39.คาร์โบไฮเดตdocx

บทท่ี 9
โปรตีน คาร์โบไฮเดรต และไขมนั

เรื่องท่ี 2 คาร์โบไฮเดรต (carbohydrate)

คาร์โบไฮเดรต (Carbohydrate) เป็ นสารประกอบอินทรียท์ ่ีเป็ นแหล่งให้พลงั งานและคาร์บอนที่
สาคญั ของสิ่งมีชีวิตเพ่ือนาไปใช้ในการดารงชีวิตและสร้างสารอื่นๆต่อไป โมเลกุลของคาร์โบไฮเดรต
ประกอบดว้ ยอะตอมของธาตุ คาร์บอน (C) ไฮโดรเจน (H) และออกซิเจน (O) โดยมีอตั ราส่วนของอะตอม
ไฮโดรเจนต่อออกซิเจน เท่ากบั 2:1 (H:O = 2:1) จานวนและการเรียงตวั ของอะตอมท้งั สามธาตุน้ีแตกต่างกนั
จึงทาใหค้ าร์โบไฮเดรตมีหลายชนิด เช่น น้าตาลกลูโคส(C6H12O6) น้าตาลซูโครส(C12H22O11) แป้ง

พืชสี เขียวสามารถสร้างอาหารข้ึนได้ โดยกระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสง โดยใช้
คาร์บอนไดออกไซด์และน้าเป็ นวตั ถุดิบในการผลิตกลูโคส น้าตาลอื่น ๆ แป้ง เซลลูโลส และสารอ่ืน ๆ
คาร์โบไฮเดรตท่ีพบในพืช มกั อยู่ในรูปของพอลิแซ็กคาร์ไรด์ (Polysaccharides) คาร์โบไฮเดรตท่ีเรารู้จกั
กนั ดี คือ น้าตาลชนิดต่าง ๆ และแป้ง

น้าตาล มีรสหวานบางคร้ังเรียกว่า แซ็กคาไรด์ (Saccharides) มีอยู่ทว่ั ไปท้งั ในเน้ือเย่ือของพืชและ
สัตว์ มนุษยแ์ ละสัตวม์ ีกลูโคสเป็นน้าตาลในเลือด มีไกลโคเจนสะสมเป็นกลูโคสสารองไวใ้ ชใ้ นเน้ือเยอ่ื ของ
ตบั และกลา้ มเน้ือ คาร์โบไฮเดรตท้งั สองชนิดน้ี เป็นสารที่เซลลจ์ ะนาไปสลายใหไ้ ดพ้ ลงั งานที่จาเป็นสาหรับ
การดารงชีวติ

คาร์โบไฮเดรต คืออะไร ประกอบขนึ้ มาจากอะไร
คาร์โบไฮเดรต (Carbohydrate) เป็ นสารประกอบชีวโมเลกุล ท่ีประกอบด้วยธาตุคาร์บอน (C)
ไฮโดรเจน (H) และธาตุออกซิเจน(O) คาร์โบไฮเดรตเป็นสารที่สาคญั มากในระบบชีวภาพ เพราะทาหนา้ ท่ี
เป็นแหล่งพลงั งานใหก้ บั สิ่งมีชีวติ และยงั ทาหนา้ ท่ีเป็นโครงสร้างใหก้ บั พชื คาร์โบไฮเดรต มีองคป์ ระ กอบที่
เป็นหน่วยยอ่ ย ที่เรียกวา่ น้า ตาลโมเลกลุ เดี่ยว (monosaccharide)

~1~

คาร์โบไฮเดรต แบ่งได้กกี่ ลุ่ม อะไรบ้าง
1. น้าตาลโมเลกุลเดี่ยว (Monosaccharide) น้าตาลโมเลกุลเด่ียวมีหลายกลุ่ม หลายชนิดมีจานวน
อะตอมคาร์บอนในโมเลกุลไดต้ ้งั แต่ 3 อะตอม จนถึง 7 อะตอม ท่ีพบมากในส่ิงมีชีวิต คือ มีจานวนอะตอม
ในโมเลกุล 5 – 6 อะตอม น้าตาลโมเลกุลเดี่ยวท่ีมีจานวนอะตอมคาร์บอนใน โมเลกุล 5 อะตอม เรียกว่า
กลุ่มเพนโทส (Pentose) น้าตาลโมเลกุลเด่ียวท่ีมีจานวนอะตอมคาร์บอนในโมเลกุล 6 อะตอม เรียกว่า
เฮกโซส (Hexose) ตัวอย่างน้าตาลโมเลกุลเด่ียวที่คุ้นเคย เช่น กลูโคส (Glucose ,C6H12O6) ฟรักโทส
( Fructose ,C6H12O6) ไรโบส (Ribose ,C5H10O5) ดีออกซีไรโบส (Deoxyribose, C5H10O4)
กลูโคสพบไดใ้ นน้าผลไม้ เป็นน้าตาลในเลือด ฟรักโทสพบไดใ้ นน้าผลไม้ ในร่างกายทาหนา้ ที่เป็น
อาหารเล้ียงอสุจิ ไรโบส เป็ นองคป์ ระกอบในโมเลกุล RNA RNA เก่ียวขอ้ งกบั ระบบการสร้างโปรตีนใน
ร่างกายและการสร้างสารพนั ธุกรรม ดีออกซีไรโบสเป็ นองคป์ ระกอยในโมเลกุล DNA เป็นสารพนั ธุกรรม
ของสิ่งมีชีวิต
2. น้าตาลโมเลกลุ คู่ (Disaccharide) เกิดจากการทาปฏิกิริยาระหวา่ งน้าตาลโมเลกลุ เด่ียว 2 โมเลกลุ
โดยสูญเสียน้าออกไป 1 โมเลกุล เช่น น้าตาลทราย หรือ ซูโครส (Sucrose) ซ่ึงเกิดจากน้าตาลกลูโคสกบั
น้าตาลฟรักโทส น้าตาลมอลโทสมาจากกลูโคส 2 โมเลกุล น้าตาลโมเลกุลคู่จึงมีสูตรเป็ น C12H22O11
มาจาก C6H12O6 + C6H12O6 → C12H22O11 + H2O
พนั ธะที่ยึดระหว่างน้าตาลโมเลกุลเดี่ยว 2 น้ีไวด้ ้วยกันน้ีเรียกว่าพนั ธะไกลโคไซค์ (Glycosidic
Lingage)
3. พอลิแซคคาไรด์ (Polysaccharide) หรือน้าตาลโมเลกลุ ใหญ่ เกิดจากน้าตาลโมเลกลุ เด่ียวต่อกนั
ดว้ ยพนั ธะไกลโคไซด์ หลาย ๆ พนั ธะ ต่อกนั ไดห้ ลายแบบ ตวั อยา่ ง พอลิแซคคาไรด์ ไดแ้ ก่

3.1 แป้ง(Starch) ไดจ้ ากมาจากธญั พชื เช่น ขา้ วเหนียว ขา้ วเจา้ ขา้ วสาลี พืชที่สะสมอาหารใน
ลาตน้ หรือในราก เช่น เผือก มนั แป้งประกอบดว้ ยสารสาคญั 2 ชนิด คือ อะมิโลส(Amylose) และอะมิโลเพ
คติน (Amylopectin) ท้งั อะมิโลสและอะมิโลเพคติน เกิดจากโมเลกุลกลูโคสหลาย ๆ โมเลกุล มาต่อกนั ดว้ ย
พนั ธะไกลโคไซด์ แต่ต่อในรูปแบบที่แตกต่างกนั

3.2 ไกลโคเจน (Glycogen) เป็นพอลิแซคคาไรดท์ ่ีสะสมในเซลลส์ ัตว์ เช่นในคน สะสมไวท้ ี่
ตบั และกลา้ มเน้ือ ใชเ้ ป็นแหล่งพลงั งานสารองของร่างกายเกิดจากกลูโคสหลาย ๆ โมเลกลุ มาต่อกนั เช่นกนั

3.3 เซลลูโลส (Cellulose) เป็ นพอลิแซคคาไรด์เป็ นโครงสร้างในพืช เช่น เกิดจากกลูโคส
หลาย ๆ โมเลกลุ มาต่อกนั เช่นกนั

รูปแบบการต่อกนั ของน้าตาลกลูโคสในแป้ง ในไกลโคเจน ในเซลลูโลส แตกต่างกนั จึงทาให้
โครงสร้างของสารเหล่าน้ีแตกต่างกนั

~2~

เมื่อคาร์โบไฮเดรตเข้าไปสู่ร่างกาย กลไกในร่างกายจะย่อยเป็ นสารใด
ร่างกายจะใชป้ ระโยชนค์ าร์โบไฮเดรตในรูปของสารใหพ้ ลงั งาน โดยจะยอ่ ยใหเ้ ป็นกลูโคส ดงั น้นั

เราดื่มน้าผลไม้ มีน้าตาลกลูโคสกบั ฟรักโทส กลูโคสไม่ตอ้ งย่อยดูดซึมแลว้ นาไปใช้ไดเ้ ลย
ส่วนฟรักโทส ร่างกายจะเปล่ียนใหเ้ ป็นกลูโคส โดยเอนไซม์ Fructose – Glucose isomerase

เรากินน้าตาลทราย Sucrose ร่างกายจะย่อยเป็ นกลูโคส กับฟรักโทสโดย เอนไซม์ซูเครส
(sucrose)

เรากินแป้งเขา้ ไปร่างกายจะยอ่ ยเป็นกลูโคสโดยเอนไซมอ์ ะไมเลส (Amylase)
เรากินใบไม้ มีเซลลูโลส เขา้ ไป ร่างกายยอ่ ยไม่ไดเ้ พราะไม่มีเอนไซมเ์ ซลลูเลส (Cellulase) แต่
ววั ควาย กินหญา้ นาเซลลูโลสเขา้ สู่ร่างกาย โปรโตซวั ในกระเพาะววั ควาย สามารถยอ่ ยเซลลูโลส ให้เป็น
กลูโคสได้ เพราะมีเอนไซมเ์ ซลลูเลส
ปลวกกินไม้ กระดาษ ซ่ึงเป็นเซลลูโลส และยอ่ ยเป็นกลูโคสได้ เพราะโปรโตซวั ในลาไส้ปลวก
มีเอนไซมเ์ ซลลูเลส จึงสามารถยอ่ ยเซลลูโลสได้
นนั่ คือกลไกของร่างกายของสตั วจ์ ะยอ่ ย คาร์โบไฮเดรต ใหเ้ ป็นน้าตาลกลูโคส แลว้ จึงนาไปใชเ้ ป็น
พลงั งาน

สมบัตทิ ่ีสาคญั ของของคาร์โบไฮเดรต มอี ะไรบ้าง
1. เน่ืองจากมีองคป์ ระกอบเป็น คาร์บอน ไฮโดรเจน และออกซิเจน คาร์โบไฮเดรต จึงเป็น
เช้ือเพลิง เกิดปฏิกิริยาเผาไหมไ้ ดด้ ี
2. น้าตาลโมเลกลุ เดี่ยวและน้าตาลโมเลกลุ คู่ละลายน้าไดด้ ี แต่พอลิแซคคาไรดล์ ะลายน้าไดน้ อ้ ย
3. น้าตาลโมเลกลุ เด่ียว ทกุ ชนิด เกิดปฏิกิริยากบั สารละลายเบเนดิกตไ์ ด้ เรียกวา่ เป็นน้าตาลรีดิวซ์
(Reducing Sugar) นน่ั คือถา้ นาสารละลายของน้าตาลโมเลกลุ เด่ียวใส่ในหลอดทดลอง แลว้ เติมสารละลาย
เบเนดิกต์ (สีฟ้า มีไอออนของธาตุทองแดง Cu2+ และสารละลายเบส) เม่ือใหค้ วามร้อน จะเกิดตะกอนสีแดง
อิฐของ Cu2O น้าตาลโมเลกลุ คู่ ไม่มีสมบตั ิเช่นน้ี จึงเรียกวา่ น้าตาลนอนรีดิวซ์ และพอลิแซคคาไรด์ กไ็ ม่มี
สมบตั ิเช่นน้ี

~3~

วธิ ีการทดสอบนา้ ตาลโมเลกลุ เดย่ี ว จงึ ใช้สารละลายเบเนดกิ ต์

นานา้ แป้งหมกั ไว้กบั นา้ ลาย แล้วนาไปทดสอบกบั สารละลายเบเนดกิ ต์ เกดิ ผลอย่างไร
แป้งไม่ทาปฏิกิริยากบั สารละลายเบเนดิกต์ แต่ถา้ หมกั แป้งไวก้ บั น้าลาย เอนไซมอ์ ะไมเลสในน้าลาย
จะย่อยแป้งให้เป็ นน้าตาลกลูโคส เมื่อนาของผสมที่หมกั แป้งไวก้ บั น้าลายไวร้ ะยะเวลาหน่ึง มาทดสอบกบั
สารละลายเบเนดิกตจ์ ะเกิดตะกอนสีแดงอิฐ เพราะขณะน้นั แป้งเปล่ียนเป็นน้าตาลกลูโคส โดยการยอ่ ยดว้ ย
เอนไซมอ์ ะไมเลสแลว้

ตัวอย่างคาร์โบไฮเดรต อื่น ๆ
1. ไคทิน (chitin) เป็ นพอลิแซคคาไรด์เกิดจากอนุพนั ธุ์ของกลูโคส ที่เรียกว่าน้าตาลอะมิโน ใน
คาร์โบไฮเดรตกลุ่มน้ีจึงพบธาตุไนโตรเจนอยดู่ ว้ ย ไคตินพบในสัตวไ์ ม่มีกระดูกสันหลงั ทาหนา้ ท่ีเป็นส่วนท่ี
เป็ นเปลือกแขง็ หุ้มตวั สัตว์ เช่น กระดองปู เปลือกกุง้ เป็ นตน้ ไคทินไม่ละลายน้าและไม่สามารถย่อยสลาย
ดว้ ยน้ายอ่ ยของร่างกาย
2. เฮปาริน (heparin) เป็นพอลิแซคคาไรดท์ ี่พบในปอด ตบั มา้ ม ผนงั เส้นเลือด เฮปารินเป็นสารที่
ทาใหเ้ ลือดไม่แขง็ ตวั
3. ลิกนิน (lignin) เป็นพอลิแซคคาไรดท์ ่ีพบในเน้ือเยอ่ื พืชมีความแขง็ แรง โดยจะสะสมตามผนงั
เซลลพ์ ืช
4. เพกทิน (pectin) เป็นพอลิแซคคาไรดท์ ี่พบในผลไมม้ ีลกั ษณะคลา้ ยวุน้ ประกอบดว้ ย โมเลกุล
ของ กาแลคโทสหลาย ๆโมเลกลุ มารวมกนั พบในผนงั เซลลพ์ ืช เปลือกผลไมต้ ่าง ๆ เช่น สม้ มะนาว และยงั
พบในส่วนของรากและใบที่เป็นสีเขียวของพืชดว้ ย

~4~

คาร์โบไฮเดรตมีความสาคญั ต่อสิ่งมีชีวติ อย่างไร มปี ระโยชน์อื่น ๆ อย่างไรบ้าง
1. เป็ นสารอาหารที่ให้พลงั งานแก่เซลล์ คาร์โบไฮเดรต 1 กรัม จะให้พลงั งานประมาณ 4.1 กิโล
แคลอรี
2. เป็ นโครงสร้างให้กับสิ่งมีชีวิต เช่น เซลลูโลส ลิกนิน เป็ นโครงสร้างของพืช ไคตินเป็ น
โครงสร้างใหก้ บั สตั วพ์ วกกงุ้ ปู
3. น้าตาลโมเลกุลเดี่ยว บางชนิดเป็ นสารองคป์ ระกอบของสารพนั ธุกรรม กรดนิวคลิอิกไดแ้ ก่
Ribose เ ป็ น ส่ ว น ป ร ะ ก อ บ ใ น Ribonucleotide (RNA) 2 - Deoxyribose เ ป็ น อ ง ค์ ป ร ะ ก อ บ ใ น
Deoxyribonucleotide (DNA)
4. เซลลูโลส จากใบไม้ จากผกั แมร้ ่างกายจะยอ่ ยไม่ได้ แต่เป็นกากใยหรือไฟเบอร์(Fiber) ช่วยอุม้
น้าในลาไสใ้ หญ่ ช่วยใหก้ ารขบั ถา่ ยกากอาหารหรืออจุ จาระไดง้ ่ายข้ึน ไม่เกิดอาการทอ้ งผกู
5. เซลลูโลส เป็นองคป์ ระกอบในผลิตภณั ฑพ์ วกกระดาษ และเซลลูโลสสามารถนามาทาเป็นเสน้
ใย (ใยฝ้าย) และเป็นวตั ถุดิบต้งั ตน้ ในการผลิตเสน้ ใยก่ึงสงั เคราะห์ได้

~5~

แบบทดสอบหลงั เรียน

1. คาร์โบไฮเดรตเรียกอีกช่ือวา่ อะไร
ก. กลูโคส
ข. แลก็ โตส
ค. ไกลโคเจน
ง. แซ็กคาไรด์

2. น้าตาลทรายมีช่ือทางเคมีวา่ อะไร
ก. กลูโคส
ข. แลก็ โตส
ค. ซูโครส
ง. ฟรุกโตส

3. ขอ้ ใดเป็นส่วนประกอบของน้าตาลซูโครส
ก. กลูโคส + กลูโคส
ข. กลูโคส + ฟรุกโตส
ค. กลูโคส + กาแลกโตส
ง. กาแลกโตส + ฟรุกโตส

~6~

เฉลยแบบทดสอบหลงั เรียน

1. คาร์โบไฮเดรตเรียกอีกช่ือวา่ อะไร
ก. (ผดิ ) กลูโคส แสดงวา่ ผเู้ รียนยงั ไม่เขา้ ใจเรื่อง คาร์โบไฮเดรต ควรศึกษาซ้าอีกคร้ัง
ข. (ผดิ ) แลก็ โตส แสดงวา่ ผเู้ รียนยงั ไม่เขา้ ใจเรื่อง คาร์โบไฮเดรต ควรศึกษาซ้าอีกคร้ัง
ค. (ผดิ ) ไกลโคเจน แสดงวา่ ผเู้ รียนยงั ไม่เขา้ ใจเร่ือง คาร์โบไฮเดรต ควรศึกษาซ้าอีกคร้ัง
ง. ✓(ถูกตอ้ ง) แซ็กคาไรด์ แสดงวา่ ผเู้ รียนเขา้ ใจเร่ือง คาร์โบไฮเดรต

2. น้าตาลทรายมีช่ือทางเคมีวา่ อะไร
ก. (ผดิ ) กลูโคส แสดงวา่ ผเู้ รียนยงั ไม่เขา้ ใจเร่ือง คาร์โบไฮเดรต ควรศึกษาซ้าอีกคร้ัง
ข. (ผดิ ) แลก็ โตส แสดงวา่ ผเู้ รียนยงั ไม่เขา้ ใจเร่ือง คาร์โบไฮเดรต ควรศึกษาซ้าอีกคร้ัง
ค. ✓(ถูกตอ้ ง) ซูโครส แสดงวา่ ผเู้ รียนเขา้ ใจเร่ือง คาร์โบไฮเดรต
ง. (ผดิ ) ฟรุกโตส แสดงวา่ ผเู้ รียนยงั ไม่เขา้ ใจเร่ือง คาร์โบไฮเดรต ควรศึกษาซ้าอีกคร้ัง

3. ขอ้ ใดเป็นส่วนประกอบของน้าตาลซูโครส
ก. (ผิด) กลูโคส + กลูโคส แสดงวา่ ผเู้ รียนยงั ไม่เขา้ ใจเรื่อง คาร์โบไฮเดรต ควรศึกษาซ้า

อีกคร้ัง
ข. ✓(ถูกตอ้ ง) กลูโคส + ฟรุกโตส แสดงวา่ ผเู้ รียนเขา้ ใจเรื่อง คาร์โบไฮเดรต
ค. (ผดิ ) กลูโคส + กาแลกโตส แสดงวา่ ผเู้ รียนยงั ไม่เขา้ ใจเร่ือง คาร์โบไฮเดรต ควรศึกษา

ซ้าอีกคร้ัง
ง. (ผดิ ) กาแลกโตส + ฟรุกโตส แสดงวา่ ผเู้ รียนยงั ไม่เขา้ ใจเรื่อง คาร์โบไฮเดรต ควรศึกษา

ซ้าอีกคร้ัง
ก.

~7~

มอบหมายกจิ กรรม

ขอให้ผู้เรียนทากจิ กรรมแล้วเขียนลงบนกระดาษ A4

ถ่ายรูปส่งให้ครูผ่านทาง กลุ่ม LINE

ให้นักเรียนทุกคนทาแบบประเมิน เม่ือเสร็จสิ้นการเรียนรู้ ตามลงิ้ ค์

https://forms.gle/qLJjCeZWHQUoNr4J9

~8~

ท่ีปรึกษา คณะผู้จัดทา

นายวรรณวิจกั ษณ์ กศุ ล ผอู้ านวยการสานกั งาน กศน.จงั หวดั ตราด
นายสุธี วรประดิษฐ ศึกษานิเทศก์ สานกั งาน กศน.จงั หวดั ตราด

คณะดาเนินงาน ครูผชู้ ่วย กศน.อาเภอคลองใหญ่
ครูอาสาสมคั ร กศน.อาเภอบ่อไร่
นางสาวสุธีรา แกลว้ เกษตรกรณ์ ครูอาสาสมคั ร กศน.อาเภอเกาะกูด
นางสาวกรกช พลสงคราม ครู กศน.ตาบล กศน.อาเภอเขาสมิง
นางสาวกาญจนา สงั ขผ์ าด
นางจุฑารัตน์ ปลอ้ งเงิน ศึกษานิเทศก์ สานกั งาน กศน.จงั หวดั ตราด
หวั หนา้ กลุ่มส่งเสริมการศึกษาตามอธั ยาศยั
คณะบรรณาธิการ สานกั งาน กศน.จงั หวดั ตราด
นกั วิชาการศึกษา สานกั งาน กศน.จงั หวดั ตราด
นายสุธี วรประดิษฐ พนกั งานขบั รถหอ้ งสมุดเคล่ือนที่
นางสาวสุประวีณ์ กลีบสมุทร สานกั งาน กศน.จงั หวดั ตราด

นางสาววรรณภสั สร ศรีสวา่ งวรกลุ พนกั งานขบั รถหอ้ งสมุดเคล่ือนท่ี
นายอคั รพล เรียเตม็
ศึกษานิเทศก์ สานกั งาน กศน.จงั หวดั ตราด
ผู้ออกแบบปก หวั หนา้ กลุ่มส่งเสริมการศึกษาตามอธั ยาศยั
สานกั งาน กศน.จงั หวดั ตราด
นายอคั รพล เรียเตม็

ผู้ควบคุมการดาเนินงาน

นายสุธี วรประดิษฐ
นางสาวสุประวีณ์ กลีบสมุทร

~9~

~ 10 ~