ขัตติยพันธกรณี

ขตั ตยิ พันธกรณี

แบบทดสอบก่อนเรยี น

๑. เหตุการณท์ างประวัติศาสตรข์ ้อใดเป็น "ท่มี า" ของเรอื่ งขัตติยพนั ธกรณี

ก. ความขัดแยง้ กับประเทศในแหลมอินโดจนี เม่อื ร.ศ.๑๑๒

ข. ความขัดแย้งในเร่ืองเขตแดนกับฝรง่ั เศสใน ร.ศ.๑๑๒

ค. กรณีพพิ าทกบั อังกฤษเร่ืองสทิ ธภิ าพนอกอาณาเขต

ง. การทเ่ี รอื ปนื ของฝรง่ั เศสปิดลอ้ มอ่าวไทย

๒. ชื่อเรอ่ื ง "ขัตตยิ พนั ธกรณี" มีความหมายตามรปู ศัพท์อยา่ งไร

ก. หน้าทข่ี องกษตั ริย์ชาตนิ ักรบ ข. เร่ืองราวอนั เกีย่ วเนือ่ งดว้ ยกษัตรยิ ์

ค. เหตุอนั เป็นขอ้ ผูกพันของกษัตรยิ ์ ง. กษัตรยิ ์ผู้ทรงเป็นแบบอย่างของปวงชน

๓. ไม่มรี ่างเกบ็ ไว้แตม่ คี นเขาบอกวา่ พอทรงจบแลว้ กก็ ลับเสวยพระโอสถตอ่ ไป และกลบั เสด็จออกได้ในไม่ชา้ "

จากขอ้ ความข้างต้น ใครเป็นผ้กู ลา่ ว

ก. สมเด็จฯกรมพระยาดำรงราชานภุ าพ ข. สมเดจ็ เจา้ ฟา้ กรมพระยานรศิ รานวุ ดั ตวิ งศ์

ค. พระราชวรวงศเ์ ธอกรมหมื่นพิทยาลงกรณ ง. พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมพระยานราธปิ ประพนั ธพ์ งศ์

๔. ข้อใดไมใ่ ชค่ ่านยิ มท่ปี รากฎในเรื่องขตั ติยพนั ธกรณี

ก. ผู้นำไมค่ วรแสดงความอ่อนแอใหใ้ ครเห็น

ข. บุคคลพึงยอ่ มสละชวี ิตเพอ่ื ผู้นำทท่ี รงไวซ้ ่งึ คุณธรรม

ค. พนั ธกรณีที่มตี ่อชาติบ้านเมืองนน้ั ใหญห่ ลวงยิ่งกว่าชีวติ

ง. บคุ คลแมจ้ ะอยใู่ นตำแหน่งสูงเพยี งใด ก็ยอ่ มหวังท่จี ะได้รับความเมตตาและเหน็ ใจจากผอู้ ืน่

๕. พระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกลา้ เจา้ อยหู่ วั ทรงปฏิบตั ิตามธรรมะข้อใด เหตุการณเ์ ลวรา้ ยจึงคลีค่ ลายไปในทางท่ีดี

ก. ทาน ข. ขนั ติ ค. มทุ ติ า ง. จิตตะ

๖. ข้อใดไมใ่ ชอ่ าการประชวรของพระบาทสมเด็จพระจลุ จอมเกลา้ เจา้ อยหู่ ัวตามทกี่ ล่าวไวใ้ นเนอื้ เรื่อง

ก. เปน็ ฝีสามยอด

ข. ทรงถูกตะปูตำพระบาท

ค. ทรงมอี าการเจบ็ ปวดมาก และทรงอยู่เวลานาน

ง. เป็นไขส้ า่ หรอื ส่าไข้ คอื เป็นเมด็ ผ่นื ขนึ้ ตามพระวรกายเพราะพษิ ไข้

๗. ข้อใดไมใ่ ชเ่ หตผุ ลทพ่ี ระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกลา้ เจา้ อยู่หัว "คิดใคร่ลาลาญหัก ปลดเปลือ้ ง"

ก. ความกังวลเกยี่ วกบั พระราชโอรส

ข. ความเจ็บพระวรกายและพระหทยั

ค. ความกังวลในเรื่องทปี่ ระชวรหนักและนาน ทำให้เป็นภาระแก่ผ้รู ักษา

ง. ความไมส่ บายพระทยั ท่ไี มอ่ าจปฏิบัติราชกรณยี กจิ ได้อยา่ งเตม็ พระกำลงั

๘. ขอ้ ใดไม่ใช่เนอ้ื ความเก่ยี วกบั ชวี ิตมนษุ ยท์ พี่ ระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกลา้ เจ้าอยู่หวั

ก. ชีวติ มนุษย์มแี ต่ความเปลี่ยนแปลง ข. คนเราเกดิ มาแลว้ ก็แก่ เจบ็ ตาย ไป

ค. มีสขุ มีทุกขส์ ลบั กนั ไปหลายครั้งหลายหน ง. โบราณทา่ นจงึ กล่าวไวว้ ่า ชว่ั เจ็ดทีดีเจ็ดหน

๙. การแกป้ ญั หาตา่ งๆ หากเราไดท้ ำอยา่ งเต็มทแี่ ล้วไม่สำเรจ็ ดงั หวัง สมเด็จฯกรมพระยาดำรงราชานุภาพ

ทรงยกใหเ้ ปน็ เร่ืองของอะไร

ก. ดวง ข. กรรม ค. โชคชะตา ง. คนอนื่ ทำใหเ้ ปน็ ไป

๑๐.สมเดจ็ พระเจา้ บรมวงศเ์ ธอ กรมพระยาดำรงราชานภุ าพทรงให้กำลงั ใจโดยเปรยี บเทียบพระบาทสมเดจ็ -

พระจุลจอมเกล้าตามข้อใด

ก. เปรยี บเหมือนสิง่ ศกั ด์ิสิทธเ์ิ ปน็ ทกี่ ราบไหว้บชู า ข. เปรียบเหมอื นว่าวท่ตี ้านแรงลมใหไ้ ด้

ค. เปรียบเทียบบวั ทตี่ ้องโผล่พ้นโคลนตมใหไ้ ด้ ง. เปรยี บเทยี บกัปตันเรอื ทต่ี อ้ งนำเรือฝ่าคลน่ื ลมไปให้ตลอดรอดฝ่งั

ผ้ทู รงพระราชนพิ นธ์

ผ้ทู รงพระนพิ นธ์

ความเปน็ มา

ขัตติยพันธกรณี หมายความว่า เหตุอันเป็นข้อผูกพันของกษัตริย์ โดยเป็น
เรือ่ งท่ีมคี วามเชอ่ื มโยงกับวกิ ฤตการณ์ ร.ศ. ๑๑๒ ในรชั สมยั พระบาทสมเดจ็ -
พระจลุ จอมเกลา้ เจ้าอยหู่ วั กลา่ วคือ ประเทศฝร่งั เศสและประเทศไทยเกดิ ความขดั แย้ง
กันในเรื่องเขตแดน กระทั่งเกิดการต่อสู้กันทำให้ได้รับบาดเจบ็ และเสียชีวติ ด้วยกันทั้ง
๒ ฝ่าย จากเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นทำให้พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่ง
ทรงพระประชวรด้วยโรคพระหทัยทรงเกิดความทุกข์โทมนัสเป็นอย่างยิ่งจึงหยุดเสวย
พระโอสถและได้ทรงพระราชนิพนธ์บทโคลงและฉันท์เพื่ออำลาพระราชวงศ์ของพระองค์
เมื่อสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ พระเจ้าน้องยาเธอใน
พระบาทสมเด็จพระจลุ จอมเกลา้ เจา้ อยู่หวั ไดร้ ับพระราชทานพระราชนิพนธแ์ ลว้ ก็
ทรงนพิ นธ์คำฉันทท์ ลู เกล้าถวายตอบในทนั ที

จดุ ประสงค์

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจา้ อย่หู ัว พระราชนิพนธเ์ พอื่ อำลาพระราชวงศ์
ของพระองค์เพราะทกุ ขโ์ ทมนัสเนือ่ งจากฝร่ังเศสเขา้ มาคุกคามอธปิ ไตยจนไม่ประสงค์
จะดำรงพระชนมช์ พี ต่อไป

สมเด็จพระเจา้ บรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานภุ าพ ทรงพระนิพนธ์ตอบ
ทันทที ำใหพ้ ระราชหฤทยั ดีข้ึน

ลักษณะคำประพันธ์

สว่ นแรก โคลงสี่สภุ าพ จำนวน ๗ บท
อินทรวิเชยี รฉันท์ ๑๑ จำนวน ๔ บท

สว่ นที่สอง อินทรวเิ ชยี รฉันท์ ๑๑ จำนวน ๒๖ บท

พระราชนพิ นธ์
พระบาทสมเดจ็ พระจุลจอมเกล้าเจา้ อยู่หัว

เจบ็ นานหนกั อกผู้ บรริ ักษ์ ปวงเฮย
คิดใคร่ลาลาญหกั ปลดเปลอ้ื ง
ความเหน่ือยแหง่ สูจกั พลันสรา่ ง
ตูจกั สภู่ พเบือ้ ง หน้านั้นพลันเขษม
ยงั ราย ส่านอ
เป็นฝสี ามยอดแล้ว เชอ่ื ได้
ปวดเจ็บใครจักหมาย เศียรกลัด กลุ้มแฮ
ใช่เป็นแต่ส่วนกาย นั่นน้ันเหน็ จรงิ
ใครตอ่ เป็นจงึ่ ผู้ บาทา อยูเ่ ฮย
คล่องได้
ตะปดู อกใหญ่ตรง้ึ แกส่ ตั ว์ ปวงแฮ
จงึ บ อาจลีลา ส่งขา้ อญั ขยม
เชญิ ผู้ที่เมตตา
ชักตะปูนใ้ี ห้

ชีวติ มนษุ ยน์ ้ี เปล่ยี นแปลงจริงนอ
ทกุ ข์และสขุ พลิกแพลง มากครงั้
โบราณทา่ นจึงแสดง เป็นเยยี่ ง อยา่ งนา
ช่วั นับเจ็ดทที ้ัง เจ็ดข้างฝ่ายดี
ดรี ฉาน
เป็นเด็กมสี ขุ คลา้ ย ขลาดด้วย
รู้สขุ รทู้ ุกข์หาญ หยอ่ นเพราะ เผลอแฮ
ละอยา่ งละอยา่ งพาล ชีพสน้ิ สติสญู
คล้ายกับผ้จู วนมว้ ย หกคน
เคลิบเคลิ้ม
ฉันไปปะเด็กห้า เชิญเครื่อง
โกนเกศนุ่งขาวยล รกิ เร้าเหงาใจ
ถามเขาวา่ เป็นคน เกนิ พระ ลกั ษณ์นา
ไปทีห่ อศพเร้มิ ใครก่ ล้ำ
กลืนยาก
กล้วยเผาเหลอื งแก่กำ้ แดกส้ินสุดใบ
แรกกอ็ อกอรอ่ ยจะ
นานวนั ยิง่ เครอะคระ
ทนจ่อซอ่ มจิ้มจ้ำ

เจ็บนานนึกหนา่ ยนติ ย์ มะนะเรือ่ งบำรงุ กาย
ส่วนจติ บ มสี บาย ศริ ะกลุม้ อุราตรึง
จะลำบากฤทัยพงึ
แม้หายก็พลนั ยาก อุระรดั และอัตรา
ตริแตจ่ ะถกู รงึ บ ตริป้องอยธุ ยา
บ ละเวน้ ฤ วา่ งวาย
กลวั เปน็ ทวริ าช ก็ บ พบซง่ึ เงอ่ื นสาย
เสยี เมืองจึงนนิ ทา จงึ จะอดุ แลเลยสูญฯ

คดิ ใดจะเกีย่ งแก้
สบหน้ามนษุ ยอ์ าย

พระนิพนธ์
สมเดจ็ พระเจ้าบรมวงศเ์ ธอ กรมพระยาดำรงราชานภุ าพ

ขอเดชะเบ้ืองบาท วรราชะปกศี-
โรตม์ข้าผู้มน่ั มี มะนะตั้งกตัญญู
อ่านราชนิพันธ์ดู
ไดร้ บั พระราชทาน ขา้ จงึ ตรดิ ำรติ าม
ท้ังโคลงและฉนั ท์ตู น้แี ทท้ ้ังไผทสยาม
วิตกพ้นจะอุปมา
อนั พระประชวรครง้ั ท้ังรใู้ ช่ว่าหนักหนา
เหลา่ ข้าพระบาทความ ใหห้ ายได้จะชิงถวาย
บ พบผู้จะพึงสบาย
ประสาแตอ่ ยู้ใกล้ กันมเิ วน้ ทวิ าวนั
เลือดเนื้อผเิ จือยา วะเหว่ว้ากะปิตนั
ทิศทางกค็ ลางแคลง
ทกุ หนา้ ทุกตาดู
ปรบั ทกุ ข์ทรุ นทรุ าย

ดจุ เหล่าพละนา-
นายทา้ ยฉงนงัน

นายกลประจำจักร จะใชห้ นกั ก็นึกแหนง
จะรอกร็ ะแวง จะไมท่ นั ธรุ การ
ทกุ ข์ทวีทกุ วันวาร
อึดอดั ทกุ หนา้ ที่ อนั เคยไวน้ ้ำใจชน
เหตุหา่ งบดยี าน ก็ไม่ผิด ณ นิยม
จะเปรยี บตอ่ กพ็ อกนั
ถา้ จะวา่ บรรดากิจ มคี ราวหยุดพายผุ นั
เรอื แล่นทะเลลม ตัง้ ระลอกกระฉอกฉาน
กแ็ ลน่ รอดไม่ร้าวราน
ธรรมดามหาสมทุ ร ก็คงล่มทุกลำไป
มีคราวสลาตัน ฉะนีอ้ ย่ทู ุกจติ ใจ
ตอ้ งจำแกด้ ว้ ยแรงระดม
ผวิ พอกำลังเรือ จะรอดท้ังจะชนื่ ชม
หากกรรมจะบันดาล ให้ปรากฏว่าถงึ กรรม
บ วนุ่ วงิ่ เยยี วยาทำ
ชาวเรือกย็ ่อมรู้ เหมือนทแี่ ก้ไมห่ วาดไหว
แต่ลอยอยตู่ ราบใด

แก้รอดตลอดฝ่งั
เหลอื แกก้ จ็ ำจม

ผิวทอดธุระน่งิ
ทีส่ ดุ กส็ ญู ลำ

ผิดกนั แตถ่ า้ แก้ ให้เต็มแยจ่ งึ จมไป
ใครหอ่ นประมาทใจ วา่ ขลาดเขลาและเมาเมนิ
ไดเ้ ลอ่ื งลอื สรรเสริญ
เสยี ทกี ม็ ีช่ือ กำลงั ดอกจึงจมสูญ
สงสารวา่ กรรมเกนิ อุปมาบงั คมทูล
แต่ท่ีพระประชวรนาน
น้ใี นน้ำใจขา้ ท่ีเปน็ พาหนยาน
ทุกวันน้อี าดรู ประจำหนา้ พลบั พลาชัย
กระหยับบาทจะพาไคล
เปรียบตัวเหมือนอย่างมา้ ธ จะชักไปซ้ายขวา
ผกู เครื่องบังเหยี นอาน จะกระเดอื กเตม็ ประดา
ระชีวิตมลายปราณ
คอยพระประทบั อาสน์ ด้วยช่ือนบั ว่าชายชาญ
ตามแตพ่ ระทยั ไท ธรุ ะไดบ้ ำเพ็ญทำ

ไกลใกล้ บ ไดเ้ ลอื ก
ตราบเทา่ จะถึงวา-

ขอตายใหต้ าหลบั
เกดิ มาประสบภาร-

ดว้ ยเดชะบญุ ญา- ภินิหาระแห่งคำ
สัตยข์ ้าจงไดส้ มั - ฤทธิดังมโนหมาย
บรมนาถเรง่ เคลอ่ื นคลาย
ขอจงวราพาธ จงผ่องพ้นทีห่ ม่นหมอง
พระจติ พระวรกาย ชะประสงคท์ ี่ทรงปอง
พระบาทให้สามคั คี
ขอจงสำเรจ็ รา- จะวบิ ตั ิพระขนั ตี
ปกขา้ ฝา่ ละออง ละลมื เลิกละลายสญู
ยสุ ถาวรพนู
ขอเหตทุ ี่ขนุ่ ขัด สยามรัฐพพิ ฒั น์ผลฯ
จงคลายเหมือนหลายปี

ขอจงพระชนมา-
เพิม่ เกียรตอิ นุกูล

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

เรอ่ื งย่อ
บทพระราชนิพนธ์

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงขึ้นต้นด้วยการแสดงความกังวลพระทัยที่ทรงพระ
ประชวรอยา่ งหนักเป็นเวลานานทำให้เป็นภาระของผู้ดูแล ความกังวลพระทัยนี้เมื่อประกอบกับความเจบ็
ทง้ั พระวรกายและพระทยั ของพระองค์ รวมทั้งไมส่ ามารถปฏบิ ตั ิพระราชกรณียกิจ จงึ มพี ระราชประสงค์ที่
จะจากภพนี้เพื่อปลดเปลื้องความทุกข์ ความเหน็ดเหนือ่ ยของผู้ทีเ่ ฝ้ารักษาพยาบาล และของพระองค์เอง
ถึงกระนั้น พระองค์ทรงตระหนักดีว่า พระองคย์ ังไม่สามารถเสด็จไปภพหน้าได้ เพราะทรงมีภาระหน้าที่
อันยิง่ กว่าผู้ใดในแผ่นดนิ คือต้องทรงปกป้องรักษาบ้านเมืองเอาไวใ้ ห้แกป่ ระชาชนชาวไทยทุกคน ทรงใช้
อปุ ลักษณ์ เปรยี บภาระหนา้ ทเี่ ป็น ตะปดู อกใหญท่ ตี่ รงึ พระบาทของพระองค์ไวม้ ิให้ทรงพระดำเนินไดค้ ลอ่ ง
และไม่สามารถปลดเปล้ืองความทกุ ข์นั้นออกไปได้ ทรงรำพีงถึงชีวติ คนเราวา่ มีการเปล่ียนแปลงอยู่เสมอ
ดังคำโบราณทวี่ า่ ชวั่ เจด้ ทีดเี จด็ หน การเป็นเด็กมีความสขุ คล้ายสตั วเ์ ดรจั ฉาน คือมที ั้งทุกข์ สุข กล้าหาญ
และหวาดกลัว บางคนอาจบกพร่องเพราะหลงลืมไปบ้างคล้ายคนใกล้จะตายและเสียสติ ทรงบรรยาย
ความรู้สึกเหนื่อยหน่าย หมดกำลังพระทัยที่จะทรงรักษาพระองค์ อันเป็นผลมาจากอาการประชวรที่
ดำเนินต่อเนื่องมายาวนาน แม้จะหายจากอาการพระประชวรและกลับมาก็มิใช่วา่ จะทรงแก้ปัญหาที่ทรง
กลัดกลุ้มลงได้ เพราะการหาทางป้องกันรักษาบ้านเมืองให้รอดพ้นจากเงื้อมมือของฝรั่งเศสเปน็ เร่อื งยาก
การที่ทรงไม่เห็นทางออกในการแก้ปัญหานี้ก่อให้เกิดความกังวลอันใหญ่หลวง คือทรงหวั่นว่า หากทรง
รักษาชาติไว้ไม่ไดแ้ ละต้องเสียเมืองไป พระองค์จะทรงเป็นเช่นเดียวกับสมเด็จพระมหินทราธริ าช และสมเด็จ
พระเจ้าเอกทศั น์ในคราวเสียกรุงศรีอยธุ ยาทั้งสองครัง้ และถูกครหานินทาตลอดไป

บทพระนิพนธ์

สมเดจ็ พระเจ้าบรมวงศเ์ ธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ตอบบทพระราชนิพนธ์ โดยทรงเร่ิมต้น
พระนิพนธ์ ของพระองคด์ ว้ ยการถวายกำลังพระทยั แด่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจา้ อยู่หวั ในฐานะ
ที่ทรงเป็นพระบรมวงศานุวงศ์และเสนาบดีที่ทรงปฏบิ ัตงิ านอย่างใกล้ชิด ทรงตระหนักว่าพระประชวรนั้น
หนกั หนาสาหัสเพียงใด ทรงมีความวติ กกงั วลห่วงใย พรอ้ มทจ่ี ะสละเลือดเนื้อและชวี ิตหากจะบรรเทาพระ
อาการประชวรลงได้ ไม่เพยี งแตพ่ ระองค์ผู้ทรงอย่ใู กล้เทา่ น้นั ประชาชนทัว่ ไปก็เกิดความรู้สึกเช่นเดียวกัน
ต่อพระมหากษัตริยผ์ ู้ทรงเปน็ ท่รี กั ย่ิง หลงั จากถวายกำลงั พระทัยแลว้ สมเดจ็ ฯกรมพระยาดำรราชานุภาพ
กถ็ วายข้อคดิ ว่า คนไทยทุกหมูเ่ หล่าเปรียบเสมือนลูกเรือของเรือสยาม ซึ่งกำลงั สบั สน ไม่รู้จะทำประการ
ใด หากเรือขาด กะปิตัน ที่ทรงเป็นผู้นำและศนู ยร์ วมจิตใจของชาติ ลูกเรือหรือประชาชนท้ังหลายจะตก
อยู่ในสภาวะเชน่ ไร จากนั้นได้กราบทูลใหท้ รงตระหนักในสัจธรรมที่ว่า การดำเนินกิจการงานใดๆ ย่อม
ตอ้ งพบอุปสรรคด้วยกันทงั้ สิ้น โดยใชภ้ าพพจนเ์ ปรียบเทียบ “บรรดากจิ ” กับเรอื ท่แี ลน่ ไปในทะเล ซึ่งต้อง
เผชญิ กบั พายเุ ปน็ ธรรมดา การจะผา่ นพายุไปให้พ้นก็ตอ้ งรว่ มมือรว่ มใจพยายามอย่างถงึ ทสี่ ดุ ทั้งกัปตันและ
ลกู เรือทุกคน เมือ่ ทำเช่นน้นั แลว้ แมเ้ รอื จะจมลงทุกคนก็ยังมีความภูมิใจและได้รับคำสรรเสริญ เร่ืองความ
มานะบากบั่นกล้าหาญ การนิ่งเฉยไม่ทำอะไรเลยไม่ก่อให้เกิดผลดีแต่อย่างใดเพราะเรือย่อมจะจมลง
แน่นอน ทั้งยังจะถูกตำหนิอีกด้วย จากนั้นก็ได้ทรงอาสาที่จะถวายชีวิตรับใช้ ปฏิบัติหน้าที่ตามพระราช
บัญชาจนสุดกำลัง พระนิพนธ์จบลงด้วยการถวายพระพรให้ทรงฟื้นจากอาการประชวรโดยเร็ว และมี
พระราชหฤทยั ท่ีผอ่ งแผว้ มีพระชนมายุยืนยาวเพอื่ เก้ือกูลสยามรฐั ตอ่ ไป

บทวิเคราะห์

คณุ คา่ ดา้ นวรรณศิลป์

๑. การใช้อุปลักษณ์โวหาร

ตะปูดอกใหญต่ รึง้ บาทา อยู่เฮย

จงึ บอ่ าจลีลา คล่องได้

เชญิ ผทู้ มี่ เี มตตา แกส่ ตั ว์ ปวงแฮ

ชกั ตะปูนีใ้ ห้ ส่งข้าอญั ขยม

ทรงเปรียบภาระหนา้ ทท่ี ่ีมีต่อชาติบา้ นเมอื งในฐานะทพ่ี ระองคเ์ ปน็
พระมหากษตั รยิ ์ เปน็ ตะปูดอกใหญท่ ี่ตรงึ พระบาทไวม้ ิให้กา้ วยา่ งไปได้

๒. การใชอ้ ุปมาโวหาร วะเหวว่ า้ กะปิตนั
ดจุ เหลา่ พละนา- ทิศทางกค็ ลางแคลง

นายทา้ ยฉงนงนั

เปรยี บเหมอื นเหล่าลกู เรอื ท่ขี าดผูบ้ ังคับบัญชาเรอื ก็จะบังคบั เรอื
ต่อไปไม่ได้

เปรยี บตัวเหมือนอย่างมา้ ทเ่ี ป็นพาหนยาน

ผูกเครอื่ งบงั เหยี นอาน ประจำหนา้ พลับพลาชัย

สมเด็จฯกรมพระยาดำรงราชานภุ าพ เปรยี บตวั เองเหมือนมา้ ที่
เป็นพระราชพาหนะเตรยี มพร้อมทีจ่ ะรับใชร้ ัชกาลที่ ๕

๓. การใช้อติพจน์โวหาร

ประสาแต่อยใู่ กล้ ท้งั รใู้ ช่วา่ หนกั หนา

เลือดเนือ้ ผเิ จือยา ให้หายได้จะชงิ ถวาย

ถ้าเลอื ดเนอ้ื ของสมเดจ็ ฯกรมพระยาดำรงราชานภุ าพผสมกบั ยา
ถวายให้หายประชวรไดก้ ย็ นิ ดีทจี่ ะทลู เกลา้ ฯถวาย

๔. มีความเก่ียวข้องกบั สำนวน สภุ าษิต

ชวี ติ มนษุ ยน์ ้ี เปลี่ยนแปลงจรงิ นอ

ทกุ ขแ์ ละสขุ พลิกแพลง มากคร้งั

โบราณทา่ นจึงแสดง เป็นเยี่ยง อย่างนา

ชั่วนับเจ็ดทที ัง้ เจด็ ขา้ งฝ่ายดี

ชวี ติ คนเราน้นั มีการเปลีย่ นแปลงอยูเ่ สมอ เดยี๋ วดเี ดีย๋ วร้ายเหมอื น
สำนวนโบราณทว่ี า่ ชัว่ เจ็ดทีดเี จด็ หน

คณุ ค่าดา้ นสังคม

๑. สะทอ้ นขนบธรรมเนียมประเพณี

ฉนั ไปปะเด็กห้า หกคน

โกนเกศนุ่งขาวยล เคลบิ เคล้มิ

ถามเขาว่าเปน็ คน เชิญเครื่อง

ไปที่หอศพเร้ิม รกิ เรา้ เหงาใจ

สะท้อนขนบธรรมเนียมประเพณใี นเรือ่ งพระราชพิธเี ผาศพ

๒. สะท้อนความเชอ่ื ของคนในสงั คม

เจบ็ นานหนกั อกผู้ บรริ กั ษ์ ปวงเฮย

คดิ ใครล่ าลาญหัก ปลดเปลื้อง

ความเหนอ่ื ยแหง่ สจู ัก พลันสรา่ ง

ตูจกั สูภ่ พเบ้อื ง หน้าน้ันพลนั เขษม

สะท้อนความเชอื่ ในเร่ือง ภพภูมิ กลา่ วถึง รชั กาลท่ี ๕ ทรงดำริ
วา่ ตอนน้ีพระองค์มคี วามทุกข์โทมนสั มาก อยากจะเสด็จสวรรคตเพ่อื แสวงหา
ความสขุ ในภพหนา้

แนวคิด
๑. ปุถชุ นไมว่ า่ จะอยใุ่ นตำแหนง่ สงู เพียงใด ย่อมประพฤติบกพร่อง
ผดิ พลาดได้ในบางโอกาส
๒. อารมณส์ ะเทือนใจหรอื แรงบนั ดาลใจเปน็ ปจั จัยสำคญั ในการแต่ง
บทกวี
๓. บุคคลพึงฟงั คำแนะนำตักเตอื นทมี่ ีเหตผุ ลสมควรจากทกุ คน

คา่ นยิ ม
๑. ผู้นำประเทศต้องมีสำนกึ ในความรบั ผิดชอบต่อบ้านเมืองและความ
อย่รู อดของประเทศ
๒. บคุ คลพงี สละแมช้ ีวิต เพ่อื ความอยรู่ อดของประเทศชาติ
๓. บคุ คลควรมคี วามเห็นใจ ไม่สรา้ งความลำบากจใหแ้ กผ่ ู้อน่ื โดยเฉพะผู้
ที่อยู่ต่ำกวา่

แบบทดสอบหลังเรยี น

๑. ชือ่ เรื่อง "ขัตติยพนั ธกรณ"ี มีความหมายตามรูปศพั ทอ์ ย่างไร

ก. หนา้ ทขี่ องกษตั รยิ ์ชาตินักรบ ข. เรอื่ งราวอันเกี่ยวเนือ่ งดว้ ยกษัตริย์

ค. เหตอุ ันเป็นข้อผกู พนั ของกษัตรยิ ์ ง. กษัตรยิ ์ผูท้ รงเป็นแบบอย่างของปวงชน

๒. ขอ้ ใดไมใ่ ชอ่ าการประชวรของพระบาทสมเด็จพระจลุ จอมเกล้าเจา้ อยหู่ ัวตามทก่ี ลา่ วไวใ้ นเน้อื เรื่อง

ก. เป็นฝสี ามยอด

ข. ทรงถกู ตะปตู ำพระบาท

ค. ทรงมีอาการเจบ็ ปวดมาก และทรงอยเู่ วลานาน

ง. เปน็ ไขส้ า่ หรอื สา่ ไข้ คอื เป็นเม็ดผืน่ ข้ึนตามพระวรกายเพราะพิษไข้

๓. ข้อใดไม่ใช่เหตุผลท่ีพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอย่หู วั "คิดใครล่ าลาญหกั ปลดเปล้อื ง"

ก. ความกงั วลเกยี่ วกับพระราชโอรส

ข. ความเจ็บพระวรกายและพระหทยั

ค. ความกงั วลในเรื่องทปี่ ระชวรหนกั และนาน ทำให้เป็นภาระแกผ่ รู้ ักษา

ง. ความไมส่ บายพระทยั ทไ่ี ม่อาจปฏิบัตริ าชกรณยี กจิ ได้อยา่ งเต็มพระกำลัง

๔. ไม่มรี า่ งเกบ็ ไวแ้ ตม่ ีคนเขาบอกว่าพอทรงจบแล้วก็กลับเสวยพระโอสถตอ่ ไป และกลบั เสด็จออกไดใ้ นไมช่ ้า"

จากขอ้ ความขา้ งต้น ใครเปน็ ผู้กลา่ ว

ก. สมเดจ็ ฯกรมพระยาดำรงราชานุภาพ ข. สมเดจ็ เจ้าฟ้ากรมพระยานรศิ รานุวดั ตวิ งศ์

ค. พระราชวรวงศ์เธอกรมหมื่นพทิ ยาลงกรณ ง. พระเจา้ วรวงศ์เธอ กรมพระยานราธิปประพันธพ์ งศ์

๕. พระบาทสมเด็จพระจลุ จอมเกลา้ เจ้าอยหู่ ัวทรงปฏิบตั ิตามธรรมะข้อใด เหตุการณเ์ ลวร้ายจึงคลีค่ ลายไปในทางทด่ี ี

ก. ทาน ข. ขันติ ค. มทุ ิตา ง. จิตตะ

๖. การแกป้ ญั หาตา่ งๆ หากเราไดท้ ำอย่างเต็มทแ่ี ล้วไมส่ ำเร็จดงั หวัง สมเดจ็ ฯกรมพระยาดำรงราชานุภาพ

ทรงยกใหเ้ ป็นเร่ืองของอะไร

ก. ดวง ข. กรรม ค. โชคชะตา ง. คนอนื่ ทำใหเ้ ปน็ ไป

๗. สมเด็จพระเจา้ บรมวงศเ์ ธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงให้กำลังใจโดยเปรยี บเทยี บพระบาทสมเด็จ-

พระจลุ จอมเกลา้ ตามข้อใด

ก. เปรยี บเหมอื นส่ิงศักดิ์สทิ ธเิ์ ป็นทีก่ ราบไหว้บูชา ข. เปรียบเหมือนว่าวทต่ี ้านแรงลมใหไ้ ด้

ค. เปรียบเทียบบวั ทตี่ ้องโผลพ่ น้ โคลนตมใหไ้ ด้ ง. เปรยี บเทียบกัปตนั เรือทต่ี ้องนำเรือฝ่าคล่นื ลมไปใหต้ ลอดรอดฝั่ง

๘. เหตกุ ารณท์ างประวตั ศิ าสตรข์ อ้ ใดเป็น "ท่ีมา" ของเร่ืองขตั ตยิ พันธกรณี

ก. ความขัดแยง้ กับประเทศในแหลมอนิ โดจีนเมอ่ื ร.ศ.๑๑๒

ข. ความขดั แย้งในเรอื่ งเขตแดนกบั ฝรัง่ เศสใน ร.ศ.๑๑๒

ค. กรณีพพิ าทกบั อังกฤษเร่ืองสิทธิภาพนอกอาณาเขต

ง. การทเ่ี รือปนื ของฝร่ังเศสปดิ ลอ้ มอ่าวไทย

๙. ข้อใดไม่ใชค่ า่ นิยมทป่ี รากฎในเรอ่ื งขตั ติยพนั ธกรณี

ก. ผนู้ ำไม่ควรแสดงความออ่ นแอให้ใครเหน็

ข. บุคคลพงึ ยอ่ มสละชีวติ เพ่ือผนู้ ำท่ีทรงไว้ซง่ึ คณุ ธรรม

ค. พนั ธกรณที ีม่ ตี อ่ ชาตบิ า้ นเมอื งนัน้ ใหญห่ ลวงยิง่ กว่าชวี ติ

ง. บคุ คลแมจ้ ะอยูใ่ นตำแหนง่ สูงเพยี งใด กย็ อ่ มหวังท่ีจะได้รบั ความเมตตาและเหน็ ใจจากผู้อ่นื

๑๐.ขอ้ ใดไมใ่ ชเ่ น้ือความเกย่ี วกับชีวติ มนุษย์ทพ่ี ระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกลา้ เจ้าอยูห่ ัว

ก. ชีวติ มนษุ ยม์ แี ตค่ วามเปลี่ยนแปลง ข. คนเราเกิดมาแลว้ ก็แก่ เจบ็ ตาย ไป

ค. มีสุขมีทุกขส์ ลับกนั ไปหลายครง้ั หลายหน ง. โบราณทา่ นจงึ กล่าวไวว้ ่า ชั่วเจ็ดทดี เี จด็ หน

สวสั ดคี ะ่