gAa] lbgeGbf
a9L cjlw cg'kl:yt x'g] sdr{ f/LnfO{ uon s§L u/L xflh/ u/fpg ;lsg] 5g} . xflh/ u/fPdf To;/L
xflh/ u/fpg] kbflwsf/LnfO{ bkmf ^) adf]lhd ljefuLo sf/afxL x'g]5 / To;/L xflh/ u/fPsf]
sd{rf/Ln] vfPsf] tna, eQf;dt] To;/L xflh/ u/fpg] kbflwsf/Laf6 ;/sf/L af sL;/x c;n' pk/
ul/g]5 .
^@=154 ljefuLo ;hfo lbg] clwsf/L M -!_ lghfdtL sd{rf/LnfO{ bkmf %( sf] v08 -v_ adf]lhd ;hfosf]
cfbz] lbg] clwsf/ bx] foadf]lhdsf clwsf/LnfO{ xg' 5] M
-s_ /fhkqf+lst k|yd >0] fL / ;fe] Gbf dflysf] kbdf sfo{/t lghfdtL sdr{ f/LnfO{ gk] fn ;/sf/,
-v_ /fhkqfl+ st låtLo / tt[ Lo >0] fLsf lghfdtL sd{rf/LnfO{ lgh sfo{/t lgsfosf] ljlzi6
>]0fLsf] clwsf/L,
-u_ /fhkq cgl+ st lghfdtL sdr{ f/Lx¿nfO{ lgh sfo/{ t sfof{nosf] ljefuLo k|dv' jf
/fhkqf+lst sfof{no k|dv' .
-@_ bkmf %( sf] v08 -s_ adfl] hd ;hfosf] cfb]z lbg] clwsf/L tf]lsPadfl] hd xg' ]5 .
^#=155 ljefuLo ;hfo lbg] clwsf/ ;'Dkg ;Sg] M gk] fn ;/sf/n] gk] fn /fhkqdf ;r" gf k|sfzg u/L bkmf
^@ adfl] hd ;hfosf] cfbz] lbg] s'g} clwsf/Lsf] clwsf/nfO{ ;f]xL ;"rgfdf tf]lsPsf] clwsf/Ln]
tfl] sPsf] cjlw;Ddsf] nflu k|ofu] ug{ kfpg] u/L ;'Dkg ;Sg5] .
^$= lgnDag ug{]M -!_ sg' } lghfdtL sd{rf/Lsf] ;DaGwdf bkmf ^! df n]lvPsf] sg' } cleof]usf] hf“ra'em
ugk{' /d] f hf“rae' m ;dfKt gxG' h]n;Dd pQm sd{rf/LnfO{ ;hfosf] cfb]z lbg kfpg] clwsf/Ln] lgnDag
ug{ ;Sg]5 .
t/ bx] fosf] cj:yf geO{ ;fwf/0ftof lgnDag ul/g] 5g} M–
153 bf;] |f] ;+zfw] gåf/f yk .
154 bf;] f| ] ;z+ fw] gåf/f ;+zfl] wt .
155 bf;] |f] ;z+ fw] gåf/f ;+zfl] wt .
47
-s_ lgnDag gu/L cf]xbfsf] sfd ug{ lbb+ f em¶' f ;at" k|df0f ;+sng ug{ ;Sg] jf cfkm\gf] lj?4sf]
;at" k|df0f ufoa ug{ ;Sg] ;Defjgf bl] vPdf jf
-v_ lgnDag gu/L cf]xbfsf] sfd ug{ lbb+ f ;/sf/L xflg gf]S;fgL xg' ] ;Defjgf b]lvPdf .
-@_ lghfdtL sdr{ f/LnfO{ ;j] faf6 x6fpg] jf a/vf:t ug]{ cleofu] sf] ;"rgf lbg'sf] ;fy}
lghnfO{ ;hfosf] cfb]z lbg kfpg] clwsf/Ln] lgnDag;dt] ug{ ;Sg]5 .
-#_ pkbkmf -!_ adf]lhd sg' } lghfdtL sdr{ f/LnfO{ lgnDag ubf{ ;fwf/0ftM b'O{ dlxgfeGbf a9L
ug'{ x' bg} . ;f] cjlwleq} sd{rf/Lpk/sf] sf/afxL lsgf/f nufpg'kg]{ 5 . s'g} c;fwf/0f cj:yf k/L
pQm cjlwleq sf/afxL lsgf/f nufpg g;lsg] eO{ lgnDagsf] cjlw a9fpgk' /]df clVtof/jfnfsf] k"j{
:jLs[lt lnO{ Ps dlxgf;Dd lgnDagsf] cjlw a9fpg ;lsg]5 .
-$_ g}lts ktg bl] vg] kmfh} bf/L cleofu] df lu/kmt\ f/ eO{ y'lgPsf] lghfdtL sdr{ f/L To;/L
yl' gPsf] cjlwe/ :jtM lgnDag ePsf] dflgg5] .
^%= lgnDagsf] ;dflKtM sg' } lghfdtL sd{rf/L cfkmg\ f] kbdf k'gM :yflkt ePdf 156jf bkmf ^$ sf]
pkbkmf -#_ adfl] hdsf] cjlw k/" f ePdf jf ;]jfaf6 x6fOPdf jf a/vf:t ul/Pdf lghsf] lgnDag
;dfKt x'g]5 .
^^= ;kmfO k]z ug{] df}sf lbg'kg]{M -!_ ljefuLo ;hfo lbg kfpg] clwsf/Ln] s'g} lghfdtL sd{rf/LnfO{
;hfo lbg] cfbz] lbg'eGbf cl3 sf/afxL ug{ nfluPsf] sf/0fsf] pNn]v u/L ;f] sd{rf/LnfO{ plrt Dofb
lbO{ cfkmg\ f] ;kmfO kz] ug]{ dfs} f lbg'kg]{ 5 . o;/L dfs} f lb+bf lghdfly nufOPsf] cf/f]k :ki6 ¿kn]
lsl6Psf] / kT| os] cf/f]k sg' –sg' s'/f / sf/0fdf cfwfl/t 5 ;f] ;d]t vn' fpg'kg]{ 5 . To:tf]df
;DalGwt sd{rf/Ln] klg Dofbleq cfkmg\ f] ;kmfO kz] ugk'{ g{] 5 / o;/L kz] x'g cfPsf] ;kmfOnfO{
;DalGwt clwsf/Ln] uDeL/tfkj" {s dgg ug'{kg]{ 5 .
-@_ ljefuLo ;hfosf] cfb]z lbg kfpg] clwsf/Ln] cfjZos 7fgd] f :jo+ jf sg' } cGo
clwst[ åf/f hf rae' m u/fpg ;Sg5] . hf ra'em ug]{ clws[tn] tf]lsPsf] sfo{ljlwsf] kfng ugk'{ g]{
5.
^&= ljzi] f ;hfosf] cfbz] lbg'eGbf klxn] ;hfo k:| tfj ug'k{ g]{M ljz]if ;hfosf] cfb]z lbge' Gbf klxn]
ljefuLo ;hfosf] cfbz] lbg kfpg] clwsf/Ln] bkmf ^^ adfl] hd ;kmfO k]z ug{ lbOPsf] Dofbleq
;kmfO kz] gu/]df jf k]z x'g cfPsf] ;kmfO ;Gtfi] fhgs gePdf To:tf] lghfdtL sdr{ f/LnfO{ lbg
nfluPsf] k:| tfljt ;hfo lsg glbg' egL To; ;DaGwdf plrt Dofb lbO{ :ki6Ls/0f dfUg'kg{] 5 .
^*= nf]s;]jf cfofu] sf] k/fdz{ lngk' g{]M ljefuLo ;hfosf] sf/afxLsf] l;nl;nfdf ;DalGwt lghfdtL
sd{rf/Ln] bkmf ^^ adf]lhd lbPsf] ;kmfO jf bkmf ^& adfl] hd lbPsf] :ki6Ls/0f ;Gtfi] fhgs geO{
To:tf] sd{rf/LnfO{ ;hfo ug'{kg]{ b]lvPdf ljefuLo ;hfosf] cfb]z lbg kfpg] clwsf/Ln] ;f]
sd{rf/LnfO{ lbg nfluPsf] ;hfo k:| tfj u/L nf]s;j] f cfofu] sf] k/fdz{ lngk' g{] 5 .
156 klxnf] ;z+ fw] gåf/f yk .
48
^(= kz| f;sLo cbfntsf] u7g / sfd, st{JoM -!_ ljefuLo ;hfosf] cfb]z lbg kfpg] clwsf/Ln]
=========157 lbPsf] ljefuLo ;hfosf] cfbz] pk/ k'g/fj]bg ;G' g kg' /fj]bg cbfntsf GofofwLz eO/xs] f]
jf eO;s]sf] jf x'g] ofU] otf ku' s] f] JolQmsf] cWoIftfdf tfl] sPadf]lhd kz| f;sLo cbfnt u7g xg' ]5 .
158-!s_ pkbkmf -!_ df h'g;'s} s/' f nl] vPsf] eP tfklg of] bkmf kf| /De xbF' fsf avt bkmf %( sf]
v08 -s_ adf]lhdsf] ;hfosf] cfb]zpk/sf] kg' /fjb] g sg' } clwsf/L;dIf btf{ eO{ km5\of}{6 x'g
afFsL /x]sf]df To:tf] kg' /fjb] g hg' clwsf/L;dIf btf{ ePsf] 5, ;fx] L clwsf/Laf6 clGtd lsgf/f
nufpgk' g5{] .
-@_ k|zf;sLo cbfntn] u/]sf] lg0f{o clGtd xg' ]5 .
-#_ sg' } lghfdtL sdr{ f/Lsf] ;DaGwdf o; bkmfadf]lhd k'g/fjb] gsf] clGtd lsgf/f nfuk] l5
To;sf] kl/0ffd:j¿k lghsf] ;]jf kg' M :yflkt x'g] ePdf ;f] lg0f{osf] ;r" gf kfPsf] ldltn] tLg
dlxgfleq lgh pkl:yt x'g gcfPdf lghsf] gfs] /L yfldlbg s/ nfUg] 5}g .
-$_ kz| f;sLo cbfntsf] cGo sfd, st{Jo / ;f] cbfntn] cfkmg\ f] clwsf/If]q k|of]u ubf{ jf
cfkm\gf] cGo sfd sf/afxL ubf{ ckgfpg] sfol{ jlw tfl] sPadfl] hd xg' 5] .
-%_ k'g/fj]bsn] rfx]df cfkm} jf jfl/;åf/f tfl/vdf a:g / sfg"g Joj;foLåf/f ax; k/} jL
u/fpg ;Sg5] .
&)= lg0f{odf c;/ gkg{]M sg' } lghfdtL sd{rf/Lsf] ;DaGwdf of] Pg] jf o; Pg] cGtut{ ag]sf
lgodx¿adf]lhd clVtof/ k|fKt clwsf/Ln] u/]sf] sf/afxLdf tflTjs c;/ gkg{] ;fgf] ltgf] ql' 6af6
lg0f{odf c;/ kg]{ 5g} .
kl/R5]b– !)
ljljw
&!= lghfdtL sdr{ f/Ln] kfpg] labfM lghfdtL sdr{ f/Lx¿n] b]xfosf labfx¿ tfl] sPadfl] hd kfpg] 5gM\ –
-s_ e}k/L cfpg] / kj{ labf,
-v_ 3/ labf,
-u_ la/fdL labf
-3_ k;| "lt labf,
159-3!_ k;| l" t :ofxf/ labf
-ª_ lsl/of labf,
157 bf;] |f] ;z+ f]wgåf/f lemlsPsf] .
158 bf;] f| ] ;+zf]wgåf/f yk .
159 bf;] |f] ;+zfw] gåf/f yk .
49
-r_ cWoog labf,
-5_ c;fwf/0f labf
&!s=160 a]tnaL labf M -!_ sg' } lghfdtL sd{rf/Lsf] klt jf kTgL ljbz] l:yt gk] fnL /fhbt" fjf; jf sg' }
lgofu] df vl6O{ uPdf To:tf] lghfdtL sd{rf/Ln] tfl] sPadfl] hd at] naL labf kfpg5] .
-@_ pkbkmf -!_ adf]lhdsf] labfsf] cjlw lghsf] ;j] f cjlwdf u0fgf ul/g] 5g} .
&@= clwsf/ kT| ofofh] gM -!_161 gk] fn ;/sf/n] o; P]gadf]lhd cfkm"nfO{ kf| Kt clwsf/x¿ g]kfn /fhkqdf
;r" gf k|sfzg u/L ;fx] L ;r" gfdf tf]lsPsf] lghfdtL sdr{ f/L jf clwsf/Ln] k|ofu] ug{ kfpg] u/L
k|Tofofh] g ug{ ;Sg5] .
t/ P]gadfl] hd k|fKt clwsf/x¿ o; Pg] afx]s cGo P]gaf6 k|Tofof]hg ug{ ;lsg] 5}g .
-@_ o; Pg] adf]lhd s'g} clwsf/LnfO{ kf| Kt clwsf/ cfkmg\ f] ;fdfGo /v] bv] df /xL ko| fu] ug{] u/L lghn]
cfkmd" l' gsf lghfdtL sd{rf/LnfO{ k|Tofof]hg ug{ ;Sg]5 .
162&@s= Joj:yfkg k/LIf0fM nfs] ;j] f cfofu] sf] sfo{If]qleqsf ljifox¿ afx]s ;fdfGo kz| f;g dGqfnon]
g]kfn ;/sf/sf ljleGg lgsfox¿df sfo{/t lghfdtL sdr{ f/Ln] k|rlnt sfgg" tyf cGo k|zf;sLo
lgod / sfo{ljlwx¿ kfng u/] gu/s] f] ;DaGwdf ;'kl/jI] f0f, cgu' dg / dN" of+sg u/L lgb{]zg lbg /
To;/L ;'kl/jI] f0f ubf{ s'g} lghfdtL sd{rf/Lpk/ ljefuLo sf/afxL ug'k{ g]{ bl] vPdf ;f] ;d]t l;kmfl/;
ug{ ;Sg]5 / ;f]sf] jflifs{ k|ltj]bg gk] fn ;/sf/;dIf k]z ug5]{ .
163&#= lghfdtL ;j] fdf k'gM sfod ePdf tna / eQf kfpg]M -!_ s'g} lghfdtL sdr{ f/LnfO{ lghfdtL
;j] faf6 cjsfz lbg,] x6fpg] jf avf{:t ug]{ u/L ePsf] cfb]z cbfntaf6 /2 eO{ lgh lghfdtL ;]jfdf
kg' M sfod ePdf To:tf] sd{rf/Ln] lghfdtL ;]jfaf6 cjsfz lbOPsf], x6fOPsf] jf avf{:t ul/Psf]
ldltb]lv lghfdtL ;j] fdf k'gM sfod ePsf] ldlt;Ddsf] tna, eQf rf8kj{ vr{164 / tna j[l4
kfpg] eP ;f] ;dt] kfpg5] .
-@_ ;Djt\ @)%) ;fn h7] $ ut] cl3 lghfdtL ;]jfaf6 cjsfz lbOPsf,] x6fOPsf] jf avf:{ t
ul/Psf] lghfdtL sdr{ f/Ln] ;f] ldlt kZrft\ ePsf] cbfntsf] cfb]zåf/f lghfdtL ;]jfdf kg' M
sfod ePdf To:tf] sd{rf/Ln] klg pkbkmf -!_ adf]lhd tna, eQf rf8kj{ vr{165 / tna jl[ 4
kfpg]5 .
160 bf;] |f] ;z+ f]wgåf/f yk .
161 bf];f| ] ;z+ fw] gåf/f ;z+ f]lwt .
162 klxnf] ;+zfw] gåf/f yk .
163 bf;] |f] ;+zf]wgåf/f ;+zf]lwt .
164 bf];|f] ;+zfw] gåf/f yk .
165 bf;] f| ] ;+zfw] gåf/f yk .
50