เอกสารประกอบการสอน รายวิชา การงานอาชีพ 4 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 เรื่อง การออกแบบและเทคโนโลยี โดย นายธีรพงษ์ จันทรโสภณ วิทยฐานะ ครูเชี่ยวชาญ กลุ่มสาระการเรียนรู้การงานอาชีพ การเคลือบสีผิว
รหน่วยที่1 การออกแบบและเทคโนโลยี 8. การเคลือบสีผิว การเคลือบผิวไม้คือ การป้องกันพื้นผิวของไม้ เพื่อรักษาผิวไม้และการยืดอายุการใช้งาน สารเคลือบผิว จะช่วยให้ผิวหนังของวัสดุที่ถูกเคลือบมีความทนทานต่ออากาศ น้้า และสารเคมีต่างๆ ท้าให้ชิ้นงานมีความสวยงาม เหมาะสมกับประโยชน์ใช้สอย มีคุณค่าและเป็นที่ต้องการของผู้บริโภคมากยิ่งขึ้น 8.1 การเคลือบผิวบนผลิตภัณฑ์ไม้ การเคลือบผิวงาน มีความหลากหลายของการใช้ ชนิดของไม้ และ ความซับซ้อนในรูปแบบผลิตภัณฑ์ รวมถึงรสนิยมในสมัยนั้นๆ จึงท้าให้ข้อก้าหนดต่างๆ ในการเคลือบสีผิวผลิตภัณฑ์ไม้มีความแตกต่าง กันอย่าง มากมาย ผู้ประกอบการจะต้องมีความรอบรู้ในเรื่องของสารที่ใช้เคลือบผิว และวิธีการใช้สารเคลือบผิวผลิตภัณฑ์ นั้นๆ เพราะเนื่องจากวงการสารเคลือบผิวนั้นมีการศึกษาและพัฒนาอย่างต่อเนื่อง 8.2 วัตถุประสงค์ของการเคลือบสีผิว วัตถุประสงค์ของการเคลือบสีผิว เพื่อป้องกันการขีดข่วน ป้องกันการเป็นเชื้อราและป้องกันการผุ กร่อนจากอายุการใช้งาน ซึ่งจะต่างจากไม้ธรรมชาติที่ไม่มีการเคลือบสีผิวไว้ที่จะเห็นได้ชัดจะเน้นในเรื่องความ สวยงาม และ ความคงทน ซึ่งเป็นประเด็นส้าคัญของการเคลือบสีไม้ และ ยังสามารถป้องกันสิ่งต่างๆ ที่จะมาเกาะ บนผิวของเครื่องเรือน งานเคลือบผิวเป็นชิ้นงานที่ต้องอาศัยความรู้ทางศิลปะและทักษะกระบวนการในการตกแต่ง ผิวชิ้นงาน ซึ่งจัดเป็นขั้นตอนสุดท้ายของการสร้างหรือผลิตชิ้นงาน ท้าให้ชิ้นงานมีความสวยงามเหมาะสมกับ ประโยชน์ใช้สอย มีคุณค่าและเป็นที่ต้องการของผู้บริโภคมากยิ่งขึ้น ในการเคลือบผิวชิ้นงานผู้ปฏิบัติงานจะต้อง ศึกษาและท้าความเข้าใจเกี่ยวกับวิธีการเคลือบผิวชิ้นงานของวัสดุแต่ละประเภท วึ่งมีความแตกต่างกัน รู้จักเลือกใช้ เครื่องมือ วัสดุและอุปกรณ์ได้อย่างเหมาะสม เพื่อให้ได้ชิ้นงานที่มีความสวยงาม คงทนและสามารถใช้สอยได้อย่าง คุ้มค่า วัตถุประสงค์ของการเคลือบผิว มีอยู่ด้วยกัน 2 ประการ คือ 1. เพื่อป้องกันพื้นผิววัสดุจากมลภาวะต่างๆ สารเคลือบผิวจะช่วยให้ผิวหนังของวัสดุที่ถูกเคลือบมีความทนทานต่ออากาศ น้้า และสารเคมี ต่างๆ นอกจากนี้สารเคลือบผิวยังช่วยให้ผิวหน้าของวัสดุมีความแข็งแรงขึ้น ทนทานต่อการขัดสีได้มากขึ้น และ อายุการใช้งานยาวนานขึ้นตัวอย่างของการป้องกันพื้นผิววัสดุ เช่น การใช้สีทาไม้เพื่อป้องกันการผุพังของไม้อัน เนื่องมาจากความชื้น หรือการเคลือบผิวภายในกระป๋องโลหะ เพื่อป้องกันการกัดกร่อนจากอาหารหรือสารเคมีที่ บรรจุอยู่ภายใน หรือการเคลือบผิวชิ้นส่วนอุปกรณ์ไฟฟ้า เพื่อไม่ให้สัมผัสกับความชื้น หรือสารเคลือบผิวประเภทสี หน่วงการติดไฟ (fire retardant paint) ช่วยป้องกันไม่ให้เกิดการลุกไหม้บนผิวหน้า เป็นต้น 2. เพื่อตกแต่งให้แลดูสวยงาม
ความสวยงามของวัสดุหลังการเคลือบผิวหน้าด้วยสารเคลือบผิว อาจมาจากสี (color) จาก ความเงา (gloss) จากลวดลายตกแต่ง (texture) หรือจากความสว่าง (lighting) หรือจากทั้งหมดรวมกันสีของ ผิวหน้ามีผลต่อการสะท้อนแสงของผิวหน้านั้นๆ สีขาวจะสะท้อนแสงได้สูงสุด และสีด้าจะสะท้อนแสงได้ต่้าสุด 8.3 ประเภทของสารเคลือบผิว แบ่งออกเป็น 3 ประเภท คือ 1.สี (Paint) หมายถึง สารที่มีส่วนผสมของผงสี (pigment) สารยึด (binder) หรือสิ่งน้าสี (vehicle) ตัวท้าละลาย (solvent) และสารเติมแต่ง (additive) 1.1 ผงสี (pigment) เป็นสารที่ให้สีและมีความสามารถในการปิดบังพื้นผิวหรือก้าลังซ่อนแสง (hiding power) ผงสีอาจะเป็นสารประกอบอินทรีย์หรืออนินทรีย์ก็ได้ รูปที่ 1.54 ผงสี (ที่มา http://serwisy.gazetaprawna.pl/turystyka/galerie/690190,duze-zdjecie,3,zobacz-jak-windiach-witaja-wiosne.html) 1.2 สารยึดหรือสิ่งน้าสี (binder or vehicle) คือ สารที่ท้าหน้าที่ยึดประสานอนุภาคของ สารประกอบในสีเข้าไว้ด้วยกัน ให้เกิดเป็นฟิล์มของสีติดแน่นกับพื้นผิวที่ถูกเคลือบ ตัวอย่างสารยึด ได้แก่ น้้ามัน แห้งเร็ว (drying oil) เรซินธรรมชาติ เรซินสังเคราะห์ เป็นต้น รูปที่ 1.55 สารยึดหรือสิ่งน้าสี (ที่มา https://sites.google.com/site/sirisak42256/3-2-xngkh-prakxb-khxng-si)
1.3 ตัวท้าละลาย (solvent) มีหน้าที่ช่วยปรับความหนืดของสี เพื่อให้เหมาะต่อการผลิต หรือ สะดวกต่อการใช้ ตัวท้าละลายส่วนใหญ่เป็นสารอินทรีย์ 1.4 สารเติมแต่ง (additive) เป็นสารที่เติมลงไปในสีเพียงเล็กน้อย เพื่อช่วยให้สีมีสมบัติพิเศษ ต่างๆ เช่น ท้าให้สีแห้งเร็วขึ้น ท้าให้สีไม่ขึ้นรา เป็นต้น 2. วาร์นิช (Varnish) คือ สารเคลือบผิวที่ประกอบด้วยสารยึดเพียงอย่างเดียว รูปที่ 1.56 วาร์นิช (ที่มา http://www.nettipwatsadu.com/index.php/ทินเนอร์-น้้ามันสน-แชลค/วาร์นิชเงา-varnish-forexterior-interior-lobster-detail) 3. แลกเกอร์ (Lacquer) ได้แก่ สารละลายซึ่งได้จากการน้าเรซินเหรือสารยึดมาละลายในตัวท้า ละลายอินทรีย์ รูปที่ 1.57 แลกเกอร์ (ที่มา http://www.thaiphetcolor.com/product/24/แลกเกอร์เงา-toa-t5000-แกลอน)
8.4 ประเภทของการเคลือบเงาไม้ 1.เคลือบน้้ามัน (Oil) การเคลือบเงาด้วยน้้ามัน เหมาะกับการเคลือบผิวไม้งานที่มีความประณีต งาน โชว์ไม่ต้องถูกสัมผัสหรือใช้งานบ่อยครั้ง เช่น นาฬิกาตั้งโต๊ะ กรอบรูป ของกระจุกกระจิกส้าหรับแต่งบ้าน เป็นต้น เนื่องจากเนื้อฟิลม์เคลือบน้้ามันมีความบาง จึงไม่สามารถป้องกันแรงขีดขูด แต่เน้นโชว์ลายไม้เป็นหลัก รูปที่1.58 น้้ามัน (ที่มา http://3.bp.blogspot.com/-y0JinzScHtY/T9n9H2leR-I/AAAAAAAAAxo /rZ67fFX7OnA/s1600/ScreenC_55.jpg) 2.เคลือบแลคเกอร์ (Lacquer) แลคเกอร์ผลิตจากไนโตรเซลูโลส จึงมีคุณสมบัติที่แห้งตัวไวมาก ความ แข็งแรงและทนทาน สามารถใช้งานในรูปแบบการพ่นหรือทาทับกันหลายๆชั้นได้เพื่อรอยขีดข่วน แต่ก็มีข้อเสีย คือ ทินเนอร์ที่ใช้ควบคู่กับแลคเกอร์เป็นสารพิษตกค้างและติดไฟง่าย ดังนั้นในงานช่างควรใช้ในพื้นที่ที่มีระบบถ่ายเท อากาศสะดวก รูปที่ 1.59 แลคเกอร์ (ที่มา http://3.bp.blogspot.com/-8lN9oCSFM1E/T9n9Hy9aQAI/AAAAAAAAAxg /pf0XzALJpHY/s1600/ScreenC_56.jpg)
3.เคลือบแวกซ์ (wax) สามารถใช้เคลือบชิ้นงาน โดยไม่มีผลกระทบกับเนื้อสีของไม้ ด้วยคุณสมบัติ ของแวกซ์ที่มีความอ่อน นุ่ม ยืดหยุ่น จึงไม่ทนต่อแรงกด รอยขีดข่วน การเคลือบไม้ด้วยแว็กซ์จึงเหมาะกับงานที่ไม่ ต้องถูกสัมผัสบ่อยๆ และกันน้้า จึงไม่เหมาะกับงานที่ต้องสัมผัสบ่อย หรือใช้ทาทับผิวบนสุดของการเคลือบไม้แทน รูปที่ 1.60 แวกซ์ http://hlindustry-whale.com/images/products/full_size/samurai/06.png 4.เคลือบวานิช (Varnish) วานิชสามารถใช้งานได้หลายรูปแบบตามส่วนผสมต่างๆ อย่างวานิชที่ผสม น้้ามันกับเรซินสังเคราะห์ น้ามาเคลือบเงาได้ทั้ง เงาด้าน กึ่งเงา หรือเงามันได้ทันที ส่วนสปาร์วานิช (Spar varnish) จะผสมน้้ามันมากกว่าเรซิน จึงท้าให้มีผิวที่อ่อนตัว ดูกระด้าง เหมาะส้าหรับงานภายนอก และวานิช ภายใน (Indoor varnish) จะมีผิวที่แข็งมากจากส่วนผสมของเรซินมีมากกว่าน้้ามัน การทาทับหลายๆครั้ง จึงช่วย สร้างฟิลม์ที่แข็งแรง ทนรอยขีดข่วนได้ดี 5.เคลือบด้วยผลิตภัณฑ์สูตรน้้า (Water based) จะช่วยลดความอันตรายและสารตกค้างจากการใช้ ทินเนอร์ซึ่งรวมไปถึงผลิตภัณฑ์อย่าง วานิช, โพลียูริเทน และแลคเกอร์ โดยมีข้อดีคือ สามารถล้างท้าความสะอาด เครื่องมือด้วยน้้าเปล่าได้ทันทีโดยไม่เป็นอันตราย แต่ก็มีข้อควรระวังคือ ในผิวน้้าจะเป็นตัวดึงเสี้ยนไม้ให้ขึ้นมา ระหว่างเคลือบผิว ท้าให้สารเคลือบส่งลงไปไม่ลึกถึงเนื้อไม้เท่าการเคลือบแบบอื่น รูปที่ 1.61 แวกซ์ (ที่มา http://www.rtbpaint.com/home-th/images/shopping/surfguard-rtb-products.png)
6.เคลือบเชแลค (Shellac) เชแลคเป็นสารเรซินธรรมชาติที่สกัดจากแมลง มีส่วนผสมของแว๊กซ์ ก่อน ใช้งานต้องผ่านการคั้นและอบแห้ง จึงเจือสีส้มอ่อนๆ ให้โทนสีอุ่นกับชิ้นงาน แต่ปัจจุบันในตลาดได้ผลิตเชแลค ส้าเร็จรูปสีอื่นๆ ด้วยเช่นกัน เพื่อเพิ่มทางเลือกใหม่ๆ แก่ผู้ใช้งาน ส้าหรับเชแลคที่ไม่มีแว๊กซ์ผสมอยู่ ส่วนใหญ่จะ น้าไปเป็นซีลเลอร์ซีลปิดผิวไม้ก่อนที่จะทายูริเทนทับ รูปที่ 1.62 เชแลค (ที่มา https://f.ptcdn.info/116/035/000/1441337883-photo-o.jpg) 7.เคลือบโพลียูรีเทน (Polyurethane) หรือ พียู (PU) เป็นสารพอลิเมอร์ชนิดหนึ่ง ที่มีลักษณะเป็น ฟิล์มเคลือบใส มีความแข็งแรง แน่น และเหนียว สามารถปกป้องพื้นผิวไม้ได้ดี ทั้งยังทนต่อแรงกดเหยียบย่้า ขีด ข่วน และสภาพกรดด่าง และสารเคมีที่ใช้ในบ้านได้อีกด้วย นอกจากนี้ยังทนความร้อนสูง จึงสามารถทาภายนอกได้ และเหมาะกับชิ้นงานไม้ที่มีการสัมผัสบ่อยครั้ง อย่างพื้นบ้าน ราวระเบียง ทั้งภายในและภายนอก รูปที่ 1.63 โพลียูรีเทน (ที่มา http://www.hclhomeexpress.com/โพลียูรีเทนtoa2k8888bชนิดด้าน1แกลลอน)
บรรณานุกรม ธีรพงษ์ จันทรโสภณ. งานเขียนแบบพื้นฐาน. เอกสารประกอบการสอน. โรงเรียนโนนหันวิทยายน, 2552. มนตรี สมไร่ขิง. งานช่าง ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1-3. โรงพิมพ์ ไทยร่มเกล้า จ้ากัด. http://www.pktc.ac.th/mnfile/branch4/file/CHOT/1102Unit11-4.pdf https://pantip.com/topic/32758653 https://pantip.com/topic/33651689 https://www.slideshare.net/warunyoosonkran/sketchup-78944539 http://market.kapook.com/upload_contents/product/2015-07-17/55a7ea24ef729683 6c000018- 0-20150717003012-411a78b6ede7bce165991a32637e3d62.JPG https://sites.google.com/site/thanadonwongsawat/bth-thi4-ngan-mi-beuxng-tn https://sites.google.com/site/chutipannganchang/bth-thi-4-kar-ptibati-ni-ngan-chang/k-4 http://nfile.snru.ac.th/download.aspx?NFILE=TEACHER_290_08082018204212227.pdf http://academic.obec.go.th/textbook/web/images/book/1003744_example.pdf www.siamwoodmall.com/การเลือกใช้ไม้ให้เหมาะกับการใช้งาน.html www.sriyapai.ac.th/2014/wp-content/uploads/2016/12/งานไม้เบื้องต้น.ppt https://sites.google.com/site/wooden7979/Types-of-Wood www.ditp.go.th/contents_attach/78712/78712.pdf http://www.baannatura.com/th/mat/content/detail/136.html http://oknation.nationtv.tv/blog/sakce/2011/08/17/entry-1 https://www.catdumb.com/30-wood-art-313/ http://nfile.snru.ac.th/download.aspx?NFILE=TEACHER_290_07082015090916339.pdf https://sites.google.com/site/tongtagorn/ngan-pun-beuxng-tn https://drive.google.com/file/d/0B9FNmUyr6JauWHZVVkZmaWl2akE/edit http://chatchaiktc.blogspot.com/p/blog-page_5760.html http://womnnight.blogspot.com/2016/07/blog-post_46.html https://sites.google.com/site/changbanchangfichangsxm/sxm/sxm-tea-r https://www.bloggang.com/viewdiary.php?id=all4u&month=06-2007&date=18&group =7&gblog=10 http://passive-physic.blogspot.com/ https://sites.google.com/site/chutipannganchang/bth-thi-4-kar-ptibati-ni-ngan-chang/k-2 http://www.trumpspeciality.com/2016/11/03/วัตถุประสงค์และประเภท/ https://www.slideshare.net/krubo/5-1-20551690 http://lincolnwoodcraft.blogspot.com/2012/06/101.html http://www.taiyopaints.com/index.php?mo=10&art=42187737
http://www.yucmachinery.com/product/กบไสไม้ไฟฟ้า-5-38136mm-makita-1804n/ http://www.dandbonlineshop.com/กบไสไม้-IH1068-133 http://www.twoman.co.th/product/สิ่วลบเหลี่ยมจีน/