23.(ok)ดวงดาวกับชีวิต

ยนิ ดตี ้อนรับ
สู่การเรียนการสอน

E bOOK

สำนักงาน กศน.จงั หวดั ตราด

ดวงดาวกบั ชีวิต

กลุ่มดาวจกั รราศี

กลุ่มดาวจกั รราศี หมายถึง กลุ่่มดาวฤกษ่จาํ นวน 12 กลุ่่ม ที่อยูห่ ่างไกล
จากดวงอาทิตย่ ออกไป ซ่ึงเมื่อมองจากโลกจะเห็นกลุ่มดาวเหล่าน้ีอยู่ ่ตามแนวทาง
เดินของดวงอาทิตย่ ที่เรียกวา่ เส้นสุริยะวิถี ซ่ึงกลุ่มดาวดงั กล่าวไม่ไดอ้ ยบู่ นแนว
สุริยวิถีพอดี แต่จะอยู่ในช่วงแถบกวา้ งประมาณ 18 องศา ผ่านแนวสุริยวิถี โดยมี 12
กลุ่มดาว แต่ละกลุ่มดาวห่างกนั ประมาณ 30 องศา ดวงอาทิตย่จะปรากฏเปลี่ยน
ตาํ แหน่่งไปตามกลุ่มดาวฤกษ่ 12 กลุ่ม และเปล่ียนตาํ แหน่ง ครบรอบในเวลา 1 ปี
โดยเฉล่ียดวงอาทิตย่จะใช้เวลาประมาณ 1 เดือนต่อ 1กลุ่มดาว โดยจะเป่็น
ช่่วงเวลาท่ีดวงอาทิตย่อยู่ในราศีท่ีมีชื่อสัมพนั ธ่กบั ชื่อเดือน เช่น ดวงอาทิตย่
1 เคล่ือนท่ีปรากฏผ่าน กลุ่มดาวคนคู่ ่่ ในช่วงปลายเดือนมิถุนายน ซ่ึงเป่น็ ช่วงเวลา
ที่ ด ว ง อ า ทิ ต ย ่ อ ยู่ ใ น ร า ศี มิ ถุ น ต่ อ จ า ก น้ั น
จะเคล่ือนท่ีปรากฏผ่านกลุ่มดาวปูในปลายเดือนกรกฎาคมซ่ึงเป่น็ ช่วงเวลาที่่ดวง
อาทิตย่อยใู่ น ราศีกรกฎ เป่น็ ตน้

1. กลุม่ ดาวแกะ Aries เป่น็ กลุ่่มดาวในราศีเมษ
เป่น็ กลุ่่มดาวทางซีกฟาดา้ นเหนือ ดวงอาทิตย่
จะเคลื่อนมาในกลุม่ ดาวน้ีช่วง 19 เมษายน ถึง 14
พฤษภาคม

2. กลุ่ ่่มดาวววั Taurus เป่น็ กลุ่มดาวในราศี
พฤษภเป่น็ กลุ่มดาวทางฟ่้าดา้ นเหนือ ดวง
อาทิตย่จะเคลื่อนมาในกลมุ่ ดาวน้ีช่วง วนั ท่ี 14
พฤษภาคม ถึง 21 มิถุนายนมีดาวฤกษ่สีสม้ แดง
สว่่างที่สุดอยู่ ่หน่ึงดวงเป่น็ ตาขวาของววั ช่ือ
ว่่า ดาวอลั ดิบะแรน (ALDEBARAN) หรือ ดาว
โรหิณี

สำนกั งาน กศน.จงั หวัดตราด

3. กลุ่มดาวคนคู่่ Gemini เป่น็ กล่มดาวในราศีเมถุนอยู่
ทางดา้ นตะวนั ออกเฉียงเหนือ ของ กลุม่ ดาวนายพราน
(Orion) ดวงอาทิตย่จะเคลื่อนมาในกลุ่มดาวน้ีช่วง
วนั ที่ 22 มิถุนายน ถึง 21 กรกฏาคม เขา้ เดือนมิถุนายน
มีดาวฤกษ่สุกสวา่ งท่ีสงั เกตง่าย และอยใู่ กลก้ นั 2 ดวง
คือ ดาวคาสเตอร่(Caster) และ ดาวพอลลกั ซ่ (Pollux)

4. กลม่ ดาวปู Cancer เป่น็ กลุ่มดาวในราศีกรกฏถดั มาจาก
กลุ่มดาวคนคทู่ างทิศตะวนั ออก ดวงอาทิตย่จะเคลื่อนมา
ในกลุ่ ่มดาวน้ีช่วง วนั ที่ 21กรกฏาคม ถึง 11 สิงหาคมเขา้
เดือนกรกฏาคม

2

5. กลุ่มดาวสิงโต Leo เป่น็ กลุ่มดาวในราศีสิงห่
ประกอบ ดว้ ยดาวฤกษ่อยา่ งนอ้ ย 9 ดวง ดวงอาทิตย่จะ
เคล่ือนท่ีผ่่านกลุม่ ดาวราศีสิงห่ระหวา่ งวนั ที่ 11
สิงหาคม ถึง 17 กนั ยายนมีดาวฤกษ่ ที่สวา่ งคือ ดาวเรกิว
ลุส (REGULUS) หรือ ดาวหวั ใจสิงห่

6. กลุม่ ดาวหญิงสาว Virgo เป่น็ กลุ่มดาวในราศีกนั ย่
เป่น็ กลุ่มดาวทางซีกฟ้าดา้ นใตด้ วง อาทิตย่จะเคลื่อนท่ี
ผา่ นระหวา่ งวนั ที่ 17 กนั ยายน ถึง วนั ที่ 1 พฤศจิกายนดาว
ฤกษ่ที่สวา่ งที่สุด คือ ดาวสไปกา้ (SPICA) เขา้ เดือน
กนั ยายนเมื่อดวงอาทิตย่ตกจะเห็นกลุม่ ดาวน้ีอยทู่ างทิศ
ตะวนั ตก พอดี

สำนักงาน กศน.จงั หวัดตราด

7. กลุ่มดาวคนั ชง่ั Libra เป่น็ กลุ่มดาวในราศีตุลย่
ดวงอาทิตย่ปรากฏโคจรเข่้ามาอยใู่ นกลุ่ม ดาวราศี
ตุลย่
ในวนั ที่ 23 กนั ยายน ซ่ึงในวนั น้ีกลางวนั กบั กลางคืน
เท่ากนั พอดี และดวงอาทิตย่ข้ึนที่ จุดทิศตะวนั ออก
ตกที่จุดทิศตะวนั ตก โคจรผา่ นกลางทอ้ งฟ้าพอดี

8. กลุม่ ดาวแมงปอง Scorpio เป่น็ กลุม่ ดาวในราศีพจิ ิก
เป่น็ กลุม่ ดาวทางซีกฟ้าดา้ นใต่้ ซ่ึงดวงอาทิตย่จะ
โคจรผา่ นระหวา่ งวนั ที่ 23 ถึง 30 พฤศจิกายนดาวฤกษ่ท่ี
3 เห็นไดช้ ดั เจนท่ีสุดเป่น็ ดาวฤกษ่สีแดง ชื่อ แอนทาเรส
(ANTARES) หรือดาวปาริชาต

9. กลุ่มดาวคนยงิ Sagittarius เป่น็ กลุม่ ดาวในราศีธนู
ดวงอาทิตย่จะเคลื่อนมาในกลุ่มดาวน้ีช่วงวนั ที่
19 ธนั วาคม ถึง 21 มกราคม กลุม่ ดาวคนยงิ ธนูเป่น็
กลุ่มดาวท่ีอยใู่ จกลางทางชา้ งเผอื ก

สำนักงาน กศน.จังหวดั ตราด

10. กลุ่มดาวแพะทะเล Capricornus เป่น็
กลุม่ ดาวในราศีมงั กรกลุ่มดาวน้ีส่วนใหญอ่ ยเู่ ลย
ไปทาง ทิศใตข้ องเส้นสุริยะวิถี ดวงอาทิตย่
จะเคลื่อนมาในกลุม่ ดาวน้ีช่วง วนั ท่ี 22 มกราคม
ถึง 21 กมุ ภาพนั ธ่

11. กลุ่มดาวคนแบกหมอ้ น้าํ Aqurius เป่น็ กลุม่
ดาวในราศีกมุ ภ่เป่น็ กลุม่ ดาวท่ีอยทู่ างซีก ฟ้า
ดา้ นใต้ ดวงอาทิตย่จะเคล่ือนมาในกลุ่มดาวน้ีช่วง
4 วนั ท่ี
16 กมุ ภาพนั ธ่ ถึง 13 มีนาคม

12. กลุ่มดาวปลาคู่่ Pisces เป่น็ กลุ่มดาวในราศี
มีนดวงอาทิตย่เร่ิมโคจรปรากฏเขา้ มาอยใู่ น บริเวณ
กลุม่ ดาวซ่ึงเป่น็ หวั ปลาคู่่น้ี แลว้ คอ่ ย ๆ ปรากฏ
เคล่ือนไปทางทิศตะวนั ออก ในวนั ที่ 21 มีนาคม
เป่น็ วนั เร่ิมตน้ ฤดูใบไมผ้ ลิต เป่น็ วนั ที่กลางวนั
และกลางคืนเท่ากนั

สำนกั งาน กศน.จังหวัดตราด

ดาวเหนือ

ดาวเหนือ (Polaris หรือ Cynosura) เป็นดาวฤกษ่ท่ีสวา่ งท่ีสุด
ในกลุม่ ดาวหมีเลก็ และอยู่ ่ ใกลก้ บั ข้วั ฟ้าเหนือจึงปรากฏเสมือนอยู่
น่ิงกบั ที่บนท่้องฟ้าการที่ดาวเหนืออยู่ ่ในทิศทางที่เกือบจะเป่น็
ทิศทางเดียว
กบั แกนหมุนของโลกดาวฤกษ่ดวงอ่ืนๆจึงดูเหมือนเคลื่อนท่ีวน
เป่น็ วงกลมรอบ ดาวเหนือ

การหาดาวเหนือ

5

1.การหาดาวเหนือดว้ ยทิศและตาํ แหน่งละติจูด
- ถา้ ผสู้ งั เกตที่อยบู่ นเสน้ ศูนย่สูตร จะเห็นดาวเหนืออยบู่ นขอบฟ้าดา้ นทิศเหนือ
พอดี
- ถา้ ผู่ ้สงั เกตที่อยตู่ ่าํ กวา่ เสน้ ศูนย่สูตร หรือซีกโลกใตด้ าวเหนือจะหายลบั จาก
ขอบฟ้า ดา้ นทิศเหนือไป
- ถา้ ผสู้ งั เกตที่อยเู่ หนือเสน้ ศนู ย่สูตร หรือซีกโลกเหนือจะเห็นดาวเหนืออยสู่ ูง
จากขา้ มฟ้า ดา้ นทิศเหนือ มีค่่ามุมเดียวกบั คา่ ละติจูดของผู่่้สงั เกต เช่น ผู้
สงั เกตอยใู่ นประเทศไทยที่ ละติจูด 15 องศาเหนือ(โดยเฉล่ีย) ดาวเหนือจะอยสู่ ูง
จากขอบฟ้าดา้ นทิศเหนือ 15 องศาเช่นกนั

สำนักงาน กศน.จังหวัดตราด

- ใช้ “กลุม่ ดาวนายพราน” (Orion) ในการนาํ ทางไดอ้ ยา่ งคร่าวๆเพราะกลุม่ ดาว
นายพรานจะหนั หวั เขา้ หาดาวเหนือเสมอนอกจากน้นั กลุม่ ดาวนายพรานยงั ต้งั อยู่
บน เส้นศูนย่สูตรฟ้านนั่ หมายความวา่ กลุม่ ดาวนายพรานจะข้ึน-ตกในแนวทิศ
ตะวนั ออกตะวนั ตกเสมอ

2. การหาดาวเหนือโดยใชก้ ลุม่ ดาว
- ดูจาก กลุ่่มดาวหมีใหญ่ (Ursa major) หรือที่คนไทยเราเรียกวา่ กลุม่ ดาว
จระเขก้ ลุม่ ดาวน้ีมีดาวสวา่ งเจด็ ดวงเรียงตวั เป่น็ รูปกระบวยตกั น้าํ ดาวสองดวง
6 แรกของกระบวย ตกั น้าํ จะช้ีไปยงั ดาวเหนือเสมอไม่วา่ ทรงกลมทอ้ งฟ้าจะหมนุ
ไปอยา่ งไรกต็ าม ดาวเหนือจะอยหู่ ่างออกไป 4 เท่าของระยะทางระหวา่ งดาว
สองดวงแรกเสมอ
- ถา้ กลุ่มดาวหมีใหญ่เพงิ่ ตกไป หรือยงั ไม่่ข้ึนมาเรากส็ ามารถมองหาทิศเหนือ
อยา่ ง คราว ๆ ไดโ้ ดยอาศยั “กลุม่ ดาวคา้ งคาว” (Cassiopeia) กลุม่ ดาวคา้ งคาว
ประกอบดว้ ย ดาวสวา่ ง 5 ดวง เรียงเป่น็ รูปตวั “M” หรือ “W” ควา่ํ กลุ่มดาว
คา้ งคาวจะอยใู่ นทิศตรงขา้ มกบั กลุม่ ดาวหมีใหญเ่ สมอ

สำนกั งาน กศน.จังหวดั ตราด

ดาวฤกษ่

คนเรามีความผกู พนั กบั ดวงดาวต่างๆ บนทอ้ งฟ้ามาต้งั แต่สมยั โบราณจนถึงปัจจุบนั
เพราะคนเราใชช้ ีวิตประจาํ วนั เก่ียวขอ้ งกบั ดวงดาว เช่น ประโยชน่ในการหา
ทิศทาง บอกเวลาบอก ฤดูกาล การกาํ หนดวนั นกั ขตั ฤกษ่และสะดวกในการศึกษา
วตั ถุทอ้ งฟ้าที่โคจรแปลกปลอมเขา้ มา เช่น ดาวหาง ดาวเคราะห่นอ้ ย อุกกาบาต

การใชป้ ระโยชนจากกลม่ ดาวฤกษ

7

ดา้ นการดาํ รงชีวิต เช่น เกษตรกร ใชด้ วงดาว ในการบ่งบอกถึงฤดูเพาะปลูกหรือ ๓
แมแ้ ต่การเลือกปลูกพืชที่่เหมาะสม ในอดีตคนไทยใชก้ ารดูดาวเพื่่อทาํ นาย
ปริมาณฝนหรือเหตุการณต่างๆ อีกมากมาย แม้ถึงปัจจุบันก็ยงั มี เกษตรกร
ชาวประมง และ นักเดินป่ า ก็ยงั ใช้การสังเกตดวงดาวในการนําทาง หรือ
ประมาณเวลาในยามค่าํ คืน รวมท่ั ้งตาํ แหน่ง ของตนบนโลก

ดา้ นการศึกษา เช่น ปรากฏการณ สุริยปุ ราคา จนั ทรุปราคา ดาวหางปรากฏ
บนฟ้า ท้งั นี่้เพราะความไมเ่ ขา้ ใจสาเหตกุ ารเกิด ที่่แทจ้ ริงปัจจุบนั เราไม่ตอ้ ง
ตื่นตกใจอีกตอ่ ไป

สำนกั งาน กศน.จังหวดั ตราด

แบบทดสอบ

1. กลุ่มดาวราศีใดไม่ไดม้ ีสญั ลกั ษณเป็นรูปสตั ว

ก. ราศีเมษ ข. ราศีตุลย

ค. ราศีมงั กร ง. ราศีกรกกฎ

2.กลุ่มดาวใดสามารถหาตาแหน่งดาวเหนือ

ก. กลุม่ ดาวสิ่งโต ข. กลุม่ ดาวแมงป่ อง

ค. กลุ่มดาวนายพราน ง. กลุ่มดาวสุนขั ใหญ่

3.การใช้ประโยชน์ในการบ่งบอกถึงฤดูเพาะปลกู เป็ นการใช้ดาวฤกษ์ด้านใด

ก. ดา้ นดาํ รงชีวิต ข. ดา้ นการศึกษา

ค. ดา้ นไอที ง. ถูกท้งั ทุกขอ้

8

สำนกั งาน กศน.จังหวดั ตราด

เฉลย

1. กลุม่ ดาวราศีใดไม่ไดม้ ีสญั ลกั ษณเป็นรูปสตั ว
ขอ้ ก. X(ผดิ ) หากผเู้ รียนตอบขอ้ น้ี แสดงวา่ ผเู้ รียนมียงั ไม่ความเขา้ ใจในกลุม่ ดาวราศี
ขอ้ ข. /(ถูกตอ้ ง) หากผเู้ รียนตอบขอ้ น้ี แสดงวา่ ผเู้ รียนมีความเขา้ ใจในกลุ่มดาวราศี
ค. X(ผดิ ) หากผเู้ รียนตอบขอ้ น้ี แสดงวา่ ผเู้ รียนมียงั ไม่ความเขา้ ใจในกลมุ่ ดาวราศี
ง. X(ผดิ ) หากผเู้ รียนตอบขอ้ น้ี แสดงวา่ ผเู้ รียนมียงั ไม่ความเขา้ ใจในกลุม่ ดาวราศี

2.กล่มุ ดาวใดสามารถหาตาแหน่งดาวเหนือ
ขอ้ ก. X(ผดิ ) หากผเู้ รียนตอบขอ้ น้ี แสดงวา่ ผเู้ รียนมียงั ไม่ความเขา้ ใจในกลุม่ ดาวราศี
ขอ้ ข. /(ถูกตอ้ ง) หากผเู้ รียนตอบขอ้ น้ี แสดงวา่ ผเู้ รียนมีความเขา้ ใจในกลุม่ ดาวราศี
9 ขอ้ ค. X(ผดิ ) หากผเู้ รียนตอบขอ้ น้ี แสดงวา่ ผเู้ รียนมียงั ไม่ความเขา้ ใจในกลุ่มดาวราศี
ขอ้ ง. X(ผดิ ) หากผเู้ รียนตอบขอ้ น้ี แสดงวา่ ผเู้ รียนมียงั ไม่ความเขา้ ใจในกลุ่มดาวราศี

3. การใช้ประโยชน์ในการบ่งบอกถงึ ฤดูเพาะปลูกเป็ นการใช้ดาวฤกษ์ด้านใด
ขอ้ ก. X(ผดิ ) หากผเู้ รียนตอบขอ้ น้ี แสดงวา่ ผเู้ รียนมีความยงั ไมเ่ ขา้ ใจในการในการใชป้ ระโยชนจากดา
วกฤษ
ขอ้ ข. /(ถูกตอ้ ง) หากผเู้ รียนตอบขอ้ น้ี แสดงวา่ ผเู้ รียนมีความเขา้ ใจและนาํ ความรู้เกี่ยวกบั วทิ ยาศาสตรไปใช้
ประโยชนได้
ขอ้ ค. X(ผดิ ) หากผเู้ รียนตอบขอ้ น้ี แสดงวา่ ผเู้ รียนมีความยงั ไม่เขา้ ใจในการในการใชป้ ระโยชนจากดา
วกฤษขอ้ ง. X(ผดิ ) หากผเู้ รียนตอบขอ้ น้ี แสดงวา่ ผเู้ รียนมีความยงั ไมเ่ ขา้ ใจในการในการใชป้ ระโยชนจาก
ดาวกฤษ

สำนักงาน กศน.จังหวัดตราด

มอบหมายกจิ กรรม

1. ใหผ้ เู้ รียนบอกการใชจ้ ากกลุ่มดาวฤกษต่อการดาํ รงชีวิตประจาํ วนั วา่
มีอะไรบา้ ง

2. จงบอกวิธีการหาดาวเหนือ

ขอให้ผู้เรียนทากจิ กรรมแล้วเขียนลงบนกระดาษ A4

10 ถ่ายรูปส่งให้ครูผ่านทาง กล่มุ LINE

ให้นักเรียนทุกคนทาแบบประเมิน เม่ือเสร็จสิ้นการเรียนรู้
ตามลงิ้ ค์

https://forms.gle/qLJjCeZWHQUoNr4J9

สำนักงาน กศน.จงั หวัดตราด

คณะผู้จัดทา

ท่ปี รึกษา ผอู้ าํ นวยการสาํ นกั งาน กศน.จงั หวดั ตราด
ศึกษานิเทศก สาํ นกั งาน กศน.จงั หวดั ตราด
นายวรรณวิจกั ษณ กศุ ล
นายสุธี วรประดิษฐ

คณะดาเนนิ งาน

นางสาวสุธีรา แกลว้ เกษตรกรณ ครูผชู้ ่วย กศน.อาํ เภอคลองใหญ่
นางสาวกรกช พลสงคราม ครูอาสาสมคั ร กศน.อาํ เภอบ่อไร่

นางสาวกาญจนา สงั ขผาด ครูอาสาสมคั ร กศน.อาํ เภอเกาะกดู

นางจุฑารัตน ปลอ้ งเงิน ครู กศน.ตาํ บล กศน.อาํ เภอเขาสมิง

คณะบรรณาธิการ

นายสุธี วรประดิษฐ ศึกษานิเทศก สาํ นกั งาน กศน.จงั หวดั ตราด

นางสาวสุประวีณ กลีบสมุทร หวั หนา้ กลุ่มส่งเสริมการศึกษาตามอธั ยาศยั

สาํ นกั งาน กศน.จงั หวดั ตราด
11 นางสาววรรณภสั สร ศรีสวา่ งวรกลุ นกั วิชาการศึกษา สาํ นกั งาน กศน.จงั หวดั ตราด

นายอคั รพล เรียเตม็ พนกั งานขบั รถหอ้ งสมุดเคล่ือนท่ี

สาํ นกั งาน กศน.จงั หวดั ตราด

ผู้ออกแบบปก

นายอคั รพล เรียเตม็ พนกั งานขบั รถหอ้ งสมุดเคล่ือนที่

ผู้ควบคุมการดาเนินงาน

นายสุธี วรประดิษฐ ศึกษานิเทศก สาํ นกั งาน กศน.จงั หวดั ตราด

นางสาวสุประวณี กลีบสมุทร หวั หนา้ กลุ่มส่งเสริมการศึกษาตามอธั ยาศยั

สาํ นกั งาน กศน.จงั หวดั ตราด

สำนกั งาน กศน.จังหวัดตราด

12