13.(ok)วรรณคดีและวรรณกรรม

2

วรรณคดแี ละวรรณกรรม

สำหรับประเทศไทยมีกำรใช้คำวำ่ “หนงั สือ” ก่อนคำวำ่ “วรรณคดี” และ “วรรณกรรม” กล่ำวคือ
ในอดีตเรำเรียกงำนเขียนทวั่ ไปว่ำ “หนงั สือ” หรืออำจเรียกโดยใช้ช่ือผูแ้ ต่งกบั ชื่อคำประพนั ธ์และประเภท
ของเน้ือหำ เช่น นิรำศนรินทร์ หรืออำจเรียกโดยใช้ช่ือลักษณะคำประพนั ธ์และเหตุกำรณ์ในเร่ือง เช่น
เพลงยำวนิรำศรบพม่ำที่ท่ำดินแดง เป็ นต้น และ พจนำนุกรม ฉบบั รำชบณั ฑิตยสถำน พ.ศ.2554 ให้
ควำมหมำยดงั น้ี

วรรณคดี เป็ นคำนำม หมำยถึง วรรณกรรมท่ีได้รับยกย่องว่ำแต่งดี มีคุณค่ำเชิงวรรณศิลป์ ถึงขนำด เช่น
พระรำชพิธีสิบสองเดือน มทั นะพำธำ สำมกก๊ เสภำเร่ืองขนุ ชำ้ งขนุ แผน

วรรณคดที นี่ ่าศึกษา

หนงั สือที่ไดร้ ับกำรยกยอ่ งวำ่ เป็น วรรณคดจี ากวรรณคดสี โมสร และยงั ไดร้ ับกำรยกยอ่ งวำ่ เป็นยอด
หรือเป็นเลิศทำงดำ้ นกำรประพนั ธ์ประเภทต่ำงๆ ท่ีรู้จกั กนั โดยทว่ั ไปมี 10 เล่ม ไดแ้ ก่

1. “ลลิ ติ พระลอ” ไดร้ ับกำรยกยอ่ งวำ่ เป็น “ยอดของลิลิต”
2. “สมุทรโฆษคาฉันท์” (นิพนธ์โดย พระมหำรำชครู สมเด็จพระนำรำยณ์มหำรำช และสมเด็จ
พระมหำสมณเจำ้ กรมพระปรมำนุชิตชิโนรส) ไดร้ ับกำรยกยอ่ งวำ่ เป็น “ยอดของคำฉนั ท”์
3. “มหาชาติกลอนเทศน์” ไดร้ ับกำรยกยอ่ งวำ่ เป็ น “ยอดของกำพย”์
4. “สามก๊ก” ฉบบั เจำ้ พระยำพระคลงั (หน) ผูอ้ ำนวยกำรแปล ไดร้ ับกำรยกย่องวำ่ เป็ น “ยอดของ
ควำมเรียงเร่ืองนิทำน”
5. “เสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน” ไดร้ ับกำรยกยอ่ งวำ่ เป็น “ยอดของกลอนสุภำพ”
6. “บทละครเรื่อง อิเหนา” พระรำชนิพนธ์ในรัชกำลท่ี 2 ได้รับกำรยกย่องว่ำเป็ น “ยอดของ
บทละครรำ”

7. “พระราชพิธีสิบสองเดือน” พระรำชนิพนธ์ในรัชกำลที่ 5 ไดร้ ับกำรยกย่องวำ่ เป็ น “ยอดของ
ควำมเรียงอธิบำย”

8. “หวั ใจนักรบ” พระรำชนิพนธ์ในรัชกำลท่ี 6 ไดร้ ับกำรยกยอ่ งวำ่ เป็น “ยอดของบทละครพดู ”
9. “พระนลคาหลวง” พระรำชนิพนธ์ในรัชกำลท่ี 6 ไดร้ ับกำรยกยอ่ งวำ่ เป็น “ยอดของกวนี ิพนธ์”
10. “มัทนะพาธา” พระรำชนิพนธ์ในรัชกำลท่ี 6 ไดร้ ับกำรยกยอ่ งวำ่ เป็ น “ยอดของบทละครพูด
ประเภทคำฉนั ท”์
นอกจำกหนงั สือท้งั 10 รำยชื่อท่ีไดร้ ับกำรยกยอ่ งวำ่ เป็น “วรรณคดี” แลว้ น้นั ยงั มีหนงั สืออีกหลำย
เร่ืองที่ต่อมำกไ็ ดร้ ับกำรยกยอ่ งเป็นวรรณคดี เช่น “นิทานเบงคอล”ี หรือนิยำยเบงคลี ซ่ึงเป็นผลงำนแปลของ
เสฐียรโกเศศและนำคะประทีป, “สาวเครือฟ้ า”, “พระอภยั มณ”ี , “นิราศนรินทร์” เป็นตน้
วรรณกรรม เป็ นคำนำม หมำยถึง งำนหนงั สือ, งำนประพนั ธ์, บทประพนั ธ์ทุกชนิดท้งั ท่ีเป็ นร้อยแกว้ และ
ร้อยกรอง เช่น วรรณกรรมสมยั รัตนโกสินทร์ วรรณกรรมของเสฐียรโกเศศ วรรณกรรมฝร่ังเศส วรรณกรรม
ประเภทสื่อสำรมวลชน

วรรณกรรมท้องถิ่น

วรรณกรรมท้องถ่ิน หมำยถึง ผลผลิตท่ีเกิดจำกภูมิปัญญำของชำวบำ้ นที่สร้ำงสรรคข์ ้ึนในรูปแบบ
ต่ำงๆ เช่น เพลง นิทำน ตำนำน สุภำษิต เพื่อสร้ำงควำมบนั เทิงให้สังคมในท้องถิ่น และเสนอแง่คิด
คติสอนใจในกำรดำเนินชีวิต กำรศึกษำวรรณกรรมพ้ืนบำ้ นจะช่วยให้เขำ้ ใจวิถีชีวิต ค่ำนิยม และควำมเช่ือ
ของบรรพบุรุษ ซ่ึงเป็นรำกฐำนกำรศึกษำควำมคิดและพฤติกรรมของคนรุ่นปัจจุบนั

นิทาน คือ เร่ืองเล่ำที่มนุษยผ์ ูกเร่ืองข้ึนดว้ ยภูมิปัญญำ โดยส่วนใหญ่จะถ่ำยทอดดว้ ยวิธีมุขปำฐะ
เน้ือเรื่องมีหลำกหลำยและใชเ้ ล่ำเพ่ือจุดประสงค์ต่ำงๆกนั ตำมโอกำสและสภำพแวดลอ้ มของแต่ละทอ้ งถิ่น

คำท่ีใชเ้ รียกนิทำนมีต่ำงๆกนั ไป เช่น นิทำนชำวบำ้ น นิทำนพ้ืนบำ้ น นิทำนพ้ืนเมือง วรรณกรรม
มุขปำฐะ เป็นตน้ ในที่น้ีจะใชว้ ำ่ นิทำนพ้ืนบำ้ น ตวั อยำ่ งเช่น สังขท์ อง จนั ทโครพ แกว้ หนำ้ มำ้ ปลำบทู่ อง

2

ประโยชน์ในการศึกษาวรรณกรรมท้องถิ่น

1.ทำใหผ้ ศู้ ึกษำวรรณกรรมทอ้ งถ่ินเขำ้ ใจควำมเช่ือ คตินิยม จำรีตประเพณี ฯลฯ ของสังคมทอ้ งถ่ิน
2. ทำให้ทรำบคำที่ใช้ในทอ้ งถ่ินต่ำงๆ วรรณกรรมทอ้ งถิ่นท่ีเป็ นลำยลกั ษณ์นบั เป็ นแหล่งคลงั คำ
ของทอ้ งถิ่นไดเ้ ป็นอยำ่ งดี
3. กำรศึกษำวรรณกรรมทอ้ งถ่ินในสถำบนั กำรศึกษำ เป็นวธิ ีหน่ึงในกำรอนุรักษศ์ ิลปวฒั นธรรม
ทอ้ งถิ่น
4. ทำใหผ้ ศู้ ึกษำวรรณกรรมทอ้ งถ่ินทรำบถึงควำมสำมำรถของกวพี ้ืนบำ้ น ไดเ้ รียนรู้ภำษำถ่ินและ
วฒั นธรรมทอ้ งถิ่น
5. ทำใหผ้ ศู้ ึกษำวรรณกรรมทอ้ งถิ่นเกิดควำมภำคภูมิใจในทอ้ งถ่ินของตน
6. กำรศึกษำวรรณกรรมทอ้ งถิ่นเป็นกำรอนุรักษว์ รรณกรรมพ้นื บำ้ นของไทยไวไ้ ม่ใหส้ ูญหำยไป
ก่อนเวลำอนั ควร

หลกั การพจิ ารณาวรรณคดีและหลกั การพนิ ิจวรรณกรรม

3

การพนิ ิจ คือ กำรพจิ ำรณำตรวจตรำ พร้อมท้งั วเิ ครำะห์แยกแยะและประเมินค่ำได้ ท้งั น้ีนอกจำก

จะไดป้ ระโยชนต์ อ่ ตนเองแลว้ ยงั มีจุดประสงคเ์ พื่อนำไปแสดงควำมคิดเห็นและขอ้ เทจ็ จริงใหผ้ อู้ ่ืนไดท้ รำบ

หลกั การและแนวทางการพจิ ารณาวรรณคดี

การพิจารณาวรรณคดี คือกำรแสดงข้อคิดเห็นเกี่ยวกบั วรรณคดีเล่มใดเล่มหน่ึงอย่ำงส้ันๆ โดย

มีเจตนำ จะแนะนำวรรณคดีน้นั ให้ผูอ้ ่ำนรู้จกั วำ่ มีเน้ือเร่ืองอยำ่ งไร มีประโยชน์มีคุณค่ำอยำ่ งไร ผูพ้ ิจำรณำ

มีควำมคิดเห็นอย่ำงไรต่อวรรณคดีเร่ืองน้ันๆ ชอบหรือไม่ชอบ เพรำะเหตุใด มีลกั ษณะกำรวิจำรณ์

วรรณกรรม

หลกั เกณฑ์กว้าง ๆ ในการพจิ ารณาและพนิ ิจวรรณคดีและวรรณกรรม มีดงั น้ี
1. ความเป็ นมา หรือ ประวตั ขิ องหนังสือและผู้แต่ง เพ่อื ช่วยใหว้ เิ ครำะห์ในส่วนอ่ืน ๆ ไดด้ ีข้ึน
2. ลกั ษณะคาประพนั ธ์
3. เร่ืองย่อ
4. เนื้อเรื่อง ให้วิเครำะห์เร่ืองตำมหวั ขอ้ ต่อไปน้ีตำมลำดบั โดยบำงหัวขอ้ อำจจะมี หรือไม่มีก็ได้

ตำมควำมจำเป็ น เช่น โครงเรื่อง ตวั ละคร ฉำก วิธีกำรแต่ง ลกั ษณะกำรดำเนินเร่ือง กำรใช้ถ้อยคำสำนวน
ในเรื่อง ท่วงทำนองกำรแตง่ วธิ ีคิดที่สร้ำงสรรค์ ทศั นะหรือมุมมองของผเู้ ขียน เป็นตน้

5. แนวคิด จุดมุ่งหมาย เจตนำของผเู้ ขียนที่ฝำกไวใ้ นเรื่อง หรือบำงทีก็แฝงเอำไวใ้ นเร่ือง ซ่ึงจะตอ้ ง
วเิ ครำะห์ออกมำ

6. คุณค่าของวรรณคดแี ละวรรณกรรม ซ่ึงโดยปกติแลว้ จะแบง่ ออกเป็น 4 ดำ้ นใหญ่ ๆ และกวำ้ ง ๆ
เพือ่ ควำมครอบคลุมในทุกประเด็น ซ่ึงผพู้ นิ ิจจะตอ้ งไปแยกแยะหวั ขอ้ ยอ่ ยใหส้ อดคลอ้ งกบั ลกั ษณะหนงั สือท่ี
จะพนิ ิจน้นั ๆ ตำมควำมเหมำะสมต่อไป

การพนิ ิจคุณค่าของวรรณคดีและวรรณกรรม
มี 4 ประเดน็ ดังนี้

4

1. คุณค่าด้านวรรณศิลป์ คือ ควำมไพเรำะของบทประพนั ธ์ ซ่ึงอำจจะเกิดจำกรสของคำท่ีผแู้ ตง่
เลือกใชแ้ ละรสควำมที่ใหค้ วำมหมำยกระทบใจผอู้ ำ่ น

2. คุณค่าด้านเนือ้ หาคือ กำรใหค้ วำมรู้ดำ้ นตำ่ ง ๆ ใหค้ ุณค่ำทำงปัญญำและควำมคิดแก่ผอู้ ำ่ น
3. คุณค่าด้านสังคมวรรณคดีและวรรณกรรมสะทอ้ นใหเ้ ห็นภำพของสงั คมในอดีตและวรรณกรรม
ที่ดีสำมำรถจรรโลงสังคมไดอ้ ีกดว้ ย
4. การนาไปประยุกต์ใช้ในชีวติ ประจาวนั เพือ่ ใหผ้ อู้ ำ่ นไดป้ ระจกั ษใ์ นคุณคำ่ ของชีวติ ไดค้ วำมคิด
และประสบกำรณ์จำกเร่ืองท่ีอำ่ น และนำไปใชใ้ นกำรดำเนินชีวติ นำไปเป็นแนวปฏิบตั ิหรือแกป้ ัญหำ

5

แบบทดสอบ

คาชี้แจง: ใหผ้ เู้ รียนเลือกคำตอบที่ถูกตอ้ งท่ีสุด

1.ขอ้ ใดกล่ำวไดถ้ ูกตอ้ ง
ก. วรรณคดี หมำยถึง เรื่องเล่ำท่ีมนุษยผ์ กู เร่ืองข้ึนดว้ ยภมู ิปัญญำ
ข. วรรณคดี หมำยถึง ผลผลิตที่เกิดจำกภมู ิปัญญำของชำวบำ้ นท่ีสร้ำงสรรค์
ค. วรรณคดี หมำยถึง บทประพนั ธ์ทุกชนิดท้งั ท่ีเป็นร้อยแกว้ และร้อยกรอง
ง. วรรณคดี หมำยถึง วรรณกรรมท่ีไดร้ ับยกยอ่ งวำ่ แต่งดี มีคุณค่ำเชิงวรรณศิลป์

2. ขอ้ ใดเป็นวรรณคดีท่ีไดร้ ับกำรยกยอ่ งวำ่ เป็น “ยอดของกลอนสุภำพ”
ก. อีเหนำ
ข. สงั ขท์ อง
ค. มทั นะพำธำ
ง. ขนุ ชำ้ งขนุ แผน

3. ถำ้ ผเู้ รียนเป็ นผพู้ จิ ารณาและพนิ ิจวรรณคดีและวรรณกรรม ผเู้ รียนจะพิจำรณำและพินิจจำกขอ้ ใด
ก. ช่ือเรื่อง
ข. เน้ือเรื่อง
ค. เคำ้ โครง
ง. รูปเล่มสวย

****************************

6

เฉลยข้อสอบ

ให้ผ้เู รียนตรวจสอบคาตอบ พร้อมทาความเข้าใจในคาตอบ พร้อมส่งแบบทดสอบให้ครูผ่านทางกล่มุ ไลน์

ข้อท่ี 1. ขอ้ ใดกล่ำวไดถ้ ูกตอ้ ง
ขอ้ ก . x (ผดิ ) หำกผเู้ รียนตอบขอ้ น้ี แสดงวำ่ ผเู้ รียนยงั ไมเ่ ขำ้ ใจในวธิ ีกำรที่ถูกตอ้ ง ควรกลบั ไปอ่ำน

ทบทวนทำควำมเขำ้ ใจเก่ียวกบั ควำมหมำยของวรรณคดี
ขอ้ ข. x (ผดิ ) หำกผเู้ รียนตอบขอ้ น้ี แสดงวำ่ ผเู้ รียนยงั ไม่เขำ้ ใจในวธิ ีกำรท่ีถูกตอ้ ง ควรกลบั ไปอำ่ น

ทบทวนทำควำมเขำ้ ใจเกี่ยวเก่ียวกบั ควำมหมำยของวรรณคดี
ขอ้ ค. X (ผดิ ) หำกผเู้ รียนตอบขอ้ น้ี แสดงวำ่ ผเู้ รียนยงั ไม่เขำ้ ใจในวธิ ีกำรที่ถูกตอ้ ง ควรกลบั ไปอำ่ น

ทบทวนทำควำมเขำ้ ใจเก่ียวเก่ียวกบั ควำมหมำยของวรรณคดี
ขอ้ ง. / (ถูกตอ้ ง) ) หำกผเู้ รียนตอบขอ้ น้ี แสดงวำ่ ผเู้ รียนมีควำมรู้ควำมเขำ้ ใจในวิธีกำรที่ถูกตอ้ ง

ข้อที่ 2. ข้อใดเป็ นวรรณคดีที่ได้รับการยกย่องว่าเป็ น “ยอดของกลอนสุภาพ
ขอ้ ก. x (ผดิ ) หำกผเู้ รียนตอบขอ้ น้ี แสดงวำ่ ผเู้ รียนยงั ไม่เขำ้ ใจในวธิ ีกำรท่ีถูกตอ้ ง ควรกลบั ไปอำ่ น

ทบทวนทำควำมเขำ้ ใจเก่ียวกบั วรรณคดีท่ีน่ำศึกษำ
ขอ้ ข. x (ผดิ ) หำกผเู้ รียนตอบขอ้ น้ี แสดงวำ่ ผเู้ รียนยงั ไมเ่ ขำ้ ใจในวธิ ีกำรท่ีถูกตอ้ ง ควรกลบั ไปอ่ำน

ทบทวนทำควำมเขำ้ ใจเก่ียวกบั วรรณคดีท่ีน่ำศึกษำ
ขอ้ ค. x (ผดิ ) หำกผเู้ รียนตอบขอ้ น้ี แสดงวำ่ ผเู้ รียนยงั ไมเ่ ขำ้ ใจในวธิ ีกำรท่ีถูกตอ้ ง ควรกลบั ไปอ่ำน

ทบทวนทำควำมเขำ้ ใจเก่ียวกบั วรรณคดีที่น่ำศึกษำ
ขอ้ ง. / (ถูกตอ้ ง) หำกผเู้ รียนตอบขอ้ น้ี แสดงวำ่ ผเู้ รียนมีควำมรู้ควำมเขำ้ ใจในวธิ ีกำรที่ถูกตอ้ ง

ข้อที่ 3 ถำ้ ผเู้ รียนเป็ นผพู้ จิ ารณาและพนิ ิจวรรณคดีและวรรณกรรม ผเู้ รียนจะพิจำรณำและพนิ ิจจำกขอ้ ใด
ขอ้ ก x (ผดิ ) หำกผเู้ รียนตอบขอ้ น้ี แสดงวำ่ ผเู้ รียนยงั ไม่เขำ้ ใจในวธิ ีกำรท่ีถูกตอ้ ง ควรกลบั ไป

อ่ำนทบทวนทำควำมเขำ้ ใจเก่ียวกบั หลกั เกณฑก์ วำ้ ง ๆ ในกำรพจิ ำรณำและพนิ ิจวรรณคดีและวรรณกรรม
ขอ้ ข. / (ถูกตอ้ ง) ) หำกผเู้ รียนตอบขอ้ น้ี แสดงวำ่ ผเู้ รียนมีควำมรู้ควำมเขำ้ ใจในวธิ ีกำรที่ถูกตอ้ ง
ขอ้ ค. x (ผดิ ) หำกผเู้ รียนตอบขอ้ น้ี แสดงวำ่ ผเู้ รียนยงั ไม่เขำ้ ใจในวธิ ีกำรท่ีถูกตอ้ ง ควรกลบั ไปอำ่ น

ทบทวนทำควำมเขำ้ ใจเกี่ยวกบั หลกั เกณฑก์ วำ้ ง ๆ ในกำรพจิ ำรณำและพินิจวรรณคดีและวรรณกรรม
ขอ้ ง. x (ผดิ ) หำกผเู้ รียนตอบขอ้ น้ี แสดงวำ่ ผเู้ รียนยงั ไม่เขำ้ ใจในวธิ ีกำรท่ีถูกตอ้ ง ควรกลบั ไปอ่ำน

ทบทวนทำควำมเขำ้ ใจเก่ียวกบั หลกั เกณฑก์ วำ้ ง ๆ ในกำรพจิ ำรณำและพนิ ิจวรรณคดีและวรรณกรรม

7

มอบหมายกจิ กรรม

คาชี้แจง ใหผ้ เู้ รียนทำกิจกรรม ศึกษำคน้ ควำ้ หวั ขอ้ ตอ่ น้ี แลว้ เขียนลงกระดำษ ถ่ำยรูปส่ง หรือ พิมพล์ งไฟลส์ ่ง
ผำ่ นทำงกลุ่มไลน์

1. ใหผ้ เู้ รียนศึกษำคน้ ควำ้ วรรณคดีหรือวรรณกรรมที่ผเู้ รียนสนใจ 1 เร่ือง ผำ่ นอินเตอร์เน็ตหรือส่ือ
อื่นๆ นำมำพจิ ารณาและพนิ ิจวรรณคดีและวรรณกรรม สรุปบนั ทึก พร้อมบนั ทึกแหล่งท่ีมำของขอ้ มลู

2. จำกกำรศึกษำขอ้ ท่ี 2 ผเู้ รียนสำมำรถนำควำมรู้มำใชป้ ระโยชนอ์ ยำ่ งไร
3. จำกแนวทำงกำรนำไปใชป้ ระโยชน์ จะส่งเสริมต่อกำรพฒั นำคุณภำพชีวิตผเู้ รียนอยำ่ งไร

ทำแบบประเมินกนั เนือ้ หำกนั ด้วยนะ

https://docs.google.com/forms/d/17pcgZHs6y5K8lD
iMQ8HfOtRL5VtmiOiOBt-

jn6bi0yo/edit?usp=drive_web

8

คณะผ้จู ดั ทา

ท่ีปรึกษำ ผอู้ ำนวยกำรสำนกั งำน กศน.จงั หวดั ตรำด
นำยวรรณวจิ กั ษณ์ กุศล ศึกษำนิเทศก์ สำนกั งำน กศน.จงั หวดั ตรำด
นำยสุธี วรประดิษฐ

คณะดำเนินงำน

นำงสำวสุธีรำ แกลว้ เกษตรกรณ์ ครูผชู้ ่วย กศน.อำเภอคลองใหญ่

นำงสำวณฐั ธยำน์ ถำวรกิจ ครูอำสำสมคั รฯ

นำงสำวปวณี ำ กอ้ งสนน่ั ครูอำสำสมคั รฯ

นำงสำวน้ำเพชร สำรำญพนั ธ์ ครู กศน.ตำบล

คณะบรรณำธิกำร

นำยสุธี วรประดิษฐ ศึกษำนิเทศก์ สำนกั งำน กศน. จงั หวดั ตรำด

นำงสำวสุประวณี ์ กลีบสมุทร หวั หนำ้ กลุ่มส่งเสริมกำรศึกษำตำมอธั ยำศยั สำนกั งำน กศน. จงั หวดั ตรำด

นำงสำววรรณภสั สร ศรีสวำ่ งวรกลุ หวั หนำ้ กลุ่มส่งเสริมกำรศึกษำนอกระบบ สำนกั งำน กศน. จงั หวดั ตรำด

นำยอคั รพล เรียเตม็ พนกั งำนขบั รถห้องสมุดเคล่ือนที่ สำนกั งำน กศน. จงั หวดั ตรำด

ผอู้ อกแบบปก พนกั งำนขบั รถหอ้ งสมุดเคล่ือนท่ี สำนกั งำน กศน. จงั หวดั ตรำด
นำยอคั รพล เรียเตม็

ผคู้ วบคุมกำรดำเนินงำน ศึกษำนิเทศก์ สำนกั งำน กศน. จงั หวดั ตรำด
นำยสุธี วรประดิษฐ หวั หนำ้ กลุ่มส่งเสริมกำรศึกษำตำมอธั ยำศยั สำนกั งำน กศน. จงั หวดั ตรำด
นำงสำวสุประวณี ์ กลีบสมุทร

9

10