องค์ความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นของอำเภอเขาสมิง

คานา

วถิ ีชีวติ ภมู ปิ ัญญาท้องถ่ิน เป็นมรดกที่ตกทอดจากบรรพชนที่ได้ สร้างสรรค์ และสืบทอดกันมาเป็น
เวลาอันยาวนาน และเปน็ ทยี่ อมรับในสังคม และเปน็ เครอื่ งแสดงถึง อตั ลักษณ์ ตวั ตนของชมุ ชน ซ่ึงแสดงถึงการ
พัฒนาความเจริญรงุ่ เรืองทัง้ ทางดา้ นวัตถุ จติ ใจ ศิลปะ และวฒั นธรรมการดาํ เนินชีวติ ของคนในชมุ ชน

ห้องสมุดประชาชน “เฉลมิ ราชกุมารี” อําเภอเขาสมงิ จงั หวดั ตราด เป็นแหล่งเรียนรู้ในการสืบสาน
สนับสนุน และรักษาภูมิปัญญา อัตลักษณ์ชุมชน ให้คงความเป็นไทย หนังสือ “องค์ความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น
อําเภอเขาสมิง จังหวัดมหาสารคาม” เป็นองค์ความรู้และข้อมูลท่ีห้องสมุดประชาชน “เฉลิมราชกุมารี”
อําเภอเขาสมิง จังหวัดตราด ประสงค์จะเผยแพร่ ข้อมูล ภูมิปัญญา ของอําเภอเขาสมิง จังหวัดตราด เพ่ือเป็น
แนวทางในการ ส่งเสรมิ สนับสนุน และรักษาภูมปิ ัญญาในทอ้ งถนิ่

ในนาม ห้องสมุดประชาชน “เฉลิมราชกุมารี” อําเภอเขาสมิง จังหวัดตราด ขอขอบพระคุณ
ผู้สนับสนุนและผู้เก่ียวข้องทุกฝุายในการจัดทําหนังสือเล่มน้ีให้สําเร็จลุล่วง และหวังว่าหนังสือเล่มน้ีจะเป็น
ประโยชน์แก่ผู้สนใจในภูมิปัญญาท้องถ่ินโดยทั่วกัน รวมท้ังร่วมกันรักษามรดกภูมิปัญญาท้องถิ่น ซ่ึงเป็นมรดก
ทางวฒั นธรรมของชาติให้มั่นคงสบื ไป

สารบัญ หน้า
4
เร่อื ง 9
องค์ความรูภ้ มู ิปญั ญาทอ้ งถน่ิ การทาํ ไมก้ วาดดอกหญ้า 12
องค์ความรภู้ มู ปิ ัญญาทอ้ งถิ่นการชงกาแฟโบราณ 15
องค์ความร้ภู ูมปิ ัญญาท้องถน่ิ การจัดดอกไม้แห้ง 18
องค์ความรู้ภูมิปญั ญาท้องถน่ิ การทําน้าํ หมักชวี ภาพ 22
องค์ความรภู้ ูมปิ ัญญาท้องถน่ิ การเพาะเหด็ นางฟาู 26
องค์ความรภู้ มู ิปญั ญาทอ้ งถิ่นการทํากะหรี่ปับ๊ 29
องค์ความรู้ภูมิปัญญาท้องถ่นิ การแปรรูปอาหาร 33
องค์ความร้ภู ูมปิ ัญญาทอ้ งถิน่ การทาํ พรมเช็ดเท้า
องค์ความรูภ้ มู ิปญั ญาทอ้ งถนิ่ การทาํ หมวกใบจาก

4

องคค์ วามรู้ภูมปิ ัญญาทอ้ งถ่นิ การทาไม้กวาดดอกหญา้

1. ข้อมูลพ้นื ฐานผ้ใู ห้ข้อมูลภูมปิ ัญญาทอ้ งถิ่น
1. ชือ่ – นามสกุล นางรวง หอมเกษร............................

วนั /เดือน/ปี เกดิ ......15...เมษายน..2503.................
2. ทอ่ี ยู่ บา้ นเลขที่......9849/9..................หมู่.....4.........
ตาบล...วังตะเคียน..........อาเภอ...เขาสมิง.........จังหวดั ....ตราด..........

(ขอให้แนบสาํ เนาบตั รประชาชน จาํ นวน 1 ฉบับ พรอ้ มรบั รองสาํ เนาถูกต้อง) ถ่าย
3. โทรศัพท์ ...........-......................................
4. การศกึ ษา .....ป.6.........................................................................................
5. อาชพี ..........รบั จา้ ง...........................................................................................
6. บทบาททางสังคม ...................สมาชิกผสู้ งู อายุ................................
7. ประเภทความรภู้ มู ิปัญญาท้องถน่ิ

 อาหาร  หมอยา  จักรสาร  สมุนไพร  อ่ืนๆ

8. เรอื่ ง / เนื้อหาภมู ปิ ัญญาท้องถิ่น .....การทาํ ไมก้ วาดดอกหญ้า..........

9. ประสบการณ์การใช้ความรู้ภมู ิปัญญาท้องถ่ิน ........5.......... ปี

2. ข้อมูลองคค์ วามร้ภู มู ิปญั ญาทอ้ งถิน่

1. วตั ถุดบิ เพื่อการเรียนรภู้ ูมิปญั ญาท้องถน่ิ

1. ...ดอกแขรม................................... 2. ................................................

3. ................................................ 4. ................................................

5. ................................................ 6. ..............................................

2. อปุ กรณเ์ พ่ือการเรียนรูภ้ มู ิปัญญาท้องถน่ิ

1. เข็มเยบ็ กระสอบ

2. เชือกฟาง

3. ไมไ้ ผ่ ความยาวประมาณ 80 ซม.

4. ดอกหญา้

5. ตะปขู นาด 1 นิว้ จํานวน 2 ตัว ขั้นตอนการทําไม้กวาด

5

3. ขั้นตอนการเรยี นรู้ภูมปิ ญั ญาท้องถิ่น (บันทึกข้ันตอนการดําเนนิ งานอย่างละเอยี ด)
1.นาํ ดอกหญ้ามาทําความสะอาดและตากแดดให้แห้งคัดเลือกเฉพาะดอกหญา้ ทม่ี คี ุณภาพดี

2. นาํ ดอกหญ้าปริมาณ 1 กํามือ มดั ใหเ้ ป็นวงกลม

3. นําเขม็ เย็บกระสอบ ซงึ่ ร้อยเชอื กฟางไวแ้ ล้ว แทงเขา้ ตรงกลางมดั ดอกหญ้า แลว้ ถกั ขึ้นลง
แบบหางปลา ใหไ้ ด้ 3 ชัน้ พร้อมจดั ดอกหญ้าใหม้ ีลกั ษณะแบน

6

4. ตดั โคนดอกหญ้าให้เสมอกัน

5. นําดา้ มไม้ไผ่เจาะรูทห่ี วั ไว้สําหรับหอ้ ยเชือกและเจาะรตู รงปลายนาํ มาขัดด้วยก้อนจากน้นั
เสียบเข้าตรงกลางมดั ดอกหญ้า

6. นําเชือกฟางมดั ดอกหญ้าไว้ด้วยกนั โดยนําเชือกฟางมาสอดตรงรูท่ีเจาะ เพื่อปูองกนั ไมใ่ ห้
ดอกหญา้ ออกจากกัน

7

7. ตอกตะปูทเี่ ตรยี มไว้ เพ่ือให้ดอกหญ้าตดิ กับด้ามไมไ้ ผ่ และมคี วามแข็งแรงข้ึน * เคล็ดลับทาํ
ใหไ้ ม้กวาดแขง็ แรง ควรนาํ ดอกหญ้าตากแดดให้แห้งสนิทก่อนมดั จะได้ไม้กวาดทมี่ ีความแข็งแรง ไม่หลดุ ง่าย
เมื่อถึงเวลาใช้งาน

4. ขอ้ พงึ ระวังในการเรียนรู้ภูมปิ ญั ญาทอ้ งถิ่น (ระบุวา่ การเรียนร้ภู มู ปิ ัญญาท้องถน่ิ เรื่องน้ี
อาจจะมปี ญั หาอปุ สรรคหรอื ข้อพงึ ระวงั ใดบ้าง พร้อมนาํ เสนอวธิ ีการแก้ไขปัญหาหรือข้อพึงระวังนนั้

ปัญหาอุปสรรคหรอื ข้อพึงระวัง วิธีการแก้ไขปญั หาหรือขอ้ พึงระวัง
(ระบปุ ญั หาอปุ สรรคหรือข้อพึงระวังที่อาจเกดิ ขน้ึ ได้ (ระบุวิธีการแก้ไขปัญหาอุปสรรคหรือข้อพึงระวังที่

ในการเรยี นร้ภู ูมิปญั ญาทอ้ งถ่ิน) อาจเกิดข้ึนได้ในการเรียนรูภ้ ูมิปัญญาท้องถ่นิ )

1.ดา้ มไม้ทใ่ี หพ้ ังงา่ ย 1. มีการปรับเปลย่ี นใช้ดา้ มพลาสติก

5. ปจั จยั ความสาเร็จ (ระบุปัจจัยทีส่ ่งผลใหก้ ารเรียนรภู้ มู ิปัญญาทอ้ งถนิ่ ประสบผลสาํ เรจ็ เชน่
ความรับผิดชอบ ความรว่ มมือของกลุ่ม เป็นต้น พร้อมอธิบายเหตผุ ลประกอบอย่างชดั เจน)

การจัดทําเปน็ กลุ่มสมาชิก เพ่ือการสร้างความมน่ั คงในการประกอบอาชีพเสริมหรอื เปน็ อาชพี หลกั
ได้ และท่ีสาํ คญั สมาชกิ ทม่ี าจัดทาํ ผลติ ภัณฑ์ในชมุ ชนเปน็ สินค้า OTOP และเป็นเคร่ืองหมายในการสรา้ งม่ันใจ
ให้กลับผบู้ ริโภคได้

................................................... ผ้บู ันทึกข้อมูล
(.................................................)

โทรศัพท์ ...............................................

8

รูปภาพประกอบ

9

องค์ความรู้ภูมิปญั ญาท้องถิ่นการชงกาแฟโบราณ

1. ขอ้ มลู พื้นฐานผ้ใู ห้ข้อมลู ภูมปิ ญั ญาท้องถน่ิ
1. ช่อื – นามสกุล นางสุมล ศลิ ปแพทย์

วนั /เดอื น/ปี เกดิ ./ 29 ม.ิ ย...2518...................
2. ทีอ่ ยู่ บ้านเลขที่.......96/1................หม.ู่ ...1..........
ตาบล.....ทา่ โสม........อาเภอ.......เขาสมงิ ............จงั หวัด....ตราด.........

(ขอใหแ้ นบสําเนาบตั รประชาชน จํานวน 1 ฉบบั พรอ้ มรบั รองสําเนาถูกต้อง)
3. โทรศัพท์ ..0818631646...............................................
4. การศกึ ษา ...ม.ปลาย......................................................
5. อาชพี ........ค้าขาย...........................................................
6. บทบาททางสังคม ..........-..............
7. ประเภทความร้ภู มู ปิ ญั ญาท้องถนิ่

 อาหาร  หมอยา  จักรสาร  สมนุ ไพร √ อื่นๆ

8. เรอื่ ง / เนอ้ื หาภมู ปิ ญั ญาทอ้ งถน่ิ .....จับจีบผา้ .,..กาแฟโบราณ.........

9. ประสบการณก์ ารใชค้ วามรู้ภูมิปญั ญาท้องถิ่น .......2........... ปี

2. ข้อมูลองค์ความร้ภู มู ปิ ัญญาทอ้ งถ่ิน

1. วตั ถุดบิ เพื่อการเรยี นร้ภู มู ิปญั ญาท้องถ่นิ

1. ...................................... 2. .....................................

3. ........................................ 4. ...............................

5.............................................. 6. ...................................

2. อุปกรณ์เพ่ือการเรยี นรูภ้ ูมปิ ญั ญาท้องถ่ิน

1.นมข้นหวาน 2. ผงกาแฟ

3. ผงชาเขียว 4. นาํ้ ตาลทรายแดง

5.หม้อต้ม 6. ผ้ากรอง

3. ข้ันตอนการเรยี นรู้ภูมิปญั ญาท้องถนิ่ (บันทกึ ขั้นตอนการดาํ เนินงานอย่างละเอยี ด)

1.ให้ผู้เรยี นศึกษาข้อมลู จากเอกสาร สื่อของจริง สือ่ บุคคลในชมุ ชน สถานประกอบการ

2. ใหผ้ เู้ รยี นตดั สนิ ใจเลอื กประกอบอาชีพโดยใช้กระบวนการคดิ เปน็ และมคี วามเปน็ ไปได้ตาม
ศกั ยภาพ 5 ด้าน ไดแ้ ก่ ศกั ยภาพด้านทรัพยากรธรรมชาติในแต่ละพน้ื ที่ ศักยภาพของพืน้ ท่ี ตามลักษณะ
ภูมิอากาศ ศกั ยภาพของภมู ิประเทศ และทําเลท่ีตงั้ ศกั ยภาพของศิลปวัฒนธรรม ประเพณแี ละวิถชี ีวิตของ
พ้นื ที่

3.ความรเู้ บ้ืองต้นเก่ยี วกับเคร่ืองชงกาแฟ และอุปกรณ์ตา่ ง ๆ

10

4. อธบิ ายและสาธิตเกี่ยวกบั การใชเ้ ครอ่ื งชงกาแฟ และอุปกรณต์ า่ ง ๆ

5. ผเู้ รยี นฝึกการใชเ้ คร่ืองชงกาแฟ และอุปกรณ์ต่าง ๆ

6. วิทยากรประเมนิ ผลการใช้เคร่ืองชงกาแฟและอปุ กรณ์ตา่ ง ๆ

7. อธบิ ายและสาธติ การคิดราคาตน้ ทุนและการวิเคราะห์จุดคมุ้ ทุน

8. ผเู้ รียนฝกึ ปฎบิ ัติการคดิ ราคาต้นทุนและการวเิ คราะห์จดุ คุม้ ทนุ แลว้ ผู้เรยี นและวทิ ยากรร่วม
สนทนาแลกเปลย่ี นข้อมูลความคิดเหน็

4. ข้อพงึ ระวังในการเรียนรภู้ มู ิปญั ญาทอ้ งถน่ิ (ระบุว่า การเรียนรูภ้ มู ปิ ญั ญาทอ้ งถิ่นเร่ืองน้ี
อาจจะมปี ัญหาอุปสรรคหรือข้อพึงระวังใดบ้าง พร้อมนาํ เสนอวิธีการแก้ไขปัญหาหรือข้อพึงระวังนน้ั

ปัญหาอุปสรรคหรือขอ้ พึงระวัง วิธกี ารแก้ไขปญั หาหรือข้อพึงระวัง

(ระบปุ ญั หาอุปสรรคหรือข้อพึงระวงั ที่อาจเกดิ ขึน้ ได้ (ระบวุ ธิ กี ารแกไ้ ขปัญหาอุปสรรคหรอื ข้อพึงระวังท่ี

ในการเรยี นรู้ภูมปิ ญั ญาท้องถ่ิน) อาจเกดิ ขน้ึ ได้ในการเรยี นรภู้ มู ิปญั ญาท้องถิ่น)

--

5. ปัจจัยความสาเร็จ (ระบุปัจจัยทีส่ ง่ ผลให้การเรยี นรู้ภูมปิ ัญญาท้องถิ่นประสบผลสาํ เร็จ เชน่
ความรบั ผิดชอบ ความร่วมมือของกล่มุ เป็นตน้ พร้อมอธิบายเหตผุ ลประกอบอย่างชัดเจน)

ตอ้ งมีความรบั ผิดชอบ อดทน และต้งั ใจน เพราะในการที่จะทํารสชาติใหถ้ ูกปากทุกคนนั้นต้องใช้
เวลาและควรมรี สชาตทิ ี่เปน็ เอกลักษณข์ องตัวเองในอนาคต

..................ปยิ ฉัตร..................... ผูบ้ นั ทกึ ข้อมลู
(นางสาวปิยฉัตร ศรีสรุ าช)

โทรศัพท์ ..091-7970660...

11

รูปภาพประกอบ

12

องคค์ วามรภู้ มู ิปญั ญาทอ้ งถิน่ การจดั ดอกไม้แหง้

1. ข้อมูลพ้นื ฐานผ้ใู หข้ ้อมลู ภูมิปญั ญาทอ้ งถ่นิ
1. ช่ือ – นามสกลุ นางวรกร ธนบดนี รเศษฐ์

วนั /เดอื น/ปี เกิด....16 กรกฎาคม 2505....
2. ที่อยู่ บ้านเลขท่ี......52/2 หมู่ 2
ตาํ บล....อา่ วใหญ่......อําเภอ....เมอื งตราด......จังหวดั ...ตราด.....

(ขอใหแ้ นบสําเนาบตั รประชาชน จํานวน 1 ฉบบั พร้อมรับรองสําเนาถูกต้อง)
3. โทรศพั ท์ .......081-9824070.........
4. การศกึ ษา .....ม.6.........................................................
5. อาชพี ...............ทาํ สวน/รบั จ้าง...................................
6. บทบาททางสงั คม ........ภมู ิปญั ญาท้องถิ่น...................
7. ประเภทความรูภ้ ูมปิ ัญญาทอ้ งถิ่น

  อาหาร  หมอยา  จกั รสาร  สมนุ ไพร  อื่นๆ

8. เร่ือง / เน้อื หาภูมิปญั ญาทอ้ งถนิ่ ....จดั ดอกไม้แหง้ .......

9. ประสบการณก์ ารใช้ความรภู้ มู ิปญั ญาท้องถ่นิ .......5 - 6..... ปี

2. ข้อมูลองค์ความรภู้ ูมปิ ญั ญาทอ้ งถน่ิ

1. วตั ถุดิบเพื่อการเรยี นรูภ้ ูมิปญั ญาท้องถ่ิน

1. .........ดอกไม้แห้ง....................... 2. ...............................................

3. ................................................ 4. ................................................

5. ................................................ 6. ..............................................

2. อุปกรณเ์ พื่อการเรยี นรูภ้ ูมปิ ัญญาท้องถิ่น

1. .......มีด................................. 2. .............กรรไกร............................

3. ......เชือก............................... 4. ..............ลวด................................

5. .......โฟม................................. 6. ..............คมี ..................................

3. ขน้ั ตอนการเรียนร้ภู ูมิปญั ญาทอ้ งถ่นิ (บนั ทึกข้นั ตอนการดาํ เนนิ งานอยา่ งละเอียด)

1. ความร้เู บ้อื งตน้ เก่ียวกับ

- การจัดดอกไม้แหง้ ในงานพธิ ีต่างๆ

2. การเตรียมวสั ดอุ ุปกรณ์

3. ข้นั ตอนกระบวนการการจัดดอกไม้แห้งในงานพธิ ตี ่างๆ

4. การจัดและการจาํ หนา่ ย

13

5. การประเมินผลและการสรุปผล

6. การตดิ ตามผล

4. ขอ้ พึงระวังในการเรยี นรู้ภมู ปิ ัญญาทอ้ งถน่ิ (ระบวุ ่า การเรียนรู้ภูมิปัญญาทอ้ งถน่ิ เร่ืองนี้
อาจจะมีปัญหาอุปสรรคหรือข้อพงึ ระวังใดบา้ ง พร้อมนาํ เสนอวธิ กี ารแก้ไขปัญหาหรอื ข้อพึงระวังนนั้

ปญั หาอปุ สรรคหรือข้อพึงระวัง วิธกี ารแก้ไขปัญหาหรือขอ้ พึงระวงั

(ระบปุ ัญหาอุปสรรคหรือข้อพึงระวังท่ีอาจเกิดข้นึ ได้ (ระบวุ ิธกี ารแก้ไขปญั หาอุปสรรคหรอื ข้อพึงระวังท่ี

ในการเรยี นรภู้ ูมิปญั ญาทอ้ งถ่ิน) อาจเกดิ ข้ึนได้ในการเรียนรู้ภมู ิปญั ญาท้องถ่นิ )

1.วันเวลาทก่ี าํ หนด ผเู้ รยี นอาจมีเวลาวา่ งไม่ตรงกบั ท่ี 1. ปรับวนั เวลาตามความเหมาะสม
กําหนด

2. การจัดจําหนา่ ย 2. วางแผนการทําการตลาด

5. ปจั จัยความสาํ เร็จ (ระบุปัจจัยทสี่ ง่ ผลให้การเรยี นรู้ภมู ปิ ัญญาท้องถนิ่ ประสบผลสาํ เรจ็ เชน่
ความรับผดิ ชอบ ความรว่ มมือของกลมุ่ เปน็ ต้น พร้อมอธิบายเหตุผลประกอบอยา่ งชัดเจน)

วทิ ยากรมคี วามรู้ความสามารถเฉพาะทาง สามารถใหค้ วามรแู้ ละอธบิ ายได้อยา่ งเขา้ ใจและเขา้ ถึง
ทําใหผ้ ู้เรียนสามารถทาํ ได้

................................................... ผบู้ นั ทึกข้อมูล
(.................................................)

โทรศัพท์ .................................................

14

รูปภาพประกอบ

15

องคค์ วามรู้ภูมิปัญญาทอ้ งถิ่นการทานา้ หมกั ชีวภาพ

1. ขอ้ มลู พ้ืนฐานผ้ใู หข้ ้อมลู ภูมิปญั ญาท้องถน่ิ
1. ชอ่ื – นามสกุล ....นางอบเชย....เลยี ดประถม................

วัน/เดือน/ปี เกิด.......17..พฤศจกิ ายน.2510.................
2. ทีอ่ ยู่ บา้ นเลขท่ี.........8.........หม.ู่ ...10..........
ตาบล........ประณีต..........อาเภอ....เขาสมงิ .......จงั หวัด.....ตราด......

(ขอให้แนบสําเนาบัตรประชาชน จาํ นวน 1 ฉบบั พรอ้ มรบั รองสาํ เนาถูกตอ้ ง)
3. โทรศัพท์ ......081-1465417………………………......................................
4. การศึกษา ..............ม.ปลาย..................................................................
5. อาชพี .........ทําการเกษตร......................................................................
6. บทบาททางสงั คม .........อสม..,ผชู้ ว่ ยผใู้ หญบ่ า้ น......................................
7. ประเภทความรู้ภูมิปญั ญาทอ้ งถ่นิ

 อาหาร  หมอยา  จกั รสาร  สมุนไพร  อืน่ ๆ

8. เรื่อง / เนื้อหาภมู ิปญั ญาทอ้ งถนิ่ .ผลิตภณั ฑ์ชวี ภาพในครวั เรือน.,.นํ้าหมัก...

9. ประสบการณ์การใชค้ วามรภู้ มู ปิ ญั ญาท้องถนิ่ .....10........ ปี

2. ขอ้ มูลองค์ความรู้ภมู ปิ ัญญาทอ้ งถ่ิน

1. วัตถดุ ิบเพื่อการเรยี นร้ภู ูมิปัญญาท้องถ่นิ

1. ผลไมท้ ุกชนิดทรี่ สเปร้ียว (หมกั ) 2. ........นา้ํ ตาลทรายแดง...............

3. ....น้าํ ซาวข้าว................. 4. .........หัวเชือ้ .N70.................

5. ......หวั เชอื้ .EM......................... 6. ...........เกลือ.........................

7. … นํา้ ด่าง...............................

2. อุปกรณเ์ พื่อการเรียนรภู้ ูมปิ ัญญาท้องถนิ่

1. ......ถงั ...................................... 2. .........ไมก้ วน/ไมไ่ ผ.่ .................

3. ................................................ 4. ................................................

5. ................................................ 6. ................................................

3. ขน้ั ตอนการเรียนรู้ภูมปิ ัญญาทอ้ งถนิ่ (บนั ทกึ ข้นั ตอนการดําเนนิ งานอยา่ งละเอียด)

1. เรม่ิ จากการหมักน้าํ หมักผลไมท้ ้งิ ไว้ โดยอัตราสว่ นนํา้ หมัก /ขวดนาํ้ 1.5 ลติ ร คอื ผลไม้ทีม่ รี ส

เปรีย้ ว ¼ ของขวดน้าํ , น้ําตาลทรายแดง 2 ช้อนโต๊ะ , น้ําซาวขา้ ว ใสเ่ กอื บเต็มขวด

2. น้ําหมกั ทิง้ ไว้15 วันขึ้นไปกส็ ามารถนาํ มากรองใช้ได้

3. นา้ํ ดา่ ง คอื นา้ํ ขี้เถา้ หมกั กับน้ํา จาํ นวน 7-15 วนั กรองใช้ได้

16

4. เมื่อไดน้ ้ําหมกั และนํ้าด่างแล้ว เข้าสูข่ ้ันตอนการทําผลิตภัณฑ์ในครวั เรอื น โดยมีอัตราส่วน
ดังนี้

- หวั เชื้อ N70 จํานวน 1 กิโลกรมั

- เกลือ จํานวน 8 ขีด

- นาํ้ หมกั จาํ นวน 3-5 ลติ ร

- นํา้ ดา่ ง จํานวน 3 ลิตร

5. กวนหัวเชื้อ N70 จนสีเปลยี่ นเปน็ ขาวข้น แลว้ คอ่ ยๆใส่เกลอื ทลี่ ะลายแลว้ สลบั กับน้าํ หมักและนํ้า
ด่าง คอ่ ยๆกวนไปทางเดยี วกันเพอ่ื ไมใ่ หเ้ กดิ ฟอง

6. เม่อื ส่วนผสมครบทงั้ หมด ตั้งทิง้ ไว้ 6 ชัว่ โมงหรือ 1 คืน กอ่ นนําไปใช้

4. ข้อพึงระวังในการเรยี นรภู้ มู ิปัญญาทอ้ งถ่นิ (ระบวุ า่ การเรยี นรู้ภูมปิ ัญญาทอ้ งถน่ิ เรื่องน้ี อาจจะ
มปี ญั หาอปุ สรรคหรือข้อพงึ ระวังใดบ้าง พร้อมนาํ เสนอวิธกี ารแกไ้ ขปัญหาหรือขอ้ พึงระวงั นน้ั

ปญั หาอุปสรรคหรอื ขอ้ พึงระวัง วิธีการแก้ไขปญั หาหรือขอ้ พึงระวัง
(ระบุปญั หาอปุ สรรคหรือข้อพึงระวังที่อาจเกิดขนึ้ ได้ (ระบุวิธกี ารแกไ้ ขปัญหาอุปสรรคหรอื ข้อพึงระวังท่ี
ในการเรียนร้ภู มู ปิ ัญญาท้องถิ่น) อาจเกิดข้นึ ได้ในการเรียนรภู้ มู ิปัญญาท้องถ่นิ )

- -

5. ปัจจยั ความสาเร็จ (ระบุปัจจยั ท่ีสง่ ผลใหก้ ารเรยี นรูภ้ ูมิปัญญาท้องถนิ่ ประสบผลสําเร็จ เชน่
ความรบั ผดิ ชอบ ความรว่ มมือของกลมุ่ เปน็ ตน้ พร้อมอธบิ ายเหตุผลประกอบอยา่ งชดั เจน)
......................................................................................... ..................................................................... ...............
............................................................................................................................. .................................................
............................................................................................................................. .................................................

................................................... ผู้บันทึกข้อมูล
(.................................................)

โทรศพั ท์ .................................................

17

รูปภาพประกอบ

18

องค์ความรูภ้ ูมิปญั ญาท้องถ่นิ การเพาะเหด็ นางฟ้า

1. ข้อมูลพน้ื ฐานผูใ้ ห้ข้อมูลภูมปิ ัญญาท้องถิน่
1. ชอื่ – นามสกุล นางบญุ เหลือ โชตชิ ่วง

วัน/เดือน/ปี เกิด..7 พ.ค.2508...................
2. ทอ่ี ยู่ บา้ นเลขท่ี........78/1................หม.ู่ ...1..........
ตาบล.....เทพนิมิต........อาเภอ.......เขาสมิง..........จังหวัด....ตราด..........

(ขอใหแ้ นบสาํ เนาบัตรประชาชน จาํ นวน 1 ฉบบั พรอ้ มรบั รองสําเนาถูกตอ้ ง)
3. โทรศพั ท์ ..0616804326...............................................
4. การศึกษา ...ม.ปลาย.......................................................
5. อาชพี ........เกษตร...........................................................
6. บทบาททางสงั คม .....ผู้ชว่ ยผู้ใหญบ่ ้าน....../อสม..............
7. ประเภทความรูภ้ ูมปิ ญั ญาท้องถ่นิ

 อาหาร  หมอยา  จกั รสาร  สมุนไพร √ อืน่ ๆ

8. เรื่อง / เน้ือหาภมู ิปญั ญาทอ้ งถนิ่ .....การเพาะเห็ดนางฟูา......................................................

9. ประสบการณก์ ารใช้ความรู้ภมู ิปญั ญาท้องถ่นิ .......10........... ปี

2. ขอ้ มลู องค์ความรู้ภมู ิปัญญาทอ้ งถ่นิ

1. วัตถดุ บิ เพ่ือการเรียนรภู้ มู ิปญั ญาท้องถนิ่

1. .ขีเ้ ล่อื ย..................................... 2. ดเี กลือ.....................................

3. รําข้าว........................................ 4. ปนู ยิปซม่ั ...............................

5. EM............................................. 6. เชอื้ เหด็ ...................................

2. อปุ กรณ์เพ่ือการเรียนรูภ้ ูมิปัญญาท้องถ่นิ

1. ถุงพลาสติกทําก้อนเหด็ ............. 2. ถงั นึง่ สาํ หรบั ฆ่าเช่ือ.................

3. ขอขวด..................................... 4. ยางรดั ./สาํ ล/ี กระดาษ..............

5. โรงเรือน................................... 6. ................................................

3. ข้นั ตอนการเรยี นรู้ภูมปิ ัญญาท้องถิน่ (บนั ทึกขั้นตอนการดาํ เนินงานอยา่ งละเอียด)

อตั ราส่วน
ขเ้ี ลื่อยยางพาราแหง้ สนิท 100 กิโลกรมั
รําละเอยี ด 6 – 8 กโิ ลกรมั
ปูนยบิ ซมั 1 กิโลกรัม
ปูนขาว 1 กโิ ลกรัม
ดเี กลือ 0.2 กิโลกรมั
นาํ้ 80 กิโลกรัม
EM 1 ลติ ร

19

วิธกี ารทา

1. การคลกุ เคล้าส่วนผสมทั้งหมด

2. การบรรจุวัสดุลงในถุง ซง่ึ มีอุปกรณ์ดงั นี้ คือ ถุงพลาสติกทนรอ้ นขนาด 7x11 นิ้ว หรอื 8x12
นว้ิ คอขวดพลาสติก สําลีเพาะเห็ด กระดาษ และยางรัด

วิธีการบรรจุ

1. นาํ วัสดมุ าบรรจุในถุงพลาสตกิ ประมาณ 8 ขดี - 1 กิโลกรมั ขณะบรรจุควรกดให้ แนน่
พอสมควร

2. รวบปากถุงใส่คอขวดดงึ ถงุ ให้ตึง โดยใช้มอื ดงึ ปากถุงพลาสตกิ ตามแนวตัง้ แลว้ พาด คลุมคอ
ขวดอกี ครัง้ หน่งึ รดั ด้วยยาง

3. อุดจุกสําลีหมุ้ กระดาษรดั ด้วยยาง

4. การน่ึงฆ่าเชื้อ โดยใช้ความรอ้ นทีไ่ ด้นา้ํ เดือดนาน 1-2 ชว่ั โมง ซ่ึงอาจจะใช้ถังน้ํามัน 200 ลิตร
ก็ได้ ใส่น้ําสูงประมาณ 1 ฝุามอื แลว้ จึงบรรจุก้อนเชื้อลงไปใช้เวลา 1 - 2 ช่ัวโมง นบั จากไอ

นา้ เดอื ด

5. การเขยี่ เชอื้ ควรใชห้ วั เช้อื ทเ่ี พิ่งเจริญเต็มขวด และสถานที่เขี่ยเชื้ออาจจะเปน็ ตูเ้ ข่ีย เชอ้ื หรือ
เป็นสถานทีท่ ล่ี มสงบก็ได้ แต่ควรทําความสะอาดพ้ืนก่อน เชน่ แอลกอฮอล์ เช็ดถู

การเปิดดอก

เอาสาํ ลแี ละกระดาษปากขวดออก หรอื อาจจะใชว้ ธิ ีกรีดข้างถงุ ก็ได้ การวางกอ้ นเชื้อ อาจจะวางแบบนอนหรอื
ต้งั ก็ได้ แตน่ ิยมวางแบบนอน เน่ืองจากสามารถวางซ้อนกนั ได้ เปน็ การประหยดั พื้นท่ี

การดแู ลรักษา

การรดนา้ํ ควรใชเ้ คร่ืองฉีดชนิดพ่นฝอยฉีด จาํ นวนครั้งในการฉีดขนึ้ อยู่กับความชืน้ ใน บรรยากาศรอบข้าง โดย
ถือหลัก “รดน้าํ ใหน้ อ้ ยแตบ่ ่อยคร้ัง” ควรรดนาํ้ ในขนาดท่ีทําให้ผิวหนา้ ของ กอ้ นเชอื้ ชนื้ ก็พอ อย่าให้มนี าํ้ ขังใน
ก้อนเชอ้ื เพราะก้อนเชือ้ จะเนา่

การเกบ็ ผลผลติ

หลังจากเปิดถุงรดนํ้าแลว้ ประมาณ 1 อาทิตย์ ดอกเหด็ จะเริ่มเกดิ ข้ึน ดอกเห็ดนางฟูา เปน็ เห็ดทเี่ จริญเร็ว
ประมาณ 3 - 4 วนั ก็สามารถเก็บผลผลิตได้ โดยดอกเห็ดที่จะเกบ็ ได้ขอบดอกจะ คลี่ออกและบานเตม็ ท่ี

20

4. ข้อพงึ ระวงั ในการเรยี นร้ภู มู ิปัญญาทอ้ งถน่ิ (ระบวุ ่า การเรยี นรู้ภูมปิ ัญญาท้องถิน่ เรื่องน้ี อาจจะ
มีปัญหาอปุ สรรคหรือข้อพึงระวังใดบา้ ง พร้อมนาํ เสนอวิธกี ารแก้ไขปัญหาหรอื ขอ้ พึงระวงั นั้น

ปญั หาอุปสรรคหรอื ขอ้ พึงระวงั วธิ กี ารแกไ้ ขปญั หาหรือข้อพึงระวัง

(ระบุปญั หาอปุ สรรคหรือข้อพึงระวงั ท่ีอาจเกิดขึน้ ได้ (ระบวุ ธิ กี ารแกไ้ ขปัญหาอุปสรรคหรือข้อพึงระวังท่ี

ในการเรยี นรู้ภมู ิปัญญาทอ้ งถิ่น) อาจเกิดขึ้นได้ในการเรียนร้ภู ูมิปญั ญาท้องถน่ิ )

1.เช้อื เห็ดในถุงหรือในก้อนไม่เจริญเติบโต 1.ตง้ั กอ้ นเห็ดให้เยน็ ก่อนหยอดเชอื้ ประมาณ
อย่างน้อย24 ช่วั โมง

2.ก่อนหยอดเชอ้ื ต้องทาํ ความสะอาดพนื้ ที่และ
อุปกรณ์การเกลีย่ ให้สะอาด

5. ปจั จยั ความสาเรจ็ (ระบุปัจจัยที่ส่งผลให้การเรียนรภู้ ูมปิ ัญญาท้องถ่นิ ประสบผลสาํ เร็จ เช่น
ความรบั ผิดชอบ ความรว่ มมือของกลุม่ เป็นตน้ พร้อมอธบิ ายเหตผุ ลประกอบอยา่ งชดั เจน)

ต้องมีความมุ่งมั่น มานะ อดทน เพราะในการทาเหด็ นางฟ้าตอ้ งใช้ระยะเวลาพอสมควร

..................จฑุ ารตั น์..................... ผบู้ นั ทึกขอ้ มูล
(นางสาวจฑุ ารัตน์ ปล้องเงนิ )
โทรศพั ท์ ..0871467309...

21

รูปภาพประกอบ

22

องค์ความรู้ภูมปิ ญั ญาท้องถนิ่ การทากะหร่ีปั๊บ

1. ขอ้ มลู พืน้ ฐานผใู้ ห้ข้อมลู ภูมปิ ัญญาท้องถ่ิน
1. ชอื่ – นามสกลุ นางนวลศรี แกว้ ลอย

วนั /เดือน/ปี เกิด..8 ส.ค.2517.............................
2. ท่ีอยู่ บ้านเลขที่......273/1..................หม.ู่ ......6.......
ตาบล...สะตอ............อาเภอ....เขชาสมิง......จังหวัด.....ตราด......

(ขอใหแ้ นบสาํ เนาบัตรประชาชน จาํ นวน 1 ฉบับ พรอ้ มรับรองสําเนาถูกต้อง)
3. โทรศัพท์ 0989944021.................................................
4. การศกึ ษา ป.ตร.ี .............................................................
5. อาชีพ ...ธุรกิจส่วนตัว.......................................................
6. บทบาททางสังคม .-........................................................
7. ประเภทความรู้ภมู ิปัญญาทอ้ งถ่ิน

 อาหาร  หมอยา  จักรสาร  สมนุ ไพร  อน่ื ๆ

8. เรอ่ื ง / เนือ้ หาภมู ปิ ัญญาทอ้ งถ่นิ ....การทาํ กะหรป่ี ๊ับ..........................

9. ประสบการณ์การใช้ความรภู้ ูมปิ ัญญาท้องถิ่น .....20............. ปี

2. ขอ้ มลู องคค์ วามรูภ้ มู ปิ ัญญาท้องถนิ่

1. วัตถดุ ิบเพื่อการเรยี นรู้ภมู ิปัญญาท้องถนิ่

1. ..แปงู อเนกประสงค.์ ................ 2. นา้ํ ตาล....................................

3. ..หัวเผอื ก.................................... 4. หวั มนั .....................................

5. ..เนอื้ ไก.่ ........................................ 6. ..............................................

2. อุปกรณ์เพ่ือการเรยี นรู้ภมู ิปัญญาท้องถ่ิน

1. ท่นี วดแปูง................................ 2. กะละมงั ..................................

3. เตาแกส๊ .................................... 4. กะทะ.....................................

5. ................................................ 6. ................................................

3. ขั้นตอนการเรยี นรภู้ ูมิปัญญาท้องถน่ิ (บันทกึ ขัน้ ตอนการดาํ เนินงานอย่างละเอยี ด)

ส่วนผสมกะหร่ีปั๊บไส้ไก่

น้ํามนั รําขา้ ว 2 ช้อนโต๊ะ

หอมใหญ่ 100 กรัม

เน้อื อกไก่ 200 กรัม

มนั เทศ 300 กรัม

พริกไทยปนุ 1 ช้อนชา

23

เกลือปนุ 1 ชอ้ นชา
ซอสปรุงรส 3 ชอ้ นโตะ๊
ผงกะหร่ี 1 1/2 ชอ้ นชา
น้ําตาลทราย 1/4 ถ้วย
นาํ้ เยน็ 6 ช้อนโต๊ะ
นา้ํ ปนู ใส 6 ชอ้ นโต๊ะ
นํ้าตาลทราย 1 ชอ้ นโต๊ะ
เกลอื 1 ชอ้ นชา
แปงู สาลอี เนกประสงค์ 270 กรัม (สาํ หรับชั้นแปงู นอก)
นาํ้ มันราํ ขา้ ว 6 ช้อนโต๊ะ (สําหรับทําแปงู ชน้ั นอก)
แปงู สาลอี เนกประสงค์ 140 กรมั (สาํ หรบั แปงู ชน้ั ใน)
น้ํามันราํ ข้าว 6 ช้อนโต๊ะ (สาํ หรับแปงู ช้นั ใน)
วธิ ที ากะหรี่ปั๊บไสไ้ ก่
1. ผดั ไสเ้ ตรยี มไว้ โดยใส่นํา้ มันรําข้าวและหอมหวั ใหญล่ งไปผดั จากน้ันกใ็ สเ่ น้ืออกไก่
และ มนั เทศหั่นเต๋า
2. ปรุงรสด้วยพรกิ ไทยปนุ เกลอื ปุน ซอสปรงุ รส ผงกะหรี่ และ น้ําตาลทราย ผดั ให้เขา้
กันจนทกุ อยา่ งสุก และ เหนียวสามารถนํามาปน้ั ได้ เสร็จแล้วตกั ใส่จานแล้ววางพักไว้
3. ผสมนํา้ เย็นกับน้ําปูนใส ปรงุ รสด้วยนํา้ ตาล และ เกลอื
4. ผสมแปูงสว่ นของแปูงชนั้ นอกกอ่ น โดยเทแปูงลงไปในชามผสม เกลีย่ แปงู ให้เป็นหลุม
ตรงกลาง เทนาํ้ ปูนใสทผี่ สมไว้ลงไป ตามดว้ ยนา้ํ มนั ราํ ขา้ ว คนใหเ้ ข้ากนั และนวดแปงู จนเนื้อเนียน แรปแลว้ พัก
ไว้
5. ผสมแปงู ชั้นในกับนา้ํ มนั ราํ ขา้ ว คนให้เขา้ กันแล้วนวดจนเนียน และแรปพักไว้
6. นําแปงู ชั้นนอกออกมาตัดแบ่งเปน็ ชิ้นในสัดสว่ นทเ่ี ท่ากนั และแปูงช้ันในก็นําออกมาตัด
แบ่ง วางแยกกันไว้
7. คลงึ แปงู ชั้นนอกและช้ันในเสร็จแลว้ นําไสท้ ่ีผดั ไว้มาป้ันเป็นกอ้ นกลมๆ แล้วนาํ มาห่อ
กับแปงู จับจบี ให้เปน็ รูปทรงของกะหรี่ปั๊บ
8. จากน้ันก็นําไปทอดให้เหลืองกรอบ เสร็จแลว้ ก็สะเด็ดน้ําไขมนั ขนึ้ มาวางพกั ไว้ เตรียม
ใส่จานเสิรฟ์ หรือ ใสก่ ล่องสวยๆ สาํ หรับมอบให้กบั คนอ่นื

24

4. ข้อพงึ ระวงั ในการเรียนรู้ภูมิปญั ญาทอ้ งถนิ่ (ระบวุ า่ การเรยี นร้ภู ูมปิ ัญญาทอ้ งถน่ิ เรื่องนี้ อาจจะ
มีปัญหาอปุ สรรคหรือข้อพึงระวังใดบา้ ง พร้อมนําเสนอวธิ กี ารแกไ้ ขปัญหาหรือข้อพึงระวังน้ัน

ปญั หาอุปสรรคหรือข้อพึงระวัง วธิ ีการแก้ไขปญั หาหรือข้อพึงระวัง

(ระบปุ ญั หาอปุ สรรคหรือข้อพึงระวังที่อาจเกดิ ขึน้ ได้ (ระบุวธิ ีการแก้ไขปัญหาอุปสรรคหรือข้อพึงระวังท่ี

ในการเรยี นรภู้ มู ิปัญญาทอ้ งถ่ิน) อาจเกิดข้นึ ได้ในการเรียนรูภ้ ูมิปญั ญาท้องถน่ิ )

--

5. ปัจจยั ความสาเร็จ (ระบุปัจจัยทส่ี ง่ ผลใหก้ ารเรียนรู้ภมู ปิ ัญญาท้องถิน่ ประสบผลสําเร็จ เช่น
ความรบั ผิดชอบ ความร่วมมือของกลมุ่ เปน็ ต้น พร้อมอธิบายเหตผุ ลประกอบอยา่ งชัดเจน)

- มคี วามต้งั ใจ
-ความรว่ มมอื

..................จฑุ ารัตน์..................... ผ้บู นั ทึกขอ้ มูล
(นางสาวจฑุ ารัตน์ ปลอ้ งเงนิ )
โทรศัพท์ ..0871467309...

25

รูปภาพประกอบ

26

องค์ความรู้ภมู ิปัญญาท้องถ่ินการแปรรปู อาหาร

1. ขอ้ มลู พน้ื ฐานผ้ใู ห้ข้อมลู ภูมปิ ญั ญาทอ้ งถิน่ รูปถา่ ย
1. ช่อื – นามสกลุ นางอุทยั จันทรก์ ลม ผูใ้ ห้ข้อมลู ภูมิปัญญา

วัน/เดือน/ปี เกดิ 8 มกราคม 2495 ทอ้ งถน่ิ
2. ที่อยู่ บา้ นเลขที่ 86 หมู่ 3
ตาบล ทา่ โสมอาเภอ เขาสมิง จังหวดั ตราด

(ขอให้แนบสําเนาบัตรประชาชน จาํ นวน 1 ฉบบั พรอ้ มรับรองสาํ เนาถูกตอ้ ง)
3. โทรศพั ท์ 082-2053859
4. การศึกษา
5. อาชพี ค้าขาย
6. บทบาททางสงั คม ประชาชนในชมุ ชน
7. ประเภทความร้ภู มู ิปญั ญาทอ้ งถ่นิ

 อาหาร  หมอยา  จกั รสาร  สมุนไพร  อื่นๆ

8. เร่อื ง / เนอ้ื หาภูมปิ ัญญาทอ้ งถน่ิ การแปรรูปอาหาร

9. ประสบการณ์การใชค้ วามร้ภู ูมิปัญญาท้องถนิ่ 10 ปี

2. ข้อมูลองคค์ วามรภู้ มู ิปัญญาท้องถ่ิน

1. วัตถดุ ิบเพื่อการเรยี นรภู้ มู ิปัญญาท้องถนิ่

1. ปลาและอาหารทะเล 2.

3. 4.

5. 6.

2. อปุ กรณ์เพ่ือการเรียนรู้ภมู ิปญั ญาท้องถนิ่

1. อ่าง 2. ทัพพี

3. ตะแกรงตากปลา 4.

5. กะลังมัง 6.

3. ขั้นตอนการเรียนรภู้ มู ิปญั ญาท้องถน่ิ (บันทกึ ขนั้ ตอนการดาํ เนินงานอยา่ งละเอียด)

สว่ นผสม

1. เกลือทะเลอยา่ งดี 500 กรัม

2. นา้ํ ตาล เลก็ น้อย ( ใช้แทนผงชูรส)

3. ซีอ้วิ ขาว และน้ําปลาดเี ล็กนอ้ ย

หมายเหตุ อัตราส่วนต่อปลา 10 กโิ ลกรมั

27

วธิ กี ารทา
1. ลา้ งทาํ ความสะอาดปลาให้สะอาด เพราะถา้ หากไม่สะอาดจะทาํ ใหเ้ น้ือปลาแหง้

และเกดิ การเนา่ เสยี ง่าย
2. นําเนือ้ ปลาขึน้ ใหส้ ะเดด็ นํ้าและผง่ึ ให้แห้งสนทิ
3. เตรยี มเนื้อปลาให้พร้อมสําหรับการตากแห้ง หากเป็นชิ้นเนอ้ื ปลาขนาดใหญค่ วรผ่า

ทอ้ งเพื่อแบง่ เน้ือปลาออกเปน็ แผ่นเพราะเนื้อปลาทีห่ นาจะทาํ ให้สว่ นผสมสามารถซึมเข้าสู่เน้อื ปลาได้ไม่ทวั่ ถึง
และทาํ ให้เน้ือปลาแหง้ ยาก

4. หมกั เนอ้ื ปลากบั ส่วนผสมท่ีเตรยี มไว้ คลกุ เคลา้ ให้ทั่ว เมื่อเนือ้ ปลาเขา้ กบั สว่ นผสมดี
แลว้ นาํ มาผึง่ ลมใหส้ ะเด็ดนํ้า

5. นาํ เน้อื ปลาท่ีหมักแลว้ ไปตากแดดโดยวางบนตะแกรงตาห่างในระหว่างท่ีตากแดดหรอื
ใช้วธิ กี ารแขวนปลา ใชเ้ วลาในการตากประมาณ 3 ชว่ั โมง กรณใี ชต้ ะแกรงควรพลกิ ปลาทุก 45 นาทีเพื่อให้เนื้อ
ปลาแหง้ อย่างท่วั ถึง

6. นําใส่บรรจภุ ณั ฑเ์ พื่อทําสญุ ญากาศเพ่ือการเก็บรักษาที่นานขน้ึ

4. ขอ้ พงึ ระวงั ในการเรยี นรู้ภูมิปญั ญาทอ้ งถน่ิ (ระบุวา่ การเรียนรูภ้ ูมิปญั ญาทอ้ งถิน่ เรื่องน้ี
อาจจะมปี ญั หาอปุ สรรคหรือข้อพึงระวงั ใดบา้ ง พร้อมนําเสนอวิธีการแก้ไขปญั หาหรือข้อพึงระวังน้ัน

ปญั หาอุปสรรคหรือข้อพึงระวัง วธิ กี ารแกไ้ ขปญั หาหรือข้อพึงระวัง

(ระบุปญั หาอปุ สรรคหรือข้อพึงระวังที่อาจเกิดขน้ึ ได้ (ระบุวิธีการแก้ไขปัญหาอุปสรรคหรอื ข้อพึงระวงั ที่

ในการเรียนรภู้ ูมิปัญญาทอ้ งถิ่น) อาจเกิดขนึ้ ได้ในการเรยี นรภู้ ูมิปัญญาท้องถนิ่ )

5. ปจั จัยความสาเรจ็ (ระบุปัจจัยท่ีสง่ ผลใหก้ ารเรียนรภู้ มู ปิ ัญญาทอ้ งถิ่นประสบผลสาํ เร็จ เชน่
ความรับผิดชอบ ความร่วมมือของกลุ่ม เป็นต้น พร้อมอธบิ ายเหตุผลประกอบอย่างชดั เจน)

พจณิชา อภิบาลศรี ผบู้ ันทึกข้อมูล
(นางสาวพจณิชา อภบิ าลศรี)
โทรศัพท์ 085-2845941

28

รูปภาพประกอบ

29

องค์ความรูภ้ ูมปิ ญั ญาทอ้ งถ่ินการทาพรมเชด็ เทา้

1. ข้อมลู พืน้ ฐานผ้ใู ห้ข้อมลู ภูมิปัญญาท้องถิ่น
1. ชื่อ – นามสกลุ .นางสาวพุฒซ้อน.....อาษาศรี...............

วัน/เดอื น/ปี เกดิ ......6...ตลุ าคม....2503..................
2. ท่ีอยู่ บ้านเลขท่ี......48..................หม.ู่ ....3.........

ตาบล...วงั ตะเคยี น...........อาเภอ...เขาสมงิ .........จงั หวดั ....ตราด........

(ขอให้แนบสาํ เนาบตั รประชาชน จํานวน 1 ฉบบั พรอ้ มรับรองสาํ เนาถูกตอ้ ง)
3. โทรศพั ท์ .....06-29753629............................................
4. การศึกษา .....ป.4.........................................................................................
5. อาชพี ..........รับจ้าง...........................................................................................
6. บทบาททางสงั คม ...................สมาชิกกลุ่มทอพรมเทา้ จากเศษผา้ ................................
7. ประเภทความรภู้ มู ปิ ญั ญาท้องถิ่น

 อาหาร  หมอยา  จกั รสาร  สมุนไพร  อนื่ ๆ

8. เรื่อง / เน้อื หาภมู ปิ ัญญาทอ้ งถ่นิ .....การทอพรมเช็ดเท้าจากเศษผา้ ..............

9. ประสบการณก์ ารใชค้ วามรู้ภมู ิปญั ญาท้องถิน่ ........23.......... ปี

2. ขอ้ มลู องคค์ วามรู้ภูมิปัญญาท้องถ่ิน

1. วัตถุดิบเพื่อการเรยี นรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น

1. ................................................ 2. ................................................

3. ................................................ 4. ................................................

5. ................................................ 6. ..............................................

2. อปุ กรณ์เพื่อการเรยี นร้ภู ูมิปัญญาท้องถ่นิ

1. เศษผ้า

2 ด้ายเย็บ/เข็มเยบ็

3. กที่ อ สาํ หรับทอพรมเช็ดเท้า

4. กรรไกร

5. ฟมื สาํ หรบั ทอ

6. ไมส้ อดผา้

7 ไม้อดั สาํ หรับขนั้ ผนื ผ้า

30

3. ขั้นตอนการเรยี นรูภ้ ูมิปญั ญาท้องถน่ิ (บันทกึ ขั้นตอนการดาํ เนินงานอยา่ งละเอยี ด)

1.คัดผ้าเสน้ /แยกสี/ตดั แตง่ ใหม้ ขี นาดใกลเ้ คียงกนั ทสี่ ุด

2.ร้อยด้ายเข้ากบั ตัวกี/่ จัดด้ายให้เข้าท่ีและให้เส้นด้ายตึงโดยขนาดความยาวของผ้าเส้นผ้าท่ีจะ
ทอต้องเท่ากัน

3. ทอเส้นผ้า ซ่ึงผู้ทอต้องมีความชํานาญหรือมีพ้ืนฐานในเร่ืองของการทอโดยสามารถเลือก

ลวดลาย

4. นําฟิวเจอร์บอร์ดมาตัด ขนาดกว้างประมาณ 15 ซม. ยาวตามขนาดพรมเช็ดเท้า แล้วนํา
ฟวิ เจอร์บอรด์ ตามขนาดทต่ี ัดไว้แล้วมาสอดเขา้ กับด้าย คนั้ ระหว่างพรมเช็ดเชด็ เท้าผืนทท่ี อเสร็จแล้ว

5. ทอพรมเชด็ เทา้ ผนื ต่อไปตามลําดับข้ันตอน 1 - 4

6. พอได้พรมเช็ดเทา้ ตามจํานวนท่ีต้องการ ตัดแตง่ เสน้ ดา้ ยทีเ่ ป็นสว่ นเกนิ ให้เรยี บร้อย สามารถ
นําไปใชง้ านและจาํ หนา่ ยได้

ขัน้ ตอนในการนาเศษผา้ ทอลงก่ี

1. นาํ บล็อกมาวางแล้วนาํ ไม้กระดานสาํ หรับขัดเชือกมาวางตรงหวั ทา้ ย เชือกทั้งสองฝัง่ โดยเอา
ไมข้ ดั ตามขวางกับเชอื กสลบั เสน้ ล่างบนไปเรื่อยๆ จนครบทกุ เส้น

2. นําเศษผ้ามามัดกับเชือกจะเร่ิมตรงกลางหรือริมก่อนก็ได้ โดยจับมัดสองเส้นคู่กันก่อน
จากน้นั กน็ ําเศษผ้ามามัดแยกเส้น โดยจับเชอื กทมี่ ัดคแู่ รกมาหน่งึ เส้น ท่ียังไม่ได้มัดมารวมกันทําอย่างนี้ไปเร่ือยๆ
จนครบทกุ อนั

3. เมื่อมัดเสร็จหมดแล้ว ให้ตัดเชือกออกจากบล็อกท้ังหัวและท้ายจนครบทุกเส้น จากน้ันก็ดึง
ออกจากบล็อก มัดเชอื กทั้งหวั และทา้ ยดงึ มาใหแ้ น่น ตดิ กบั พรมเช็ดเทา้ ทัง้ หมดจนครบทุกเส้น

4. เม่ือมัดครบทุกเส้นแล้ว ให้ใช้กรรไกรตกแต่งเศษผ้าให้ดูสวยงาม เท่าน้ีก็จะได้พรมเช็ดเท้า
สอง

หนา้ ไวใ้ ชแ้ ลว้

ถ้าเราทําบล็อกไวไ้ ดห้ ลายๆอนั กส็ ามารถหัดให้คนแกแ่ ละเด็กทําได้ จะสามารถทําเปน็

อุตสาหกรรมในครัวเรอื นได้ เดก็ และคนแก่จะไดม้ ีรายได้เสรมิ พรมเชด็ เทา้ ชนดิ นี้จะมีความหนาและใช้ได้ทง้ั

สองด้านจงึ มรี าคาแพงกว่าพรมเช็ด เท้าท่ีถกั ทอจากเครอื่ ง เพราะมคี วามประณตี กว่า

31

4. ข้อพงึ ระวังในการเรียนรภู้ ูมิปญั ญาทอ้ งถิน่ (ระบุวา่ การเรยี นรู้ภมู ปิ ัญญาทอ้ งถ่ินเรื่องน้ี อาจจะ
มีปญั หาอปุ สรรคหรือข้อพงึ ระวังใดบ้าง พร้อมนําเสนอวิธีการแก้ไขปญั หาหรือข้อพงึ ระวังนน้ั

ปญั หาอุปสรรคหรือขอ้ พึงระวงั วธิ กี ารแก้ไขปญั หาหรือขอ้ พึงระวัง
(ระบปุ ญั หาอุปสรรคหรือข้อพึงระวังท่ีอาจเกดิ ขึ้นได้ (ระบุวธิ ีการแก้ไขปัญหาอุปสรรคหรือข้อพึงระวังที่

ในการเรียนร้ภู ูมิปญั ญาทอ้ งถิ่น) อาจเกดิ ข้ึนได้ในการเรยี นรภู้ ูมิปัญญาท้องถ่ิน)
1. ในการนําเศษผา้ มาต่อกรณีท่ีเศษผ้ายาวไม่พอ
1.กอ่ นการทอควรมีการดึงเศษผา้ กอ่ นเพื่อให้มีการ
2. เชือกที่มัดก่ีขาด ยดื หยุ่น

2. ในกรณนี ้ีต้องควรระมดั ระวงั ไมอ่ อกแรงมาก
จนเกินไปเพราะอาจจะทาํ ใหเ้ ชือกขาดได้

๕. ปัจจัยความสาเรจ็ (ระบปุ ัจจยั ทส่ี ่งผลใหก้ ารเรยี นร้ภู มู ปิ ัญญาท้องถิ่นประสบผลสาํ เรจ็ เช่น
ความรับผดิ ชอบ ความรว่ มมือของกล่มุ เปน็ ตน้ พร้อมอธบิ ายเหตผุ ลประกอบอย่างชดั เจน)

การจดั ทาํ เป็นกลุ่มสมาชิก เพ่อื การสร้างความมัน่ คงในการประกอบอาชีพเสริมหรือเปน็ อาชพี หลกั
ได้ และทสี่ ําคัญสมาชกิ ทม่ี าจัดทําผลติ ภณั ฑ์ในชุมชนเป็นสินคา้ OTOP และเป็นเคร่ืองหมายในการสร้างม่นั ใจ
ให้กลับผู้บรโิ ภคได้

................................................... ผู้บนั ทึกขอ้ มลู
(.................................................)

โทรศัพท์ .................................................

32

รปู ภาพประกอบ

ปถา่ ย

รปู ถา่ ย

33

องค์ความรภู้ ูมปิ ัญญาทอ้ งถ่นิ การทาหมวกใบจาก

1. ข้อมูลพน้ื ฐานผใู้ หข้ ้อมลู ภูมปิ ัญญาทอ้ งถนิ่
1. ชือ่ – นามสกลุ ...นางสาวสิรินทร์ สน่ันวงศ์สังข์....

วนั /เดือน/ปี เกดิ ....6 พฤษภาคม 2503....
2. ทีอ่ ยู่ บ้านเลขท่ี......33/1.....หม.ู่ ...5...
ตาบล....แสนตงุ้ ......อาเภอ....เขาสมงิ ......จงั หวัด...ตราด.....

(ขอให้แนบสําเนาบตั รประชาชน จาํ นวน 1 ฉบบั พรอ้ มรับรองสําเนาถูกต้อง)
3. โทรศัพท์ .......089-9249110.........
4. การศกึ ษา .....ปวช.........................................................
5. อาชพี ...............รับจา้ งท่วั ไป......................................................................
6. บทบาททางสงั คม ........ภมู ปิ ญั ญาท้องถิ่น.............................................
7. ประเภทความรู้ภูมปิ ัญญาท้องถ่ิน

 อาหาร  หมอยา จักรสาร  สมนุ ไพร อืน่ ๆ

8. เรอ่ื ง / เนอ้ื หาภมู ปิ ญั ญาทอ้ งถน่ิ ....การจักสานหมวกใบจาก,การทําขนมจาก.......

9. ประสบการณ์การใชค้ วามรู้ภมู ปิ ญั ญาท้องถ่นิ .......10..... ปี

2. ขอ้ มูลองคค์ วามรภู้ มู ปิ ัญญาท้องถน่ิ

1. วัตถดุ ิบเพ่ือการเรยี นรภู้ มู ิปญั ญาท้องถนิ่

1. .........ใบจาก.............................. 2. ...............................................

3. ................................................ 4. ................................................

5. ................................................ 6. ..............................................

2. อปุ กรณเ์ พื่อการเรียนรู้ภูมิปญั ญาท้องถ่ิน

1. .......มีด................................. 2. .............เตา............................

3. ......กรรไกร............................... 4. ............หม้อ............................

5. .......เชอื ก................................. 6. .............เขม็ ,ด้าย.....................

3. ข้นั ตอนการเรยี นรู้ภมู ิปญั ญาทอ้ งถนิ่ (บนั ทึกข้ันตอนการดาํ เนนิ งานอยา่ งละเอยี ด)

1. ความร้เู บ้อื งต้นเกี่ยวกบั

- การจกั สานหมวกใบจาก

- การทาํ ขนมจาก

2. การเตรยี มวัสดอุ ปุ กรณ์

3. ขั้นตอนกระบวนการจักสานหมวกใบจาก/การทาํ ขนมจาก

4. การจัดและการจําหน่าย

34

5. การประเมนิ ผลและการสรุปผล

6.การตดิ ตามผล

4. ข้อพึงระวังในการเรียนร้ภู มู ิปัญญาท้องถิ่น (ระบุว่า การเรยี นรู้ภูมปิ ัญญาทอ้ งถ่นิ เร่ืองนี้
อาจจะมีปญั หาอุปสรรคหรือข้อพงึ ระวังใดบ้าง พร้อมนําเสนอวธิ ีการแก้ไขปัญหาหรือข้อพึงระวงั น้นั

ปัญหาอุปสรรคหรอื ข้อพึงระวงั วธิ ีการแกไ้ ขปญั หาหรือขอ้ พึงระวัง

(ระบุปัญหาอปุ สรรคหรือข้อพึงระวังที่อาจเกดิ ข้นึ ได้ (ระบุวธิ กี ารแกไ้ ขปญั หาอุปสรรคหรือข้อพึงระวงั ท่ี

ในการเรยี นรภู้ มู ปิ ญั ญาท้องถ่ิน) อาจเกิดขึน้ ได้ในการเรียนรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น)

1.วันเวลาที่กาํ หนด ผ้เู รยี นอาจมเี วลาว่างไม่ตรงกบั ที่ 1. ปรับวันเวลาตามความเหมาะสม

กําหนด

2. การจัดจําหนา่ ย 2. วางแผนการทําการตลาด

5. ปจั จยั ความสาเร็จ (ระบุปัจจัยที่ส่งผลใหก้ ารเรียนร้ภู มู ปิ ัญญาท้องถน่ิ ประสบผลสําเร็จ เชน่
ความรบั ผดิ ชอบ ความร่วมมือของกลมุ่ เป็นตน้ พร้อมอธบิ ายเหตผุ ลประกอบอยา่ งชดั เจน)

วิทยากรมีความรู้ความสามารถเฉพาะทาง สามารถใหค้ วามรแู้ ละอธบิ ายได้อยา่ งเข้าใจและเข้าถึง
ทําให้ผู้เรียนสามารถทาํ ได้

................................................... ผบู้ นั ทึกขอ้ มูล
(.................................................)

โทรศพั ท์ .................................................

35

รูปภาพประกอบ

36