ใบความรู้ที่ 5. เคลือนย้ายผู้ป่วย

ใบความรู้ที่ 5
วิชา สวสั ดศิ กึ ษาและการปฐมพยาบาล เรอ่ื ง การเคลอื่ นยา้ ยผูป้ ่วย
การเคลื่อนย้ายทถี่ ูกวธิ ีมคี วามสำคญั มาก ถ้าผูช้ ่วยเหลอื มีประสบการณ์ มคี วามรู้ ความเขา้ ใจ มหี ลกั การและ
รจู้ ักวิธีการเคลอื่ นยา้ ยทถ่ี กู วธิ ี จะช่วยใหผ้ ู้บาดเจบ็ มชี วี ิตรอด ปลอดภัย ลดความพิการ หรอื อันตรายทีจ่ ะเกดิ ขน้ึ
ภายหลังได้
1. การเคลื่อนย้ายโดยผู้ชว่ ยเหลอื คนเดียว
วิธีท่ี 1 พยงุ เดิน เหมาะสำหรับผปู้ ่วยที่รสู้ กึ ตวั ดี แต่แขนหรือขาขา้ งใดขา้ งหนง่ึ เจ็บ (เฉพาะส่วนลา่ ง)
วธิ ีเคลื่อนย้าย ผชู้ ว่ ยเหลอื ยืนเคียงข้างผปู้ ่วย หนั หน้าไปทางเดยี วกัน แขนข้างหนึ่งของผปู้ ว่ ยพาดคอ ผ้ชู ่วยเหลอื
จับมือผปู้ ว่ ยไว้ ส่วนแขนอีกข้างหนึง่ ของผูช้ ว่ ยเหลือโอบเอวและพยุงเดนิ

ภาพที่ 1 การเคล่ือนย้ายผ้ปู ่วยโดยวิธีพยงุ เดิน
วธิ ที ่ี 2 การอุม้ วิธนี ใ้ี ชก้ บั ผ้บู าดเจบ็ ทีม่ นี ้ำหนกั ตัวน้อย หรือในเด็กซึ่งไม่มบี าดแผลรนุ แรง หรือกระดกู หักโดย
การชอ้ นใต้เขา่ และประคองด้านหลงั หรืออมุ้ ทาบหลังก็ได้

ภาพท่ี 2 การเคล่ือนยา้ ยผู้ป่วยด้วยวิธีอมุ้

20

วธิ ีท่ี 3 วธิ ีลาก เหมาะที่จะใช้ในกรณฉี ุกเฉนิ เชน่ เกดิ ไฟไหม้ ถงั แกส็ ระเบดิ หรอื ตึกถล่ม จำเป็นต้องเคลื่อนยา้ ย
ออกจากทีเ่ กดิ เหตุใหเ้ ร็วท่ีสุด อาจปฏบิ ตั ไิ ดห้ ลายวธิ ี

ผชู้ ว่ ยเหลอื อาจะจะลากโดยใชม้ อื สอดใต้รกั แร้ลากถอยหลงั หรอื จับขอ้ เทา้ ลากถอยหลงั กไ็ ด้ ไม่ควรลากไป
ดา้ นขา้ งของผู้บาดเจบ็ ต้องระวงั ไมใ่ หส้ ่วนของร่างกายโค้งงอ โดยเฉพาะสว่ นของคอและลำตวั การลากจะลด
อันตรายลงถ้าใช้ผ้าหม่ หรือเสื่อ หรอื แผ่นกระดานรองลำตัวผบู้ าดเจบ็

ภาพท่ี 3 การลาก
2. การเคลื่อนยา้ ยผู้ป่วยโดยผชู้ ่วยเหลือสองคน

วธิ ที ี่ 1 อุ้มและยก เหมาะสำหรบั ผูป้ ว่ ยรายในรายท่ีไม่ร้สู กึ ตัว แตไ่ มค่ วรใช้ในรายทมี่ ีการบาดเจ็บของลำตวั หรอื
กระดูกหกั

ภาพท่ี 4 การเคล่ือนยา้ ยผปู้ ่วยดว้ ยวธิ ีอมุ้ และยก
วธิ ีที่ 2 นั่งบนมอื ท้งั ส่ที จ่ี บั ประสานกนั เปน็ แคร่ เหมาะสำหรบั ผ้ปู ่วยในรายทีข่ าเจบ็ แตร่ ้สู ึกดีและสามารถใช้แขนท้ัง
สองขา้ งได้

วธิ ีเคลื่อนยา้ ย ผ้ชู ว่ ยเหลอื ท้งั สองคนใชม้ ือขวากำข้อมือซ้ายของตนเอง ขณะเดยี วกันก็ใช้มือซ้ายกำมอื ขวาซ่งึ กัน
และกัน ให้ผปู้ ว่ ยใช้แขนทงั้ สองยันตวั ขน้ึ นัง่ บนมือทั้งสที่ จี่ บั ประสานกันเปน็ แคร่ แขนทั้งสองของผปู้ ว่ ยโอบคอผู้
ช่วยเหลือ จากนน้ั วางผ้ปู ่วยบนเข่าเปน็ จังหวะทห่ี นึ่ง และอุ้มยนื เป็นจังหวะทส่ี อง แล้วจงึ เดนิ ไปพร้อมๆ กนั

21

ภาพท่ี 5 การเคลื่อนยา้ ยผูป้ ่วยด้วยวธิ นี ่ังบนมอื ท้ังสี่ท่ปี ระสานกนั เป็นแคร่
วธิ ีที่ 3 การพยงุ เดนิ วธิ ีนใ้ี ช้ในรายทไี่ ม่มีบาดแผลรนุ แรง หรอื กระดกู หกั และผบู้ าดเจ็บยงั รู้สกึ ตวั ดี

ภาพท่ี 6 การเคล่ือนยา้ ยผู้ปว่ ยด้วยวิธีพยุงเดนิ
3. การเคลอ่ื นยา้ ยผู้ป่วยโดยผชู้ ว่ ยเหลอื สามคน

วิธที ่ี 1 อุ้มสามคนเรยี ง เหมาะสำหรบั ผู้ป่วยในรายที่ไมร่ ้สู ึกตวั ตอ้ งการอุ้มขึน้ วางบนเตยี งหรอื อุ้มผา่ นทาง
แคบๆ

วธิ ีเคลอ่ื นย้าย ผู้ชว่ ยเหลอื ทัง้ สามคนคุกเข่าเรยี งกันในทา่ คุกเข่าข้างเดียว ทุกคนสอดมือเข้าใตต้ ัวผปู้ ว่ ย และอุ้ม
พยงุ ไว้ตามส่วนตา่ ง ๆ ของร่างกายดังน้ี

คนท่ี 1 สอดมอื ทง้ั สองเข้าใตต้ วั ผู้ป่วยตรงบริเวณคอและหลังสว่ นบน
คนที่ 2 สอดมอื ทง้ั สองเขา้ ใต้ตัวผปู้ ว่ ยตรงบรเิ วณหลังส่วนลา่ งและก้น
คนที่ 3 สอดมอื ท้งั สองเข้าใตข้ า
ผชู้ ่วยเหลือคนทีอ่ ่อนแอท่สี ุดควรเปน็ คนที่ 3 เพราะรบั นำ้ หนกั น้อยท่สี ุด เม่ือจะยกผปู้ ว่ ยผูช้ ว่ ยเหลือทง้ั สาม
คน จะตอ้ งทำงานพร้อมๆ กนั โดยให้คนใดคนหนง่ึ เป็นออกคำสง่ั ขน้ั แรก ยกผู้ป่วยพร้อมกันและวางบนเข่า จากท่าน้ี
เหมาะสำหรบั จะยกผ้ปู ่วยข้นึ วางบนเปลฉุกเฉนิ หรือบนเตียง แตถ่ ้าจะอุม้ เคลอ่ื นทผี่ ้ชู ว่ ยเหลือท้ังสามคน จะต้อง
ประคองตัวผู้ป่วยในท่านอนตะแคง และอุม้ ยืน เมื่อจะเดนิ จะกา้ วเดนิ ไปทางด้านข้างพร้อมๆ กนั และถา้ จะวาง ผปู้ ่วย
ใหท้ ำเหมือนเดมิ ทกุ ประการ คอื คุกเข่าลงก่อนและค่อย ๆ วางผู้ป่วยลง

22

ภาพท่ี 7 การเคลื่อนยา้ ยผู้ป่วยด้วยวธิ อี ุ้มสามคนเรยี ง
วธิ ีที่ 2 การใชค้ น 3 คน วิธนี ใ้ี ชใ้ นรายที่ผบู้ าดเจ็บนอนหงาย หรอื นอนควำ่ กไ็ ด้ ให้คางของผบู้ าดเจ็บยกสูงเพ่อื เปิด
ทางเดินหายใจ

1. ผปู้ ฐมพยาบาล 2 คนคุกเข่าข้างลำตัวผู้บาดเจบ็ ขา้ งหนึ่ง อกี ข้างหนึง่ ผูป้ ฐมพยาบาลอีก 1 คน คุกเข่าขา้ งลำตวั
ผูบ้ าดเจบ็

2. ผู้ปฐมพยาบาลคนที่ 1 ประคองท่ีศรี ษะและไหล่ผ้บู าดเจ็บ มืออกี ข้างหนึ่งรองส่วนหลังผ้บู าดเจ็บ
3. ผ้ปู ฐมพยาบาลคนที่ 2 อยตู่ รงข้ามคนที่ 1 ใชแ้ ขนข้างหน่ึงรองหลงั ผู้บาดเจบ็ เอามือไปจับมือคนท่ี 1 อีกมือ
หนง่ึ รองใตส้ ะโพกผูบ้ าดเจ็บ
4. ผปู้ ฐมพยาบาลคนท่ี 3 มอื หนึ่งอย่ใู ตต้ ้นขาเหนอื มอื คนท่ี 2 ทรี่ องใต้สะโพก แลว้ เอามอื ไปจบั กับมือคนท่ี 2 ท่ี
รองใต้สะโพกนัน้ ส่วนมืออีกข้างหนงึ่ รองท่ีขาใต้เข่า
5. มอื คนที่ 1 และคนท่ี 2 ควรจบั กนั อยู่ระหว่างก่ึงกลางลำตวั ส่วนบนของผู้บาดเจ็บ ผูป้ ฐมพยาบาลจะต้องให้
สัญญาณลกุ ขนึ้ ยืนพร้อม ๆ กัน

การเคล่อื นย้ายผู้ป่วยโดยใช้ผา้ หม่
ใช้กรณที ไี่ ม่มีเปลหามแต่ไมเ่ หมาะกบั ผูป้ ่วยที่ได้รับบาดเจ็บบรเิ วณหลงั
วธิ เี คลือ่ นยา้ ย พบั ผ้าหม่ ตามยาวทบกันเป็นชน้ั ๆ 2-3 ทบ โดยวิธกี ารพบั ผา้ หม่ พบั เช่นเดยี วกบั การพบั กระดาษ

ทำพดั วางผา้ หม่ ขนาบชดิ ตวั ผปู้ ว่ ยทางด้านขา้ ง ผู้ช่วยเหลือคกุ เขา่ ลงข้างตัวผ้ปู ่วยอกี ข้างหน่งึ จบั ผปู้ ่วยตะแคงตัว
เพอื่ ใหน้ อนบนผา้ หม่ แล้วดงึ ชายผ้าห่มทั้งสองข้างออก เสร็จแลว้ จึงมว้ นเขา้ หากนั จากน้ันชว่ ยกนั ยกตวั ผูป้ ่วยขึ้น
ผู้ช่วยเหลอื คนหน่ึงต้องประคองศรี ษะผปู้ ว่ ย โดยเฉพาะผู้ป่วยทส่ี งสัยวา่ ไดร้ ับบาดเจบ็ ที่คอหรอื หลงั

23

ภาพที่ 9 การเคลื่อนยา้ ยผู้ป่วยโดยใช้ผ้าหม่
การเคล่อื นย้ายผปู้ ่วยโดยใชเ้ ปลหาม

เปลหรอื แครม่ ีประโยชนใ์ นการเคล่ือนย้ายผ้ปู ว่ ย อาจทำได้ง่ายโดยดดั แปลงวัสดุ การใชเ้ ปลหามจะ
สะดวกมากแต่ยงุ่ ยากบา้ งขณะทจี่ ะอุ้มผู้ป่วยวางบนเปลหรืออุ้มออกจากเปล
วธิ ีการเคลอ่ื นย้าย

เริม่ ต้นดว้ ยการอมุ้ ผู้ป่วยนอนราบบนเปล จากนั้นควรใหผ้ ชู้ ่วยเหลอื คนหน่ึงเป็นคนออกคำสัง่ ใหย้ กและ
หามเดนิ เพื่อความพรอ้ มเพรียงและนุ่มนวล ถ้ามีผูช้ ว่ ยเหลอื สองคน คนหนึง่ หามทางดา้ นศรี ษะ อีกคนหามทางดา้ น
ปลายเทา้ และหันหนา้ ไปทางเดยี วกนั ซ่งึ หมายความวา่ ผูช้ ว่ ยเหลือที่หามทางด้านปลายเท้าจะเดินนำหนา้ หากมี
ผชู้ ่วยเหลือ 4 คน ชว่ ยหาม อีก 2 คน จะช่วยหามทางดา้ นข้างของเปลและหันหน้าเดินไปทางเดยี วกนั

ภาพที่ 10 การเคลื่อนยา้ ยผู้ป่วยโดยใชเ้ ปลหาม
วสั ดทุ ่ีนำมาดัดแปลงทำเปลหาม

1. บานประตไู ม้
2. ผ้าหม่ และไม้ยาวสองอัน วธิ ีทำเปลผ้าหม่ ปูผ้าหม่ ลงบนพน้ื ใช้ไมย้ าวสองอนั ยาวประมาณ 2.20 เมตร

- อนั ท่ี 1 สอดในผา้ หม่ ทไี่ ด้พับไว้แล้ว
- อันท่ี 2 วางบนผา้ หม่ โดยใหห้ ่างจากอนั ท่ี 1 ประมาณ 60 ซม. จากนน้ั พับชายผ้าหม่ ทบั ไม้อนั ท่ี 2 และอัน
ท่ี 1 ตามลำดับ

24

ภาพที่ 11 การใช้ผา้ หม่ มาดัดแปลงทำเปลหามผู้ปว่ ย
3. เสื้อและไมย้ าว 2 อนั

นำเส้อื ท่ีมีขนาดใหญ่พอๆกันมาสามตวั ติดกระดมุ ใหเ้ รยี บรอ้ ย ถ้าไม่แนใ่ จว่ากระดมุ จะแนน่ พอให้ใชเ้ ขม็ กลดั
ซอ่ นปลายชว่ ยด้วย แลว้ สอดไมส้ องอนั เข้าไปในแขนเสือ้

ภาพท่ี 12 การใชเ้ สื้อมาดดั แปลงทำเปลหามผู้ปว่ ย