https://shorturl.gg/3LSiz
MATERI: Aksara Jawa
ELEMEN: Menulis
CP: Peserta didik mampu menulis teks
paragraf aksara Jawa sesuai kaidah
penulisan aksara Jawa
TUJUAN:
Melalui kegiatan pembelajaran dengan pendekatan saintifik, model pembelajaran Problem
Based Learning, metode ceramah, tanya jawab, diskusi, dan penugasan peserta didik dapat:
1) Menganalisis penggunaan sandhangan dan pasangan dalam paragraf beraksara Jawa
dengan penuh tanggung jawab (C4)
2) Mengaliaksarakan satu paragraf cerita Kidang Kencana berhuruf latin ke huruf Jawa
dengan penuh tanggung jawab (P4)
1|Bahan Ajar Aksara Jawa Kelas VII Semester Genap
Kegiatan Literasi
Tahap 1 Stimulus
Peserta didik menyimak tayangan video youtube tentang aksara Jawa,
sandhangan, dan pasangan
https://youtu.be/4seumTRBMT4
&
Peserta didik mengamati materi aksara Jawa pada tayangan powerpoint yang
disajikan guru
2|Bahan Ajar Aksara Jawa Kelas VII Semester Genap
https://kumparan.com/ferryal-abadi/cerpen- https://id.quora.com/Mengapa-kabupaten-
sepintas-di-yogya-1tXyUvNyVlc klaten-masuk-karesidenan-Surakarta-solo-
bukan-Jogjakarta
https://jogja.tribunnews.com/2017/10/04/video- https://kel-pucangsawit.surakarta.go.id/
peresmian-nama-baru-jalan-arteri-jogjakarta
http://www.mediarakyat.co.id/2017/12/jembata https://futagotrotoar.co.id/proyek/tiang-
n-layang-jombor-sestimewa-kotanya.html papan-nama-jalan-di-yogyakarta/
3|Bahan Ajar Aksara Jawa Kelas VII Semester Genap
Tahap 2 (Orientasi Peserta Didik Terhadap Masalah)
MATERI FAKTUAL: Sumangga peserta didik nyemak wujudipun
aksara Jawa, sandhangan, saha pasangan. Peserta didik ugi
saged ningali video ingkang dipunsamaptakaken!
Aksara Nglegena saha pasangan
a Hn Nc Cr R k
K
HA NA CA RA
KA
f Ft Ts S w l L
W
DA TA SA WA LA
p Pd Dj Jy Yv V
PA DHA JA YA NYA
m Mg Gb Bq Qz Z
MA GA BA THA NGA
Pethilan Paragraf Cariyos Kidang Kencana
Ing sawijining dina Rama, Shinta, lan Lesmana ana ing wana lagi bubar nglampahi paukuman
suwene limolas taun. Lesmana menika rayinipun Rama. Nalika wong telu kuwi ngaso ana wana,
banjur dumadakan ana kidang elok banget. Sungune dawa tur rupa wulune kuwi rada
4|Bahan Ajar Aksara Jawa Kelas VII Semester Genap
emas.Kidang kuwi playon ana sangarepe wong telu kuwi.Shinta kepincut atine, karepe pengin
nduweni kidang kuwi kanggo dheweke. Amarga tresnane Rama sing banget gedhene, dheweke
ora bisa nolak panjalukke Shinta. Ananging sadurunge Rama lunga arep nyekel kidang kuwi,
dheweke aweh pesen marang Lesmana.Pesene Rama marang Lesmana supaya tansah njaga lan
ngancani Dewi Shinta ana ing wana, aja nganti pisan-pisan Lesmana ninggalake Dewi Shinta
dhewean ana ing wana.Banjur Rama mangkat golek kidang kencana kuwi kanggo Shinta. Kidang
kuwi mlayu nganti tekan jeroning alas. Sansaya jero sansaya peteng, amarga cahyaning surya ora
bisa nembus tengah wana kuwi. Amarga pegel atine, sanalika Rama langsung ngunus lan
ngeculake panahe. Banjur pas kena awakke kidang kencana kuwi. Kidang kencana ambruk ana
lemah, ananging dumadakan ilang barengan karo swara raseksa Kala Marica
Peserta didik saged ningali
video babagan aksara Jawa
wonten ing link menika:
https://youtu.be/4seumTRBMT4
5|Bahan Ajar Aksara Jawa Kelas VII Semester Genap
Tahap 3 mengorganisasikan peserta
didik
MATERI KONSEPTUAL: peserta didik sumangga mawi
dhiskusi klompok dipunsinauni materi menika!
PETA KONSEP
6|Bahan Ajar Aksara Jawa Kelas VII Semester Genap
Ingkang dipunsinaoni parasiswa inggih menika cara ngecakaken sandhangan saha
pasangan, nyerat tembung-tembung mawi aksara Jawa, nyerat ukara mawi aksara Jawa,
saha nyerat paragraph cariyos Ramayana lakon kidang kencana mawi aksara Jawa.
Sandhangan aksara Jawa
A. Sandhangan Swara
B. Sandhangan Panyigeg wanda
7|Bahan Ajar Aksara Jawa Kelas VII Semester Genap
C. Sandhangan Wyanjana
Parasiswa saged ningali video
ngecakaken sandhangan saha
pasangan wonten link
menika:
https://www.youtube.com/w
atch?v=xhhwTSkiMdY
8|Bahan Ajar Aksara Jawa Kelas VII Semester Genap
Tahap 4 (Membimbing penyelidikan
individu dan kelompok)
MATERI PROSEDURAL: peserta didik sasampunipun sinau bab
sandhangan saha pasangan, kanthi cara dhiskusi klompok garap
gladhi kangge nyerat tembung, ukara, lajeng paragraf aksara
Jawa!
Anggenipun alih aksara latin dados aksara Jawa parasiswa asring ngraos angel babagan
tembung-tembung tartamtu gayut kaliyan ngecakaken sandhangan saha pasangan.
Kangge gampilaken siswa anggenipun nyerat paragraph, dene menika urut-urutaning
pasinaon ing pepanggihan menika:
1. Peserta didik milih 10 tembung ingkang dipunanggep angel wonten ing paragraph
cariyos Ramayana lakon Kidang Kencana: peserta didik dipungladhi nyerat saking
tataran tembung rumiyin, ingkang kathah ngecakaken sandhangan saha pasangan.
2. Peserta didik milih 5 ukara wonten ing paragraph cariyos Ramayana lakon Kidang
Kencana: peserta didik dipungladhi nyerat ukara supados saged anggenipun
nyambungaken tembung dados ukara ing aksara Jawa
3. Nyerat paragraph cariyos Ramayana lakon Kidang Kencana: peserta didik saged
nyerat paragraph kanthi sae mawi aksara Jawa.
9|Bahan Ajar Aksara Jawa Kelas VII Semester Genap
Tahap 5 (Mengembangkan dan
menyajikan hasil karya)
MATERI METAKOGNITIF: Peserta didik sumangga nggarap
gladhen kanthi cara ngecakaken urut-urutaning nyerat
paragraf ingkang sampun kapacak!
1. Milih 10 tembung ingkang dipunanggep angel:
No Tembung latin Seratan aksara Jawa
1 Shinta sHinT
2 Nglampahi zLmPai
3 Paukuman paukumn\
4 Playon pL[yon\
5 Nduweni nF|[wni
6 Dheweke [d[w[kK
7 Playon pL[yon\
8 Ninggalake ni=gl[k
9 Cahyaning chyni=
10 Ambruk amB)k\
2. Milih 5 ukara dipunserat ngangge aksara Jawa:
No Ukara latin Seratan aksara Jawa
1 Lesmana menika ?lesMnmenikryinipunrm.
rayinipun Rama
2 Sungune dawa tur ?suzu[nfwtu/rupwulu[nkuwirfaems\.
rupa wulune kuwi
rada emas
10 | B a h a n A j a r A k s a r a J a w a K e l a s V I I S e m e s t e r G e n a p
3 Banjur Rama ?bnJ|/rmm=k[tGo[lkKif=kevCnkuwik=[gosinT.
mangkat golek
kidang kencana
kuwi kanggo Shinta.
4 Kidang kuwi mlayu ?kif=kuwimLyuznTiteknJe[ro[nals\.
nganti tekan
jeroning alas
5 Kidang kencana ?kif=kevCnamB)kanlemh.
ambruk ana lemah
3. Nyerat ukara cariyos Ramayana lakon Kidang Kencana
?ai=swijini=finrm,sHinT,lnLesmnanai=wnlgibub/zLmPaipaukumnS
u[w[nli[molsTaun.lesmnmenikryinipunRm.nlik[w=otelukuwiz[soa
nai=wn,bvJ|/fumfknHnkif=[a[lokBzet.………
Tahap 6 (Menganalisa dan mengevaluasi
proses pemecahan masalah)
DUDUTAN SAHA RELEVANSI
1. Dudutan
Dudutan saking gladhen menika, aksara Jawa salah satunggaling warisan budaya
Jawi ingkang kedah dipunuri-uri supaya boten ical katutup kemajengan jaman.
Panyeratan aksara Jawa ingkang leres jumbuh kaliyan kaidah panyeratan ingkang
sampun dipunsamektakaken dening ahli.
11 | B a h a n A j a r A k s a r a J a w a K e l a s V I I S e m e s t e r G e n a p
2. Relevansi
Saking pasinaon nyerat aksara Jawa saged dipundhut gegayutan kaliyan
pagesangan jaman samenika inggih menika:
a. Nguri-uri kabudayan Jawi kanthi cara ngrembakakaken aksara Jawa wonten ing
sekolah.
b. Aksara Jawa saged dados salah satunggaling sarana kangge ngecakaken
estetika budaya Jawa, kados ta: kangge nyerat nama mergi wonten ing kutha
pariwisata, kangge nyerat nama instansi pamarentah wonten ing kutha-kutha
ing tlatah Jawa Tengah saha DIY.
c. Dados salah satunggaling cara narik kawigatosan tiyang manca ingkang remen
budaya Indonesia mliginipun Jawa.
Daftar Pustaka
1. Sutardjo, Imam. 2010. Kawruh Basa saha Kasusastran Jawi. Surakarta: Jurusan Sastra Daerah
Fakultas Sastra dan Seni Rupa Universitas Sebelas Maret Surakarta.
2. Mulyono, Slamet dan Rulita Damameita Putri. 2015. Piwulang Basa Ndhidhik Karakter Luhur
Kanggo SMP/MTs Kelas IX. Surakarta: Mediatama.
3. Yatmana, Sudi dan Wasana. 2015. Padha Bisa Basa Jawa Kelas IX SMP/MTs. Jakarta:
Yudhistira.
4. Sulistyani. 2020). Upaya Meningkatkan Keterampilan Menulis Huruf Jawa Melalui Diskusi
Kelompok Berbantu Kartu Huruf Pada Peserta Didik Kelas Vi Sd 1 Prambatan Kidul Kudus.
https://jurnal.umk.ac.id/index.php/RE/article/download/4695/2127
12 | B a h a n A j a r A k s a r a J a w a K e l a s V I I S e m e s t e r G e n a p
5. Yani, Asri. 2012. Penggunaan Media Kartu Huruf Dalam Pembelajaran Aksara Jawa Di
Sekolah Dasar. https://jurnal.fkip.uns.ac.id/index.php/pgsdkebumen/article/view/266
6. Ariani, Desti. 2020. Pengembangan Media Karsawa (Kartu Aksara Jawa) Untuk Pembelajaran
Menulis Aksara Jawa Di Kelas Iii Sekolah Dasar.
https://ejournal.unesa.ac.id/index.php/jurnal-penelitian-pgsd/article/view/33614
7. Video Stimulus mawi link: https://youtu.be/xvM4xIowOeY
8. Video materi unggah-ungguh mawi link: https://youtu.be/4seumTRBMT4
9. Bahan ajar mawi link: https://online.flippingbook.com/view/21839362/
10. e-LKPD link: https://anyflip.com/okqfy/ebfz/LKPD: http://gg.gg/12bpb9
13 | B a h a n A j a r A k s a r a J a w a K e l a s V I I S e m e s t e r G e n a p