ชุดการสอน เรื่อง วงดนตรีไทย สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 โรงเรียนเบญจมราชรังสฤษฎิ์

ชุดการสอน เร่อื ง วงดนตรไี ทย
ชุดการสอน
สำหรบั นักเรียนระดบั ชน้ั มัธยมศึกษาปที ี่ 4
โรงเรยี นเบญจมราชรงั สฤษฎิ์

นางปพิชญา อ่อนสำลี

ตำแหน่ง ครู วทิ ยฐานะ ชำนาญการ
โรงเรียนเบญจมราชรังสฤษฎ์ิ

สำนักงานเขตพื้นทก่ี ารศกึ ษามัธยมศึกษาเขต 6
กระทรวงศึกษาธิการ

ชุดการสอน เร่อื ง วงดนตรีไทย ก
สำหรับนักเรยี นระดับชั้นมัธยมศกึ ษาปที ่ี 4

คำนำ

ชุดการสอน เรื่อง วงดนตรไี ทย สำหรับนกั เรยี นระดับชนั้ มัธยมศึกษาปีที่ 4
โรงเรียนเบญจมราชรังสฤษฎิ์ จัดทำข้ึนเพ่อื ใชเ้ ปน็ เครอ่ื งมอื ในการพัฒนากจิ กรรมการเรียน
การสอนและยกระดับผลสมั ฤทธ์ทิ างการเรยี นดนตรีไทยของนกั เรยี นระดับชัน้ มัธยมศึกษาปีท่ี 4
เปน็ นวตั กรรมการเรียนรู้ท่ีเนน้ ผเู้ รียนเป็นสำคัญ สง่ เสริมให้ผ้เู รยี นเกดิ การเรียนรู้ได้ดว้ ยตนเอง
มงุ่ ใหผ้ ู้เรียนพัฒนาความรู้ เกดิ กระบวนการวิเคราะห์ สามารถสือ่ สารและนำความรู้ ไปประยกุ ต์
ไดอ้ ย่างถกู ตอ้ งเหมาะสม อกี ทงั้ มที ัศนคติทดี่ ีต่อดนตรีไทย

ผู้จัดทำหวงั เป็นอย่างยง่ิ ว่า ชดุ การสอน เรอ่ื ง วงดนตรไี ทย จะเป็นประโยชน์ตอ่
นกั เรียน ในระดับช้ันมัธยมศกึ ษาปีที่ 4 ในการพฒั นาผลสมั ฤทธท์ิ างการเรียนดนตรีไทย และ
นำไปใช้ ให้เกดิ ประโยชน์ในชวี ติ ประจำวัน ตลอดจนมที ัศนคติทดี่ ีต่อดนตรีไทยตอ่ ไป

นางปพิชญา ออ่ นสำลี
ตำแหน่ง ครู วิทยฐานะ ชำนาญการ

โรงเรยี นเบญจมราชรังสฤษฎ์ิ

กลุม่ สาระการเรียนรศู้ ิลปะ โรงเรียนเบญจมราชรังสฤษฎิ์

ชดุ การสอน เร่อื ง วงดนตรีไทย ข
สำหรับนกั เรียนระดบั ช้นั มธั ยมศกึ ษาปที ่ี 4

สารบัญ หนา้
ก
เรอื่ ง ข
คาํ นํา 1
สารบัญ 2
คาํ ช้แี จงสําหรับครู 3
คาํ ช้ีแจงสําหรับนกั เรียน 4
สาระการเรียนรู้ มาตรฐานการเรียนรู้ ตัวชี้วดั 5
แผนภูมิลาํ ดับขน้ั การเรียน 6
จุดประสงคการเรียนรู้ 8
แบบทดสอบก่อนเรียน 10
บัตรเนื้อหาท่ี 1 11
บตั รกิจกรรมท่ี 1 17
บตั รเนื้อหาที่ 2 18
บัตรกจิ กรรมท่ี 2 24
บัตรเนื้อหาท่ี 3 25
บัตรกจิ กรรมที่ 3 31
บตั รเนื้อหาที่ 4 32
บตั รกิจกรรมที่ 4 37
บตั รเน้ือหาท่ี 5 38
บัตรกิจกรรมท่ี 5 40
แบบทดสอบหลังเรยี น 48
ภาคผนวก
บรรณานกุ รม

กลุ่มสาระการเรียนรู้ศิลปะ โรงเรียนเบญจมราชรังสฤษฎ์ิ

ชดุ การสอน เร่อื ง วงดนตรไี ทย 1
สำหรบั นกั เรยี นระดับชัน้ มัธยมศกึ ษาปีที่ 4

คำชแ้ี จงสำหรับครู

1. จัดหอ้ งเรยี นให้เหมาะสมกับกจิ กรรมในการเรียนรู้
2. ศกึ ษาเน้ือหาและวธิ ีใช้ชดุ การสอนอย่างละเอียด
3. แจกชดุ การสอนให้นกั เรียนศึกษาและแนะนาํ วิธใี ช้ชุดการสอน
4. ชีแ้ จงให้นักเรียนรู้บทบาทของตนเองในการเรยี นก่อนถึงคาบสอน
5. แจง้ จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้ให้นกั เรยี นทราบและทําแบบทดสอบก่อนเรียน
6. ดาํ เนนิ การสอนตามกิจกรรมการเรียนรู้ท่ีกาํ หนดไว้ในแผนการจดั การเรียนรู้
7. ในขณะทน่ี ักเรยี นปฏบิ ตั กิ ิจกรรม ครคู วรดแู ลนกั เรยี นอย่างทว่ั ถึง
8. หากมีนกั เรยี นคนใดเรียนไม่ทนั ครคู วรให้คําแนะนําหรือมอบหมายงาน
9. ใหน้ กั เรยี นทําแบบทดสอบหลังเรยี น หลังจากท่ีเรียนชดุ การสอนเสรจ็
10. ครูควรสรปุ ผลการใช้ชดุ การสอน สภาพปัญหาและข้อเสนอแนะ
หลงั จาก ใช้ชุดการสอนแตล่ ะครง้ั เพ่ือนําไปปรับปรุงในการใช้ครัง้ ตอ่ ไป

กลมุ่ สาระการเรียนรู้ศลิ ปะ โรงเรียนเบญจมราชรงั สฤษฎิ์

ชดุ การสอน เรอ่ื ง วงดนตรีไทย 2
สำหรบั นักเรียนระดับชนั้ มัธยมศกึ ษาปที ่ี 4

คำชแี้ จง
สำหรบั นกั เรยี น

1. ตั้งใจปฏบิ ัติกจิ กรรมการใช้ชุดการสอน เร่ือง วงดนตรีไทย
2. ปฏบิ ตั กิ ิจกรรมด้วยความสามารถของตนเองอยา่ งเต็มท่ี
3. ปฏบิ ตั ติ ามขัน้ ตอนของชุดการสอนในทกุ ข้ันตอน รวมทั้งรักษาเวลา

ตามทีก่ ำหนด
4. ต้งั ใจปฏบิ ตั ิตามคําแนะนําของครแู ละปฏิบตั ิตามกิจกรรมของ

ชดุ การสอนอยา่ งเปน็ ลำดับขนั้
5. ทาํ แบบทดสอบก่อนเรียน – หลงั เรยี น อยา่ งเตม็ ที่และมีความ

ซ่อื สตั ยส์ จุ รติ

กลุ่มสาระการเรยี นรู้ศลิ ปะ โรงเรียนเบญจมราชรงั สฤษฎ์ิ

ชุดการสอน เรื่อง วงดนตรีไทย 3
สำหรับนกั เรียนระดับช้ันมัธยมศกึ ษาปีท่ี 4

สาระการเรยี นรู้

สาระที่ 2 : ดนตรี

มาตรฐานการเรียนรู้

มาตรฐาน ศ 2.1 เขา้ ใจและแสดงออกทางดนตรีอยา่ งสร้างสรรค์ วเิ คราะห์ วพิ ากษ์ วจิ ารณ์
คณุ คา่ ดนตรี ถ่ายทอดความรู้สึก ความคิดต่อดนตรีอย่างอิสระ ช่ืนชม และประยุกตใ์ ช้ใน
ชีวติ ประจำวัน

ตัวชว้ี ัด/สาระการเรยี นรู้แกนกลาง

ชั้น ตัวชีว้ ัด สาระการเรียนรูแ้ กนกลาง

ม.4-6 2. จำแนกประเภทและรูปแบบ ประเภทของวงดนตรี

ของวงดนตรีท้ังไทยและสากล - ประเภทของวงดนตรไี ทย

- ประเภทของวงดนตรีสากล

กล่มุ สาระการเรียนรศู้ ลิ ปะ โรงเรยี นเบญจมราชรังสฤษฎิ์

ชดุ การสอน เรอ่ื ง วงดนตรีไทย 4
สำหรับนกั เรยี นระดบั ชั้นมธั ยมศกึ ษาปที ่ี 4

แผนภูมิ
ลำดบั ขัน้ ตอนการเรียน

อ่านคาชแ้ี จง
ทาแบบทดสอบกอ่ นเรียน

ศึกษาบทเรยี น
ทาแบบทดสอบหลงั เรียน
ผา่ น ไม่ผ่าน

ศกึ ษาเร่อื งต่อไป

กล่มุ สาระการเรยี นรศู้ ลิ ปะ โรงเรียนเบญจมราชรงั สฤษฎ์ิ

ชุดการสอน เรื่อง วงดนตรีไทย 5
สำหรบั นักเรียนระดบั ช้ันมัธยมศกึ ษาปีที่ 4

จุดประสงค์การเรียนรู้

1. นักเรียนสามารถจำแนกประเภทของวงดนตรไี ทยได้
2. นักเรียนสามารถอธิบายรปู แบบของการผสมวงดนตรีไทยประเภทต่างๆ ได้
3. นักเรยี นสามารถอธิบายการนำวงดนตรไี ทยไปใช้ในงานต่างๆ ได้อยา่ งเหมาะสม

กลมุ่ สาระการเรยี นรู้ศลิ ปะ โรงเรยี นเบญจมราชรังสฤษฎ์ิ

ชดุ การสอน เรอ่ื ง วงดนตรีไทย 6
สำหรบั นักเรียนระดับช้นั มธั ยมศกึ ษาปีที่ 4

แบบทดสอบกอ่ นเรียน

คำชแ้ี จง : ใหน้ ักเรยี นทำเครือ่ งหมาย × ลงบนคำตอบทถ่ี ูกตอ้ งที่สดุ (10 คะแนน)

ชอื่ ............................................นามสกุล ............................................ชน้ั ...................เลขท่ี............

1. หลกั การประสมวงดนตรีไทย จะใช้เครื่องดนตรีไทยก่ปี ระเภทประสมกัน
ก. 2 ประเภท ได้แก่ เคร่ืองตีและเครื่องเป่า
ข. 2 ประเภท ไดแ้ ก่ เคร่ืองดำเนินทำนองและเครื่องกำกับจังหวะ
ค. 3 ประเภท ได้แก่ เคร่ืองตี เครื่องเป่าและเครื่องดดี
ง. 4 ประเภท ไดแ้ ก่ เครื่องดีด เครือ่ งสี เคร่ืองตแี ละเคร่ืองเปา่

2. ปจั จุบันวงดนตรีไทยแบ่งออกเป็นกี่ประเภท
ก. 2 ประเภท
ข. 3 ประเภท
ค. 4 ประเภท
ง. 5 ประเภท

3. วงปี่พาทย์เป็นวงท่ีประกอบดว้ ยเคร่ืองดนตรีประเภทใดบ้าง
ก. เครอ่ื งเป่า เครื่องดดี
ข. เครอ่ื งดดี เคร่ืองสี
ค. เครื่องตี เคร่ืองสี
ง. เครือ่ งเป่า เคร่ืองตี

4. วงปีพ่ าทย์จะใชบ้ รรเลงในโอกาสใด
ก. งานอวมงคล
ข. งานแตง่ งาน
ค. พธิ ีกรรมหรือพระราชพธิ ี
ง. ถูกทุกข้อ

กลกมุ่ ลส่มุ าสราะรกะากราเรรียเรนียรนู้ศรลิ ้ศู ปิละปะโรโงรเรงียเรนยี เนบเญบจญมจรมารชารชังรสงั ฤสษฤฎษ์ิ ฎิ์

ชุดการสอน เร่อื ง วงดนตรไี ทย 7
สำหรับนกั เรยี นระดบั ชน้ั มัธยมศกึ ษาปีท่ี 4

5. ในงานอวมงคล หรอื งานศพนยิ มใช้วงดนตรีชนดิ ใดบรรเลง
ก. วงเครื่องสาย
ข. วงปี่พาทย์ไมน้ วม
ค. วงปพี่ าทยน์ างหงส์
ง. วงปพี่ าทยเ์ คร่ืองคู่

6. วงปี่พาทยส์ ามารถแบ่งไดเ้ ป็นกขี่ นาด
ก. 3 ขนาด ไดแ้ ก่ วงป่ีพาทย์เครอ่ื งหา้ วงปี่พาทยเ์ ครอื่ งคู่และวงปี่พาทยเ์ ครอื่ งใหญ่
ข. 2 ขนาด ได้แก่ วงปี่พาทย์เครอ่ื งคู่ และวงปี่พาทยเ์ ครื่องใหญ่
ค. 3 ขนาด ไดแ้ ก่ วงป่ีพาทย์ขนาดเล็ก วงปพ่ี าทย์ขนาดกลางและวงป่ีพาทย์ขนาดใหญ่
ง. 4 ขนาด ไดแ้ ก่ วงปี่พาทยเ์ ครอื่ งห้า วงป่ีพาทย์เครือ่ งคู่ วงปีพ่ าทยเ์ ครอื่ งกลางและวงปี่พาทย์
เครอื่ งใหญ่

7. วงดนตรชี นดิ ใดตง้ั ชือ่ ตามโรงละคร
ก. วงป่พี าทย์ดึกดำบรรพ์
ข. วงมโหรี
ค. วงปี่พาทยไ์ ม้นวม
ง. วงเครื่องสายผสม

8. วงเครื่องสายไทยสามารถแบง่ ออกเปน็ กี่ขนาด
ก. 2 ขนาด ไดแ้ ก่ วงเครือ่ งสายเครื่องหก วงเครือ่ งสายเคร่ืองสิบ
ข. 3 ขนาด ไดแ้ ก่ วงเครอื่ งสายเครอื่ งเล็ก วงเครอื่ งสายเครือ่ งคู่ วงเคร่ืองสายเคร่ืองใหญ่
ค. 2 ขนาด ได้แก่ วงเครื่องสายเครอ่ื งเด่ียว วงเครื่องสายเคร่ืองคู่
ง. 3 ขนาด ได้แก่ วงเครื่องสายผสมขิม วงเคร่ืองสายผสมเปียโน วงเคร่ืองสายปี่ชวา

9. วงมโหรีนยิ มใชบ้ รรเลงในโอกาส

ก. งานอุปสมบท ข. งานศพ
ค. ประกอบการแสดง โขน ละคร ง. ขบั กลอ่ ม

10. ซอสามสาย จะปรากฏในวงดนตรปี ระเภทใด

ก. วงเครือ่ งสาย ข. วงปี่พาทยไ์ มน้ วม

ค. วงมโหรี ง. วงปพี่ าทย์ดกึ ดำบรรพ์

กลกุม่ ลส่มุ าสราะรกะากราเรรยีเรนยี รน้ศู รลิ ้ศู ปิละปะโรโงรเรงียเรนียเนบเญบจญมจรมารชารชงั รสังฤสษฤฎษิ์ ฎิ์

ชุดการสอน เรอ่ื ง วงดนตรีไทย 8
สำหรบั นกั เรยี นระดบั ชัน้ มัธยมศกึ ษาปที ่ี 4

บตั รเน้อื หาที่ 1

หลกั การประสมวงดนตรไี ทย

วงดนตรีไทยมีความเจริญข้นึ เปน็ อันดบั โดยมรี ะเบยี บแบบแผนมากข้ึน มนษุ ย์รู้จกั สร้าง
เครื่องดนตรีใหม้ ีความประณีตสวยงามและไพเราะ ประวตั ิศาสตร์ทย่ี าวนานของไทย ย่อมเชือ่ ได้ว่า
การดนตรขี องไทยต้องมีระเบียบแบบแผนเป็นวง เป็นคณะมาอย่างชา้ นานจนได้รบั การพัฒนา ปรบั ปรุง
จนเป็นมาตรฐาน หลักการประสมวงดนตรไี ทย ลว้ นเกดิ โดยภูมปิ ัญญาของครูบาอาจารยด์ ้านดนตรีไทย
ไม่วา่ จะเป็นการนำเครอ่ื งดนตรที เ่ี หมาะสม การปรบั ระดับเสยี งตา่ งๆ ของเครื่องดนตรีสำหรับใชบ้ รรเลง
ร่วมกัน โดยคำนึงถงึ ความเหมาะสมของเสยี งและความกลมกลนื กันของเสียงเปน็ สำคัญ (พงษ์ศิลป์
อรณุ รตั น์, 2554 : ๘๕)

หลักการประสมวงดนตรีไทย คอื การนำเครือ่ งดนตรไี ทย 2 ประเภท คือ เคร่ืองดำเนินทำนอง
และเคร่ืองประกอบจังหวะ มาบรรเลงรว่ มกนั อย่างมีหลักเกณฑ์ แบบแผน ดงั แผนภูมภิ าพ ด้านล่าง

เครอ่ื งดำเนินทำนอง เครอื่ งประกอบจังหวะ

แผนภมู ภิ าพ แสดงหลกั การประสมวงดนตรีไทย
กลมุ่ สาระการเรียนรู้ศลิ ปะ โรงเรยี นเบญจมราชรังสฤษฎ์ิ
คำอธิบายเพิม่ เติม

- เครอ่ื งดำเนนิ ทำนอง คอื เครือ่ งดนตรีที่สามารถสร้างเสียงไดค้ รบทั้ง 7 ระดับเสยี ง คือ โด เร
มี ฟา ซอล ลา ที เชน่ ระนาดเอก ขลยุ่ ขิม จะเข้ ซอ ฆ้องวงใหญ่ เปน็ ต้น

- เครอื่ งประกอบจังหวะ คือ เครอ่ื งดนตรีทสี่ รา้ งเสียงในการควบคุมจังหวะของเพลงและ
ประกอบบทเพลงใหม้ ีความไพเราะ เช่น ฉิ่ง ฉาบ กรบั โหมง่ และกลองชนิดตา่ งๆ

กลก่มุลส่มุ าสราะรกะากราเรรเียรนยี นรศู้ริลศู้ ปลิ ปะะโรโงรเงรเยีรนียนเบเบญญจมจมรารชาชรงัรสังฤสษฤษฎฎิ์ ิ์

ชุดการสอน เรื่อง วงดนตรีไทย 9
สำหรบั นักเรียนระดบั ช้ันมธั ยมศกึ ษาปที ี่ 4

ในการประสมวงดนตรีตอ้ งพจิ ารณาถงึ เสยี งของเครื่องดนตรีให้มคี วามกลมกลืนไพเราะ
กล่าวคอื ในวงดนตรีแต่ละประเภทควรมที ั้งเคร่ืองดนตรีที่มีเสียงสงู และเสยี งต่ำอยู่ในวงเดียวกนั เพ่อื ให้
เกดิ ความสมดลุ ซึ่งเปน็ ปัจจยั ท่ีมคี วามสำคัญมากในการประสมวง

ประเภทของวงดนตรีไทยในปัจจุบนั

ปัจจุบันการประสมวงดนตรีไทยแบง่ ออกเป็น 3 ประเภท คอื 1. วงป่พี าทย์ 2. วงเครื่องสาย
3. วงมโหรี โดยแตล่ ะประเภทสามารถแบ่งออกเปน็ หลายรูปแบบ ดงั นี้

วงป่ีพาทย์ วงเครื่องสาย วงมโหรี
1. ปีพ่ าทยเ์ ครอ่ื งห้า 1. เครือ่ งสายเครอื่ งเด่ยี ว 1. มโหรเี ครอื่ งเดยี่ ว
2. ป่ีพาทยเ์ ครื่องคู่ 2. เครอื่ งสายเครอ่ื งคู่ 2. มโหรเี ครื่องคู่
3. ป่พี าทยเ์ ครอ่ื งใหญ่ 3. เคร่อื งสายผสม 3. มโหรเี ครื่องใหญ่
4. ปี่พาทยด์ ึกดำบรรพ์ 4. เครอ่ื งสายป่ชี วา
5. ปพี่ าทยน์ างหงส์
6. ป่พี าทยม์ อญ
7. ปี่พาทยไ์ ม้นวม
8. ป่พี าทยเ์ สภา

กลุม่ กสลารุ่มะสกาารระเกรายี รนเรรู้ศยี นลิ ปรู้ศะลิ โปรงะเรโรยี งนเเรบียญนเจบมญราจชมรรงัาสชฤรษังสฎฤิ์ ษฎิ์

ชดุ การสอน เร่อื ง วงดนตรไี ทย 10
สำหรบั นักเรยี นระดบั ช้ันมธั ยมศกึ ษาปีที่ 4

บตั รกิจกรรมท่ี 1

คำชี้แจง ใหน้ กั เรียนตอบคำถามต่อไปนี้ให้ถูกต้องและสมบรู ณ์ (10 คะแนน)
1. หลกั การประสมวงดนตรีไทย คือ อะไร จงอธบิ าย (2 คะแนน)

ตอบ............................................................................................................................. .........................
............................................................................................... .......................................................

2. ใหน้ ักเรยี นเขียนชื่อเคร่ืองดนตรีที่เป็นเครื่องดำเนินทำนองและเคร่อื งประกอบจังหวะ อย่างละ
3 ชิน้ (3 คะแนน)
ตอบ ......................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .........................

3. การประสมวงดนตรีไทย ควรคำนึงถงึ ส่งิ ใดบ้าง (2 คะแนน)
ตอบ ............................................................................................................................. .........................
.....................................................................................................................................................

4. ปจั จุบนั วงดนตรีไทยแบ่งออกเป็นกปี่ ระเภท อะไรบา้ ง (3 คะแนน)
ตอบ..................................................................................... .................................................................
............................................................................................................................. .........................

กลุ่มสกาลรุม่ ะสกาารระเกรียารนเรรู้ศียิลนปรศู้ะลิ โปรงะเรโียรงนเเรบียญนเจบมญราจชมรรังาสชฤรษังสฎฤ์ิ ษฎิ์

ชดุ การสอน เรือ่ ง วงดนตรีไทย 11
สำหรับนกั เรยี นระดับชัน้ มธั ยมศกึ ษาปีที่ 4

บตั รเน้อื หาที่ 2

วงป่ีพาทย์

หลกั การประสมวงปพ่ี าทย์
วงป่พี าทย์ คือ วงดนตรีทีป่ ระกอบด้วยเครื่องเป่า คอื ปี่ ผสมกับเครื่องตี ไดแ้ ก่ ระนาดและฆ้อง

ชนดิ ตา่ งๆ เปน็ หลักในการบรรเลง และยงั มเี ครื่องประกอบจงั หวะ เช่น ฉงิ่ ฉาบ กรบั โหม่ง ตะโพน
กลองทัด ดังแผนภมู ภิ าพดา้ นล่าง

เครื่องดำเนนิ ทำนอง เครอื่ งประกอบจังหวะ
ฉง่ิ กลอง
เคร่อื งเป่า เครอื่ งตี

แผนภมู ภิ าพ แสดงหลกั การประสมวงปพ่ี าทย์

กล่มุ สาระการเรยี นร้ศู ลิ ปะ โรงเรียนเบญจมราชรงั สฤษฎิ์

ชุดการสอน เร่อื ง วงดนตรีไทย 12
สำหรับนกั เรยี นระดบั ชัน้ มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 4

ประเภทของวงป่ีพาทย์

การแบง่ ประเภทของวงป่ีพาทย์ สามารถแบ่งได้หลายแบบ แต่ที่นิยม คือ การแบ่งประเภท
ตามขนาดและการนำไปใช้ ในปัจจบุ นั มปี ระเภทของวงป่ีพาทย์ จำนวน 8 วง ไดแ้ ก่

1. วงป่ีพาทย์เครอ่ื งหา้
2. วงปพ่ี าทย์เคร่ืองคู่
3. วงปี่พาทย์เครอ่ื งใหญ่
4. วงปี่พาทย์ดึกดำบรรพ์
5. วงปพี่ าทยน์ างหงส์
6. วงปี่พาทย์มอญ
7. วงปี่พาทย์ไมน้ วม
8. วงปี่พาทยเ์ สภา

การนำไปใช้
วงปี่พาทย์สามารถนำไปบรรเลงและขับร้องในกจิ กรรมต่างๆ ทั้งในสว่ นของพระราชพิธี

งานพิธีกรรมความเชอื่ และใช้ประกอบการแสดง เชน่ โขน หนงั ใหญ่ ละคร หนุ่ กระบอก เปน็ ต้น
นอกจากน้ี ยงั ใชใ้ นงานอวมงคล เช่น งานศพ อีกด้วย

กล่มุ สาระการเรยี นรูศ้ ิลปะ โรงเรยี นเบญจมราชรงั สฤษฎิ์

กล่มุ สาระการเรียนรศู้ ิลปะ โรงเรียนเบญจมราชรงั สฤษฎิ์

ชุดการสอน เรือ่ ง วงดนตรไี ทย 13
สำหรบั นักเรียนระดับช้ันมัธยมศกึ ษาปที ี่ 4

มีมาแต่สมัยสโุ ขทยั เป็นวงปพี่ าทย์ทม่ี เี ครอ่ื งดนตรีน้อยทีส่ ดุ คอื 5 ชนิด
แบง่ ได้เป็น 2 ประเภท คือ

1. วงปีพ่ าทยเ์ ครอ่ื งหา้ (อย่างหนัก)
2. ปพี่ าทย์เครอื่ งห้า (อยา่ งเบา)

ปพ่ี าทย์เครอ่ื งหา้ อยา่ งหนัก

ในสมัยสโุ ขทยั วงปี่พาทย์เคร่ืองห้า (อย่างหนัก) ประกอบด้วย เครอ่ื งดนตรี 5 ชนิด
คอื 1. ปี่ใน 2. ฆอ้ งวงใหญ่ 3. ตะโพน 4. กลองทัด 1 ใบ 5. ฉ่ิง ดงั ภาพ

ป่ีใน ฉิ่ง

กลองทัด

กล่มุ สาระกาตระเโรพยี นนรศู้ ิลปะ โรงเรียนเบญจมราฆช้อรงังวสงใฤหษญฎ่ ิ์

ภาพแสดงวงปพ่ี าทยเ์ คร่ืองห้า (อย่างหนัก) สมยั สโุ ขทัย
ข้อสังเกต

กลองทัดในสมัยสุโขทัย มีเพยี งลกู เดียว เพ่ิมกลองทดั เปน็ 2 ใบในสมยั รชั กาลที่ 1 และใช้
กลองทัด 2 ใบต้งั แต่น้ันมาจนถงึ ปจั จบุ ัน

กลมุ่ สาระการเรียนรศู้ ลิ ปะ โรงเรยี นเบญจมราชรงั สฤษฎิ์

ชดุ การสอน เรือ่ ง วงดนตรีไทย 14
สำหรบั นักเรียนระดบั ชัน้ มธั ยมศกึ ษาปีที่ 4

ในสมยั อยุธยา ได้มีการเพิ่มระนาดเอกเข้าอกี 1 เครื่อง ทำให้วงปพี่ าทย์เคร่ืองหา้ (อยา่ งหนัก)
มเี ครื่องดนตรีท้งั หมด 6 ชนิด แตช่ ื่อวงยงั คงเหมือนเดิม ซ่ึงประกอบดว้ ย 1. ปีใ่ น 2. ฆ้องวงใหญ่
3. ตะโพน 4. กลองทัด 1 ใบ 5. ฉ่งิ 6. ระนาดเอก ดงั ภาพ

ปใี่ น ฉงิ่

กลองทัด

ฆ้องวงใหญ่ ระนาดเอก
ตะโพน

ภาพแสดงวงปพี่ าทย์เครื่องห้า (อย่างหนัก) สมัยอยุธยา

การนำไปใช้ วงปีพ่ าทย์เคร่ืองหา้ (อยา่ งหนัก) ใช้บรรเลงประกอบการแสดงโขน ละคร และ
หนังใหญ่ รวมถงึ งานพระราชพธิ ี งานพธิ ีและประโคมในพธิ ีกรรมตา่ งๆ

ปพ่ี าทยเ์ คร่ืองหา้ อยา่ งเบา

วงป่ีพาทย์เครื่องหา้ (อย่างเบา) หรอื เรียกว่า วงปีพ่ าทย์ชาตรี ประกอบดว้ ยเคร่อื งดนตรี 5 ชนิด
คอื 1. ป่ีนอก 2. ฆ้องคู่ 3. โทนชาตรี 4. กลองชาตรี 5. ฉงิ่ ดังภาพ

ปน่ี อก ฉ่ิง
กลุ่มสาระการเรยี นรูศ้ ิลปะ โรงเรียนเบญจมราชรงั สกฤลษอฎงิ์ ชาตรี

โทนชาตรี ฆ้องคู่

ภาพแสดงวงปีพ่ าทยเ์ คร่ืองห้า (อย่างเบา) หรือ วงปพ่ี าทยช์ าตรี

การนำไปใช้ วงป่ีพาทยเ์ ครื่องหา้ (อย่างเบา) หรอื วงปี่พาทย์ชาตรี ใช้ประกอบการแสดงโนรา
หนังตะลุง ทางภาคใต้ของประเทศไทย

กกลลุ่มมุ่ สสาารระะกกาารรเเรรยียี นนรร้ศูศู้ ิลลิ ปปะะ โโรรงงเเรรยียี นนเเบบญญจจมมรราาชชรรังังสสฤฤษษฎฎิ์ิ์

ชุดการสอน เร่ือง วงดนตรไี ทย 15
สำหรับนกั เรียนระดับช้ันมธั ยมศกึ ษาปที ่ี 4

ในสมัยรัชกาลที่ 3 มผี ปู้ ระดิษฐ์ระนาดทมุ้ และฆ้องวงเลก็ เพิ่มเติมเขา้ ไปในวงเพ่ือใหค้ ู่กบั
เครอื่ งดนตรีที่มีอยใู่ นวงป่ีพาทย์เครอื่ งห้า และได้นำป่ีนอกเข้ามาผสมในวงเพ่ือให้คูก่ ับปใี่ น(แตใ่ นปัจจบุ ัน
ป่นี อกไม่นยิ มใช้) จงึ เรียกว่า วงปี่พาทย์เครอ่ื งคู่

วงป่ีพาทย์เครื่องคู่ ประกอบด้วย 1. ปใี่ น 2. ระนาดเอก 3. ระนาดทุ้ม 4. ฆอ้ งวงใหญ่
5. ฆอ้ งวงเลก็ 6. ตะโพน 7. กลองทัด 8. ฉง่ิ 9. ฉาบ 10. กรับ 11. โหม่ง ดงั ภาพ

ฉาบเลก็ ฉ่ิง กรบั

ปีใ่ น โหมง่

ฆอ้ งวงใหญ่ ฆ้องวงเล็ก

ตะโพน ระนาดเอก ระนาดทุ้ม กลองทัด

ภาพแสดงวงปีพ่ าทยเ์ ครื่องคู่

การนำไปใช้ วงปีพ่ าทย์เคร่อื งคู่ ใช้บรรเลงประกอบการขับร้องและบรรเลงในงานทั่วไป

ข้อสังเกต : ระนาดทมุ้ เพ่ิมใหค้ ่กู บั ระนาดเอก
ฆอ้ งวงเล็ก เพิม่ ใหค้ กู่ ับฆ้องวงใหญ่

กลมุ่ สาระการเรยี นรศู้ ิลปะ โรงเรียนเบญจมราชรงั สฤษฎ์ิ

ชดุ การสอน เร่ือง วงดนตรีไทย 16
สำหรับนกั เรียนระดับชนั้ มัธยมศกึ ษาปีที่ 4

ในสมยั รชั กาลท่ี 4 พระบาทสมเด็จพระป่นิ เกลา้ เจา้ อยู่หวั พระอนุชาในรชั กาลท่ี 4 พระองค์
ทรงคิดประดษิ ฐ์ระนาดเอกเหล็ก และระนาดทุม้ เหล็กข้นึ มาเพ่ิมเติมในวงปพี่ าทยเ์ ครื่องคู่ โดยไว้ท้ัง 2
ด้านของวง ซึ่งเรยี กว่า เพ่ิมหัวทา้ ย จนกลายเป็นรูปแบบของวงปพี่ าทย์เคร่ืองใหญใ่ นปจั จุบัน

วงปพี่ าทย์เครื่องใหญ่ ประกอบด้วย 1. ปี่ใน 2. ระนาดเอก 3. ระนาดเอกเหลก็ 4. ระนาดท้มุ
5. ระนาดท้มุ เหล็ก 6. ฆอ้ งวงใหญ่ 7. ฆ้องวงเล็ก 8. ตะโพน 9. กลองทัด 10. ฉงิ่ 11. ฉาบ 12. กรบั
13.โหมง่ ดงั ภาพ

ปใ่ี น ฉาบ ฉิง่ กรับ โหมง่
เลก็

ตะโพน ฆ้องวงใหญ่ ฆ้องวงเล็ก กลองทัด

ระนาดเอกเหลก็ ระนาดเอก ระนาดทมุ้ ระนาดทมุ้ เหล็ก

ภาพแสดงวงปี่พาทยเ์ คร่ืองใหญ่

การนำไปใช้ วงปีพ่ าทย์เครือ่ งใหญ่ ใชบ้ รรเลงประกอบการขับร้องและบรรเลงในงานท่ัวไป
ข้อสงั เกต : ระนาดเอกเหล็ก ตัง้ ขา้ งกับระนาดเอก

ระนาดทมุ้ เหล็ก ต้ังขา้ งกบั ระนาดทมุ้

กลมุ่ สาระการเรียนรศู้ ิลปะ โรงเรียนเบญจมราชรงั สฤษฎ์ิ

ชุดการสอน เร่ือง วงดนตรไี ทย 17
สำหรบั นักเรยี นระดับชน้ั มัธยมศกึ ษาปที ี่ 4

บตั รกจิ กรรมที่ ๒

คำชี้แจง ให้นกั เรยี นเตมิ ชื่อวงดนตรีไทยและโอกาสในการบรรเลงใต้ภาพ ให้ถูกตอ้ ง (ข้อละ 2 คะแนน
รวม 10 คะแนน)

1. ชอื่ วง................................................................ 2.ชอื่ วง.........................................................
บรรเลงในงาน................................................. บรรเลงในงาน..............................................

3. ชอื่ วง......................................................... 4. ชื่อวง.........................................................
บรรเลงในงาน................................................. บรรเลงในงาน..............................................

5. ช่อื วง.........................................................
บรรเลงในงาน..............................................

กลุ่มสาระการเรยี นรู้ศลิ ปะ โรงเรยี นเบญจมราชรังสฤษฎิ์

ชดุ การสอน เร่อื ง วงดนตรไี ทย 18
สำหรับนักเรยี นระดบั ชั้นมัธยมศกึ ษาปที ี่ 4

บัตรเนอื้ หาท่ี 3

สมัยรัชกาลที่ 5 สมเดจ็ พระเจ้าบรมวงศเ์ ธอ เจา้ ฟ้ากรมพระยานริศรานวุ ัดติวงศ์และเจ้าพระยา
เทเวศร์วงศวิวฒั น์ ไดค้ ิดประสมวงน้ีข้ึน โดยคดั เลือกเครื่องดนตรีทม่ี ีเสยี งทุ้มนุ่มนวลมาประสมเข้า
ด้วยกันเพื่อใหเ้ หมาะสมในการบรรเลงกบั ละครดึกดำบรรพ์ โดยต้ังช่อื ตามช่ือของโรงละคร

วงปี่พาทย์ดึกดำบรรพ์ ประกอบด้วย 1.ระนาดเอก (ใชไ้ ม้นวมตี) 2. ระนาดทุ้ม 3.ระนาดท้มุ
เหลก็ 4. ฆ้องวงใหญ่ 5. ฆ้องหุย่ 7 ใบ 6. ขลุ่ยเพียงออ 7. ตะโพน 8. กลองตะโพน 9. ซออู้
10.ขลยุ่ อู้ 11. ฉงิ่ 12. กลองแขก 13. กรับพวง ดงั ภาพ

กลองแขก

ฉงิ่ กรบั พวง
ขลยุ่ อู้
ซออู้ ฆ้องหุ่ย 7 ใบ

ขลยุ่ เพียงออ ฆอ้ งวงใหญ่

แผนภูมิภาพ แสดงหลกั การประสมวงป่ีพาทย์
ระนาดทุม้ ระนาดทุ้มเหล็ก กลองตะโพน
ตะโพน ระนาดเอก

ภาพแสดงวงปพ่ี าทย์ดึกดำบรรพ์

การนำไปใช้ วงปี่พาทย์ดกึ ดำบรรพ์ ใชบ้ รรเลงประกอบการแสดงละครดึกดำบรรพแ์ ละขับร้อง
บรรเลงในงานทั่วไป

ข้อสังเกต : ตดั เครอื่ งดนตรีเสียงสูงแหลม เชน่ ระนาดเอกเหล็ก ฆ้องวงเล็ก
เปลีย่ น ปใ่ี นเป็นขล่ยุ เพียงออ กลองทัดเปน็ กลองตะโพน โหม่งเปน็ ฆ้องหุย่ 7 ใบ
เพิม่ ซออู้ ขลยุ่ อู้

กลุม่ สาระการเรียนร้ศู ิลปะ โรงเรยี นเบญจมราชรงั สฤษฎิ์

ชดุ การสอน เรือ่ ง วงดนตรไี ทย 19
สำหรับนักเรยี นระดบั ชนั้ มธั ยมศกึ ษาปที ่ี 4

วงป่ีพาทยน์ างหงส์ วงนเ้ี กิดดจากการนำเอาวงบัวลอยมาผสมกบั วงป่ีพาทย์ โดยปรบั เปล่ียน
เครอื่ งดนตรี คือ ใช้ปช่ี วาแทนปใ่ี น ใช้กลองมลายูแทนตะโพน กลองทดั เพลงทีใ่ ช้ในการบรรเลง คือ
เพลงนางหงส์ จึงใชช้ อ่ื วา่ วงป่ีพาทย์นางหงส์

วงป่พี าทยน์ างหงส์ ประกอบด้วย 1. ระนาดเอก 2. ระนาดทุม้ 3. ฆอ้ งวงใหญ่ 4. ฆอ้ งวงเลก็
5. กลองมลายู 6. ป่ีชวา 7. ฉง่ิ 8. ฉาบ 9. กรบั 10. โหมง่ ดังภาพ

ฉาบเลก็ กรับ ฉง่ิ กลองมลายู

ฆอ้ งวงใหญ่ ฆอ้ งวงเล็ก โหม่ง

ปี่ชวา ระนาดทุม้
ระนาดเอก

ภาพแสดงวงปพี่ าทย์นางหงส์

การนำไปใช้ วงปี่พาทย์นางหงส์ ใชบ้ รรเลงในงานอวมงคล (งานศพ)
ข้อสังเกต : เปลย่ี น ป่ใี นเปน็ ปีช่ วา

เปลีย่ น ตะโพน กลองทดั เปน็ กลองมลายู

กลุ่มสาระการเรยี นรูศ้ ลิ ปะ โรงเรียนเบญจมราชรังสฤษฎิ์

ชุดการสอน เร่ือง วงดนตรไี ทย 20
สำหรบั นกั เรียนระดับชน้ั มธั ยมศกึ ษาปที ี่ 4

วงปพ่ี าทย์มอญ ได้เข้ามามีบทบาทเป็นครั้งแรกในงานพระเมรุสมเด็จพระเทพศิรินทราบรม
ราชินใี นรัชสมยั ของพระบาทสมเด็จพระจลุ จอมเกล้าเจา้ อยหู่ ัว ดว้ ยเหตนุ ้จี งึ เกิดประเพณวี ่าถา้ เป็นงาน
พระศพหลวงแลว้ ตอ้ งมปี ี่พาทยม์ อญร่วมประโคมด้วยอีกอย่างหน่ึง ต่อมาหลวงประดษิ ฐไพเราะ (ศร
ศิลปบรรเลง) ได้คิดปรับปรุงวงป่พี าทย์มอญโดยนำมาผสมกับเครื่องดนตรขี องไทย และได้จัดระเบยี บให้
มกี ารผสมวงแบบป่ีพาทย์ของไทย

การนำไปใช้ วงปพ่ี าทยม์ อญใชบ้ รรเลงไดท้ ัง้ งานมงคลและงานอวมงคล แตเ่ นื่องจาก
ท่วงทำนองเพลงมลี ลี าโศกเศร้าจงึ เหมาะกับบรรยากาศของงานศพ บางทา่ นนึกว่าใช้ได้เฉพาะงานศพ
เท่านน้ั

วงป่ีพาทย์มอญ สามารถแบง่ ได้เป็น 3 ขนาด คอื วงป่ีพาทย์มอญเครอ่ื งห้า วงปี่พาทย์มอญ
เครอ่ื งคู่ และวงปี่พาทยม์ อญเครือ่ งใหญ่ เชน่ เดียวกบั ปพ่ี าทยไ์ ทย ซ่ึงเปล่ยี นจากฆ้องวงของไทย เป็นฆ้อง
มอญ ดังรายละเอียดตอ่ ไปน้ี

วงป่ีพาทย์มอญเครื่องห้า

ประกอบดว้ ย 1.ปีม่ อญ 2. ฆ้องมอญวงใหญ่ 3. ระนาดเอก 4. ฉิง่ 5. เปิงมางคอก
6. ตะโพนมอญ ดงั ภาพ

กล่มุ สาระปก่ีมาอรญเรียนรู้ศลิ ปะ รโะรนงาเรดียเอนกเบญจมราชรงั สฤษฉฎิ่งิ์

ตะโพนมอญ ฆอ้ งมอญวงใหญ่ เปิงมางคอก

ภาพแสดงวงป่พี าทยม์ อญเครื่องห้า

กล่มุ สาระการเรยี นรู้ศิลปะ โรงเรยี นเบญจมราชรังสฤษฎิ์

ชดุ การสอน เรอื่ ง วงดนตรไี ทย 21
สำหรบั นกั เรียนระดับชนั้ มธั ยมศกึ ษาปที ่ี 4

วงป่ีพาทย์มอญเครอ่ื งคู่
ประกอบดว้ ย 1.ปมี่ อญ 2. ฆ้องมอญวงใหญ่ 3. ฆ้องมอญวงเล็ก 4. ระนาดเอก 5. ระนาดท้มุ
6.เปิงมางคอก 7. ตะโพนมอญ 8. ฉง่ิ 9. กรบั 10. ฉาบใหญ่ 11. ฉาบเล็ก 12. โหมง่ 3 ใบ ดงั ภาพ

ฉาบใหญ่ กรับ ฉิ่ง ฉาบเล็ก
ปี่มอญ ระนาดเอก ระนาดท้มุ โหม่ง 3 ใบ

ตะโพนมอญ ฆอ้ งมอญวงใหญ่ ฆอ้ งมอญวงเล็ก เปิงมางคอก
ภาพแสดงวงป่ีพาทย์มอญเคร่ืองคู่

วงป่ีพาทย์มอญเครือ่ งใหญ่
ประกอบดว้ ย 1.ปมี่ อญ 2. ฆ้องมอญวงใหญ่ 3. ฆ้องมอญวงเล็ก 4. ระนาดเอก
5. ระนาดเอกเหล็ก 6. ระนาดทุม้ 7. ระนาดท้มุ เหล็ก 8.เปิงมางคอก 9. ตะโพนมอญ 10. ฉงิ่ 11. กรบั
12. ฉาบใหญ่ 13. ฉาบเล็ก 14. โหม่ง 3 ใบ ดังภาพ

ฉากบลใุ่มหสญา่ระการเกรรยี ับนรูศ้ ลิ ปะฉง่ิโรงเรยี นฉเบาบญเลจ็กมราชรงั สฤษฎ์ิ
โหมง่ 3 ใบ

ระนาดเอกเหล็ก ระนาดเอก ระนาดทุ้ม ระนาดทมุ้ เหล็ก
ปี่มอญ

ตะโพนมอญ ฆ้องมอญวงใหญ่ ฆอ้ งมอญวงเล็ก เปิงมางคอก
ภาพแสดงวงป่ีพาทยม์ อญเคร่ืองใหญ่

กลุ่มสาระการเรียนร้ศู ลิ ปะ โรงเรียนเบญจมราชรงั สฤษฎ์ิ

ชุดการสอน เร่อื ง วงดนตรไี ทย 22
สำหรบั นักเรียนระดับชน้ั มธั ยมศกึ ษาปีที่ 4

ในสมยั รชั กาลท่ี 5 มีการพฒั นาวงปพ่ี าทย์เพอ่ื ใหเ้ หมาะกับการฟงั หรือเพ่ือแสดงภายในสถานที่
อันจำกดั จงึ มกี ารเปล่ยี นไมต้ ีระนาดเอก ฆ้องวงใหญ่ ฆ้องวงเลก็ จากไม้แขง็ ให้เปน็ ไม้นวม เพิม่ ซออู้ 1 คนั
ใชข้ ลุย่ เพียงออแทนป่ี บางโอกาสใช้กลองแขกตี จึงเรยี กชอ่ื วงดนตรนี ี้ว่า วงป่พี าทยไ์ มน้ วม

วงปพ่ี าทย์ไม้นวม ประกอบด้วย 1. ขลยุ่ เพียงออ 2. ระนาดเอก 3. ระนาดทุ้ม 4. ฆอ้ งวงใหญ่
5. ฆ้องวงเลก็ 6. ซออู้ 7. ตะโพน 8. กลองทัด 9. ฉ่งิ 10. กรบั 11. ฉาบเลก็ 12. โหม่ง ดังภาพ

ฉาบเลก็ กรบั ฉิ่ง โหม่ง
ซออู้

ขลยุ่ เพยี งออ ฆ้องวงใหญ่ ฆอ้ งวงเลก็

ตะโพน ระนาดเอก ระนาดท้มุ กลองทัด

ภาพแสดงวงป่ีพาทย์ไม้นวม

การนำไปใช้ วงปพ่ี าทย์ไมน้ วม ใช้บรรเลงประกอบการแสดงและใช้ในงานมงคล

ขอ้ สังเกต : เปล่ียน ปใ่ี นเป็นขลุย่ เพยี งออ
เปลีย่ น ไมต้ ีระนาดเอก ฆ้องวงใหญ่ ฆ้องวงเลก็
เพ่ิม ซออู้

กล่มุ สาระการเรยี นร้ศู ิลปะ โรงเรียนเบญจมราชรังสฤษฎ์ิ

ชดุ การสอน เรื่อง วงดนตรีไทย 23
สำหรับนักเรียนระดับชัน้ มัธยมศกึ ษาปีที่ 4

ในสมยั รชั กาลที่ 2 เริม่ มกี ารใช้วงปพ่ี าทยป์ ระกอบการขับเสภา และพฒั นามาเป็นการบรรเลง
รบั รอ้ งส่งรอ้ ง ซึ่งไมไ่ ด้ใชต้ ะโพนและกลองทดั ในการบรรเลง จึงไดน้ ำกลองสองหน้า (ลกั ษณะคล้าย
ลกู เปงิ มาง) มาใช้บรรเลงประกอบกบั ปี่พาทย์เสภาแทนตะโพน กลองทัดจนถึงปจั จุบัน

วงป่พี าทยเ์ สภา ประกอบด้วย 1. ป่ีใน 2. ระนาดเอก 3. ระนาดทุ้ม 4. ฆ้องวงใหญ่
5. ฆ้องวงเลก็ 6. กลองสองหน้า 7. ฉงิ่ 8. กรับ 9. ฉาบเล็ก 10. โหมง่ ดังภาพ

ฉาบเลก็ กรับ ฉ่งิ โหมง่

ฆอ้ งวงใหญ่ ฆอ้ งวงเลก็ กลองสองหน้า
ป่ีใน ระนาดท้มุ

ระนาดเอก

ภาพแสดงวงปพ่ี าทย์เสภา

การนำไปใช้ วงปีพ่ าทย์เสภา ใช้บรรเลงในงานท่ัวไปและใชใ้ นการประชนั
ข้อสังเกต : เปลี่ยน ตะโพนและกลองทดั เปน็ กลองสองหนา้

กลุ่มสาระการเรยี นรู้ศลิ ปะ โรงเรียนเบญจมราชรงั สฤษฎิ์

ชดุ การสอน เรื่อง วงดนตรีไทย 24
สำหรับนักเรียนระดบั ช้นั มัธยมศกึ ษาปที ่ี 4

บัตรกิจกรรมท่ี 3

คำช้ีแจง ใหน้ กั เรียนเตมิ ชื่อวงดนตรีไทยและโอกาสในการบรรเลงใต้ภาพ ให้ถูกต้อง (ข้อละ 2 คะแนน
รวม 10 คะแนน)

1. ชอื่ วง......................................................... 2.ชือ่ วง.........................................................
บรรเลงในงาน................................................ บรรเลงในงาน..............................................

3. ชอ่ื วง......................................................... 4. ช่อื วง.........................................................
บรรเลงในงาน.........ก..ล..่มุ...ส..า...ร..ะ..ก..า..ร..เ.ร...ีย..น...ร..ศู้ ..ิล...ป. ะ โรงเรบียนรรเบเลญงใจนมงราานช..ร..ัง..ส...ฤ..ษ...ฎ...์ิ .............................

5. ชือ่ วง.........................................................
บรรเลงในงาน.................................................

กล่มุ สาระการเรยี นรศู้ ิลปะ โรงเรียนเบญจมราชรังสฤษฎ์ิ

ชุดการสอน เรอื่ ง วงดนตรไี ทย 25
สำหรบั นกั เรยี นระดับชน้ั มัธยมศกึ ษาปที ่ี 4

บตั รเนอ้ื หาที่ 4

วงเคร่ืองสาย

หลักการประสมวงเครอื่ งสาย
วงเคร่อื งสาย คือ วงดนตรีทีป่ ระกอบดว้ ยเครอ่ื งเปา่ คือ ขลุ่ยเพยี งออ ประสมกบั เคร่อื งดนตรี

ที่มสี าย ได้แก่ จะเข้ ซอด้วง ซออู้ เป็นหลกั ในการบรรเลง และยงั มเี คร่ืองประกอบจงั หวะ เช่น ฉ่งิ โทน
รำมะนา ดังแผนภูมิภาพดา้ นลา่ ง

เครอื่ งดำเนินทำนอง เคร่อื งประกอบจงั หวะ
ฉ่ิง กลอง
เครอ่ื งเป่า เครอื่ ง
ทมี่ สี าย

แผนภมู ภิ าพ แสดงหลักการประสมวงเครื่องสาย

กลุ่มสาระการเรยี นรศู้ ลิ ปะ โรงเรยี นเบญจมราชรงั สฤษฎ์ิ

ชุดการสอน เร่อื ง วงดนตรไี ทย 26
สำหรับนกั เรยี นระดบั ชนั้ มัธยมศกึ ษาปที ี่ 4

ประเภทของวงเคร่ืองสาย

การแบง่ ประเภทของวงเคร่ืองสาย สามารถแบง่ ไดห้ ลายแบบ แต่ที่นยิ ม คือ การแบ่งประเภท
ตามขนาดและรูปแบบของวง ในปัจจุบันแบ่งวงเครื่องสายได้ 2 ประเภท ได้แก่

1. วงเครอ่ื งสายไทย แบ่งตามขนาดได้ ดงั นี้
1.1 วงเคร่อื งสายเครอื่ งเดย่ี ว
1.2 วงเคร่ืองสายเคร่ืองคู่

2. วงเครื่องสายผสม
3. วงเคร่ืองสายปี่ชวา

การนำไปใช้
วงเครื่องสาย นยิ มใช้บรรเลงในงานพธิ มี งคล เชน่ งานมงคลสมรส หรือสถานที่ท่ีมีพ้ืนทจี่ ำกัด

กลมุ่ สาระการเรียนร้ศู ลิ ปะ โรงเรียนเบญจมราชรงั สฤษฎิ์

ชุดการสอน เร่ือง วงดนตรไี ทย 27
สำหรับนกั เรียนระดบั ช้ันมัธยมศกึ ษาปที ี่ 4

วงเคร่ืองสายไทยสามารถแบง่ ตามขนาดไดเ้ ปน็ 2 ประเภท คือ
1. วงเครื่องสายเครื่องเด่ียว
2. วงเครื่องสายเครื่องคู่

วงเครอ่ื งสายเครือ่ งเด่ยี ว

วงเครอ่ื งสายเคร่ืองเดย่ี ว หรือเรียกอีกชอ่ื หนึ่งว่า วงเครอ่ื งสายวงเลก็ ประกอบด้วยเครื่องเปา่
คือ ขลยุ่ และเคร่ืองดนตรที ี่มีสาย อย่างละ 1 ชน้ิ ประสมกับเครื่องประกอบจงั หวะ คือ ฉิง่ และโทน
รำมะนา

วงเครอ่ื งสายเคร่ืองเดย่ี ว ประกอบด้วย 1. ขล่ยุ เพยี งออ 2. ซอดว้ ง 3. ซออู้ 4. จะเข้
5. ฉงิ่ 6. โทน รำมะนา ดังภาพ

ขลยุ่ เพียงออ ฉ่ิง โทน รำมะนา

ซออู้

กซลอุ่มดสว้างระการเรยี นรศู้ ลิ ปะ โรงเจระยี เนขเ้ บญจมราชรงั สฤษฎ์ิ

ภาพแสดงวงเคร่ืองสายเคร่ืองเด่ยี ว

ขอ้ สงั เกต : มีเครือ่ งดนตรีอย่างละ 1 ชิ้น

กลุ่มสาระการเรียนรู้ศลิ ปะ โรงเรยี นเบญจมราชรังสฤษฎ์ิ

ชดุ การสอน เรอ่ื ง วงดนตรีไทย 28
สำหรับนกั เรยี นระดบั ชั้นมธั ยมศกึ ษาปที ่ี 4

วงเครอ่ื งสายเครื่องคู่

วงเครือ่ งสายเคร่ืองคู่ พัฒนาเพม่ิ เตมิ มาจากวงเครอื่ งสายเคร่อื งเดย่ี ว โดยเพมิ่ ขลยุ่ หลิบ ใหค้ ่กู ับ
ขลุ่ยเพยี งออ และเพิ่มเคร่ืองดนตรที ่ีมสี าย ให้มีอยา่ งละ 2 ชนิ้ ประสมกับเครื่องประกอบจังหวะ คอื ฉ่งิ
และโทน รำมะนา

วงเคร่อื งสายเครื่องคู่ ประกอบด้วย 1. ขลุย่ เพยี งออ 1 เลา 2. ขล่ยุ หลบิ 1 เลา 3. ซอดว้ ง
2 คนั 4. ซออู้ 2 คนั 5. จะเข้ 2 ตวั 6. ฉง่ิ 1 คู่ 6. โทน รำมะนา 1 ใบ 7. กรับ 1 คู่ ดงั ภาพ

ขอ้ สังเกต : ภาพแสดงวงเคร่ืองสายเคร่ืองคู่

เนื่องจากขลุย่ มีหลายชนิด จึงใช้ขลุ่ยหลบิ 1 เลา ขลยุ่ เพยี งออ 1 เลา รวมเปน็ 2 เลา
สำหรบั เครื่องดนตรีที่มีสายเพิ่มเป็นอย่างละ 2 ชน้ิ
เครอื่ งประกอบจงั หวะใช้ 1 ชนิ้ คงเดมิ

กลุม่ สาระการเรยี นรศู้ ลิ ปะ โรงเรยี นเบญจมราชรังสฤษฎ์ิ

ชุดการสอน เร่ือง วงดนตรไี ทย 29
สำหรบั นกั เรียนระดับชัน้ มัธยมศกึ ษาปีที่ 4

วงเคร่ืองสายผสม

วงเคร่อื งสายผสม คือ วงเคร่อื งสายไทยท่นี ำเคร่ืองดนตรีอน่ื ๆ มาประสม ไม่ว่าจะเป็นเคร่ือง
ดนตรไี ทยที่ไม่ได้อยูใ่ นวงเครื่องสายไทย เชน่ ระนาดเอก ขิม หรือเคร่อื งดนตรีสากล เชน่ เปียโน ไวโอลิน
หรือเครอื่ งดนตรชี าติอนื่ ๆ เช่น กู่เจ้ิง ของประเทศจนี เป็นต้น

วงเคร่ืองสายผสมทน่ี ิยม คือ วงเครื่องสายผสมขิม วงเครื่องสายผสมเปยี โน และวงเครอื่ งสาย
ผสมออรแ์ กน ดงั ภาพตัวอย่าง

ขลุ่ยเพียงออ ฉง่ิ โทน รำมะนา

ซอด้วง จะเข้ ขิม ซออู้

ภาพแสดงวงเคร่ืองสายผสมขิม

ข้อสงั เกต : ชอื่ วงเปลย่ี นไปตามเคร่อื งดนตรีทน่ี ำมาประสมเพิ่มในวงเครอ่ื งสายไทย เชน่ เพิม่ ขิม
จึงตั้งช่อื ว่า วงเครอ่ื งสายผสมขมิ

กล่มุ สาระการเรยี นรศู้ ิลปะ โรงเรยี นเบญจมราชรงั สฤษฎิ์

ชดุ การสอน เร่ือง วงดนตรไี ทย 30
สำหรับนกั เรยี นระดับชน้ั มธั ยมศกึ ษาปีที่ 4

วงเคร่ืองสายปชี่ วา

วงเคร่อื งสายปี่ชวา คือ วงเครอ่ื งสายไทยทีน่ ำประสมกับวงปีช่ วากลองแขก โดยนำป่ชี วา มา
ประสม ใชก้ ลองแขกแทนโทน รำมะนา และ ใช้ขลุ่ยหลิบแทนขลยุ่ เพียงออ วงเครอื่ งสายปชี่ วาน้ี
เคร่ืองดนตรีจะต้องเปลี่ยนระดบั เสยี งให้สูงกว่าเดมิ เพื่อให้เทา่ กับปีช่ วา นอกจากนย้ี งั บรรเลงเพลงเฉพาะ
ตอ้ งอาศยั ฝีมือในการบรรเลงสงู

วงเครอื่ งสายปช่ี วา ประกอบด้วย 1. ปช่ี วา 2. ขล่ยุ หลบิ 3. ซอด้วง 4. จะเข้ 5. ซออู้ 6. ฉ่ิง
7. กลองแขก ดังภาพ

ปช่ี วา ฉง่ิ กลองแขก
ซอดว้ ง ขลุ่ยหลบิ

จะเข้ ซออู้

ภาพแสดงวงเคร่ืองสายปช่ี วา
การนำไปใช้ วงเครอื่ งสายปี่ชวา ใชใ้ นงานอวมงคล (งานศพ)

ขอ้ สงั เกต : ใช้ปีช่ วาและกลองแขก ซ่ึงเป็นเคร่อื งดนตรีในวงป่ีพาทย์ แต่มาประสมกบั วงเคร่ืองสาย

กลมุ่ สาระการเรียนรู้ศลิ ปะ โรงเรียนเบญจมราชรงั สฤษฎิ์

ชุดการสอน เรือ่ ง วงดนตรีไทย 31
สำหรับนกั เรยี นระดบั ชนั้ มธั ยมศกึ ษาปีที่ 4

บัตรกิจกรรมท่ี 4

คำชแ้ี จง ให้นกั เรียนเตมิ ชื่อวงดนตรไี ทยและโอกาสในการบรรเลงใตภ้ าพ ใหถ้ ูกต้อง (ข้อละ 2 คะแนน
รวม 10 คะแนน)

1. ชื่อวง............................................................ 2. ช่อื วง.........................................................
บรรเลงในงาน................................................ บรรเลงในงาน..............................................

3. ช่อื วง.......................................................... 4. ช่ือวง.........................................................
บรรเลงในงาน................................................ บรรเลงในงาน..............................................

5.ชือ่ วง.........................................................
บรรเลงในงาน.................................................

กลมุ่ สาระการเรียนรศู้ ลิ ปะ โรงเรยี นเบญจมราชรงั สฤษฎิ์

ชดุ การสอน เรื่อง วงดนตรไี ทย 32
สำหรบั นกั เรียนระดับชนั้ มัธยมศกึ ษาปที ่ี 4

บตั รเนื้อหาที่ 5

วงมโหรี

หลักการประสมวงมโหรี
วงมโหรี คือ วงดนตรีที่ประกอบดว้ ยเครื่องดดี เครื่องสี เคร่ืองตี เคร่ืองเปา่ ในสมยั โบราณมหี น้าท่ี

บรรเลงกล่อมพระบรรทมสำหรบั พระมหากษัตริย์ ไดแ้ ก่ วงมโหรีเคร่อื งส่ี วงมโหรเี คร่อื งหก ไม่นยิ ม
บรรเลงประกอบการแสดงใดๆ

วงมโหรใี นปจั จุบนั คือ การนำเอาวงปพ่ี าทยแ์ ละวงเครอ่ื งสายมาประสมกนั โดยลดขนาดของ
วงป่ีพาทยใ์ หเ้ ล็กลง เพื่อใหม้ ีเสียงทเ่ี บาลงและพอเหมาะกับเครอื่ งดนตรีในวงเคร่ืองสาย ใช้ซอสามสาย
เขา้ รว่ มบรรเลงดว้ ย

เครือ่ งดำเนินทำนอง เครือ่ งประกอบจงั หวะ
ฉง่ิ กลอง
ปพ่ี าทย์ เครอ่ื งสาย

แผนภูมิภาพ แสดงหลักการประสมวงเคร่ืองสาย

กลมุ่ สาระการเรียนร้ศู ิลปะ โรงเรียนเบญจมราชรังสฤษฎิ์

ชุดการสอน เรื่อง วงดนตรีไทย 33
สำหรบั นกั เรียนระดับชนั้ มธั ยมศกึ ษาปที ่ี 4

ประเภทของวงเคร่อื งมโหรี
การแบง่ ประเภทของวงมโหรใี นปัจจบุ นั สามารถแบ่งตามขนาดได้ 3 ประเภท ดงั นี้
1. วงมโหรเี ครอ่ื งเดี่ยว
2. วงมโหรีเคร่ืองคู่
3. วงมโหรีเคร่อื งใหญ่

การนำไปใช้
วงมโหรี นิยมใชบ้ รรเลงเพื่อขับกลอ่ มและเพือ่ การฟัง ไมน่ ยิ มใชป้ ระกอบการแสดงใดๆ

กลุ่มสาระการเรียนรศู้ ลิ ปะ โรงเรยี นเบญจมราชรังสฤษฎิ์

ชุดการสอน เร่อื ง วงดนตรีไทย 34
สำหรับนกั เรียนระดับชัน้ มัธยมศกึ ษาปที ่ี 4

วงมโหรีเครือ่ งเดี่ยว คือ การนำวงปี่พาทยเ์ คร่อื งหา้ ทยี่ ่อขนาด ประสมกบั วงเครื่องสายเครื่องเด่ียว
เพมิ่ ซอสามสาย และใช้เคร่ืองประกอบจังหวะของวงเครอื่ งสายเพอ่ื ให้ได้เสียงท่กี ลมกลอ่ มนมุ่ นวล

วงเครื่องสายเคร่ืองเด่ียว ประกอบด้วย 1. ซอสามสาย 2. ขลุ่ยเพยี งออ 3. ระนาดมโหรี
4. ฆ้องมโหรี 5. จะเข้ 6. ซอดว้ ง 7. ซออู้ 8. ฉ่งิ 9. โทนรำมะนา ดังภาพ

ภาพแสดงวงมโหรเี คร่ืองเดีย่ ว
การนำไปใช้ วงมโหรี นยิ มใชบ้ รรเลงเพื่อขบั กล่อมและเพื่อการฟัง ไม่นยิ มใชป้ ระกอบการแสดง

ข้อสงั เกต : มซี อสามสายเป็นประธาน เคร่อื งดนตรปี ระสมกันระหว่างวงปพี่ าทยเ์ ครอ่ื งห้า
กบั วงเครอ่ื งสายเคร่ืองเดี่ยว เคร่อื งเปา่ คอื ขลุย่ เครอื่ งประกอบจงั หวะ คอื โทน
รำมะนา

กล่มุ สาระการเรยี นร้ศู ิลปะ โรงเรียนเบญจมราชรังสฤษฎ์ิ

ชุดการสอน เรอ่ื ง วงดนตรไี ทย 35
สำหรบั นกั เรียนระดับชัน้ มธั ยมศกึ ษาปที ี่ 4

วงมโหรเี คร่อื งคู่ คือ การนำวงป่ีพาทยเ์ คร่ืองคทู่ ่ีย่อขนาด ประสมกบั วงเครื่องสายเครอ่ื งคู่
เพ่มิ ซอสามสายและซอสามสายหลบิ และใช้เครอ่ื งประกอบจังหวะของวงเครือ่ งสายเพ่ือใหไ้ ดเ้ สียง
ที่กลมกล่อมนุ่มนวล

วงเคร่อื งสายเครื่องคู่ ประกอบดว้ ย 1. ซอสามสาย 2. ซอสามสายหลบิ 3. ขลยุ่ เพียงออ
4. ขล่ยุ หลิบ 5. ระนาดเอกมโหรี 6. ระนาดท้มุ มโหรี 7. ฆ้องวงใหญม่ โหรี 8. ฆ้องวงเลก็ มโหรี
9. จะเข้ 2 ตัว 10. ซอดว้ ง 2 คัน 11. ซออู้ 2 คนั 12. ฉงิ่ 13. โทนรำมะนา 14. กรับพวง
15. ฉาบเล็ก ดังภาพ

กลุ่มสาระการเรียนรูศ้ ิลปะ โรงเรียนเบญจมราชรงั สฤษฎิ์
ภาพแสดงวงมโหรเี คร่ืองคู่

การนำไปใช้ วงมโหรี นิยมใชบ้ รรเลงเพือ่ ขับกล่อมและเพื่อการฟงั ไมน่ ิยมใชป้ ระกอบการแสดง
ข้อสงั เกต : เคร่ืองดนตรปี ระสมกนั ระหว่างวงปพี่ าทยเ์ ครอื่ งคู่กับวงเครอื่ งสายเครือ่ งคู่

กลุ่มสาระการเรยี นรศู้ ิลปะ โรงเรยี นเบญจมราชรังสฤษฎ์ิ

ชุดการสอน เร่อื ง วงดนตรีไทย 36
สำหรับนักเรยี นระดับชน้ั มัธยมศกึ ษาปีท่ี 4

วงมโหรีเครอื่ งใหญ่ คือ การนำวงปพ่ี าทย์เคร่ืองใหญ่ท่ีย่อขนาด ประสมกบั วงเครือ่ งสายเครอ่ื งคู่
เพ่มิ ซอสามสายและซอสามสายหลบิ และใช้เครือ่ งประกอบจังหวะของวงเครือ่ งสายเพื่อให้ไดเ้ สียง
ทกี่ ลมกล่อมนุ่มนวล

วงมโหรเี คร่อื งใหญ่ ประกอบด้วย 1. ซอสามสาย 2. ซอสามสายหลิบ 3. ขลยุ่ เพยี งออ
4. ขลยุ่ หลบิ 5. ระนาดเอกมโหรี 6. ระนาดเอกเหลก็ มโหรี 7. ระนาดทุ้มมโหรี 8. ระนาดทุม้ เหลก็ มโหรี
9. ฆอ้ งวงใหญม่ โหรี 10. ฆอ้ งวงเลก็ มโหรี 11. จะเข้ 2 ตัว 12. ซอด้วง 2 คัน 13. ซออู้ 2 คนั 14. ฉิง่
15. โทนรำมะนา 16. กรับพวง 17. ฉาบเล็ก ดงั ภาพ

ภาพแสดงวงมโหรเี คร่ืองใหญ่
การนำไปใช้ วงมโหรี นิยมใชบ้ รรเลงเพ่ือขับกล่อมและเพื่อการฟงั ไมน่ ยิ มใชป้ ระกอบการแสดง
ข้อสงั เกต : เครื่องดนตรีประสมกันระหวา่ งวงปี่พาทย์เคร่ืองใหญก่ ับวงเครือ่ งสายเครื่องคู่

กลมุ่ สาระการเรยี นรศู้ ลิ ปะ โรงเรยี นเบญจมราชรังสฤษฎ์ิ

ชุดการสอน เร่อื ง วงดนตรีไทย 37
สำหรบั นักเรียนระดับช้ันมัธยมศกึ ษาปที ่ี 4

บัตรกจิ กรรมท่ี 5

คำชแี้ จง ใหน้ ักเรียนเติมชื่อวงดนตรไี ทยและโอกาสในการบรรเลงให้ถกู ต้อง (ข้อละ 2 คะแนน
รวม 6 คะแนน)

1. ชื่อวง..............................................................บรรเลงในงาน................................................

2. ชื่อวง..............................................................บรรเลงในงาน................................................
3. ช่ือวง..............................................................บรรเลงในงาน................................................

กลมุ่ สาระการเรียนรู้ศิลปะ โรงเรียนเบญจมราชรังสฤษฎ์ิ

ชุดการสอน เร่อื ง วงดนตรไี ทย 38
สำหรับนกั เรียนระดบั ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 4

แบบทดสอบหลังเรียน

คำช้ีแจง : ใหน้ กั เรียนทำเครอ่ื งหมาย × ลงบนคำตอบท่ีถูกตอ้ งที่สดุ (10 คะแนน)

ชอ่ื ............................................นามสกุล ............................................ชนั้ ...................เลขที่............
1. วงปพี่ าทย์จะใช้บรรเลงในโอกาสใด

ก. งานอวมงคล
ข. งานแตง่ งาน
ค. พธิ กี รรมหรอื พระราชพธิ ี
ง. ถกู ทุกข้อ

2. ในงานอวมงคล หรอื งานศพนิยมใชว้ งดนตรีชนดิ ใดบรรเลง
ก. วงเครื่องสาย
ข. วงปพี่ าทยไ์ มน้ วม
ค. วงป่พี าทยน์ างหงส์
ง. วงป่ีพาทย์เครื่องคู่

3. หลักการประสมวงดนตรไี ทย จะใช้เครื่องดนตรีไทยกปี่ ระเภทประสมกัน
ก. 2 ประเภท ไดแ้ ก่ เครื่องตีและเครื่องเป่า
ข. 2 ประเภท ได้แก่ เครอ่ื งดำเนนิ ทำนองและเครื่องกำกับจงั หวะ
ค. 3 ประเภท ได้แก่ เครื่องตี เครื่องเปา่ และเครือ่ งดีด
ง. 4 ประเภท ได้แก่ เคร่ืองดีด เคร่อื งสี เคร่ืองตีและเครื่องเป่า

4. วงป่พี าทย์เปน็ วงที่ประกอบด้วยเครือ่ งดนตรปี ระเภทใดบา้ ง
ก. เครอ่ื งเป่า เคร่ืองดดี
ข. เครอ่ื งดีด เคร่ืองสี
ค. เครอ่ื งตี เคร่ืองสี
ง. เครอ่ื งเป่า เครื่องตี

กลุ่มสาระการเรยี นรศู้ ิลปะ โรงเรยี นเบญจมราชรงั สฤษฎ์ิ

ชดุ การสอน เรื่อง วงดนตรีไทย 39
สำหรบั นกั เรียนระดับชั้นมัธยมศกึ ษาปีที่ 4

5. วงป่พี าทยส์ ามารถแบ่งไดเ้ ปน็ กขี่ นาด
ก. 3 ขนาด ไดแ้ ก่ วงป่ีพาทย์เครือ่ งหา้ วงปี่พาทย์เครื่องคูแ่ ละวงป่พี าทย์เครื่องใหญ่
ข. 2 ขนาด ได้แก่ วงปี่พาทย์เครื่องคู่ และวงปี่พาทย์เครื่องใหญ่
ค. 3 ขนาด ได้แก่ วงป่ีพาทย์ขนาดเล็ก วงปพ่ี าทยข์ นาดกลางและวงปี่พาทย์ขนาดใหญ่
ง. 4 ขนาด ได้แก่ วงปี่พาทย์เครื่องห้า วงป่ีพาทย์เครอื่ งคู่ วงปีพ่ าทย์เครือ่ งกลางและวงป่ีพาทย์
เคร่ืองใหญ่

6. วงเคร่ืองสายไทยสามารถแบง่ ออกเป็นกีข่ นาด
ก. 2 ขนาด ไดแ้ ก่ วงเคร่ืองสายเครอ่ื งหก วงเครอ่ื งสายเครื่องสบิ
ข. 3 ขนาด ไดแ้ ก่ วงเคร่ืองสายเคร่อื งเล็ก วงเครอื่ งสายเครื่องคู่ วงเคร่ืองสายเคร่ืองใหญ่
ค. 2 ขนาด ได้แก่ วงเครือ่ งสายเครื่องเดีย่ ว วงเคร่อื งสายเคร่ืองคู่
ง. 3 ขนาด ได้แก่ วงเครื่องสายผสมขมิ วงเครื่องสายผสมเปียโน วงเคร่ืองสายปี่ชวา

7. วงมโหรนี ยิ มใชบ้ รรเลงในโอกาสใด ข. งานศพ
ก. งานอุปสมบท ง. ขบั กล่อม
ค. ประกอบการแสดง โขน ละคร

8. วงดนตรีชนิดใดทีต่ ้งั ชอื่ ตามโรงละคร ข. วงป่ีพาทยไ์ มน้ วม
ก. วงปพี่ าทย์ดกึ ดำบรรพ์ ง. วงปีพ่ าทยด์ กึ ดำบรรพ์
ข. วงมโหรี
ค. วงป่พี าทยไ์ ม้นวม
ง. วงเครื่องสายผสม

9. ซอสามสาย จะปรากฏในวงดนตรีประเภทใด
ก. วงเคร่อื งสาย
ค. วงมโหรี

10. ปัจจุบนั วงดนตรีไทยแบง่ ออกเปน็ กป่ี ระเภท
ก. 2 ประเภท
ข. 3 ประเภท
ค. 4 ประเภท
ง. 5 ประเภท

กลุ่มสาระการเรียนรศู้ ิลปะ โรงเรยี นเบญจมราชรงั สฤษฎ์ิ

ชดุ การสอน เร่ือง วงดนตรีไทย
สำหรบั นักเรยี นระดับชน้ั มธั ยมศกึ ษาปที ่ี 4

ภาคผนวก

1. เฉลยแบบทดสอบก่อนเรยี น
2. เฉลยบตั รกจิ กรรมท่ี 1
3. เฉลยบัตรกจิ กรรมท่ี 2
4. เฉลยบัตรกจิ กรรมท่ี 3
5. เฉลยบัตรกจิ กรรมท่ี 4
6. เฉลยบัตรกจิ กรรมท่ี 5
7. เฉลยแบบทดสอบหลงั เรียน

กล่มุ สาระการเรียนรู้ศิลปะ โรงเรยี นเบญจมราชรังสฤษฎิ์

ชุดการสอน เร่ือง วงดนตรีไทย 41
สำหรบั นกั เรยี นระดบั ชนั้ มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 4

เฉลยแบบทดสอบก่อนเรยี น

กลุ่มสาระการเรยี นรศู้ ลิ ปะ โรงเรยี นเบญจมราชรงั สฤษฎิ์

ชุดการสอน เรอื่ ง วงดนตรไี ทย 42
สำหรบั นักเรียนระดับชน้ั มัธยมศกึ ษาปีที่ 4

เฉลยบตั รกจิ กรรมที่ 1

คำช้แี จง ใหน้ กั เรยี นตอบคำถามต่อไปนีใ้ ห้ถกู ต้องและสมบูรณ์ (10 คะแนน)
1. หลกั การประสมวงดนตรไี ทย คือ อะไร จงอธบิ าย (2 คะแนน)

ตอบ การนำเครื่องดนตรไี ทย 2 ประเภท คือ เคร่ืองดำเนนิ ทำนองและเครื่องประกอบจงั หวะ
มาบรรเลงร่วมกันอยา่ งมีหลักเกณฑ์ แบบแผน

2. ให้นกั เรยี นเขยี นชือ่ เคร่ืองดนตรที เี่ ป็นเคร่ืองดำเนนิ ทำนองและเครอ่ื งประกอบจังหวะ
อย่างละ 3 ชิ้น (3 คะแนน)
ตอบ เคร่ืองดำเนนิ ทำนอง เช่น ระนาดเอก ขมิ จะเข้
เคร่ืองประกอบจงั หวะ เชน่ ฉง่ิ กลอง กรับ

3. การประสมวงดนตรีไทย ควรคำนึงถึงสิ่งใดบ้าง (2 คะแนน)
ตอบ ความเหมาะสมของเสียงและความกลมกลนื ของเสยี ง

4. ปจั จบุ ัน วงดนตรไี ทยแบ่งออกเป็นกี่ประเภท อะไรบ้าง (3 คะแนน)
ตอบ 3 ประเภท คือ 1. วงป่ีพาทย์ 2.วงเครื่องสาย 3. วงมโหรี

กลมุ่ สาระการเรียนรศู้ ิลปะ โรงเรยี นเบญจมราชรังสฤษฎ์ิ

ชดุ การสอน เรอื่ ง วงดนตรีไทย 43
สำหรับนักเรียนระดบั ช้ันมธั ยมศกึ ษาปีที่ 4

เฉลยบัตรกจิ กรรมที่ ๒

คำชแ้ี จง ให้นักเรยี นเติมช่ือวงดนตรีไทยและโอกาสในการบรรเลงใตภ้ าพ ให้ถูกต้อง (ข้อละ 2 คะแนน
รวม 10 คะแนน)

1. ช่ือวง ป่พี าทยเ์ คร่ืองใหญ่ 2.ชอ่ื วง ป่ีพาทยเ์ คร่ืองคู่
บรรเลงในงาน พธิ ีกรรม การแสดงต่างๆ บรรเลงในงาน พธิ ีกรรม การแสดงต่างๆ

3. ชื่อวง ป่พี าทย์เครื่องหา้ (อย่างเบา) 4. ช่ือวง ปีพ่ าทยเ์ ครื่องหา้ (อย่างหนกั )
บรรเลงในงาน พิธกี รรม การแสดงตา่ งๆ บรรเลงในงาน พิธกี รรม การแสดงตา่ งๆ

5. ช่ือวง ปี่พาทยเ์ คร่อื งห้า (อยา่ งหนัก)
บรรเลงในงาน พธิ ีกรรม การแสดงต่างๆ

กลุ่มสาระการเรียนรูศ้ ิลปะ โรงเรียนเบญจมราชรังสฤษฎ์ิ

ชดุ การสอน เรื่อง วงดนตรีไทย 44
สำหรับนักเรียนระดบั ชัน้ มธั ยมศกึ ษาปที ่ี 4

เฉลยบตั รกิจกรรมท่ี 3

คำช้ีแจง ให้นักเรยี นเติมช่ือวงดนตรีไทยและโอกาสในการบรรเลงใตภ้ าพ ใหถ้ ูกตอ้ ง (ข้อละ 2 คะแนน
รวม 10 คะแนน)

1. ชอ่ื วง ปพี่ าทย์ดึกดำบรรพ์ 2.ชื่อ วงปพ่ี าทย์มอญเครอ่ื งใหญ่
บรรเลงในงาน ประกอบละครดกึ ดำบรรพ์ บรรเลงในงาน ศพ

3. ชื่อวง ปพ่ี าทยน์ างหงส์ 4. ช่อื วง ปพี่ าทย์เสภา
บรรเลงในงาน ศพ บรรเลงในงาน ประกอบเสภา การประชนั

ง 5. ชื่อวง ปพ่ี าทยไ์ ม้นวม
บรรเลงในงาน ประกอบการแสดง

กลุ่มสาระการเรียนรศู้ ลิ ปะ โรงเรยี นเบญจมราชรังสฤษฎิ์

ชดุ การสอน เรื่อง วงดนตรีไทย 45
สำหรับนักเรยี นระดับชั้นมธั ยมศกึ ษาปีที่ 4

เฉลยบตั รกจิ กรรมท่ี 4

คำช้ีแจง ให้นกั เรียนเติมชื่อวงดนตรีไทยและโอกาสในการบรรเลงใตภ้ าพ ใหถ้ ูกต้อง (ข้อละ 2 คะแนน
รวม 10 คะแนน)

1. ช่อื วง เคร่ืองสายปชี่ วา 2. ชือ่ วง เคร่อื งสายเคร่ืองคู่
บรรเลงในงาน ศพ บรรเลงในงาน มงคล

3. ชื่อวง เคร่อื งสายผสมขิม 4. ชอ่ื วง เคร่อื งสายเครื่องเด่ยี ว
บรรเลงในงาน มงคล บรรเลงในงาน มงคล

5.ชื่อวง เคร่ืองสายผสมเปียโน
บรรเลงในงาน มงคล

กล่มุ สาระการเรียนรูศ้ ิลปะ โรงเรียนเบญจมราชรังสฤษฎิ์

ชุดการสอน เรือ่ ง วงดนตรไี ทย 46
สำหรบั นกั เรียนระดับช้นั มธั ยมศกึ ษาปที ่ี 4

เฉลยบัตรกจิ กรรมท่ี 5

คำชี้แจง ใหน้ กั เรยี นเติมช่ือวงดนตรไี ทยและโอกาสในการบรรเลงใหถ้ กู ต้อง (ข้อละ 2 คะแนน
รวม 6 คะแนน)

1. ชอื่ วง มโหรเี คร่อื งเดย่ี ว บรรเลงในงาน ขับกล่อมและการฟัง

2. ช่อื วง มโหรีเครอื่ งใหญ่ บรรเลงในงาน ขบั กล่อมและการฟัง

3. ชื่อวง มโหรเี คร่อื งคู่ บรรเลงในงาน ขับกล่อมและการฟงั

กลุ่มสาระการเรยี นรู้ศิลปะ โรงเรยี นเบญจมราชรังสฤษฎ์ิ

ชดุ การสอน เรื่อง วงดนตรไี ทย 47
สำหรบั นักเรยี นระดับชั้นมธั ยมศกึ ษาปที ่ี 4

เฉลยแบบทดสอบหลงั เรยี น

กล่มุ สาระการเรียนร้ศู ิลปะ โรงเรยี นเบญจมราชรังสฤษฎ์ิ