36.(ok)ตารางธาตุ

บทที่ 7
ธาตุ สมบัติของธาตุและธาตุกมั มนั ตรังสี

เรื่องท่ี 2 ตารางธาตุ

ในอะตอมของธาตุใด ๆ มีอนุภาคมูลฐานที่สาคญั 3 ชนิด คือ
1. โปรตอน (p) มีมวล1.672x 10-24 g มีประจุ เป็นบวก +1 หน่วย
2. นิวเตรอน (n) มีมวล 1.674x 10-24 g ไม่มีประจุ
3. อิเลก็ ตรอน (e) มีมวล 9.11x 10-28 g มีประจุเป็นลบ -1 หน่วย

โปรตอนและนิวตรอนอดั แน่นกนั อยตู่ รงกลาง เรียกวา่ นิวเคลียส ส่วนอิเลก็ ตรอนโคจรอยรู่ อบ ๆ

ภาพที่ 1 อนุภาคมูลฐานของอะตอม
ท่ีมา : https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcTMCPrksqaPDr5e7EpWpR8iEAAvQfd

AoW33YDYANi9LGeTXJEw&s

1

สัญลกั ษณ์นิวเคลยี ร์ของธาตุ
สญั ลกั ษณ์นิวเคลียร์ของธาตุ คือสญั ลกั ษณ์ท่ีบ่งบอกเลขมวลและเลขอะตอมของธาตุ ดงั ตวั อยา่ ง

ภาพที่ 2 สญั ลกั ษณ์นิวเคลียร์ของธาตุ
ท่ีมา: https://sites.google.com/site/xnuphakhmulthankhxngxatxm/

6270

จากตวั อยา่ ง
ตวั เลขตวั บน ตามตวั อยา่ ง คือ 60 เรียกวา่ เลขมวล (mass number) ซ่ึงเท่ากบั จานวนโปรตอนรวมกบั

จานวนนิวตรอนในนิวเคลียสของอะตอมน้นั
ตวั เลขตวั ล่าง ตามตวั อย่าง คือ 27 เรียกว่าเลขอะตอม ซ่ึงเท่ากบั จานวนโปรตอนในนิวเคลียสของ

ธาตุน้นั
แสดงวา่ ในนิวเคลียส มีโปรตอน 27 ตวั จานวนนิวตรอนจึงมีเท่ากบั 60 ลบดว้ ย 27 คือ 33 นิวตรอน
ส่วนจานวนอิเล็กตรอนท่ีอยู่รอบ ๆ น้ัน โดยปกติประจุรวมของอะตอมเป็ น 0 จานวนอิเล็กตรอน

เท่ากบั โปรตอน ในที่น้ี คือ มีอิเลก็ ตรอน 27 ตวั

2

ตวั อย่าง

จงระบุจานวนอนุภาคมูลฐานของธาตุที่มีสัญลกั ษณ์นิวเคลียร์ ตามที่ระบุต่อไปน้ี

สามารถระบุจานวนอนุภาคมูลฐานของธาตุท้งั สาม ไดด้ งั น้ี

ธาตุ จานวนโปรตอน จานวนนิวตรอน จานวนอเิ ลก็ ตรอน

146 6 8 6
ดูจากเลขอะตอม ไดจ้ าก 14 - 6 เท่ากบั จานวนโปรตอน

22868 88 138 88
ดูจากเลขอะตอม ไดจ้ าก 226 – 88 เท่ากบั จานวนโปรตอน

23982 92 146 92
ดูจากเลขอะตอม ไดจ้ าก 238 – 92 เท่ากบั จานวนโปรตอน

ตารางธาตุ
ตารางธาตุ (periodic table) คือตารางท่ีจัดธาตุมาเรียงตามลาดับเลขอะตอมจากน้อยไปหามาก

จากซ้ายไปขวา เม่ือพบว่าธาตุใดมีสมบตั ิคลา้ ยกบั ธาตุท่ีเรียงไปก่อนหน้าน้ัน จะถูกนาไปเรียงไวด้ า้ นล่าง
จนเกิดเป็นตาราง ที่มีการจดั เรียงธาตุเป็นระบบ อยา่ งมหศั จรรย์ ธาตุที่เรียงอยใู่ นแถวแนวด่ิงเดียวกนั เรียกวา่
หมู่ (Group) เดียวกนั ธาตุที่เรียงอยใู่ นแถวแนวนอนเดียวกนั เรียกวา่ คาบ (Period) เดียวกนั

3

ในตารางธาตุแบ่งธาตุเป็ น 2 กลุ่มใหญ่ คือ กลุ่มแรกคือธาตุที่อยู่ในแถวแนวด่ิงทางซ้าย 2 แถว
(หมู่ IA และ IIA) กบั 6 แถวทางขวา(หมู่ IIIA – VIIIA) เรียกธาตุรีพรีเซนเททีฟ (Representative Element)
หรือธาตุตวั แทน กลุ่มท่ี 2 เรียกว่า ธาตุทรานสิชนั (Transition Element) คือ 10 แถวแนวด่ิงท่ีอยู่ตรงกลาง
เร่ิมแถวท่ี 9 เป็ นหมู่ IB แถวที่ 10 เป็ นหมู่ IIB แถวท่ี1-5 เป็ นหมู่ IIIB – VIIB ส่วน 3 แถวที่เหลือ เป็ นหมู่
VIIIB

ภาพที่ 3 ตารางธาตุ (periodic table)
ท่ีมา : https://1.bp.blogspot.com/_2GEMjzn-YNU/TIjXCon4r5I/AAAAAAAAAAw/YMg-

7H1EVuM/s1600/139.JPG

4

ทาไมถึงเรียกธาตุ หมู่ VIIIA ว่าเป็ นก๊าซเฉ่ือย
ธาตุท่ีมีตาแหน่งในหมู่ VIIIA ไดแ้ ก่ 2He 10 Ne 18Ar 36Kr 54Xe และ 86Rn มีชื่อเรียกตามลาดบั
คือ Helium Neon Argon Krypton Xenon และ Radon ท้งั หมดมีสถานะเป็นแกส๊ ที่อณุ หภูมิหอ้ ง เกิดปฏิกิริยา
กบั ธาตุอ่ืนไดย้ าก จึงเรียกวา่ ก๊าซเฉ่ือย คือ เฉ่ือยต่อการทาปฏิกิริยา[Kr ทาปฏิกิริยากบั F (ฟลูออรีน) ได้
ส่วน สามารถทาปฏิกิริยากบั ฟลูออรีน และออกซิเจนได]้

สมบตั ิของธาตุตามตารางธาตุ
1. ความเป็ นโลหะ – อโลหะ ในคาบ (แถวแนวนอน) เดียวกนั ความเป็ นโลหะจะลดลงจากซ้าย
ไปขวา นั่นคือ ในแถวเดียวกัน ธาตุทางซ้ายจะมีความเป็ นโลหะมากกว่าธาตุทางขวา ในหมู่เดียวกัน
ความเป็ นโลหะจะเพ่ิมข้ึนจากบนลงล่าง นั่นคือ ธาตุขา้ งล่าง มีความเป็ นโลหะมากกว่าธาตุท่ีมีตาแหน่ง
ขา้ งบนโดยนัย อนั น้ี ในตารางธาตุ กลุ่มธาตุที่เป็ นโลหะมากกว่ากลุ่มอ่ืน คือ มีตาแหน่งดา้ นล่างซ้ายของ
ตารางธาตุ และธาตุท่ีเป็นอโลหะมากท่ีสุด คือธาตุท่ีอยบู่ ริเวณดา้ นบน-ขวา ของตารางธาตุ
2. ขนาดอะตอม ในคาบเดียวกนั ขนาดอะตอมของธาตุทางขวาจะลดลงจากซ้ายไปขวาน่ันคือ
ขนาดอะตอมของธาตุทางขวา จะเลก็ ลงกวา่ ธาตุทางซา้ ย ส่วนในหมู่เดียวกนั ขนาดอะตอมจะเพ่ิมข้ึนจากบน
ลงลา่ ง นน่ั คือ ธาตุขา้ งล่างจะมีขนาดอะตอมใหญก่ วา่ ธาตุขา้ งบน
3. ความว่องไวในการทาปฏิกิริยา (reactivity) ธาตุที่ว่องไวต่อการเกิดปฏิกิริยาหมายความทา
ปฏิกิริยากบั สารอื่นไดง้ ่าย ตรงขา้ มกบั ธาตุที่วอ่ งไวนอ้ ยหรือเฉ่ือย หมายความวา่ ทาปฏิกิริยากบั ธาตุอื่นไดย้ าก
ธาตุในกลุ่มโลหะจะวอ่ งไวในแง่ของความสามารถในการใหอ้ ิเล็กตรอน (เรียกวา่ ความสามารถในการเป็น
ตวั รีดิวซ)์ ธาตุที่เป็นโลหะมากกวา่ จะวอ่ งไวต่อการเกิดปฏิกิริยามากกวา่ เช่น ในหมู่ IA (เรียก พวกแอลคาไล
, Alkali) เม่ือเปรียบเทียบความวอ่ งไวในการเกิดปฏิกิริยาของโลหะ Na , K, Rb พบวา่ Rb เป็นโลหะมากที่สุด
จึงวอ่ งไวกวา่ K และ K วอ่ งไวกวา่ Na เป็นตน้ ในส่วนของหมู่ท่ีเป็นอโลหะ อโลหะมีความวอ่ งไวในแง่ของ
ความสามารถในการเป็นตวั รับอิเลก็ ตรอน(เรียกวา่ ความสามารถในการเป็นตวั ออกซิไดส์) ธาตุที่มีความเป็น
อโลหะมากกวา่ จะวอ่ งไวกวา่ ดงั น้นั ถา้ เปรียบเทียบความวอ่ งไวในการเกิดปฏิกิริยา ของธาตุในหมู่ VIIA
(เรียก พวก แฮโลเจน, Halogen) จะพบวา่ ธาตุท่ีอยบู่ นสุดเป็นอโลหะที่สุด จึงวอ่ งไวท่ีสุด นนั่ คือ
ความวอ่ งไวเรียงตามลาดบั คือ F > Cl > Br > I

5

แบบทดสอบหลงั เรียน

1. ธาตุ X อยใู่ นหมู่ 6 คาบที่ 3 ดงั น้นั ธาตุ X มีเลขอะตอมเท่าใด
ก. 8
ข. 9
ค. 16
ง. 24

2. ขอ้ ใดไม่ใช่ประโยชน์ของตารางธาตุ
ก. ทราบสมบตั ิของธาตุในหมู่เดียวกนั
ข. การศึกษาเรื่องธาตุเป็นไปอยา่ งรวดเร็ว
ค. สามารถทราบถึงระดบั พลงั งานของธาตุต่าง ๆ
ง. สามารถทานายสมบตั ิของธาตุต่าง ๆ ที่ยงั ไม่ทราบในปัจจุบนั ไวล้ ่วงหนา้

3. ขอ้ ใดเป็นเกณฑใ์ นการจดั เรียงธาตุตามตารางธาตุ
ก. แมสนมั เบอร์
ข. ขนาดอะตอม
ค. มวลของอะตอม
ง. อะตอมมิกนมั เบอร์

6

เฉลยแบบทดสอบหลงั เรียน

1. ธาตุ X อยใู่ นหมู่ 6 คาบท่ี 3 ดงั น้นั ธาตุ X มีเลขอะตอมเท่าใด
ก. (ผดิ ) 8 แสดงวา่ ผเู้ รียนยงั ไม่เขา้ ใจเรือง ตารางธาตุ ควรศึกษาซ้าอีกคร้ัง
ข. (ผดิ ) 9 แสดงวา่ ผเู้ รียนยงั ไม่เขา้ ใจเรือง ตารางธาตุ ควรศึกษาซ้าอีกคร้ัง
ค. ✓(ถูกตอ้ ง) 16 แสดงวา่ ผเู้ รียนเขา้ ใจเรือง ตารางธาตุ
ง. (ผดิ ) 24 แสดงวา่ ผเู้ รียนยงั ไม่เขา้ ใจเรือง ตารางธาตุ ควรศึกษาซ้าอีกคร้ัง

2. ขอ้ ใดไม่ใช่ประโยชนข์ องตารางธาตุ
ก. (ผดิ ) ทราบสมบตั ิของธาตุในหมูเ่ ดียวกนั แสดงวา่ ผเู้ รียนยงั ไม่เขา้ ใจเรือง ตารางธาตุ ควร

ศึกษาซ้าอีกคร้ัง
ข. ✓(ถูกตอ้ ง) การศึกษาเรื่องธาตุเป็นไปอยา่ งรวดเร็ว แสดงวา่ ผเู้ รียนเขา้ ใจเรือง ตารางธาตุ
ค. (ผดิ ) สามารถทราบถึงระดบั พลงั งานของธาตุต่าง ๆ แสดงวา่ ผเู้ รียนยงั ไม่เขา้ ใจเรือง ตาราง

ธาตุ ควรศึกษาซ้าอีกคร้ัง
ง. (ผดิ ) สามารถทานายสมบตั ิของธาตุต่าง ๆ ที่ยงั ไม่ทราบในปัจจุบนั ไวล้ ว่ งหนา้ แสดงวา่

ผเู้ รียนยงั ไมเ่ ขา้ ใจเรือง ตารางธาตุ ควรศึกษาซ้าอีกคร้ัง
3. ขอ้ ใดเป็นเกณฑใ์ นการจดั เรียงธาตุตามตารางธาตุ
ก. (ผดิ ) แมสนมั เบอร์ แสดงวา่ ผเู้ รียนยงั ไมเ่ ขา้ ใจเรือง ตารางธาตุ ควรศึกษาซ้าอีกคร้ัง
ข. ✓(ถูกตอ้ ง) ขนาดอะตอม แสดงวา่ ผเู้ รียนเขา้ ใจเรือง ตารางธาตุ
ค. (ผดิ ) มวลของอะตอม แสดงวา่ ผเู้ รียนยงั ไม่เขา้ ใจเรือง ตารางธาตุ ควรศึกษาซ้าอีกคร้ัง
ง. (ผดิ ) อะตอมมิกนมั เบอร์ แสดงวา่ ผเู้ รียนยงั ไม่เขา้ ใจเรือง ตารางธาตุ ควรศึกษาซ้าอีกคร้ัง

7

มอบหมายกจิ กรรม

ใหผ้ เู้ รียนศึกษาคน้ ควา้ เพิม่ เติม ในเร่ือง ตารางธาตุ แลว้ จดั ทาเป็น Infographic

ขอให้ผู้เรียนทากจิ กรรมแล้วเขียนลงบนกระดาษ A4

ถ่ายรูปส่งให้ครูผ่านทาง กลุ่ม LINE

ให้นักเรียนทุกคนทาแบบประเมนิ เมื่อเสร็จสิ้นการเรียนรู้ ตามลงิ้ ค์

https://forms.gle/qLJjCeZWHQUoNr4J9

8

ท่ีปรึกษา คณะผู้จัดทา

นายวรรณวจิ กั ษณ์ กศุ ล ผอู้ านวยการสานกั งาน กศน.จงั หวดั ตราด
นายสุธี วรประดิษฐ ศึกษานิเทศก์ สานกั งาน กศน.จงั หวดั ตราด

คณะดาเนินงาน ครูผชู้ ่วย กศน.อาเภอคลองใหญ่
ครูอาสาสมคั ร กศน.อาเภอบ่อไร่
นางสาวสุธีรา แกลว้ เกษตรกรณ์ ครูอาสาสมคั ร กศน.อาเภอเกาะกดู
นางสาวกรกช พลสงคราม ครู กศน.ตาบล กศน.อาเภอเขาสมิง
นางสาวกาญจนา สงั ขผ์ าด
นางจุฑารัตน์ ปลอ้ งเงิน ศึกษานิเทศก์ สานกั งาน กศน.จงั หวดั ตราด
หวั หนา้ กลุ่มส่งเสริมการศึกษาตามอธั ยาศยั
คณะบรรณาธิการ สานกั งาน กศน.จงั หวดั ตราด
นกั วิชาการศึกษา สานกั งาน กศน.จงั หวดั ตราด
นายสุธี วรประดิษฐ พนกั งานขบั รถหอ้ งสมุดเคลื่อนที่
นางสาวสุประวณี ์ กลีบสมุทร สานกั งาน กศน.จงั หวดั ตราด

นางสาววรรณภสั สร ศรีสวา่ งวรกลุ พนกั งานขบั รถหอ้ งสมุดเคลื่อนท่ี
นายอคั รพล เรียเตม็
ศึกษานิเทศก์ สานกั งาน กศน.จงั หวดั ตราด
ผู้ออกแบบปก หวั หนา้ กลุ่มส่งเสริมการศึกษาตามอธั ยาศยั
สานกั งาน กศน.จงั หวดั ตราด
นายอคั รพล เรียเตม็

ผู้ควบคุมการดาเนินงาน

นายสุธี วรประดิษฐ
นางสาวสุประวณี ์ กลีบสมุทร

9

10