สังคมศึกษา

หนงั สอื เรยี น รายวิชาพื้นฐาน

สงั คมศกึ ษา ศาสนา และวฒั นธรรม

หน้าท่ีพลเมือง วัฒนธรรม และการดำ�เนินชีวิตในสังคม
เศรษฐศาสตร์ และภมู ศิ าสตร์

ช้นั มัธยมศกึ ษาปีท่ี 2

ตามมาตรฐานการเรยี นรแู้ ละตวั ชว้ี ดั สาระภมู ศิ าสตร์ (ฉบบั ปรบั ปรงุ พ.ศ. 2560)
กลมุ่ สาระการเรยี นรสู้ งั คมศกึ ษา ศาสนา และวฒั นธรรม ตามหลกั สตู รแกนกลาง
การศกึ ษาขน้ั พน้ื ฐาน พทุ ธศกั ราช 2551

ผู้เรยี บเรยี ง รศ.พฒั นา ราชวงศ์
ผศ.ดร. กัมปนาท ปิยะธ�ำ รงชัย
ธัญญาลัคน์ จนั ทรส์ มบัติ
พระมหา ดร.สทุ ิตย์ อาภากโร (อบอ่นุ )
ดร.รชั พนั ธ์ุ เชยจติ ร
ผู้ตรวจ รศ.บรรจบ วงษ์พิพฒั นพ์ งษ์
ผศ.ดร.ภคั พชิ า แก่นเพ็ชร์
สวรนิ ทร์ เลิศวัฒนเรอื งชัย
บรรณาธิการ ผศ.น้อม งามนสิ ัย

หนงั สอื เรยี น รายวชิ าพน้ื ฐาน

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม

หน้าท่พี ลเมือง วฒั นธรรม และการด�ำ เนนิ ชวี ติ ในสังคม เศรษฐศาสตร์ และภมู ิศาสตร์

ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2

ตามมาตรฐานการเรยี นรแู้ ละตวั ชว้ี ดั สาระภมู ศิ าสตร์ (ฉบบั ปรบั ปรงุ พ.ศ. 2560) ข้อมลู ทางบรรณานกุ รมของส�ำ นกั หอสมุดแห่งชาติ
กลมุ่ สาระการเรยี นรสู้ งั คมศกึ ษา ศาสนา และวฒั นธรรม ตามหลกั สตู รแกนกลาง พัฒนา ราชวงศ์ และคณะ
การศกึ ษาขน้ั พน้ื ฐาน พทุ ธศกั ราช 2551 หนงั สอื เรยี น รายวิชาพนื้ ฐาน สงั คมศึกษา ศาสนา และวฒั นธรรม
ช้ันมธั ยมศึกษาปีท่ี 2.--กรุงเทพฯ : แมค็ เอด็ ดเู คชัน่ , 2562.
ผเู้ รียบเรยี ง รศ.พฒั นา ราชวงศ์ 248 หน้า.
ผศ.ดร. กัมปนาท ปิยะธ�ำ รงชยั 1. สังคมศึกษา--การศึกษาและการสอน (มัธยมศึกษา). 2. ศาสนา--
ธัญญาลคั น์ จนั ทร์สมบตั ิ การศกึ ษาและการสอน (มธั ยมศึกษา). 3. วฒั นธรรม--การศึกษาและการสอน
พระมหา ดร.สุทติ ย์ อาภากโร (อบอนุ่ ) (มธั ยมศึกษา). I. พฒั นา ราชวงศ์. II. ชอ่ื เรอ่ื ง
ดร.รชั พันธ์ุ เชยจติ ร 300.7
ผู้ตรวจ รศ.บรรจบ วงษ์พิพฒั นพ์ งษ์ ISBN 978-616-274-998-8
ผศ. ดร.ภัคพชิ า แกน่ เพ็ชร์ พิมพ์ครง้ั ที่ 1
สวรนิ ทร์ เลศิ วฒั นเรอื งชัย จำ�นวน 9,000 เลม่
บรรณาธิการ ผศ.นอ้ ม งามนิสัย สงวนลขิ สทิ ธิ์ : มนี าคม 2562
สงวนลขิ สทิ ธต์ิ ามกฎหมาย หา้ มลอกเลยี น ไมว่ า่ จะเปน็ สว่ นหนง่ึ สว่ นใด
ของหนังสอื เลม่ นี้ นอกจากจะไดร้ ับอนญุ าตเปน็ ลายลักษณ์อักษร

จดั ท�ำ โดย

สง่ ธนาณัตสิ งั่ จา่ ย ไปรษณยี ์ลาดพร้าว
ในนาม บรษิ ทั แม็คเอด็ ดเู คช่ัน จ�ำ กัด
9/99 อาคารแมค็ ซอยลาดพร้าว 38 ถนนลาดพรา้ ว
แขวงจันทรเกษม เขตจตจุ กั ร กรุงเทพฯ 10900
โทร. 0-2512-0661, 0-2938-2022-7 แฟกซ์ 0-2938-2028
www.MACeducation.com

พิมพท์ ่ี : บรษิ ทั กรีนแอปเปล้ิ พรนิ้ ติง้ จำ�กดั

คำ�ช้แี จง

ตามที่กระทรวงศึกษาธิการโดยสำ�นักงานคณะกรรมการการศึกษาข้ันพ้ืนฐานได้ดำ�เนินการ

ทบทวนหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพ้ืนฐาน พุทธศักราช 2551 โดยในระยะแรกให้ปรับปรุง
มาตรฐานการเรียนรู้และตัวช้ีวัด กลุ่มสาระการเรียนรู้คณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ และสาระภูมิศาสตร์
ในกลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม สำ�หรับใช้ในปีการศึกษา 2561 ในช้ัน
ประถมศึกษาปที ี่ 1 และ 4 และชั้นมธั ยมศึกษาปที ี่ 1 และ 4 ปกี ารศกึ ษา 2562 ให้ใช้ในชนั้ ประถมศึกษา
ปีท่ี 1, 2, 4 และ 5 และชน้ั มัธยมศกึ ษาปที ่ี 1, 2, 4 และ 5 และตงั้ แตป่ กี ารศึกษา 2563 เป็นต้นไปให้ใช้
ในทกุ ชนั้ เรยี น ซงึ่ การปรบั หลกั สตู รครง้ั นมี้ เี ปา้ หมายส�ำ คญั เพอื่ ใหโ้ รงเรยี นสามารถจดั กระบวนการเรยี นรู้
ท่ีจะช่วยให้ผู้เรียนมีความคิดริเร่ิมสร้างสรรค์ สามารถวิเคราะห์ปัญหาหรือสถานการณ์ได้อย่างรอบคอบ
สามารถใช้เทคโนโลยีท่ีเหมาะสมในการบูรณาการกับความรู้ทางด้านวิทยาศาสตร์และคณิตศาสตร์
เพื่อแก้ปัญหาหรือพัฒนาด้านกระบวนการออกแบบเชิงวิศวกรรมที่นำ�ไปสู่การคิดค้นสิ่งประดิษฐ์หรือ
สร้างสรรค์นวัตกรรม นอกจากนี้ยังให้เกิดการรู้เรื่องภูมิศาสตร์ (Geo-literacy) ทั้งด้านความสามารถ
ทางภูมิศาสตร์ กระบวนการทางภูมิศาสตร์ และทักษะทางภูมิศาสตร์ เพ่ือให้มีความรู้ความเข้าใจ
ได้อย่างถกู ตอ้ งและน�ำ ความรไู้ ปประยุกตใ์ ชใ้ นการดำ�เนินชีวิต
ด้วยตระหนกั ถึงความส�ำ คัญของการปรบั เปลีย่ นหลักสตู รข้างตน้ บรษิ ัท แมค็ เอ็ดดเู คชัน่ จ�ำ กดั
จึงได้มอบหมายให้ผู้เชี่ยวชาญด้านหลักสูตร ด้านการพัฒนาสื่อการเรียนรู้ และด้านการวัดและ
ประเมนิ ผล ได้ปรับปรุงพัฒนาหนังสอื เรียนใหส้ อดคลอ้ งกบั มาตรฐานการเรยี นรู้ ตัวชีว้ ดั ของหลักสตู ร
ในกลมุ่ สาระการเรยี นรทู้ มี่ กี ารเปลยี่ นแปลง และใหส้ อดคลอ้ งกบั การพฒั นาทรพั ยากรมนษุ ยท์ กี่ �ำ หนดไว้
ในแผนพัฒนาเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ ฉบับที่ 12 แผนการศกึ ษาแหง่ ชาติ พ.ศ. 2560-2579 และ
ยทุ ธศาสตร์ชาติ 20 ปี
โดยหนังสือเรียนแต่ละหน่วยการเรียนรู้จะให้ผู้ใช้หนังสือเรียนได้ทราบเป้าหมายการเรียนรู้
ในตอนต้นหน่วยการเรียนรู้จากสาระการเรียนรู้และตัวช้ีวัดช้ันปี และทุกหัวข้อหลักนำ�เสนอแนวคิด
ส�ำ คญั เพอ่ื ให้ทราบถึงสิง่ ทเ่ี ปน็ ความรู้ ความคดิ ทีเ่ ป็นแกน่ สำ�คัญทต่ี อ้ งเรยี นรู้ให้ลกึ ซ้งึ และการเรยี นรู้ท่ดี ี
ผู้เรียนควรได้ตรวจสอบความรู้ความเข้าใจเป็นระยะ ๆ ก่อนเรียนเรื่องใหม่ ดังน้ันในหนังสือเรียนจะมี
การสอดแทรกกจิ กรรมตรวจสอบการเรยี นรทู้ ส่ี มั พนั ธก์ บั เรอื่ งทไี่ ดเ้ รยี นผา่ นมา เพอ่ื ใหผ้ เู้ รยี นไดต้ รวจสอบ
ตนเอง หรือบางหัวข้ออาจเป็นการฝึกทักษะให้ชำ�นาญก่อน สิ่งท่ีเพ่ิมเติมในหนังสือเรียนเล่มน้ี คือ

กจิ กรรมบรู ณาการวิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์ เทคโนโลยี และวิศวกรรมศาสตร์ (STEM) ตามเป้าหมาย
สำ�คัญของการปรับหลักสูตรครั้งน้ี ซ่ึงผู้เรียนและผู้สอนสามารถนำ�ไปประยุกต์หรือดัดแปลงให้เหมาะสม
กับบริบทของโรงเรียนและผู้เรียน การศึกษาค้นคว้าเพิ่มเติมโดยใช้เทคโนโลยีการสื่อสารและ

สารสนเทศ (ICT) เป็นสิ่งจำ�เป็นที่ต้องค้นคว้าเพิ่มเติม ดังน้ันในหนังสือเรียนเล่มน้ีจึงได้มีการเสริม

เน้ือหาเพ่ิมเติมที่ได้ผ่านการคัดกรองมาแล้วว่าเหมาะสมกับการเรียนรู้ แทรกไว้ในเน้ือหาบางหน่วย

โดยใช้สัญลักษณ์ ผู้เรียนสามารถใช้สมาร์ตโฟนสแกน QR Code หรือเปิดเว็บไซต์

Maceducation.com เพ่ือเข้าเมนู การศึกษาข้ันพ้ืนฐาน >>> Mac Link และเลือกเปิดดูส่วนเสริม

ของบทเรยี นในหนงั สอื แตล่ ะเลม่ ได ทา้ ยหนว่ ยการเรยี นรทู้ กุ หนว่ ยจะมกี ารสรปุ บทเรยี นส�ำ หรบั ใหผ้ เู้ รยี นได้
ใช้เป็นขอ้ มูลส�ำ คญั ในการตรวจสอบองคค์ วามรทู้ ค่ี วรได้รบั การพฒั นาหลงั จากเสรจ็ ส้นิ การเรยี น หรือเป็น
สาระสำ�คัญที่ควรจดจำ�และทำ�ความเข้าใจให้ถ่องแท้ ซึ่งนับว่าเป็นส่วนสำ�คัญอีกส่วนหนึ่งในการปรับปรุง
หนังสือเรยี นครั้งนีท้ ่ีได้พฒั นาใหช้ ัดเจนยงิ่ ขน้ึ
บริษัท แม็คเอ็ดดูเคช่ัน จำ�กัด หวังเป็นอย่างยิ่งว่า หนังสือเรียนเล่มนี้จะมีคุณค่า มีประโยชน์
และช่วยส่งเสริมการปฏิรูปการศึกษา เพื่อเป็นรากฐานสำ�คัญที่จะช่วยทำ�ให้ประเทศไทยก้าวสู่ประเทศ
ท่ีมีการพัฒนาอย่างย่ังยืน ด้วยการมีพลเมืองที่มีคุณภาพ มีความคิดสร้างสรรค์ ตามเจตนารมณ์ของ
การปรับปรงุ หลักสูตรคร้งั นี้ และนโยบายประเทศไทย 4.0

บรษิ ทั แมค็ เอด็ ดเู คชั่น จ�ำกดั

คำ�น�ำ

หนงั สอื เรยี น รายวชิ าพน้ื ฐานสงั คมศกึ ษา ศาสนา และวฒั นธรรม หน้าท่ีพลเมือง วัฒนธรรม
และการด�ำ เนนิ ชวี ติ ในสงั คม เศรษฐศาสตร์ และภมู ศิ าสตร์ ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปที ่ี 2 ไดป้ รบั ปรงุ ตามมาตรฐาน
การเรยี นรู้และตัวช้ีวัด สาระภูมิศาสตร์ (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560) กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา
ศาสนา และวฒั นธรรม ตามหลักสตู รแกนกลางการศกึ ษาขนั้ พนื้ ฐาน พทุ ธศกั ราช 2551
หนังสือเรียนเล่มน้ีประกอบด้วย 8 หน่วยการเรียนรู้ ซึ่งแต่ละหน่วยการเรียนรู้ได้สรุป
สาระการเรียนรู้ ระบุตัวช้ีวัดช้ันปี มีภาพและคำ�ถามเข้าสู่บทเรียน มโนทัศน์สำ�คัญของแต่ละเรื่อง
คำ�ถามหลัก กิจกรรมตรวจสอบการเรียนรู้ กิจกรรมบูรณาการเน้ือหากับทักษะในศตวรรษท่ี 21
บทสรุปเนอ้ื หา และแบบทดสอบวดั ผลสมั ฤทธเิ์ พือ่ เป็นการวัดและประเมินผลการเรยี นรขู้ องผู้เรยี น
ท้ายนี้ต้องขอขอบคุณเป็นอย่างสูงท่ีท่านได้เลือกใช้หนังสือเรียนเล่มนี้เป็นส่ือการเรียนรู้
คณะผู้เรียบเรียงหวังเป็นอย่างย่ิงว่าหนังสือเรียนเล่มน้ีจะเป็นประโยชน์ต่อครู นักเรียน และผู้สนใจ
โดยสง่ ผลต่อการพฒั นาทง้ั ดา้ นความรู้ ความสามารถ กระบวนการ ทกั ษะ และคณุ ลกั ษณะอนั พงึ ประสงค์
ตามเจตนารมณท์ ่ีก�ำ หนดไวใ้ นหลกั สตู ร

คณะผเู้ รยี บเรยี ง

สารบัญ 1
3
หน่วยการเรียนรทู้ ่ี 1 ทศิ มาตราส่วน และสญั ลกั ษณ์ในแผนที ่ 12
13
(ตรงตามมาตรฐาน ส 5.1 ม.2/2) 15
15
ทิศ มาตราส่วน และสญั ลกั ษณใ์ นแผนที ่ 21
แบบทดสอบวดั ผลสัมฤทธ ิ์ 24
25
หน่วยการเรยี นรูท้ ี่ 2 ภมู ิศาสตรท์ วปี ยุโรป 31
35
(ตรงตามมาตรฐาน ส 5.1 ม.2/1, 2 และ ส 5.2 ม.2/1, 2, 3) 35
44
1. ลักษณะทางกายภาพของทวปี ยุโรป 48
1.1 ขนาด ทต่ี งั้ และอาณาเขตตดิ ต่อ 52
1.2 ลักษณะภมู ปิ ระเทศ 56
1.3 ลกั ษณะภูมิอากาศ 57
1.4 เขตภูมอิ ากาศและพชื พรรณธรรมชาติ 59
1.5 ทรพั ยากรธรรมชาติ 60
2. ลกั ษณะทางเศรษฐกิจ สงั คมและวฒั นธรรมของทวปี ยโุ รป 64
2.1 ลักษณะทางเศรษฐกิจ 68
2.2 ลกั ษณะทางสังคมและวัฒนธรรม 71
3. ปฏสิ มั พนั ธ์ระหวา่ งส่งิ แวดลอ้ มทางกายภาพกับมนุษยท์ ีเ่ กดิ ขึ้นในทวปี ยโุ รป 73
4. การจัดการทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสง่ิ แวดล้อมในทวปี ยุโรป 78
แบบทดสอบวดั ผลสัมฤทธ์ิ 78
84
หนว่ ยการเรียนร้ทู ี่ 3 ภูมศิ าสตร์ทวปี แอฟริกา 89
92
(ตรงตามมาตรฐาน ส 5.1 ม.2/1, 2 และ ส 5.2 ม.2/1, 2, 3) 95

1. ลกั ษณะทางกายภาพของทวปี แอฟริกา
1.1 ขนาด ที่ต้ัง และอาณาเขตติดต่อ
1.2 ลักษณะภมู ิประเทศ
1.3 ลกั ษณะภมู ิอากาศ
1.4 เขตภูมอิ ากาศและพชื พรรณธรรมชาติ
1.5 ทรพั ยากรธรรมชาติ
2. ลกั ษณะทางเศรษฐกจิ สงั คมและวฒั นธรรมของทวีปแอฟริกา
2.1 ลักษณะทางเศรษฐกจิ
2.2 ลกั ษณะทางสังคมและวัฒนธรรม
3. ปฏสิ ัมพนั ธร์ ะหวา่ งส่งิ แวดลอ้ มทางกายภาพกบั มนุษย์ทเี่ กดิ ขึน้ ในทวปี แอฟริกา
4. การจัดการทรพั ยากรธรรมชาติและสง่ิ แวดล้อมในทวปี แอฟริกา
แบบทดสอบวดั ผลสมั ฤทธ์ิ

หนว่ ยการเรยี นรทู้ ี่ 4 ภัยพิบัตแิ ละการจดั การ 96

(ตรงตามมาตรฐาน ส 5.1 ม.2/3 และ ส 5.2 ม.2/4) 98
105
1. ภยั พบิ ัตใิ นทวปี ยุโรปและทวีปแอฟริกา 111
2. การจดั การภยั พบิ ตั ิในทวปี ยโุ รปและทวีปแอฟรกิ า
แบบทดสอบวัดผลสัมฤทธ์ิ

หน่วยการเรียนรทู้ ี่ 5 การอยู่ร่วมกนั ในสงั คม 112

(ตรงตามมาตรฐาน ส. 2.1 ม.2/2, 3, 4)

1. พลเมอื งดตี ามวิถีประชาธิปไตย 114
1.1 ความหมายของพลเมืองดตี ามวิถปี ระชาธิปไตย 114
1.2 ความสำ�คัญของการปฏิบัตติ นเปน็ พลเมืองดีตามวิถปี ระชาธิปไตย 115
1.3 สถานภาพ บทบาท สิทธิ เสรภี าพ และหน้าทใี่ นฐานะพลเมอื งดีตามวิถปี ระชาธิปไตย 116
1.4 แนวทางสง่ เสริมการปฏบิ ตั ิตนเป็นพลเมืองดีตามวถิ ีประชาธิปไตย 120
2. สถาบนั ทางสงั คม 122
2.1 องคป์ ระกอบของสถาบันทางสงั คม 123
2.2 ประเภทและหนา้ ท่ขี องสถาบนั ทางสังคม 123
2.3 ความสมั พนั ธข์ องสถาบันทางสงั คม 130
3. ความคลา้ ยคลึงและความแตกตา่ งของวัฒนธรรมไทยและวัฒนธรรมของประเทศในภมู ภิ าคเอเชยี 131
3.1 วัฒนธรรมที่เป็นปัจจยั ส�ำ คญั ในการสรา้ งความสัมพนั ธอ์ นั ดี 138
แบบทดสอบวัดผลสมั ฤทธิ์ 141

หนว่ ยการเรียนรู้ที่ 6 เรยี นรเู้ ร่ืองกฎหมาย 142
144
(ตรงตามมาตรฐาน ส 2.1 ม.2/1 และ ส 2.2 ม.2/1, 2) 145
149
1. กระบวนการในการตราและการบงั คบั ใชก้ ฎหมาย 150
1.1 กระบวนการในการตรากฎหมาย 151
1.2 การมีส่วนร่วมของประชาชนในกระบวนการตรากฎหมาย 160
2. กฎหมายในชีวิตประจำ�วนั 172
2.1 กฎหมายทเ่ี ก่ียวขอ้ งกับตนเองและครอบครัว 177
2.2 กฎหมายทเ่ี กยี่ วขอ้ งกับชุมชนและประเทศ 181
3. เหตุการณแ์ ละการเปลี่ยนแปลงส�ำ คัญของระบอบการปกครองของประเทศไทย
4. การเลอื กรับข้อมูลข่าวสารทางการเมืองการปกครอง
แบบทดสอบวัดผลสมั ฤทธิ ์

หนว่ ยการเรยี นรู้ท่ี 7 เศรษฐศาสตร์น่ารู้ 182

(ตรงตามมาตรฐาน ส 3.1 ม.2/1, 2, 3, 4) 184
185
1. การผลติ สนิ ค้าและบริการ 187
1.1 ปจั จยั การผลิต 187
1.2 การผลิตสนิ ค้าและบรกิ ารอย่างมีประสทิ ธิภาพ 190
1.3 การผลิตสนิ ค้าและบรกิ ารในทอ้ งถ่นิ 194
1.4 เทคโนโลยีในการผลิตสินค้าและบรกิ ารในทอ้ งถิน่ 194
2. การผลิตในทอ้ งถนิ่ ตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพยี ง 197
2.1 ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง 198
2.2 ปญั หาการผลิตสนิ คา้ และบรกิ ารในท้องถิน่ 200
2.3 การประยกุ ต์ใชป้ รชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งในการผลติ สินค้าและบรกิ ารในทอ้ งถ่นิ 201
3. การลงทุนและการออม 202
3.1 ความส�ำ คญั ของการลงทุนและการออมตอ่ ระบบเศรษฐกิจ 205
3.2 การบริหารจดั การเงินออมภาคครวั เรอื น 207
3.3 การบรหิ ารจดั การการลงทุนภาคครัวเรือน 208
3.4 ปัญหาการออมและการลงทนุ ในสงั คมไทย 209
4. การค้มุ ครองผู้บริโภค 210
4.1 กฎหมายค้มุ ครองผ้บู รโิ ภค 213
4.2 หน่วยงานคุ้มครองผ้บู ริโภค 215
4.3 ลกั ษณะการดำ�เนินงานคุ้มครองผ้บู ริโภคในประเทศไทย 216
4.4 หน้าทแ่ี ละหลกั การในการบริโภค 220
4.5 แนวทางปอ้ งกนั สทิ ธิของผูบ้ รโิ ภค 221
แบบทดสอบวดั ผลสัมฤทธ์ิ
223
หน่วยการเรียนรทู้ ี่ 8 ระบบเศรษฐกจิ และความสัมพันธท์ างเศรษฐกิจระหว่างประเทศ 227
230
(ตรงตามมาตรฐาน ส 3.2 ม.2/1, 2, 3, 4) 233
236
1. ระบบเศรษฐกจิ 237
2. การพงึ่ พาและการแข่งขันทางเศรษฐกจิ ในภูมิภาคเอเชีย 240
3. ทรพั ยากรกบั ความสมั พนั ธท์ างเศรษฐกจิ ระหวา่ งประเทศ
4. การแข่งขนั ทางการค้าภายในประเทศและต่างประเทศ
แบบทดสอบวัดผลสัมฤทธ ิ์

บรรณานุกรม

อภิธานศพั ท์

ทิศ มาตราส่วน และสญั ลักษณ์ 1หนว่ ยการเรยี นรทู้ ่ี
ในแผนที่

สาระการเรียนรู้

ทศิ มาตราสว่ น และสญั ลกั ษณใ์ นแผนท่ี

ตัวชี้วดั ช้นั ปี

อธิบายมาตราสว่ น ทิศ และสัญลกั ษณ์ (ส 5.1 ม.2/2)

ถา้ นักเรียนต้องการหาต�ำ แหนง่ ท่ีต้ังของ
ประเทศในทวีปยโุ รป นกั เรยี นสามารถ

ใชอ้ งคป์ ระกอบของแผนทีช่ นิดใด
ในการหาต�ำ แหน่งท่ีตง้ั ได้บ้าง

หนว่ ยการเรยี นรทู้ ่ี 1 ทศิ มาตราสว่ น และสญั ลักษณใ์ นแผนท่ี 3

ทศิ มาตราสว่ น และสัญลกั ษณ์ในแผนท่ี

มโนทัศน์สำ�คัญ องค์ประกอบของแผนที่ คือ ส่ิงที่ปรากฏ
อยู่บนแผนที่ มีไว้เพื่อให้ผู้ใช้ได้ทราบข้อมูลและ
ทิศ มาตราส่วน และสัญลักษณ์ คือ รายละเอียดสำ�หรับการใช้แผนทีไ่ ด้อย่างถูกต้องและ
องค์ประกอบที่สำ�คัญของแผนที่ การใช้แผนท่ี สะดวกรวดเรว็ ในชนั้ นก้ี �ำ หนดใหศ้ กึ ษาองคป์ ระกอบ
เพ่ือศึกษาข้อมูลต่าง ๆ เราจำ�เป็นต้องมีความรู้ ท่ีสำ�คัญของแผนที่ ได้แก่ ทิศ มาตราส่วน และ
ความเข้าใจและสามารถแปลความหมายทิศ สญั ลกั ษณ์ ดงั นี้
มาตราส่วน และสัญลักษณ์ในแผนท่ีได้อย่าง
ถกู ตอ้ ง

1. ทิศหรือทิศทาง (direction) โดยท่ัวไปกำ�หนดให้ทิศเหนือเป็นทิศหลักในการเทียบ
เพ่อื หาค่าของทศิ อื่น ทิศเหนอื มี 3 ชนิด ได้แก่

GN

ทิศเหนือกริด ทศิ เหนอื จริง
ทศิ เหนอื แมเ่ หล็ก

เส้นและสญั ลักษณ์แสดงทิศเหนอื แม่เหล็ก ทศิ เหนือกรดิ และทศิ เหนือจริง

1.1 ทศิ เหนือจริง (true north) เป็นแนวทิศทางหรอื เส้นตรงท่ชี ไ้ี ปยังขั้วโลกเหนือ ไดแ้ ก่
ทิศทางของเส้นเมริเดยี นหรือแนวลองจิจูด ใช้สญั ลกั ษณ์รปู ดาวแทนแนวทิศเหนือจริง ซง่ึ โดยปกติแผนที่
จะใช้ทศิ เหนือแบบทิศเหนอื จรงิ เป็นหลัก เนือ่ งจากเปน็ ทิศเหนือทเ่ี ป็นไปตามแนวเส้นเมริเดียน
1.2 ทศิ เหนอื กรดิ (grid north) เปน็ แนวทศิ เหนอื ตามเสน้ กรดิ แนวดงิ่ ของระบบเส้นกรดิ
ในแผนท่ี ใชส้ ญั ลักษณข์ ีดตรง มีคำ�วา่ GN อยขู่ ้างบน
1.3 ทศิ เหนอื แมเ่ หลก็ (magnetic north) เปน็ แนวทปี่ ลายเขม็ ของเขม็ ทศิ ชไ้ี ปในทศิ ทาง
ที่เป็นข้ัวเหนือของแม่เหล็กโลก ใช้สัญลักษณ์ลูกศรคร่ึงซีกเพ่ือแสดงทิศทางท่ีทิศเหนือแม่เหล็กบ่ายเบน
ออกจากทิศเหนอื จริง

4 สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ม.2

ทิศเหนือกริด

น.กริด
GN

ทศิ เหนอื แมเ่ หลก็

มมุ G-M พ.ศ. 2543 เหนอื กรดิ GRID NORTH 2000
0.5o (10 มิลเลียม) เหนือแม่เหลก็ MAGNETIC NORTH G-M ANGLE
ทิศทางของเส้นกริด 1 2o (10 MILS)
0o5' (1.5 มิลเลยี ม)
เห ืนอจ ิรง TRUE NORTH GRID CONVERGENCE
ณ กง่ึ กลางระวาง FOR0Co5E'N(T1E1R2 MILS)
การแปลงแอซิมทั แม่เหลก็ OF SHEET

เป็นแอซมิ ัทกริด TO CONVERT A
ใหล้ บด้วยมุม G-M MAGNETIC AZIMUTH

การแปลงแอซิมทั กรดิ TO AZIMUTH
เปน็ แอซมิ ัทแมเ่ หล็ก SUBTRACT G-M ANGLE
ใหบ้ วกดว้ ยมุม G-M
TO CONVERT A
GRID AZIMUTH TO A
MAGNETIC AZIMUTH

ADD G-M ANGLE

ทิศเหนอื จรงิ

ตวั อย่างเครื่องหมายแสดงทิศเหนอื จรงิ ทิศเหนือกรดิ และทิศเหนือแม่เหลก็
ในแผนทภี่ มู ิประเทศอ�ำ เภอถลาง จงั หวดั ภเู ก็ต ล�ำ ดับชดุ L7018 มาตราส่วน 1 : 50,000 ของกรมแผนท่ีทหาร

นน N
โดยทั่วไปในแผนท่ีมีเครื่องหมายแสดง
ทิศเหนือด้วยกันหลายรูปแบบ ในกรณีท่ีแผนที่ นW E
ไม่ไดร้ ะบเุ ครื่องหมายแสดงทศิ เหนือไว้ ให้ถอื ว่า
ด้านบนของแผนท่ีเป็นทิศเหนือเสมอ (เขียนย่อ
ด้วยอกั ษร น หรืออกั ษร N (North)) S
ตวั อย่างเครือ่ งหมายแสดงทิศเหนือรปู แบบต่าง ๆ

หน่วยการเรียนรทู้ ี่ 1 ทิศ มาตราสว่ น และสัญลักษณ์ในแผนที่ 5

2. มาตราส่วน (Map scale) เปน็ ความสัมพนั ธร์ ะหวา่ งระยะทางบนแผนทีก่ บั ระยะทางจรงิ
บนพนื้ ผวิ โลก มาตราสว่ นในแผนทท่ี �ำ ใหส้ ามารถวดั ระยะทางระหวา่ งจดุ 2 จดุ บนพน้ื ผวิ โลกทอี่ ยใู่ นแผนท่ี
เดียวกันได้ แล้วคำ�นวณหาระยะทางจากการเทียบมาตราส่วน ซึ่งมาตราส่วนท่ีใช้ทั่วไปมี 3 รูปแบบ
ดังนี้
2.1 มาตราสว่ นค�ำ พูด (verbal scale) เป็นมาตราส่วนท่อี ธิบายด้วยค�ำ พูด โดยหน่วยท่ี
ใชแ้ ทนระยะทางบนแผนที่ ส่วนใหญ่จะเป็นหน่วยความยาวท่เี ลก็ ท่ีสดุ เช่น เซนตเิ มตร น้ิว แตห่ นว่ ยท่ีใช้
แทนระยะทางจริงบนพ้ืนผิวโลกจะเป็นกิโลเมตรหรือไมล์ เช่น ระยะทาง 1 เซนติเมตรบนแผนที่
เทา่ กับระยะทางจริงบนพ้ืนโลก 1 กิโลเมตร
2.2 มาตราส่วนเส้น (graphic scale) หรือมาตราส่วนรูปแท่ง (bar scale) คือ
มาตราส่วนทแ่ี สดงเปน็ เสน้ ตรง แบ่งเป็นสว่ น ๆ และมตี วั เลขกำ�กับไวเ้ พื่อบอกระยะทางจริงบนพืน้ ผวิ โลก
หน่วยความยาวที่นิยมใช้บอกระยะทาง เช่น เมตร กิโลเมตร ไมล์ ซึ่งผู้ใช้งานแผนที่สามารถหา
ระยะทางจรงิ บนพน้ื ผวิ โลกไดโ้ ดยการใชไ้ มบ้ รรทดั วดั ระยะบรเิ วณตา่ ง ๆ ทต่ี อ้ งการทราบ แลว้ น�ำ ไปเทยี บ
กับมาตราส่วนที่แสดงไว้ในแผนทน่ี ้ัน ๆ

0 100 200 300 400 กม.

ตวั อย่างมาตราสว่ นรูปแทง่

0 100 200 300 400 กม.

ตวั อย่างมาตราสว่ นเสน้

ถ้าวัดระยะทางบนแผนท่เี ท่ากบั ระยะทางในมาตราส่วนรูปแท่ง 1 ชอ่ ง อธบิ ายไดว้ ่า ระยะทาง
จริงบนพื้นผิวโลก เท่ากับ 100 กิโลเมตร หากวัดได้ระยะ 4 ช่อง ระยะทางจริงบนพื้นผิวโลก เท่ากับ
400 กิโลเมตร
2.3 มาตราส่วนเศษส่วน (representative scale) เปน็ การบอกอตั ราสว่ นเปรียบเทยี บ
ระหว่างระยะทางบนแผนท่ีกับระยะทางจริงบนพื้นผิวโลกในรูปแบบตัวเลขเป็นเศษส่วน เช่น
มาตราสว่ น 1 : 50,000 หมายถงึ ระยะทาง 1 หน่วยบนแผนท่ี เทา่ กับระยะทางจริงบนพ้นื โลก 50,000
หนว่ ย

6 สังคมศกึ ษา ศาสนา และวัฒนธรรม ม.2

● ตัวอยา่ งการค�ำ นวณหาระยะทางจริงจากแผนที่ 9 ํE 10 ํE

6 Eํ 7 Eํ 8 Eํ เยอรมนี

47 Nํ ฝรัง่ เศส บาเซิล ซูรกิ เซนตก ลั เลน
ลเู ซริ น
เนอซาแตล 3 เซนติเมตร ออสเตรีย
โลซาน
เซนตมอริตส 47 ํN

เบริ น
อนิ เทอรล าเคน

เจนีวา เซอรแมท อิตาลี ลูกาโน 46 Nํ
46 Nํ
7 ํE 8 Eํ 9 ํE มาตราสวน
6 ํE 1 : 3,400,000
แผนท่ีแสดงทต่ี ั้งของเมอื งต่าง ๆ ในประเทศสวิตเซอรแ์ ลนด์
10 ํE

แผนท่ีแสดงที่ตั้งของเมืองต่าง ๆ ในประเทศสวิตเซอร์แลนด์มีมาตราส่วน 1 : 3,400,000
วัดระยะในแผนท่ีจากเมืองเบิร์นไปยังเมืองบาเซิลได้ 3 เซนติเมตร จะคำ�นวณหาระยะทางจริงบน
พน้ื ผิวโลกวา่ มรี ะยะทางเป็นกกี่ ิโลเมตรไดด้ ้วยวธิ ีการค�ำ นวณ ดงั น้ี

มาตราส่วนแผนท่ี = ระยะในแผนที่ (Map Distance) หรือ = MD
ระยะทางจรงิ บนพนื้ ผิวโลก (Ground Distance) GD

แทนคา่ 3,4001,000 = 3 เซนติเมตร
ระยะทางจริงบนพื้นผวิ โลก

ระยะทางจริงบนพื้นผวิ โลก = 3  3,400,000
1

ระยะทางจรงิ บนพ้ืนผิวโลก = 10,200,000 เซนตเิ มตร

หน่วยการเรยี นรทู้ ี่ 1 ทศิ มาตราส่วน และสัญลกั ษณ์ในแผนที่ 7

เน่ืองจาก 100 เซนตเิ มตร เท่ากับ 1 เมตร

1,000 เมตร เทา่ กับ 1 กิโลเมตร

จะไดว้ ่า 100  1,000 = 100,000 เซนติเมตร เท่ากบั 1 กิโลเมตร

ดงั นั้นเม่อื 100,000 เซนตเิ มตร เทา่ กับ 1 กโิ ลเมตร

10,200,000 เซนตเิ มตร จึงเท่ากับ 10,200,000 = 102 กโิ ลเมตร
100,000

ดังนั้นจึงคำ�นวณได้ว่า ระยะในแผนท่ีจากเมืองเบิร์นไปยังเมืองบาเซิลเท่ากับ 3 เซนติเมตร

จะเท่ากับระยะทางจรงิ บนพ้นื ผวิ โลก 102 กโิ ลเมตร
3. สัญลกั ษณ์ (symbol) เป็นเครือ่ งหมายท่ใี ช้แทนสง่ิ ต่าง ๆ ท่ปี รากฏบนพนื้ ผิวโลก ทง้ั ส่ิงที่

เกิดข้ึนเองตามธรรมชาติและส่ิงที่มนุษย์สร้างขึ้น เพ่ือช่วยให้ผู้ใช้สามารถอ่านและเข้าใจความหมาย

จากแผนที่ได้อย่างถูกต้อง ท้ังน้ีแผนที่จะต้องมีคำ�อธิบายสัญลักษณ์ประกอบไว้ด้วยเสมอ จำ�แนก

เป็น 3 ประเภท ไดแ้ ก่
3.1 สญั ลกั ษณท์ ี่ใช้แทนลักษณะทางกายภาพ (physical features) คอื สัญลกั ษณ์

ท่ีใช้แทนส่ิงต่าง ๆ ท่ีเกิดข้ึนเองตามธรรมชาติ เช่น ใช้แทนแหล่งนำ้� มีแม่นำ้� ลำ�คลอง ห้วย หนอง

บงึ ฯลฯ ใช้แทนความสงู ตำ�่ ของภูมปิ ระเทศ ใช้แทนพืชพรรณธรรมชาตติ า่ ง ๆ
3.2 สญั ลักษณ์ที่ใช้แทนลักษณะทางวัฒนธรรม (cultural features) คือ สัญลกั ษณ์

ท่ีใช้แทนสิ่งต่าง ๆ ท่ีมนุษย์สร้างข้ึน เช่น การตั้งถิ่นฐาน มีบ้าน หมู่บ้าน เมือง ตลาด ฯลฯ ใช้แทน

การคมนาคมขนส่ง มีถนน ทางรถไฟ สะพาน ท่าอากาศยาน ทางเท้า ใช้แทนลักษณะการใช้ที่ดิน

มีสวน ไร่ นา เหมืองแร่ นาเกลอื ฯลฯ
3.3 สัญลักษณ์ที่ใช้แทนลักษณะข้อมูลเฉพาะเร่ือง เช่น แผนท่ีแสดงการระบาดของ

ไข้หวัด แผนท่แี สดงการเคลื่อนไหวของพายุ
ตัวอย่างรูปแบบสัญลักษณ์และคำ�อธิบายสัญลักษณ์ในแผนท่ี มีการนำ�เสนอในรูปแบบ

ต่าง ๆ 3 รปู แบบ ดังนี้

ประเภทสัญลักษณ์ สัญลกั ษณแ์ ละค�ำ อธิบายสญั ลักษณ์
1. สัญลักษณ์ท่ีเป็นจุด (point) ใช้แทนสถานที่
โรงเรียน วดั โรงพยาบาล
และก�ำ หนดต�ำ แหนง่ ทตี่ งั้ นอกเหนอื จากการแสดง
เปน็ จดุ อาจแสดงดว้ ยรปู ทรงเรขาคณติ หรอื รปู รา่ ง
ต่าง ๆ ก็ได้ เชน่ โรงเรยี น วัด โรงพยาบาล

8 สงั คมศกึ ษา ศาสนา และวัฒนธรรม ม.2

ประเภทสญั ลักษณ์ สญั ลักษณแ์ ละค�ำ อธบิ ายสัญลกั ษณ์
2. สัญลักษณ์ท่ีเป็นเส้น (line) ใช้แทนสิ่งต่าง ๆ
ขอบเขต ทางรถไฟ แม่นำ�้
ที่เป็นความยาวหรือเส้นที่ต่อเนื่องกัน ลักษณะ ประเทศ
เสน้ ทแ่ี สดงอาจมขี นาด รปู รา่ ง หรอื สที แ่ี ตกตา่ งกนั
เชน่ แมน่ ำ�้ ถนน ทางรถไฟ แหล่งนำ�้ พื้นทีป่ ่า นาข้าว
3. สัญลักษณ์ท่ีเป็นพื้นที่ (polygon) ใช้แทน
ส่ิงต่าง ๆ ท่ีปรากฏบนพ้ืนโลก เช่น พื้นท่ีป่า
พนื้ ท่ีแหลง่ นำ้� นาขา้ ว

นอกจากนแ้ี ผนทีอ่ าจใช้สใี นการแสดงสัญลกั ษณข์ อ้ มูลประเภทต่าง ๆ เช่น
- สแี ดง ใช้สำ�หรบั สญั ลักษณ์ท่ีเปน็ ถนนและเส้นทางคมนาคม
- สีเขียว ใช้สำ�หรับสญั ลกั ษณท์ ่ีเกี่ยวกับพชื พรรณธรรมชาติ เชน่ ปา่ ไม้ ทงุ่ หญา้
- สีน�ำ้ เงนิ ใชส้ ำ�หรบั สัญลกั ษณบ์ รเิ วณท่เี ปน็ น�้ำ เช่น แมน่ ้�ำ ลำ�คลอง มหาสมุทร
- สนี ำ�้ ตาล ใชส้ ำ�หรับสัญลกั ษณท์ ่แี สดงถงึ ลกั ษณะภูมิประเทศและความสูง
- สีดำ� ใชส้ �ำ หรบั สัญลกั ษณท์ ีแ่ สดงถงึ สถานทที่ ม่ี นุษย์สร้างขึน้ เช่น ทตี่ ้งั จงั หวัด โรงเรยี น วดั
- สอี ืน่  ๆ ใช้แสดงรายละเอียดพิเศษโดยก�ำ หนดไวใ้ นขอบระวางแผนที่

หน่วยการเรียนรู้ท่ี 1 ทิศ มาตราสว่ น และสัญลกั ษณ์ในแผนท่ี 9

ช่อื แผนท่ี แสดงข้อมูลของแผนที่

แผนทีแ่ สดงเขตประเทศของทวปี แอฟริกา

40 ํ W 20 ํ W 0 ํ 20 ํ E 40 ํ E 60 ํ E

40 ํ N แมอหตาแสลมนุทตริก อาวบสิ เคย ทวีปยโุ รป 40 ํ N

ทะเลดำ ทะเลแคสเปย น เส้นโครง
แผนท่ี
ชอ งแคบยบิ รอลตาร ตูนิเซยี ทะเลเมดิเตอรเ รเนียน ทวีปเอเชยี
เสน ทรอปก ออฟแอคานวเเซปออรรเซ ยี ใชถ้ า่ ยทอดลกั ษณะ
โมร็อกโก

เวสเทริ นสะฮารา แอลจีเรยี คลองสุเอส ทรงกลมของโลก
อียิปต ลงบนพน้ื ราบ ไดแ้ ก่
ลิเบยี เส้นเมริเดียนและ
เสน้ ขนานละตจิ ดู
20 ํ N แหลมบล็อง มอรเิ ตเนยี ทะเลแดง 20 ํ N

มาลี ไนเจอร

แกมเบีย เซเนกัล ชาด ซดู าน เอริเทรีย
จบิ ูตี
กินี-บิสเซา กนิ ี โกตดวิ วั บรรู  ก กนิ าานฟาาโโตซเโบกนนิ ไนจเี รีย ขอบระวาง
อา วเอเดน
เซียรร าลีโอน แคเมอรนู สาธารณรัฐแอฟริกากลาง เซาทซูดาน ขอบเขตพนื้ ที่
เอธิโอเปย ทบ่ี อกตวั เลขคา่
ไลบเี รยี อาวเบนนิ พกิ ดั ภมู ศิ าสตร์
โซมาเลีย
เซาตเู มและปอรเิ ินคซวทปิ อ เรียลกินี กาบอง สคาธอางรณโกรัฐ ยูกนั ดา เคนยา เสนศนู ยส ตู ร 0ํ

อา วกนิ ี
มหาสมทุ ร มหาสมุทร0 ํ รบวุรนั ุนดดาี
คองโก
แอตแลนติก อินเดยีแองโกลา
แทนซาเนยี

แองโกลา แซมเบยี มาลาวี ชองแคบโม ัซม ิบก

20 ํ S นามเิ บยี ซิมบบั เว โมซมั บิก มาดากัสการ 20 ํ S
บอตสวานา เสนทรอปกออฟแคปริคอรน
40 ํ S คา่ ละติจดู
20 ํ W เอสวาตินี

แอฟรกิ าใต เลโซโท

ทศิ

40 ํ S

0 ํ 20 ํE 40 ํE 60 ํE ค่าลองจิจดู

คำ�อธบิ ายสญั ลกั ษณ์ มาตราสว่ น

เครื่องหมายท่ีใช้แทนส่งิ ตา่ ง ๆ อัตราส่วนระยะทางจรงิ บนพ้นื ผวิ โลก
ทีย่ ่อลงบนแผนที่

ตัวอยา่ งองค์ประกอบของแผนที่

10 สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ม.2

การอ่านและแปลความหมายทิศ มาตราส่วน และสญั ลกั ษณ์ในแผนท่ี

การอ่านและแปลความแผนที่ ผู้ใช้งานแผนที่ต้องมีความรู้ความเข้าใจสิ่งที่ปรากฏบนแผนที่
เชน่ ทศิ มาตราส่วน สญั ลักษณ์ เพอ่ื อ่านและแปลความหมายขอ้ มลู ต่าง ๆ ท่ปี รากฏบนแผนที่ไดอ้ ยา่ ง
ถกู ตอ้ ง ท�ำ ให้ผู้ใชง้ านใชป้ ระโยชน์จากแผนท่ไี ด้ตรงตามความตอ้ งการ
● ตัวอย่างการอ่านและแปลความหมายทิศ มาตราส่วน และสัญลักษณ์ของแผนที่
แสดงเขตภมู ิอากาศของทวีปยโุ รป

สัญลักษณ์ ใชส้ ีต่าง ๆ แทนเขตภมู อิ ากาศ อา่ นและแปลความหมายได้ เช่น
• ตอนเหนอื ของทวีปยโุ รปมีภูมิอากาศแบบกง่ึ ข้วั โลก แทนดว้ ยสญั ลักษณ์สีมว่ งออ่ น พบในบริเวณคาบสมุทรสแกนดิเนเวยี ประเทศฟนิ แลนด์
และทางตอนเหนือของประเทศรสั เซีย
• ตอนใต้ของทวีปยุโรปมีภูมิอากาศแบบเมดิเตอร์เรเนียน แทนด้วยสัญลักษณ์สีส้ม พบในบริเวณชายฝั่งทะเลเมดิเตอร์เรเนียน คาบสมุทร
บอลขา่ น

30 ํ W 20 ํ W 10 ํ W 0 ํ 10 ํ E 20 ํ E 30 ํ E 40 ํ E 50 ํ E 60 ํ E 70 ํ E

60 ํ N

เสนอารก ติกเซอรเ คลิ ทะเลขาว
ทะเลนอรว ีเจียน
55 ํ N
55 ํ N
อาวบอทเ ีนย

50 ํ N ทะเลเหนือ 50 ํ N
บทอะลเตลกิ
ทวีปเอเชยี 45 ํ N
45 ํ N
อทะซะเอลฟ ทะเลแคสเปย น 40 ํ N
อา วบสิ เคย ทะเลดำ 35 ํ N
ทวีปเอเชยี
40 ํ N

35 ํ N

ทวีปแอฟรกิ า 10 ํ E 20 ํ E 30 ํ E 40 ํ E 50 ํ E

0ํ ชืน้ ภาคพนื้ ทวีป คำอธบิ ายสัญลกั ษณ ภาคพื้นสมุทรชายฝงตะวันตก ทนุ ดราหรอื ขว้ั โลก

เมดิเตอรเรเนียน

อบอนุ ชน้ื ก่งึ ขั้วโลก ทงุ หญากงึ่ ทะเลทราย ภเู ขาสูง

มาตราสว่ น ทิศ กำ�หนดให้ด้านบนของแผนที่เป็นทิศเหนือ ด้านซ้าย
กำ�หนดให้ 1 เซนติเมตรในแผนที่เท่ากับ 250 กิโลเมตรของ เปน็ ทิศตะวันตก ดา้ นขวาเปน็ ทศิ ตะวันออก และดา้ นล่าง
ระยะทางจรงิ บนพนื้ ผิวโลก เปน็ ทิศใต้

แผนทีแ่ สดงเขตภูมอิ ากาศของทวีปยโุ รป

หน่วยการเรยี นรทู้ ่ี 1 ทศิ มาตราสว่ น และสญั ลกั ษณใ์ นแผนที่ 11

ค�ำ ถามหลกั

มาตราส่วน ทิศ และสัญลักษณ์
ใชอ้ ธบิ ายสง่ิ ตา่ ง ๆ บนผวิ โลกทป่ี รากฏ
ในแผนทไ่ี ดอ้ ยา่ งไร

กิจกรรมตรวจสอบการเรยี นรู้

ให้นักเรียนนำ�แผนท่ีทวีปยุโรปหรือแอฟริกาท่ีสืบค้นได้จำ�แนกว่ามีองค์ประกอบของแผนท่ี
ก่ีองค์ประกอบ เช่น ช่ือแผนท่ี มาตราส่วน ทิศ สัญลักษณ์ แล้วให้อธิบายรายละเอียดของแต่ละ
องคป์ ระกอบว่ามคี วามหมายวา่ อย่างไร จากนน้ั ออกมานำ�เสนอหน้าชนั้ เรียน

กิจกรรม “รู้จกั มาตราสว่ น ทิศ และสญั ลักษณ”์

ทกั ษะในศตวรรษท่ี 21 ทกั ษะความรู้ด้านเทคโนโลยี ทักษะการเรยี นรู้ ทักษะการคิด
ข้นั ตอนการดำ�เนนิ กจิ กรรม
1. ครใู หน้ กั เรียนแบ่งกลุ่ม กลุ่มละ 5 คน
2. ให้นักเรียนสบื ค้นแผนทท่ี เี่ กี่ยวกบั ทวีปยุโรป และทวปี แอฟรกิ า
3. ใหน้ ักเรยี นน�ำ แผนทท่ี ี่สบื คน้ ไดอ้ ธิบายถงึ ส่งิ ต่าง ๆ ท่ปี รากฏในแผนที่ โดยระบุมาตราส่วน
ทศิ สัญลักษณ์จากในแผนที่
4. ครแู ละนกั เรยี นร่วมกันสรปุ กิจกรรมร่วมกนั อีกครัง้
สื่อและแหล่งการเรยี นรู้
1. อินเทอร์เนต็ /แหล่งเรียนรู้บนเวบ็ ไซต์
2. แผนที่
3. หนังสอื เรยี น

12 สังคมศกึ ษา ศาสนา และวัฒนธรรม ม.2

สรปุ

แผนท่ีเป็นเครื่องมือทางภูมิศาสตร์ชนิดหน่ึงท่ีใช้ศึกษาลักษณะทางกายภาพในบริเวณ
ต่าง ๆ ของโลก การมีความเข้าใจในการอ่านและแปลความหมายเรื่ององค์ประกอบของแผนท่ี
เช่น ทิศ มาตราส่วน สัญลักษณ์ จะทำ�ให้ผู้ใช้แผนท่ีทราบรายละเอียดเกี่ยวกับแผนท่ีน้ัน
ได้ถกู ตอ้ ง สามารถนำ�แผนทีม่ าใช้ไดอ้ ยา่ งเหมาะสมและเกิดประโยชน์สูงสดุ

แบบทดสอบวัดผลสมั ฤทธ์ิ

1. ทิศ มาตราส่วน และสญั ลกั ษณ์ในแผนทค่ี อื อะไรและมีความสำ�คญั อย่างไร
2. จงอธบิ ายความเหมือนและความแตกตา่ งของมาตราสว่ นคำ�พูด มาตราส่วนเส้น และมาตราสว่ น

เศษสว่ นมาพอเขา้ ใจ
3. แผนทภี่ ูมิประเทศมาตราสว่ น 1 : 250,000 มคี วามหมายวา่ อย่างไร และหากวดั ระยะในแผนท่นี ี้

จากจุดหนึ่งไปยังอกี จุดหนง่ึ ได้ 2 เซนตเิ มตร ระยะทางจริงบนพ้ืนผิวโลกจะเป็นเทา่ ใด