ใบความรู้ โน้ตดนตรีไทย สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4

1

ใบความรู้
เรือ่ ง โน้ตดนตรีไทย

ครปู พิชญา อ่อนสาลี
ประวัตขิ องโน้ตดนตรีไทย

การเรียนการสอนดนตรีไทยในอดีตรวมถึงการบรรเลงไม่นิยมใช้โน้ตเพลง มักนิยมการเรียนการสอน
ดว้ ยวธิ ีมุขปาฐะ สอนกนั ตวั ต่อตวั ดว้ ยการบอกเล่าแลว้ ให้ปฏิบัติตามครู แตต่ อ่ มาระบบการเรียนการสอนดนตรี
เร่ิมอยู่ในระบบการศึกษาปกติที่อยู่ในชั้นเรียน ฉะน้ันการเรียนการสอนดนตรีไทยจึงต้องปรับปรุงให้เหมาะสม
กับสถานการณ์ โดยมกี ารใช้โนต้ เพลงมาประกอบการเรยี นการสอนช่วยความจา

การบันทึกโน้ตเพลงไทยน้ันเกิดขึ้นคร้ังแรกในรัชสมัยของสมเด็จพระนารายณ์มหาราช โดยราชทูต
ชาวฝรัง่ เศสช่ือ ลาลแู บร์ ไดบ้ ันทกึ เพลงไทยดว้ ยระบบโน้ตสากลไว้ 1 เพลง

ตอ่ มาในรัชสมัยของพระจอมเกลา้ เจา้ อยู่หวั ได้มีการ
บันทึกเพลงไทยใช้ประกอบการบรรเลงวงแตรวง เพือ่ การเดิน
แถวของทหาร โดยชาวองั กฤษ ชื่อรอ้ ยเอกอมิ เปย์และรอ้ ย
เอกน็อกซ์ ต่อมากรมพระนครสวรรค์ วรพนิ ิตไดบ้ ันทกึ เพลง
ไทยดว้ ยระบบโน้ตสากลและยังมอบหมายใหพ้ ระสหายคือ
นาย พอลซีริค บนั ทกึ เพลงไทยไวจ้ านวนมาก ตอ่ มาพนั โท
พระอภยั พลรบไดค้ ดิ ระบบโนต้ ไทยโดยอาศยั พนื้ ฐาน
มาจากระบบโน้ตสากล โดยใชต้ ัวอักษรไทยแทนระดับเสยี ง

ตอ่ มาหลวงประดษิ ฐ์ไพเราะ(ศร ศลิ ปบรรเลง) ได้คดิ โน้ต
ระบบตวั เลขไทย ๙ ตวั ข้ึนมา

โนต้ ตัวอกั ษรไทย ในระยะเวลาใกล้เคียงกันได้เกิดระบบโน้ตตัวเลขของ
โนต้ ตัวเลข ร้านดุริยบรรณ ซึ่งเป็นท่ีนิยมมากในยุคนน้ั ต่อมาราชบัณฑิตยสภา
ได้มอบหมายให้พระเจนดุริยางค์บันทึกเพลงไทยด้วยระบบโน้ต
สากล และกรมศิลปากรก็เริ่มบันทึกโน้ตเพลงไทยด้วยระบบโน้ต
สากลเช่นกัน ในระยะเวลาต่อมากรมศิลปากรได้ออกวารสาร
เผยแพร่เพลงไทยด้วยระบบโน้ตสากล และได้เกิดระบบโน้ตตัว
อกั ษรไทย ทเ่ี รียกวา่ ระบบ ด ร ม ฟ หรอื โน้ตอกั ษรไทยขึน้ ซง่ึ นยิ ม
ใช้แพร่หลายในปจั จุบัน

2

องค์ประกอบโน้ตดนตรีไทย
หลกั การบนั ทึกโนต้ แบบตัวอักษรขึ้นถือเป็นทฤษฎีที่ได้รบั ความนยิ มมากโดยใช้ตัวอักษรไทยมา

เปรยี บเทยี บให้ตรงกบั เสยี งของโน้ตสากลดังนี้
1. สัญลักษณ์แทนระดบั เสียง
1.1 ตวั อกั ษรไทย โดยตัวอกั ษรทีใ่ ช้เปน็ การเลยี นแบบเสียงของโน้ตสากลมาปรับประยกุ ตเ์ ข้ากบั

ตวั อกั ษรไทย
ด เทา่ กบั เสยี ง โด
ร เทา่ กบั เสยี ง เร
ม เท่ากับ เสยี ง มี
ฟ เทา่ กบั เสียง ฟา
ซ เทา่ กบั เสียง ซอล
ล เท่ากบั เสยี ง ลา
ท เทา่ กบั เสยี ง ที

1.2 จุดสูงตา่ เป็นสญั ลักษณ์ท่ีใชแ้ สดงระดับเสียงของเครอ่ื งดนตรที ี่มชี ่วงเสียงมากกว่า 1 ชว่ งเสยี ง
เช่น มเี สียงโด 3 ระดับคือโดต่า โดกลางและโดสูง จะใชส้ ัญลกั ษณโ์ นต้ คือ

ดฺ เทา่ กบั โดตา่
ด เทา่ กับ โดกลาง
ด เท่ากบั โดสงู
2. สัญลกั ษณ์อตั ราความสั้นยาวของเสียง
2.1 ห้องเพลง คือ ตารางทใ่ี ช้สาหรบั บรรจุตวั โน้ต โดยใน 1 บรรทัดมี 8 ห้อง ในแต่ละห้องมี 4
จังหวะเคาะดังนี้
1234 1234 1234 1234 1234 1234 1234 1234

2.2 ขีด - เป็นสัญลักษณ์ท่ใี ช้แทนการหยดุ หรือลากเสียง เนื่องจากในโนต้ ไทยนนั้ ไม่ไดก้ าหนด
ความยาวของตวั โนต้ ไวต้ ายตัว ความยาวส้นั ของจงั หวะข้ึนอย่กู บั ขีด โดยแต่ละขีดกม็ ีค่าเท่ากบั 1 จงั หวะเคาะ

ตัวอยา่ ง สญั ลักษณ์ กบั จงั หวะในแต่ละห้องเพลง
- - - - - - - - ---- - - - - - - - - ---- - - - - ----
1234 1234 1234 1234 1234 1234 1234 1234

ตวั อย่าง การบรรจโุ นต้ ดนตรไี ทย ลงในหอ้ งเพลง
---- ---- ดรดฟ -ซ-ล ---- ซลดร มดมร -ด-ล
-รดล -ซ-ด ---ล -ซ-ฟ --- ดรฟซ ลฟลซ -ฟ-ร

3
แบบฝึกการอ่านโน้ตเพลงไทย
1 ---- ---ด ---- ---ร ---- ---ม ---- ---ด

2 ---ด ---ร ---ม ---ร ---ด ---ร ---ม ---ด

3 -ด-ร -ม-ฟ -ร-ม -ฟ-ซ -ร-ม -ฟ-ซ -ซ-ม -ซ-ด

4 -ดรม -รมฟ -มฟซ -ฟซล -ลซฟ -ซฟม -มมร ดรมด

5 ---ด -ร-ม ---ม -ร-ด ---ด รดรม ---ม มมรด

6 --- ด --ดร ---ร --รม ---ม --มฟ ---ร --มด

7 ---ม -ซ-ม ยะวา สองชั้น -ม-ร -ม-ร -รรร
---ด -ร-ด -ซ-ม -มมม ---ร -ด-ล -ด-ล -ลลล
---ม ซล-ม -ร-ด -ดดด ---ล มซ-ร มซ-ร -รรร
---ด รม-ด ซล-ม -มมม ---ร ดร-ล ดร-ล -ลลล
---ม รดรม รม-ด -ดดด ---ล ดลดร ดลดร -รรร
---ด ลซลด รดรม -มมม ---ร ซมซล ซมซล -ลลล
--ซล ดรดม ลซลด -ดดด ---ล ซมดร --มร --มร
--ซล ซมรด --ซม --ซม --ซล ดรมล --ดล --ดล
--รด --รด --มร
8 --- ด รมซร รมซร มรดร -ม-ซ
---ม ซล-ซ ลาวจ้อย สองชั้น -ด-ร มรดล -ด-ซ
---ซ -ซซซ ---- -ม-ร ---ด -ซ-ล --ซล ดรมซ
---ซ -ซซซ ---ม รดรม --ซล -ซ-ร มรดร -ม-ด
-ซ-ล ดรมล ----
9 ---- -ลลล ซมรด -ร-ม ---- -ลลล -ร-ด -ฟซล
---- -รรร -ด-ท ลซลท -ลลล
-ซฟซ -ฟมฟ คางคกปากสระ สองช้ัน -ซซซ -ดรม - ฟ -ซ
-ล-ซ -ฟ-ม -ซฟซ -ล-ร ----
-ซลท -ด-ร -ม-ร
-มรม -รดร ----
รดรม -รรร

4

รูปแบบจังหวะเพลงไทย
จังหวะฉ่งิ
สามชัน้

- - - - - - - ฉิ่ง - - - - - - - ฉับ - - - - - - - ฉ่งิ - - - - - - - ฉับ
สองชัน้

- - - ฉิง่ - - - ฉับ - - - ฉ่งิ - - - ฉบั - - - ฉิ่ง - - - ฉบั - - - ฉ่ิง - - - ฉบั
ชน้ั เดยี ว
- ฉิง่ - ฉบั - ฉิ่ง - ฉบั - ฉงิ่ - ฉับ - ฉงิ่ - ฉับ - ฉ่ิง - ฉับ - ฉง่ิ - ฉับ - ฉิง่ - ฉบั - ฉ่ิง - ฉบั
จังหวะหน้าทบั
หนา้ ทบั ปรบไก่
สามชัน้
- ทั่ม - ตงิ - โจะ๊ - จ๊ะ - โจะ๊ - จะ๊ - โจ๊ะ - จะ๊ - - - - - โจะ๊ - จ๊ะ - โจะ๊ - จะ๊ - โจ๊ะ - จะ๊

- ตงิ - ตงิ - ทัม่ ติงท่ัม ตงิ ท่ัม- ตงิ - โจะ๊ - จะ๊ - ติง - ท่มั - ตงิ - ตงิ - ทั่ม - ตงิ - ติง - ทัม่
สองชัน้
- ทัม่ - ตงิ - โจ๊ะ - จะ๊ - โจ๊ะ - จ๊ะ - โจ๊ะ - จ๊ะ - ตงิ - ทมั่ - ติง - ตงิ - ท่ัม - ตงิ - ตงิ - ทัม่
ชั้นเดยี ว
- - ติง ท่ัม - ติง - - ติงท่มั - ตงิ - ทม่ั ติงทม่ั
หน้าทบั สองไม้
สามช้นั
- ทม่ั - ตงิ - โจะ๊ - จะ๊ - โจ๊ะ - จ๊ะ - โจะ๊ - จ๊ะ - ติง - ตงิ - ทม่ั ตงิ ทัม่ - ติง - ตงิ - ทั่มติงท่ัม
สองชั้น

- - โจ๊ะจะ๊ - ติง - ตงิ - - โจ๊ะจะ๊ - ตงิ - ทัม่ ตงิ - - -
ชน้ั เดยี ว

- - โจ๊ะจะ๊ - ติง - ท่มั ติง - - -
หนา้ ทับลาว (สองชน้ั )
- ติง - โจ๊ะ - ติง - ตงิ - ติง - ทม่ั - ติง - ท่มั

ตัวอยา่ ง การตเี ครอ่ื งประกอบจงั หวะ อัตรา สองชน้ั

ฉงิ่ - - - ฉง่ิ - - - ฉับ - - - ฉง่ิ - - - ฉบั - - - ฉงิ่ - - - ฉบั - - - ฉิง่ - - - ฉับ
กรับ - - - - - - - กรบั - - - - - - - กรบั - - - - - - - กรับ - - - - - - - กรบั
โหมง่ - - - - - - - - - - - - - - - โหม่ง - - - - - - - - - - - - - - - โหม่ง
ฉาบ - - - - - แช่ - - - แช่ - - - แช่ - - - - - - - แช่ - - - แช่ - - - แช่ - -