ดอกไม้ในวรรณคดีไทย

ดอกไมใ นวรรณคดีไทย

ดอกไมในวรรณคดไี ทย คือ ดอกไมท ่บี รรดากวี
ไทยหรอื ไดพ รรณาไวเปน บทรอยกรองอยา ง

ไพเราะในหนงั สอื วรรณคดี
ไดแ ก รามเกยี รติ์ อิเหนา เงาะปา ดาหลัง
ขุนชา งขนุ แผน พระอภัยมณี บทเหเ รอื
เจา ฟาธรรมธิเบศร กาพยหอ โคลงนิราศธารโศก
กาพยห อโคลงนริ าศทองแดง นริ าศหรภิ ุญชยั
นิราศพระประธม นริ าศสุพรรณ นิราศเมืองแกลง
นริ าศภูเขาทอง นิราศอเิ หนา นิราศเจาฟา ลิลิต

พระลอ และลิลิตตะเลงพา ย
ซงึ่ เปนความสามารถเฉพาะตวั ของกวไี ทย
ท่ไี ดพรรณาชื่อดอกไมห ลายชนดิ ไวอยา งไพเราะ

ซ่ึงเกี่ยวกับลักษณะ สสี ัน กลน่ิ
จงึ ทาํ ใหผูอา นเกดิ มโนภาพ ประทบั ใจ

เหมอื นไดไ ปอยู ณ ทนี่ ั้นดวย

๑.พุทธชาด

“…ชาตบุษยพ ุทธชาดขนึ้ เคียงกลาง
กหุ ลาบกนาบสองทาง กลิ่นฟุง…”
วรรณคดี นริ าศทองแดง
ผูประพนั ธ เจา ฟา ธรรมาธิเบศร
ชื่ออืน่ ๆ บหุ งาประหงนั

๒.ย่ีเขง

“…สารภียี่เขงเบญจมาศ บนุ นาคการเกดลําดวนหอม
แถมนางแยม แกมสกุ รมตนยมโดย พระพายโชยช่ืนใจในไพรวัน…”
วรรณคดี พระอภัยมณี
ผปู ระพันธ สุนทรภู
ชอื่ อ่นื ๆ Crape myrtle

๓. มณฑา

“…รสสคุ นธป นมะลิผลิดอกโต ดอกสมโอกลนิ่ กลา นา ดม
มลิวันพันกิ่งมณฑาเทศ แกว เกดดอกดกตกอยูถม…”
วรรณคดี อเิ หนา
ผปู ระพนั ธ พระบาทสมเดจ็ พระพุทธเลศิ หลา นภาลัย ร.๒
ชอ่ื อืน่ ๆ ยี่หบุ

๔.ราํ เพย

“…รวยรินกลน่ิ ราํ เพย คดิ พีเ่ คยเชยกลนิ่ ปราง
น่งั แนบแอบเอวบาง หอนแหหางวางเวนวัน…”
วรรณคดี บทเหเ รอื
ผปู ระพันธ เจาฟา ธรรมาธเิ บศร
ชื่ออน่ื ๆ กระบอก

๕.ชายผา สดี า

“…เห็นชายผาสดี าบนคา ไม เหมอื นละมา ยชายสะไบบังอร…”
วรรณคดี อเิ หนา
ผูประพันธ พระบาทสมเดจ็ พระพุทธเลิศหลา นภาลัย ร.๒
ชือ่ อ่นื ๆ กระปรอก, กระปรอกหัวหมู ตองขาวหอ ยาบา, Staghorm fern

๖.เบญจมาศ

“…กดิ าหยันนอ งนอยสอยสาวหยุด เบญจมาศชาตบษุ ยต างตา ง
บา งโนม เหน่ยี วหักก่ิงปรงิ ปราง มาถวายหลายอยางใหน างชม…”
วรรณคดี อเิ หนา
ผูป ระพันธ พระบาทสมเดจ็ พระพุทธเลศิ หลา นภาลยั ร.๒

๗.ขจร

“…หอมดอกไมใ กลก ฏุ ิ สายหยุดมลลิ า
ยี่หุบบปุ ผา แยม ผกากล่ินขจร…”
วรรณคดี พระอภัยมณี
ผปู ระพันธ สนุ ทรภู
ชื่ออื่นๆ สลดิ

๘.มหาหงส

“…สาวหยดุ พุดจีบปบ จาํ ปา กรรณกิ ารม หาหงสชงโค
ลําดวนดอกดกตกเตม็ ย่เี ขง เข็มสารภยี ่โี ถ…”
วรรณคดี อิเหนา
ผปู ระพันธพ ระบาทสมเดจ็ พระพทุ ธเลศิ หลานภาลยั ร.๒
ชอ่ื อ่นื ๆ White Ginger

๙.พะยอม

“…กบั หมูไมไ กรกรวยกันเกรากรา ง พะยอมยางตาพยคั ฆพะยุงเหยี ง
ขอ ยมะขามตามทางสลา งเรยี ง นกเขาเคยี งคูดปู ระสานคํา…”
วรรณคดี นริ าศพระบาท
ผูประพันธ สนุ ทรภู
ชื่ออนื่ ๆ พะยอมดง สุกรม

๑๐.ดอกเขม็

“…ลําดวนดอกดกตกเต็ม ยเ่ี ขงเขม็ สารภยี ่ีโถ
รสสุคนธป นมะลิผลิดอกโต ดอกสมโอกลิน่ กลานาดม…”
วรรณคดี อิเหนา
ผูป ระพนั ธ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลศิ หลา นภาลัย ร.๒
ช่ืออ่นื ๆ West Indian Jasmine

๑๑.รสสคุ นธ

“…มลลุ ีประดูดง ปรูประยงคย มโดย โรยรว งเรณเู รา
เยากมลชวนช่นื สุรภีรื่นรสสคุ นธ… ”
วรรณคดี ลลิ ติ ตะเลงพา ย
ผปู ระพันธ สมเดจ็ พระมหาสมณเจา กรมพระปรมานชุ ติ ชโิ นรส
ช่ืออน่ื ๆ สคุ นธรส เสาวรส เสาวคนธ

๑๒.ชางนา ว

“…ชองนางชา งนาวสายหยดุ ชอตะแบกชาตบุษยช ูกาน
พกิ ุลพวกแกว เปน แถวบาน พดุ ตานพันแตว จาํ ป… ”
วรรณคดี รามเกียรต์ิ
ผปู ระพนั ธ พระบาทสมเดจ็ พระพทุ ธยอดฟาจุฬาโลก ร.๑
ชื่ออ่นื ๆ Ochna integerrima Lour. Merr.

๑๓.ทรงบาดาล

“…ทรงบาดาลบานดอกกลีบออกทนั เก็บทกุ วนั เชา เยน็ ไมเวนวาย…”
วรรณคดี รําพนั พลิ าป
ผปู ระพันธ สุนทรภู
ชอื่ อื่นๆ ข้ีเหลก็ หวาน

๑๔.โมก

“…แลวลดเล้ียวเทยี่ วไปบนั ไดอฐิ ตา งเพลนิ พิศเพิงผารกุ ขาเขา
จกิ จนั ทนแจงแทงทวยกรวยกนั เกรา โมกแมงเมาไมง อกซอกศิลา…”
วรรณคดี นริ าศเมืองเพชร
ผูประพันธ สนุ ทรภู
ชือ่ อ่ืนๆ โมกซอ น Moke

๑๕.มะลิ

“…หอมดอกไมใ กลก ฏุ ิ สายหยุดมะลลิ า
แยม ผกากลนิ่ ขจร ขางตนหาไดท ุกอยางพืน้ ตา งพรรณ…”

วรรณคดี พระอภยั มณี
ผปู ระพันธ สนุ ทรภู
ช่อื อนื่ ๆ มะลิ มะลซิ อน

๑๖.ซอนกล่นิ

“…ซอ นกลน่ิ สง กลิ่นประทน่ิ แกม เหมือนกลนิ่ แกมโฉมยงเมือ่ สง ตัว
เลบ็ มอื นางกางกลีบกะทดั รัด เหมอื นมือเจา ปรนนิบตั ิพัดวีผวั …”

วรรณคดี ขุนชา งขนุ แผน
ผูประพันธ สุนทรภู

ช่อื อื่นๆ ลลี า, Tuberose

๑๗.นนทรี

“…ยมโดยประดูหูกวาง ไตรรา งเตง็ รังกระทังหนั
กระทมุ ทองกระถนิ อินจันทร ชงิ ชันชางนาวนนทร…ี ”

วรรณคดี รามเกียรติ์
ผปู ระพนั ธ พระบาทสมเดจ็ พระพทุ ธยอดฟา จฬุ าโลก ร.๑

ช่อื อืน่ ๆ กระถินปา

“…หอมดอกไมใ กลกุฏิ สายหยดุ มลลิ า ๑๘.ยี่หุบ
ยห่ี บุ บุปผา แยมผกากล่นิ ขจร…”
วรรณคดี พระอภัยมณี “…แคฝอยขอ ยเข็มขา ตน กาลานา ดอกบาน
ผูประพันธ สนุ ทรภู ง้วิ งับพลับพลึงบาน นิว้ มอื เรยี บเปรียบเทียนกลงึ …”

๑๙.พลับพลึง วรรณคดี กาพยหอ โคลงประพาสธารทองแดง
ผูประพนั ธ เจาฟา ธรรมาธเิ บศร

๒๐.เทียนก่ิง

“…ท่พี ื้นปราบปรามรายลวนทรายออน เขา ดงดอนเลียบเดินเนินกหุ นุง
เทยี น*ย่หี ราปา ฝน สงกล่นิ คลุง สมสมกุง โกฐจฬุ าการบรู …”
วรรณคดี นิราศอเิ หนา
ผูประพนั ธ สุนทรภู
ช่ืออืน่ ๆ เทยี นขาว เทียนแดง

๒๑.ทองกวาว

“…ทองกวาวคราวดอกแดง เชงิ จาแจงแคงเหยี งหนั …”
วรรณคดี กาพยห อ โคลงประพาสธารทองแดง
ผูป ระพันธ เจาฟาธรรมาธเิ บศร

๒๒.กฤษณา

“…เดนิ มาพากนั ชมพฤกษาสูง ยางยูงแกว เกดกฤษณา
กระลาํ พกั สักสนคนทา ตน พะวาขานางยางทราย…”

วรรณคดี อเิ หนา
ผปู ระพนั ธ พระบาทสมเด็จพระพทุ ธเลศิ หลานภาลยั ร.๒

ชื่ออน่ื ๆ ไมห อม

๒๓.กาหลง

วรรณคดี อิเหนา,ดาหลัง, ลลิ ิตพระลอ, รามเกยี รติ์
ลิลิตตะเลงพาย และกาพยเหเรอื เจา ฟา กุง
ชอ่ื อ่นื ๆ สม เส้ยี ว, เส้ยี วนอย

๒๔.จําป

เปน ไมยนื ตนมลี ักษณะเปน พุมใหญ
วรรณคดี รามเกยี รต์ิ เงาะปา

ลิลิตตะเลงพาย และ ขนุ ชา งขนุ แผน

๒๕.จําปา

ถิน่ กําเนิดทางตอนใตของจีน
อนิ เดยี ไทย มาเลเซยี และ อนิ โดนีเซยี

๒๖.ดาวเรือง

กุหลาบกนาบทงั้ สองทาง เบงระมาดยีส่ ุนกาง
กลบี บานเพราเหลาดาวเรอื ง ฯ …

วรรณคดี กาพยห อโคลง นริ าศธารทองแดง
ผปู ระพนั ธ เจาฟา ธรรมาธิเบศร เจา ฟากุง

๒๗.อญั ชนั

“…มะลิวัลยอญั ชนั ชอ ทุกกา นกอสรลม สรลอน
ชงโคยโ่ี ถขจร รสร่นื รรวยรมย…”
วรรณคดี สรรพสทิ ธิ์คาํ ฉันท

ผูประพนั ธ สมเด็จพระมหาสมณเจา กรมพระปรมานุชติ ชโิ นรส

๒๘.พุทธรักษา

วรรณคดี กาพยห อ โคลง นิราศธารทองแดง
ชือ่ อ่นื ๆ พทุ ธศร บัวละวงศ

๒๙.กหุ ลาบ

“…เท่ยี วชมแถวขัน้ รุกขชาติ ดอกเกลอ่ื นดกกลาดหนักหนา
กาหลงกุหลาบกระดังงา การะเกดกรรณกิ ารลาํ ดวน…”

วรรณคดี รามเกียรติ์
ผูประพันธ พระบาทสมเดจ็ พระพุทธยอดฟา จฬุ าโลก ร.๑

๓๐.ผกากรอง

“…มะลวิ ัลยพ ันระกาํ ขึ้นแกมจาก ไดส ามวันกรรมพรากไปจากหอ ง
จําปเคียงโศกระยา ผกากรอง พ่โี ศกเศรา เฝา ตรองกวาสองป… ”

วรรณคดี ขนุ ชา งขุนแผน
ผปู ระพนั ธ สนุ ทรภู

ชื่ออน่ื ๆ กามกุง เบญจมาศปา ขะจาย ข้ีกา คําข้ไี ก เบ็งละมาศ และไมจีน

๓๑.ดอกสารภี

…”รักลารายลอ มสลับสี มว งสนหมโู ศกสารภี
ลิน้ จลี่ ําเจยี กจกิ จนั ทน…”
วรรณคดี รามเกียรติ์

ผูประพันธ พระบาทสมเด็จพระพทุ ธยอดฟา จุฬาโลก ร.๑

ผจู ัดทํา

โดย
น.ส.ณิชา สามคํา
ชน้ั มัธยมศกึ ษาปท ี่ ๖/๑ เลขที่ ๙