E-book เรื่องมด

มด

คานา

หนงั สอื อิเล็กทรอนกิ สน์ เี้ ป็ นสว่ นหนงึ่ ของรายวิชาการจดั การ
อนามยั ส่งิ แวดลอ้ ม(Environmental Health management)
(รหัส 8307335)โดยภายในหนงั สืออิเล็กทรอนกิ สเ์ ลม่ นปี้ ระกอบดว้ ย
เนอื้ หาเกย่ี วกบั บพาหะนาโรคของมด วงจรชวี ิตที่เกิดจากมดผจู้ ดั ทาหวงั
ว่าหนงั สือเลม่ นจี้ ะใหค้ วามรแู้ ละประโยชนแ์ กผ่ อู้ ่านทกุ ๆทา่ น

ผจู้ ดั ทาหวังเป็ นอย่างยิ่งวา่ หนงั สืออิเล็กรทอนกิ สเ์ ลม่ นจี้ ะเป็ น
ประโยชชนต์ อ่ การเรียนรู้ เพือ่ ประยกุ ตใ์ ชพ้ ฒั นาการเรียนรไู้ ดอ้ ย่าง
เหมาะสม ทางผจู้ ดั ทาหวงั เป็ นอย่างยิ่งผศู้ ึกษทกุ ทา่ นจะไดป้ ระโยชน์ และ
ความรจู้ ากการศึกษาจากหนงั สือิเล็กทรอนกิ สเ์ ลม่ นไี้ มม่ ากนอ้ ย หากมี
ขอ้ บกพร่องประการใด คณะผจู้ ดั ทาขออภยั มา ณ โอกาสนด้ี ว้ ย

กอ่ นหนา้

สารบญั

บทนา.....................................1
วงจรชีวิตของมด.....................2
โรคผิวหนงั ท่ีเกิดจากมด...........4
อหิวาตกโรคที่เกิดจากมด........9
กรณีศึกษา ( ขา่ ว )..................14

ถดั ไป

1

บทนา

มดเป็ นแมลงท่ีรจู้ กั กนั ทวั่ ไปอย่ใู นกลมุ่ เดยี วกนั กบั ผงึ้ ตอ่ แตน จดั
อย่ใู นอนั ดบั Hymenoptera และมดวงศ์ Formicidae มดสามารถพบอาศัยอยู่
บนบกไดท้ กุ แหง่ และพบกระจายทวั่ โลก โดยเฉพาะป่ าเขตรอ้ นมบี ทบาท
สาคญั ตอ่ สายใยอาหาร ( food wed ) เนอื่ งจากมดเกือบทง้ั หมดมบี ทบาท
เป็ นผบู้ ริโภค

มดเป็ นกลมุ่ สง่ิ มชี วี ิตท่มี ขี อบเขต การแพรก่ ระจายไดใ้ นทกุ สภาพ
พนื้ ที่ ไมว่ า่ จะเป็ นตามพืน้ ดนิ ซากใบไม้ เป็ นตน้ และสามารถพบเห็นมด
อาสยั ไดท้ วั่ ไป นอกจากนมี้ ดยงั มบี ทบาททส่ี าคญั ในการชว่ ยผสมเกสร
ใหก้ บั พืช อีกทง้ั มบี ทบาทในฐานะผลู้ า่ ซ่ึงมสี ว่ นชว่ ยลดการระบาดของ
แมลงกลมุ่ อื่นบนตน้ ไม้ หรือเป็ นดชั นบี ่งชถ้ี ึงการเปลี่ยนแปลง
สภาพแวดลอ้ มดว้ ย

กอ่ นหนา้

2

วงจรชีวิตของมด

ถดั ไป

3

วงจรชีวิตของมด

ไข่>ตวั อ่อน>ดกั แด>้ มด

วางไขค่ ร้งั แรกแค่เพียง 10-15 ฟอง
ไข่ เป็ น ตวั อ่อน ใชเ้ วลา 8-10 วนั
ตวั ออ่ น เป็ น ดกั แด้ ใชเ้ วลา 6-12 วนั
ดกั แด้ เป็ น มด ใชเ้ วลา 9-16 วนั

ภายในดกั แด้ ตวั ออ่ นจะคอ่ ยเปล่ยี นรา่ งตวั เอง
เป็ นมดตวั ขาวๆ หลงั จากนน้ั จะเร่ิมมจี ดุ ดาๆท่ตี า แลว้ สีตวั
จะคอ่ ยๆเข็มขน้ึ เรื่อยๆ จนกระทงั่ พรอ้ มออกมาจากดกั แด้
มดท่ีเพิง่ ออกจากดกั แดจ้ ะมสี ที ี่อ่อนกว่ามดทอี่ อกมาจาก
ดกั แดน้ านแลว้

กอ่ นหนา้

4

โรคผิวหนงั ที่เกดิ
จากมด

การสงั เกต
อาการแพม้ ด

ผคู้ นสว่ นใหญห่ ากโดนมดกดั จะมเี พยี งรอยบวมแดง
หรือตมุ่ หนอง แตใ่ นผทู้ แ่ี พม้ ดไมว่ ่าจะเป็ นเด็กหรือผใู้ หญ่

จะเกิดผน่ื พิษกระจายทวั่ ตวั หนา้ บวม หลอดลมตบี
หายใจไมอ่ อก ความดนั เลอื ดตกจนเป็ นลมหมดสติ และ

อาจถึงขน้ั เสียชวี ิตได้

ถดั ไป

5

การป้ องกนั เม่ือ
แพม้ ด

ผทู้ ่แี พม้ ดแบบรนุ แรงควรป้ องกนั ตนเอง โดยแตง่ กายใหร้ ดั กมุ
สวมถงุ เทา้ รองเทา้ ทกุ ครงั้ กอ่ นออกไปทางานในสวนหรือบริเวณรอบบา้ น
รวมถึงควรจา้ งบริษทั กาจดั มดมาดแู ลขดั การมดและแมลงรอบบา้ น

สาหรบั ผทู้ ่ีไมไ่ ดแ้ พม้ ด เมอื่ ถกู กดั ตอ่ ยควรทาความสะอาด
บริเวณนนั้ แลว้ ใชน้ า้ แขง็ หรือผา้ เย็นประคบไว้ 2-3 ชวั่ โมง โดยอาจใชย้ าแก้
แพท้ าบริเวณที่ถกู กดั ตอ่ ย และหากมตี มุ่ หนองเกดิ ขน้ึ จากพษิ ของมดในวนั
ถดั มา ไมค่ วรไปแกะเกาใหแ้ ตกออกเพราะจะกลายเป็ นแผลตดิ เชอ้ื ได้

กอ่ นหนา้

6

การรกั ษาโรค

ผิวหนงั ท่ีเกดิ จากมด

ควรไปพบแพทยเ์ พื่อตรวจวินจิ ฉยั ดว้ ยวิธีทดสอบทาง
ผวิ หนงั และตรวจเลือด โดยแพทยจ์ ะทาการรกั ษาโดยการฉีดสารสกดั
จากตวั มด ท่ีมคี วามเขม้ ขน้ ตา่ ในปริมาณนอ้ ย แลว้ คอ่ ย ๆ เพม่ิ ปริมาณ
ใหม้ ากขน้ึ จนถึงระดบั ทส่ี ามารถปรบั สภาพภมู คิ มุ้ กนั เพือ่ ใหท้ นตอ่ พษิ
ของมดได้ โดยไมเ่ กิดอาการแพท้ ี่รนุ แรงดงั เดมิ ยกเวน้ ในกรณีท่ีโดนตอ่ ย
พรอ้ มกนั หลายสิบตวั รา่ งกายไดร้ บั พษิ เขา้ ไปในปริมาณมาก ในกรณีนี้
จะไมไ่ ดท้ าใหแ้ พ้ แตจ่ ะไปทาลายเนอื้ เยื่อตา่ ง ๆ กระตนุ้ สญั ญาณประสาท
และกดการทางานของกลา้ มเนอ้ื หวั ใจ อาจทาใหเ้ กิด เสน้ ประสาทอกั เสบ
หลอดเลือดอกั เสบ ไตอกั เสบได้

ถดั ไป

7

การรกั ษาโรค
ผิวหนงั ท่ีเกดิ จากมด

กอ่ นหนา้

8

อา้ งอิง

พญ.จฬุ ามณี วศธ์ ีระญาณี.//9 ธนั วาคม
2562.//โรคผิวหนงั ที่เกิดจากมด
URL : https://www.samitivejhospitals.com

ถดั ไป

9

อหิวาตกโรคจากมด

อหิวาตกโรค เป็ นโรคตดิ ตอ่ อนั ตราย
รา้ ยแรง และสามารถระบาดไดอ้ ยา่ งรวดเร็ว

อหิวาตกโรคเป็ นโรคท่เี กิดกบั ลาไสเ้ ล็ก
โดยเชอื้ แบคทเี รีย ซึ่งสามารถเกิดไดจ้ ากสาเหตุ
หลายประการ เชน่ การรบั ประทานอาหารทไ่ี ม่
สะอาด เป็ นตน้

กอ่ นหนา้

10

อหิวาตกโรคจากมด

อาการ

มดท่ีมาไตต่ อมอาหาร ทาให้
อาหารเกดิ การปนเป้ื อนของเชอื้ โรค
ในบางครง้ั มดจะเขา้ มาแยง่ กนิ อาหาร
ทาใหอ้ าหารเนา่ บดู อาจทาใหเ้ กดิ โรค
ทอ้ งเสยี ได้

ถดั ไป

11

การป้ องกนั อหิวาตกโรคจากมด

เอายางลบของมาหนั่ เป็ นเสน้ ๆ ใชไ้ มข้ ดี
ไฟเผาผวิ ยางลบใหไ้ หม้ จากนนั้ เอาไปมดั
ตดิ กบั ขาตกู้ บั ขา้ ว โตะ๊ อาหาร เมอ่ื มดได้
กลิน่ ยางลบกจะหลบหนไี ป

เอาพริกสดวางไวใ้ นตกู้ บั ขา้ ว กลน่ิ ของ
พริกสดจะสามารถไลม่ ดได้

ซ่ึงวิธีเหลา่ น้ีจะชว่ ยป้ องกนั อาหารไมใ่ หเ้ กดิ
เชอ้ โรคและป้ องกนั การเกิดทอ้ งเสียได้

กอ่ นหนา้

12

การรกั ษา อหิวาตกโรคจากมด

เมอ่ื เกิดอาการทอ้ งเสียควรดม่ื นา้ หรือดมื่
นา้ ผสมผงนา้ ตาลเกลอื แร่ (ORS) เพ่อื
ชดเชยการสญู เสียนา้ และเกลอื แร่ใน
ร่างกาย

รบั ประทานยาบรรเทาอาการทอ้ งเสยี
(Diosmectitie) ซึ่งชว่ ยยบั ยง้ั เชอื้ แบคทีเรีย
และบรรเทาอาการทอ้ งเสียได้

รบั ประทานอาหารยอ่ ยงา่ ย เชน่ โจก๊
นา้ ซปุ หลีกเลีย่ งอาหารที่มรี สจดั
ของหมกั ดอง และอาหารทีม่ ไี ขมนั สงู

ถดั ไป

13

อา้ งอิง

แพทยห์ ญิง ฉวีวรรณ บนุ บาค.//อาการทอ้ งเสียจาก
มด
URL : http://www.evictant.com
การป้ องกนั ทอ้ งเสียจากมด
URL : http://www.evictant.com
Phyathai Hospital.// 1 ตลุ าคม 2562.// การรกั ษา
ทอ้ งเสยี
URL : https://www.phyathai.com

กอ่ นหนา้

14

กรณีศึกษา ( ขา่ ว )

ถดั ไป

15

กรณีศึกษา ( ขา่ ว )

นายอศั วิน นกเล็ก อายุ 34 ปี ซ่ึงเป็ นเจา้ ของสวนลาไยกวา่ 50 ไร่ ที่
ตาบลวงั คนั อ.ดา่ นชา้ ง และเป็ นเจา้ ของกิจการรา้ นขายป๋ ุย สินคา้ ทางการเกษตร
ที่อ.ดา่ นชา้ ง ไดเ้ สยี ชวี ิตลงเมอ่ื วานนี้ (27 ก.ย.) เนอื่ งจากเกดิ อาการแพอ้ ยา่ ง
รนุ แรง หลงั โดนมดตะนอยกดั ในสวนลาไย ดา้ น นายสหสั ขนุ จนั ทร์ คนงานสวน
ลาไยผอู้ ย่ใู นเหตกุ ารณ์ เลา่ วา่ ในวนั เกดิ เหตุ เมอ่ื ประมาณ สปั ดาหท์ แี่ ลว้ ตนและเถา้
แกพ่ รอ้ มภรรยา ไดเ้ ขา้ ไปดแู ลสวนลาไย โดยชว่ ยกนั ตดั ตกแตง่ กง่ิ ตน้ ลาไย ระหวา่ ง
ที่เลอื่ ยกง่ิ ไม้ ก็พบรงั มดตะนอย จากนนั้ เถา้ แกก่ ็บอกวา่ โดนมดกดั ท่ีแขน จึงปัด
ออก สกั พกั ก็บอกวา่ มอี าการไมด่ ี เหมือนจะหมดสติ มอื และแขนเริ่มบวม ตนและ
ภรรยาของเถา้ แก่ จึงไดช้ ว่ ยกนั พาขน้ึ รถ เพื่อจะพาไปหาหมอ ระหว่างนนั้ ก็มี
อาเจยี น บอกวา่ หายใจไมอ่ อก จากนนั้ ก็รีบพาไปสง่ คลินคิ ทใ่ี กลท้ ส่ี ดุ และคลนิ คิ ได้
ปิ ด จึงรีบพาไปรพ.ตอ่ แพทยไ์ ดช้ ว่ ยกนั ปัม๊ หวั ใจ จนมสี ติ ฟื้ นขนึ้ มา จากนนั้ ก็รกั ษา
ตวั มาประมาณ 1 สปั ดาห์ ก็มาเสยี ชวี ิตในทสี่ ดุ

กอ่ นหนา้

16

อา้ งอิง

ขา่ วสด.//28 กนั ยายาน 2561.//มด
ตะนอยกดั หนมุ่ ส้ินใจ สลด

URL : https://www.khaosod.co.th/

ถดั ไป

สมาชิกในกลม่ ุ

นางสาวคอรีเยาะห์ สะอะ รหสั 6211166105
นางสาวซัลวา กะโด รหสั 6211166111
นางสาวปุทตรี บอมะ รหสั 6211166117
นางสาวฟิ ตรียะห์ โตะดอเลา๊ ะ รหสั 6211166120
นางสาวอาอีเสาะ กาเดร์ รหสั 6211166137
นายอิมรอน ตาเมาะ รหสั 6211166139

สาขาสาธารณสขุ ศาสตรบณั ฑิต
คณะวิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี

มหาวิทยาลยั ราชภฏั ภเู กต็

กอ่ นหนา้

ถดั ไป