สื่อการสอน

ภาควิชาพระพุทธศาสนา




บุญกริยาวัตถุ 10

นำ เ ส น อ โ ด ย น า ย พิ ช ย า เ มื อ ง คำ ร หั ส นั ก ศึ ก ษ า 6 3 1 6 1 6 6 2

บุญกิริยาวัตถุ

หมายถึง

การทำบุญ คือ การทำความดีด้วยกิริยาต่างๆ ถือเป็น
ธรรมที่ส่งเสริมให้การประพฤติพรหมจรรย์มีการตั้งอยู่อย่างเป็น
นิจ และให้เป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุขแก่ชนหมู่มาก

ม . 3 \ 6 | ภ า ค วิ ช า พ ร ะ พุ ท ธ ศ า ส น า

บุ ญกิ ริ ยาวั ตถุ

บุญกิริยาวัตถุ ในอดีตถูกบัญญัติไว้เพียง 3 ประการ แต่ภายหลังได้
บัญญัติเพิ่มใหม่ให้เป็นบุญกิริยาวัตถุ 10 ประการ ในพระคัมภีร์อรรถกถาฑีฆนิกาย
และคัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะ เพื่อมุ่งให้เกิดความละเอียด มีความเข้าใจ และนำไป
ปฏิบัติได้ง่ายขึ้น

ม . 3 \ 6 | ภ า ค วิ ช า พ ร ะ พุ ท ธ ศ า ส น า

บุ ญกิ ริ ยาวั ตถุ 3 02 03

อดีตถูกบัญญัติไว้ 3 ประการ ศีลมัย ภาวนามัย

01 รักษาศีล เจริญภาวนา

ทานมัย

ให้ปันสิ่งของ

ม . 3 \ 6 | ภ า ค วิ ช า พ ร ะ พุ ท ธ ศ า ส น า

บุญกิริยาวัตถุ 10 ประการ



ม.3\6 | ภาควิชาพระพุทธศาสนา

บุญกิริยาวัตถุ 10 ประการ

ไ ด้ เ เ ก่ … … …

ม . 3 \ 6 | ภ า ค วิ ช า พ ร ะ พุ ท ธ ศ า ส น า

หมวดทาน

1. ทานมัย (บุญอันเกิดจากการให้ทาน)

ทานมัย แห่งบุญกิริยาวัตถุ 10 คือ บุญที่เกิดจากการให้ทาน คือ บุญที่มาจาการสละซึ่ง
ทรัพย์ สิ่งของ ความรู้ อวัยวะหรือชีวิตของตนให้แก่ผู้อื่น เพื่อให้ผู้นั้นพ้นจากทุกข์ เมื่อเขาลดหรือ
พ้นจากทุกข์แล้ว ย่อมยังให้กุศลที่ได้ช่วยเหลือผู้อื่นมาถึงตนด้วยเช่นกัน ประกอบกับจิตขณะให้ทาน
นั้น

2. ปัตติทานมัย (บุญอันเกิดจากการอุทิศ และร่วมอุทิศ)

ปัตติทานมัย แห่งบุญกิริยาวัตถุ 10 คือ บุญที่เกิดจากการตั้งจิตอุทิศส่วนบุญหรือผลกรรม
ที่ตนได้ทำมาให้แก่ผู้อื่น ผู้ที่มีบุพการี หรือสรรพสิ่งทั้งปวง และยังรวมหมายถึงจิตที่เกิดจากการ
ยินดีที่ผู้อื่นที่ได้ร่วมทำกุศลหรืออุทิศกุศลนั้นๆ จิตที่เต็มเปี่ ยมด้วยการตั้งมั่นในการอุทิศนี้ ย่อมมา
จากจิตอันบริสุทธิ์ และเป็นจิตที่เกิดจากกุศล

3. ปัตตานุโมทนามัย (บุญอันเกิดจากการอนุโมทนา)

ปัตตานุโมทนามัย แห่งบุญกิริยาวัตถุ 10 คือ บุญที่เกิดจากการตั้งจิตอนุโมทนาต่อความดี
ที่ผู้อื่นได้กระทำ จิตที่มีจิตอนุโมทนานี้ ย่อมเกิดจากจิตที่บริสุทธิ์ และเห็นชอบกับความดีของผู้อื่น จึง
ยังจิตให้เกิดแต่ความสงบ

หมวดศิล

4. สีลมัย (บุญอันเกิดจากการรักษาศีล)

สีลมัย แห่งบุญกิริยาวัตถุ 10 คือ บุญที่เกิดจากการรักษาศีล การตั้งมั่นอยู่ในศีล หรือ
ประพฤติดี รู้จักประพฤติตน และควบคุมตนให้อยู่ในความปกติในธรรม เพื่อละซึ่งโทสะ (ความ
โกรธ) และโลภะ (ความโลภ) ปราศจากการกระทำด้วยกาย และวาจาอันผิดต่อคันรองคลองธรรม

5. อปจายนมัย (บุญอันเกิดจากการอ่อนน้อมถ่อมตน)

อปจายนมัย แห่งบุญกิริยาวัตถุ 10 คือ บุญที่เกิดจากการรู้จักอ่อนน้อมถ่อมตน มี
สัมมาคารวะ และความเคารพ ทั้งต่อผู้ใหญ่ หัวหน้า ครูบาอาจารย์ บิดา-มารดา และผู้ทรงศีลทั้ง
ปวง ซึ่งเป็นการลดซึ่งฐิติ และความเห็นผิดของตนให้น้อยลง

6. เวยยาวัจจมัย (บุญอันเกิดจากการขวนขวายในกิจโดยชอบ)

เวยยาวัจจมัย แห่งบุญกิริยาวัตถุ 10 คือ บุญที่เกิดจากความเพียรในการแสวงหา
ประโยชน์แก่ตน และผู้อื่นโดยชอบ ด้วยการดำเนินชีวิตหรือการประกอบอาชีพโดยสุจริต และตาม
คันรองคลองธรรม

หมวดภาวนา

7. ภาวนามัย (บุญอันเกิดจากการเจริญภาวนา)
ภาวนามัย แห่งบุญกิริยาวัตถุ 10 คือ บุญที่เกิดจากการภาวนาจิต

หรือขัดเกลาจิตให้มีสมาธิ ให้มีความสงบ และละซึ่งกิเลสแห่งโมหะ (ความหลง)
ทั้งหลาย พร้อมส่งเสริมให้จิตของตนให้ตั้งมั่นอยู่ในคลองธรรมทั้งในปัจจุบัน
และอนาคต

8. ธัมมัสสวนมัย (บุญอันเกิดจากการฟังธรรม)
ธัมมัสสวนมัย แห่งบุญกิริยาวัตถุ 10 คือ บุญที่เกิดจากการรับฟัง

ธรรม อันก่อให้เกิดปัญญา และทางรู้แจ้งแก่ตน ยังตนให้ตั้งอยู่ในศีลธรรมอัน
งาม สามารถละหรือลดซึ่งกิเลสทั้งปวง

หมวดภาวนา

9. ธัมมเทสนามัย (บุญอันเกิดจากการแสดงธรรม)
ธัมมเทสนามัย แห่งบุญกิริยาวัตถุ 10 คือ บุญที่เกิดจากการแสดง

หรือการสอนธรรมให้แก่ผู้อื่น สามารถเจริญธรรมนี้ทั้งที่เป็นสงฆ์หรือฆราวาส
สงฆ์แสดงธรรมแก่ปุถุชนผู้รักษาศีล 5 และศีล 8 ฆราวาสแสดงหรือสอนธรรม
แก่ผู้เยาว์ ทั้งนักเรียนหรือลูกหลานของตน ธรรมที่แสดงนั้น ย่อมส่งผลให้ผู้ฟัง
รู้แจ้ง หรือเข้าใจในธรรม และพร้อมที่จะลุซึ่งความทุกข์ได้ ผู้ที่แสดงธรรมนั้น
ย่อมได้รับผลบุญที่ยังให้ผู้อื่นพ้ นจากทุกข์

10. ทิฏฐุชุกรรม (บุญอันเกิดจากการทำความเห็นให้ตรง)
ทิฏฐุชุกรรม แห่งบุญกิริยาวัตถุ 10 คือ บุญที่เกิดจากการรู้จักคิด

วิเคราะห์ด้วยจิตอันเป็นกุศล จิตเห็นพ้องในธรรม ภายใต้พื้นฐานของเหตุ และ
ผลที่เป็นจริง

สรุ ป

การทำบุญ ๑๐ ประการนี้ สามารถสรุปเป็นข้อความคล้องจองกันว่า
๑. แบ่งปันกันกิน ๒. รักษาศีล คือ กาย วาจา
๓. เจริญสมาธิภาวนา ๔. กาย- วาจา-ใจอ่อนน้อม
๕. ยอมตนรับใช้ ๖. แบ่งให้ความดี
๗. มีใจอนุโมทนา ๘. ใฝ่หาฟังธรรม
๙. นำแสดงออกไม่ได้เว้น ๑๐. ทำความเห็นให้ถูกต้อง

ม.3\6 | ภาควิชาพระพุทธศาสนา

ขอบคุณ………