ความรู้เกี่ยวกับสมุนไพร

ศนู ยก์ ารศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธั ยาศยั
อาเภอนาดี จงั หวดั ปราจีนบรุ ี

สมนุ ไพร

1.ความหมาย

คำว่ำ สมุนไพร ตำมพจนำนุกรมฉบัรำชบัณฑิตยสถำน พ.ศ.
2525 หมายถึง พืชท่ีใช้ทำเป็นเคร่ืองยำ สมุนไพรกำเนิดมำจำก
ธรรมชำติและมีควำมหมำยต่อชีวิตมนุษย์โดยเฉพำะ ในทำงสุขภำพ
อันหมำยถึงท้ังกำรส่งเสริมสุขภำพและกำรรักษำโรค ควำมหมำย
ของยำสมุนไพรในพระรำชบัญญัติยำ พ.ศ. 2510 ได้ระบุว่ำ ยำ
สมุนไพร หมำยควำมว่ำ ยำท่ีได้จำกพฤกษำชำติสัตว์หรือแร่ธำตุ ซ่ึง
มิได้ผสมปรุงหรือแปรสภำพ เช่น พืชก็ยังเป็นส่วนของราก ลาต้น
ใบ ดอก ผล ฯลฯ ซ่ึงมิได้ผ่ำนข้ันตอนกำร แปรรูปใด ๆ แต่ในทำง
กำรค้ำ สมุนไพรมักจะถูกดัดแปลงในรูปแบบต่ำง ๆ เช่น ถูกห่ันให้
เป็นชิ้นเล็กลง บดเป็นผงละเอียด หรืออัดเป็นแท่งแต่ในควำมรู้สึก
ของคนท่ัวไปเม่ือกล่ำวถึงสมุนไพร มักนึกถึงเฉพำะต้นไม้ที่นำมำใช้
เปน็ ยำเทำ่ น้ัน

1.1ลกั ษณะ

พืชสมุนไพร นั้นต้ังแต่โบรำณก็ทรำบกันดีว่ำมีคุณค่ำทำงยำ
มำกมำยซึง่ เชื่อกนั อีกด้วยว่ำ ต้นพชื ต่ำง ๆ ก็เปน็ พชื ท่มี ีสำรท่ีเป็น
ตัวยำด้วยกันทั้งสิ้นเพียงแต่ว่ำพืชชนิดไหนจะมีคุณค่ำทำงยำมำก
นอ้ ยกวำ่ กันเท่ำน้นั

1

พืชสมุนไพร หรือวัตถุธำตุนี้ หรือตัวยำสมุนไพรนี้ แบ่ง
ออกเป็น 5 ประกำร ดงั น้ี

1.รปู ได้แก่ ใบไม้ ดอกไม้ เปลือกไม้ แก่นไมก้ ระพไ้ี ม้ รำกไม้ เมล็ด
2.สี มองแลว้ เห็นวำ่ เป็นสเี ขียวใบไม้ สเี หลือง สแี ดง สีสม้ สมี ว่ ง สี
นำ้ ตำล สดี ำ
3.กล่ิน ใหร้ ู้วำ่ มีกลิน่ หอม เหม็น หรอื กลน่ิ อยำ่ งไร
4.รส ใหร้ ู้ว่ำมรี สอย่ำงไร รสจดื รสฝำด รสขม รสเคม็ รสหวำน รส
เปรย้ี ว รสเยน็
5.ชื่อ ต้องรวู้ ำ่ มชี ่ืออะไรในพชื สมุนไพรน้ัน ๆ ให้รูว้ ำ่ ขิง เป็น
อยำ่ งไร ขำ่ เปน็ อย่ำงไร ใบขีเ้ หล็กเปน็ อย่ำงไร

พืชสมนุ ไพร แบง่ ตำมลักษณะประเภทไมไ้ ด้ดงั น้ี
1.ประเภทไม้ลม้ ลุก เชน่ ฟ้ำทะลำยโจร ขิง ขมน้ิ ว่ำนหำงจระเข้ หญ้ำ
ปกั กงิ้ แมงลกั ว่ำนนำ้
2.ประเภทไม้พ่มุ เช่น พญำยอ กระเจีย๊ บแดง เสลดพังพอนตวั ผู้ มะแว้ง
ต้น หญ้ำหนวดแมว ทองพันชง่ั
3.ประเภทไม้ตน้ เช่น สะเดำ ขเ้ี หลก็ อบเชย กำนพลู มะขำมแขก
กำรบูร ฝรง่ั
4.ประเภทไม้เถา เชน่ มะแว้งเครือ บอระเพด็ บัวบก พลู อัญชัน หำง
ไหลแดง

2

2.สมุนไพรยอดนยิ ม

ขม้ิน
ขมนิ้ หรือ ขมนิ้ ชนั ช่ือสามัญ Turmeric
ช่ือวิทยาศาสตร์ Curcuma longa L. จดั อยใู่ นวงศ์ขิง
(ZINGIBERACEAE)

กระชาย
กระชำย (กระชำยขำว, กระชำยเหลือง) ชอ่ื สามญั Fingerroot,
Chinese ginger, Chinese keys, Galingale
ชื่อวิทยาศาสตร์ Boesenbergia rotunda (L.) Mansf. จดั อยู่ใน
วงศ์ขิง (ZINGIBERACEAE)

ฟ้าทะลายโจร
ชือ่ สามญั Kariyat
ชอ่ื วทิ ยาศาสตร์ Andrographis paniculata (Burm.f.) Nees จดั
อยูใ่ นวงศเ์ หงอื กปลำหมอ (ACANTHACEAE)

3

หญ้าหวาน
ชื่อสามญั Stevia (สตเี วีย)
ชอื่ วิทยาศาสตร์ Stevia rebaudiana (Bertoni) Bertoni (ช่อื พอ้ ง
วิทยำศำสตร์ Eupatorium rebaudianum Bertoni, Stevia
rebaudiana (Bertoni) Hemsl.) จดั อยู่ในวงศ์ทำนตะวนั
(ASTERACEAE หรอื COMPOSITAE) เป็นพืชพ้นื เมอื งของประเทศ
บรำซิลและทำงภำคตะวนั ออกเฉยี งเหนือของประเทศปำรำกวัยใน
ทวปี อเมรกิ ำใต้

ว่านหางจระเข้
ชอื่ สามัญ Aloe, Aloe vera, Aloin, Barbados, Jafferabad,
Star cactus
ช่ือวทิ ยาศาสตร์ Aloe vera (L.) Burm.f. จดั อยใู่ นวงศ์
XANTHORRHOEACEAE และอยใู่ นวงศย์ ่อย ASPHODELOIDEAE

เพชรสังฆาต
ชื่อวิทยาศาสตร์ Cissus quadrangularis L. จัดอยใู่ นวงศ์องนุ่
(VITACEAE)

4

กัญชา
ชอื่ สามัญ Cannabis, Hemp, Indian Hemp,
Marihuana, Marijuana, Dope, Gage, Ganja, Grass, Hash,
Hashish, Kuf, Mary jane, Pot, Sens, Sess, Skunk, Smoke,
Reefer, Weed
ชอื่ วทิ ยาศาสตร์ Cannabis sativa L. (ชอ่ื พอ้ งวทิ ยำศำสตร์
Cannabis sativa subsp. indica (Lam.) E.Small & Cronquist,
Cannabis indica Lam.) จัดอยใู่ นวงศก์ ัญชำ (CANNABACEAE)

บอระเพ็ด
ชือ่ วทิ ยาศาสตร์ Tinospora crispa (L.) Hook. f. & Thomson
จัดอยใู่ นวงศบ์ อระเพ็ด (MENISPERMACEAE)

5