จุลสารคณะเกษตรศาสตร์และทรัพยากรธรรมชาติ

จลุ สารคณะเกษตรศาสตรแ์ ละทรพั ยากรธรรมชาติ
ตอน ไก่พน้ื เมืองไทย

มถิ นุ ายน 2563

โดย
คณะเกษตรศาสตร์และทรพั ยากรธรรมชาติ

มหาวทิ ยาลยั เทคโนโลยีราชมงคลตะวนั ออก
วิทยาเขตบางพระ
จ.ชลบรุ ี

1

ภาพ (บนและลา่ ง): การ
ประกวดไกพ่ ื้นเมืองไทยใน

งานเกษตรบางพระแฟร์

ภาพกลาง: การตัดสิน
การประกวดไก่พน้ื

เมอื งไทยในงานเกษตร
บางพระแฟร์

ตอน... ไก่พน้ื เมืองไทย

คณะเกษตรศาสตรแ์ ละทรัพยากรธรรมชาติ
มหาวทิ ยาลยั เทคโนโลยรี าชมงคลตะวันออก

วทิ ยาเขตบางพระ จ.ชลบุรี

2

ไก่พื้นเมืองไทยเป็นสัตว์ที่ เชน่ ในภาคเหนอื มลี ักษณะเป็นท่ีราบ
สูง ไก่จึงมีลักษณะโครงสร้างเล็ก
อยู่คู่กับวิถีชีวิตคนไทยมาอย่างช้า ปีกยาว ขนหนา มคี วามคลอ่ งแคล่ว
นาน มีความสัมพันธ์กับประเพณี ว่องไวใช้เดือยได้อย่างแม่นยา ใน
วัฒนธรรม และสงั คมไทย ก่อให้เกิด พ้ืนทภี่ าคกลางเปน็ แหลง่ ปลกู ข้าวทา
ประเพณีนิยม คาพงั เพยต่าง ๆ และ กสิกรรม ไก่มีขนาดใหญ่เพราะมี
ตานานไก่พนื้ เมอื งทเี่ ป็นเรอื่ งจริงและ ค ว า ม อุ ด ม ส ม บู ร ณ์ ข อ ง อ า ห า ร
เร่ืองเล่า ด้วยสภาพวิถีชีวิตของคน ลักษณะโครงสร้างใหญ่ อดทน หา
ไทยส่ ว น ใหญ่ใน อดีต ทาอาชีพ กินเองเก่ง มักนิยมนามาประลองชน
เกษตรกรรม ปลูกพืช ทาไร่ ทานา ไก่ในงานประเพณีต่าง ๆ ในพ้ืนที่
ทาสวน และเล้ียงสัตว์ ไก่พ้ืนเมือง ภาคใต้มีลักษณะเป็นเขตมรสุม ฝน
ส า ม า ร ถ ป รั บ ตั ว ใ ห้ เ ข้ า กั บ ต ก ชุ ก มี ป่ า เ บ ญ จ พ ร ร ณ ไ ก่
สภาพแวดล้อม ภูมิอากาศ ภูมิ พ้ืนเมืองจะมีลักษณะขนหนา ยาว
ประเทศ ได้ทุกภูมิภาคของไทยและ สีสันสดใส คนไทยในภาคใต้นิยม
ส า ม า ร ถ อ อ ก ลู ก เ ล้ี ย ง ลู ก ใ ห้ นามาประลองชนไก่แบบติดอาวุธ
เจริญเติบโตได้เอง หาอาหารเอง เพราะได้รับอิทธิพลมาจากกลุ่มคน
ดารงเผ่าพันธ์ุของตัวเองไว้ได้ จาก ในเขตแหลมมาลายู ซึ่งในปัจจุบันไก่
การสันนษิ ฐานคาดว่ามนุษย์ในอดีต พื้ นเมืองไทยได้รับการพั ฒ นา
ล่าสัตว์เพ่ือนามาเป็นอาหาร สัตว์ท่ี ทางด้านสายพันธ์ุ อาหาร การ
กินไม่หมดก็เลี้ยงไว้เกิดการพัฒนา จัดการและยารักษาโรค จนกลาย
ความรู้ ภูมิปัญญา จากไก่ป่าจึง มาเป็นแหล่งรายได้ให้กับเกษตรกรท่ี
เปน็ ไก่บา้ นหรือไกพ่ ืน้ เมืองในปัจจุบัน สามารถเล้ียงเป็นอาชีพหลักหรือ
ลัก ษ ณ ะข อ ง ไก่พ้ื น เมื อง ไท ย มี อาชพี เสริมได้
หลากหลายขนึ้ อยู่กับภมู ิภาคต่าง ๆ

3

ลักษณ ะทางสันนิษฐานวิทยา
ลักษณะพฤติกรรม ตลอดจนการศึกษา
ทางชวี เคมี พันธุศาสตร์ เชื่อกันว่าเป็นไก่
ป่าสีแดง (Red Jungle Fowl) เป็น
บรรพบุรุษหลักของไก่พันธุ์ต่าง ๆ ใน
ปัจจุบัน (Domestic chicken) โดยไก่
ป่าสีแดงมีลักษณะท่ีสาคัญได้แก่ ไก่ตัวผู้
มขี นสีสันสวยงาม ขนหางตั้งเรียงกันเป็น
สันสงู ตรงกลางมีขนหาง 14-16 เส้น เส้น
กลางยาวปลายแหลมและอ่อนโค้งลง ขา
เป็นสีเทา มีเดอื ยเป็นอาวธุ ส่วนไก่ตัวเมีย
มีขนาดเล็กกว่า และสีขนไม่ฉูดฉาด
สวยงามเท่าตัวผู้ แข้งไม่มีเดือยส่วนของ
หงอนและเหนียงมีขนาดเล็กกว่าไก่ตัวผู้
มาก ซึ่งนักสัตววิทยาได้จาแนกไก่ที่เลี้ยง
กนั อยูใ่ นปจั จุบัน ดังนี้

ภาพ: ลักษณะไก่ป่าสแี ดง (Red Jungle Fowl, Gallus gallus)
ทีม่ า: Hume and Marshall (1881)

การจาแนกช้นั ทางวิทยาศาสตร์ 4

อาณาจกั ร (Kingdom): Animalia

ไฟลัม (Phylum): Chordata อาณาจักรย่อย (Subkingdom): Metazoa
ไฟลัมย่อย (Subphylum): Vertebrata

ชนั้ (Class): Aves

อันดับ (Order): Galliformes

ไ ก่ พื้ น เ มื อ ง ไ ท ย มี ช่ื อ วิ ท ย า ศ า ส ต ร์ ว่ า วงศ์ (Family): Phasianidae
Gallus gallus domesticus ไก่พื้นเมืองมีต้น
กาเนดิ มาจากไกป่ ่าแถบทวีปเอเชีย โดยเฉพาะแถว สกลุ (Genus): Gallus
ประเทศเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และประเทศจีน ชนิด/สปีชสี ์ (Species): gallus
ตอนใต้ ไก่พื้นเมืองไทยเป็นท่ีรู้จักกันดีและมี
ชอ่ื เสยี งในด้านความสวยงามและทกั ษะในการต่อสู้
ไก่พื้นเมืองไทยมกี ารกระจายอยู่ทั่วไปตามหมู่บ้าน
เกษตรในทุกภูมิภาคของไทย อาจจาแนกตาม
ลักษณะภายนอกและสีขนออกได้เป็นหลายกลุ่ม
แตล่ ะกลมุ่ ทีร่ ู้จกั กันและมีช่ือเรียกกันมาแต่โบราณ
เช่น ไก่เหลืองหางขาว, ประดู่หางดา, เขียวหางดา
และอื่น ๆ วัตถุประสงค์ของไก่พื้นเมืองเพ่ือใช้เป็น
อาหาร เพ่ือความสวยงาม เพ่ือความสนุกสนาน
และเกมกีฬา ตลอดจนการอนุรักษ์พันธุกรรมที่
ดีเด่นไว้ใช้เป็นประโยชน์ต่อไป ทั้งนี้เพราะไก่
พื้นเมืองมีคุณสมบัติที่ดีหลายประการ เช่น ฟักไข่
เอง เลี้ยงลูกได้ มีความสามารถในการปรับตัวเข้า
กับสภาพแวดล้อมได้เป็นอย่างดี แข็งแรง ทนโรค
และมีความสามารถในเชงิ ตอ่ สู้ จนทาใหไ้ ก่พนื้ เมอื ง
สืบทอดแพร่พนั ธ์ุกนั มาจนถงึ ปจั จุบัน

5 หงอน

ความสัมพันธร์ ะหวา่ งไกพ่ ื้นเมือง ตา ปาก
กบั วิถีชีวิตของคนไทย หู

ขนสร้อยคอ ลาคอ
หลงั โคนปกี
ขนสร้อยปีก
ขนสรอ้ ยหลงั ปลายปกี
ขนหางพัด ปนั้ ขา
ขนหางกระรวย
ขอ้ ขา
น้ิวกอ้ ย
เดือย แข้ง

ไก่พนื้ เมอื งมคี วามสัมพนั ธก์ บั วถิ ีชวี ติ คน “ไก่เชลยตัวน้ีเก่งจริงหนอ” สมเด็จพระ
ไทยมาช้านาน ประวัติศาสตร์ที่โดดเด่น และ นเรศวรมหาราชทรงตอบโต้ว่า “ไก่เชลยตัว
ได้รับการเล่าขานกันคือ พงศาวดารเทื่อคร้ัง นี้อย่าว่าแต่จะตีอย่างกีฬาในวังเหมือน
พระนเรศวรมหาราชทรงพานักอยู่ในกรุงหง วันน้ีเลย ตีพนันเอาบ้านเอาเมืองกันยัง
สาวดี ประเทศพม่า พระองค์ทรงนาไก่ชนไป ได้” และเป็นภาพเขียนผนัง “พระนเรศวร
จากเมืองพิษณุโลก เพ่ือนาไปชนกับไก่ของ ชนไก่” ท่วี หิ ารวัดสุวรรณดาราราม จังหวัด
พระมหาอุปราชา และชนะไก่ของพระมหาอุป พระนครศรอี ยุธยา
ราชา (นิสิต, 2556) เกิดเป็นวลเี ล่าขานวา่

6

Insert Image ป ร ะ เ พ ณี ก า ร ช น ไ ก่ จึ ง
กระจายสู่ประชาชนคนไทยท่ัวทุก
เหลืองหางขาว ภูมิภาค ซ่ึงการเลี้ยงไก่พ้ืนเมืองใน
อดีตมีความสัมพันธ์กับการทา
อาชีพเกษตรกรโดยเฉพาะการทา
นา ซ่งึ สัมพนั ธก์ บั ฤดูกาล เร่ิมจาก
ชาวนาท่ีเล้ียงไก่ไว้ใต้ถุนบ้านเมื่อ
เร่ิมฤดูกาลเพาะปลูก (ฤดูฝน
พฤษภาคม-สิงหาคม) ชาวนา
ออกไปทานา ไถ คราด พรวน
เพ่ือปลูกข้าวปลูกไก่อยู่กับผู้เฒ่า
และเด็ก ประกอบกับเป็นฤดูฝน
ความช้ืนส่งผลให้ไก่เร่ิมถ่ายขน
ชาวนาไม่มเี วลาเลีย้ งดกู ็ปลอ่ ยให้

ไกเ่ ติบโตตามธรรมชาติ ตอ่ มาเมอ่ื หมดฤดูฝนเขา้ สู่ ไก่เป็นสตั วเ์ ล้ยี งของชาวนาไทยมานมนาน
ฤดูหนาว (กันยายน-ธันวาคม) ข้าวเริ่มออกรวง ไม่สามารถระบุหลักฐานได้แน่ชัดเพราะอาหาร
ไดเ้ วลาเกบ็ เกย่ี ว ชาวนาเริ่มเก่ียวข้าว ไก่ที่เลี้ยงไว้ หลักของไก่คือข้าวเปลือกและแมลงต่าง ๆ คน
เร่ิมถ่ายขนจนขนเต็ม สุดปีก สุดหาง หลังจาก ในวัฒนธรรมข้าวจึงล้วนเลี้ยงไก่ควบคู่มากับ
ชาวนาเก่ยี วขา้ วเสร็จมเี วลาจบั ไก่ตัวผู้ที่มีรูปร่างดี ควายหรือวัวที่ใช้ในการทานาขณะเดียวกัน
นามาครอบสุ่ม เลี้ยงดูให้มีความแข็งแรง เพ่ือ ธรรมชาตขิ องไกต่ วั ผนู้ ัน้ มีความเป็นนักสู้ท่ีชอบ
เตรียมตัวออกไปประลองกับหมู่บ้านใกล้เคียง ไก่ จิกตกี ันเป็นประจา เดก็ ผู้ชายในอดีตจึงนิยมนา
ตวั เมีย ลูกไก่ กป็ ล่อยลงไปกนิ เมล็ดขา้ วท่รี ่วงหล่น ไก่มาเล่นชนกัน และพัฒนาเป็นการละเล่น
ในนาขา้ วและชว่ ยกาจัดแมลง หนอน ศตั รูพืช เป็น พ้นื บา้ นและการพนันไปในท่สี ดุ โดยมีค่านิยมว่า
อย่างดี ไก่ชนท่ีเลี้ยงไว้ก็นามาออกประลองสร้าง ผู้ที่มีไก่ชนเก่งไว้ครอบครองแสดงถึงบารมีและ
ช่ือเสียงเพ่ิมมูลค่าของตัวไก่ ซ่ึงในฤดูกาลจะมีวัน ความเป็นลูกผู้ชาย ขณะเดียวกันไก่ชนในอุดม
สาคัญ เช่น วนั ปีใหม่ วันสงกรานต์ แต่ละหมู่บ้าน คติของนกั เลงไกไ่ ทยควรจะมลี กั ษณะ “เชิงไทย
จะนาไก่มาชนกันจนหมดสิ้นฤดูร้อน (มกราคม- ไวพมา่ หนงั หนาแบบเวยี ดนาม” กล่าวคือ มี
เมษายน) ก็จะเข้าสู่ฤดูกาลเพาะปลูกของปีถัดไป ฝีมือในการชนแบบไก่ชนสายพันธ์ุไทย มีความ
เป็นอยา่ งนี้เรื่อยมาจนถงึ ปัจจุบนั ว่องไวแบบไก่ชนสายพันธ์ุพม่า และมีความ
อดทนสูงแบบไกช่ นสายพันธุ์เวียดนาม

7

Insert Image

ประด่หู างดา

ไก่ชนสายพันธุ์ไทยเป็นไก่ขนาด จังหวัดชลบุรี ฉะเชิงเทรา ที่เรียกว่า
กลาง มนี ้าหนักประมาณ 3 กิโลกรัม เ มื อ ง พ ร ะ ร ถ ส่ ว น ห ลั ก ฐ า น ท า ง
ลักษณะเด่นของเชิงไก่สายพันธ์ุไทย พงศาวดาร ปรากฏเร่ืองการชนไก่ของ
คือ เป็นไก่กอด ไก่ล็อค กดหัว จิกตี พระนเรศวรกับพระมหาอุปราชาแห่งหง
ขณะชนจะคลกุ เข้าวงใน เอาหัวมุดงัด สาวดี ครั้งยังประทับอยู่ในฐานะเชลยท่ี
ปีกฝ่ายตรงข้ามแล้วหมุนเป็นวงกลม พม่า ไก่ของพระนเรศวรท่ีชนะเป็นไก่ชน
หาจังหวะ เม่ือได้จังหวะจะจิกหัวฝ่าย สายพันธ์ุไทยท่ีเรียกว่าไก่เหลืองหางขาว
ตรงข้ามแล้วจึงกระโดดเตะ (ตี ) หรือไก่พระเจ้าห้าพระองค์ ชาวบ้านถือ
การละเล่นไก่ชนมีอยู่ในสังคมไทยมา วา่ ไก่สายพนั ธน์ุ ้ีเปน็ ไกเ่ จา้ ไก่งาม ไก่สง่า
อย่างยาวนาน ดังปรากฏในตานาน ลักษณะคือปากขาว ขาขาว เดือยขาว
นิทานและพงศาวดาร เช่น นิทาน เล็บขาวและหางขาว
เร่ืองนางสิบสอง พระรถเสนมีไก่ชน
ตัวเก่งสามารถชนไก่ชนะเจ้าเมือง แต่ละภูมิภาคของไทยมีความนิยม
ชาวบา้ นแถบอาเภอพนสั นิคม จงั หวดั ไก่ชนสายพันธ์ุแตกต่างกันดูได้จาก สี
ชลบุรี เช่ือกันว่า ไก่ชนพันธุ์ท้องถิ่นที่ ขน และรูปร่างลักษณะ ปัจจุบัน สาย
เรียกว่า ไก่พระรถ สืบสายพันธุ์มา พันธ์ุไก่ชนที่ได้การรับรองจากสมาคม
จากไก่พืน้ เมืองแถบเมอื งโบราณใน อ นุ รั ก ษ์ แ ล ะ พั ฒ น า ไ ก่ พื้ น เ มื อ ง ไ ท ย มี
ทั้งหมด 10 สายพันธุ์ ไดแ้ ก่

8

เทาหางขาว

เขียวหางดา นกแดงหางแดง นกแดงหางดา

1. เหลืองหางขาว (พัฒนามาจากไก่อูแถบบ้านกร่าง อาเภอเมือง จังหวัด

พิษณโุ ลก)

2. ป ร ะ ดู่ ห า ง ด า ( พั ฒ น า ม า จ า ก ไก่ อู แ ถ บ จั ง ห วั ด สุ พ ร ร ณ บุ รี

พระนครศรอี ยุธยา ฉะเชิงเทรา กรงุ เทพมหานคร สงิ ห์บรุ แี ละอ่างทอง)

3. เขียวหางดา (พัฒนามาจากไก่อูแถบจังหวัดภาคตะวันออกแถบชลบุรี

เรียก ไกพ่ ระรถ ทางอตุ รดิตถเ์ รียก เขยี วพาลี หรอื เขยี วพระยาพชิ ัยดาบหัก)

4. เทาหางขาว (มีแหล่งกาเนิดแถบจังหวัดตาก ชลบุรี (พนัสนิคม) เพชรบุรี

(อาเภอบ้านแหลม)

5. นกแดงหางแดง (จังหวัดกาญจนบุรี พิษณุโลก นครสวรรค์ และ

พระนครศรีอยุธยา)

6. ทองแดงหางดา (พบท่ัวไปในจังหวัดเพชรบุรี ราชบุรี พระนครศรีอยุธยา

และชลบรุ )ี

7. นกกดหางดา (มีถ่ินกาเนิดแถบจังหวัดนครสวรรค์ ราชบุรี เพชรบุรี

นครปฐม และกาญจนบรุ )ี

8. ลายหางขาว (เปน็ ไก่ทีม่ าจากภาคเหนือแถบเชยี งราย พะเยา เพชรบรุ ี)
9. เขียวเลา หา งขาว (มีแหล่งกาเนิดแถบกาแพงเพชร เพชรบุรี

พระนครศรีอยุธยา พษิ ณโุ ลก เพชรบุร)ี

10. ประดู่เลาหางขาว (อาเภอหนองจอก มีนบุรี กรุงเทพมหานคร

พ ร ะน คร ศรี อยุ ธย า เพ ชร บุรี สุ พ รร ณ บุ รีก าแ พ ง เพ ชร สุ โข ทั ย
ประจวบครี ขี ันธ)์

9

ลักษณะเบื้องต้นของไก่ชน คือ ต้อง

Insert Image แข็งแรง รูปร่างดี เชิงดี ตีเจ็บ และหลบหลีก
เก่ง ลักษณะไก่ชนท่ีดีต้องมีลักษณะ หน้า

หงอนบาง กลางหงอนสูง ปลายหงอนกด

กระหมอ่ ม สรอ้ ยระย้า หน้านกยูง ไหล่ยก อก

ตง้ั หางพุ่งยาว นอกจากนี้ ไก่ชนต้องมีช่วงคอ

ประดูเ่ ลาหางขาว ใหญ่ ลาตัวสูงโปร่ง แข้งยาวเรียวเล็ก มีเกล็ด

ใหญ่เต็มนิ้วเรียวยาวมีเกล็ดประมาณ 20

เกล็ด ตากลมใสคล้ายตาเหยี่ยว มีสีสันถูก

โฉลก คือ สีปากกับสีแข้งต้องเหมือนกัน เช่น

ปากขาวแข้งขาว เป็นต้น ไก่ชนที่ปลดระวาง

แล้วมักได้เป็นพ่อพันธุ์ ดงั นนั้ การเล่นไกช่ นจึง

เป็นการคดั เลือกสายพนั ธุไ์ ก่โดยวธิ ีธรรมชาติ

นกกดหางดา กล่าวได้วา่ การทีไ่ ก่พ้นื เมอื งไทยปัจจุบนั แข็งแรง
ต้านทานโรค เล้ียงลกู เก่ง สว่ นหน่ึงเปน็ ผลมาจากการ
คัดเลอื กไก่สายพันธด์ุ จี ากการเลน่ “ไกช่ น” ของคนไทยนั่นเอง

การเล้ียงและพัฒนาไก่พื้นเมืองธรรมดา พันธ์ุแม่พันธุ์เป็นกระบวนการที่ต้องใช้เวลา ต้อง
ให้เป็นไก่ชนท่ีเหมาะแก่การละเล่นแข่งขันเป็น สืบย้อนขึ้นไปดูต้นตระกูลไก่หลายชั้นเพื่อให้แน่ใจ
กระบวนการทีซ่ บั ซอ้ นและประกอบไปด้วยการใช้ ว่าไก่ตัวนั้นเก่งจริง นอกจากนี้ ผู้เล้ียงไก่ยังมี
ภูมิปัญญาและทักษะของชาวนาไทยที่สืบเน่ือง ความเช่ือว่า ไก่ชนที่เกิดจากการผสมข้ามสาย
กันมายาวนาน ภูมิปัญญาในการเล้ียงไก่ชน พันธุ์ จะมีเชิงชนที่ “จัด” และ “รอบด้าน” มาก
ประกอบด้วย การคัดเลือกสายพันธ์ุ การเลี้ยง ย่ิงขนึ้ ด้วย การเพาะพนั ธุไ์ กช่ นจงึ ตอ้ งทาอย่างเอา
ดู การฝึกฝนที่เรยี กวา่ “การปรนไก่” และการ ใจใส่รอบคอบ และมีความรดั กมุ อย่างยิง่ คนไทยมี
รักษาพยาบาล ผู้เล้ียงไก่ชนส่วนใหญ่เชื่อว่า ความเชื่อเก่ียวกับ ลักษณะไก่ท่ีเป็นมงคลและไก่
ความเก่งกาจของไก่ชนเป็นผลมาจากการ อัปมงคลสบื มา ดงั นีไ้ กม่ งคล 5 ประเภท ไดแ้ ก่ ไก่
คัดเลือกสายพันธุ์เป็นสาคัญ องค์ความรู้คือ พระเจา้ หา้ พระองค์ ไกพ่ ญาหงส์ ไก่ทรงไตรภพ ไก่
เชิงไก่สบื ทอดทางสายพอ่ แตร่ ูปรา่ งและน้าหนัก จบกระบวนยุทธและไก่พูดรู้ภาษาคน ผู้ใดเล้ียงไก่
เบาสืบทอดทางสายแม่ ดังน้ันผู้เล้ียงไก่จึง ดังกล่าวจะได้ลาภ ตรงข้ามกับไก่อัปมงคล เช่น
พถิ พี ิถนั ในการคดั เลือกพ่อ การคดั เลือกพ่อ ไกต่ ีนเปด็ ไกช่ อบจิกตีเจ้าของและคนในบ้าน หาก
เลยี้ งไว้จะทาให้เสียทรพั ยเ์ สียชื่อเสยี ง

10

นอกจากน้ีผู้เล้ียงไก่ชนต้องมี ผู้เลี้ยงไก่ชนสามารถดูแลรักษาไก่ได้ตั้งแต่ปัญหา
ความรู้ความเข้าใจ “วงจรชีวิตไก่” เล็ก ๆ น้อย ๆ เช่น การถ่ายพยาธิ การกาจัดไร
เป็นอย่างดี ไก่หนุ่มที่จะนามาฝึกฝน การให้สมุนไพรช่วยย่อย ไปจนถึงกรณีบาดเจ็บ
เป็นไก่ชนได้ต้องมีอายุ 8 เดือนขึ้นไป หนัก เช่น เม่ือไก่ได้รับบาดเจ็บ ตาปิด ตาแตก
การเข้าค่ายเพ่ือฝกึ ฝนดาเนนิ ไปอยา่ ง ปากฉีก ปากหลุด “หมอไก่” หรือ “มือน้า” ก็
เข้มข้นโดยใช้เวลาประมาณ 3 เดือน สามารถท่ีจะรักษาพยาบาลไก่ได้ ในการชนไก่ มือ
ประกอบด้วย การกราดไก่ การวิ่ง น้าจะมี “อะไหล่” ติดตัวไปด้วยเสมอ อะไหล่ไก่
สุ่ม การกระโดดบ่อ การล่อไก่ การ ประกอบไปด้วย ปีกไก่ ซ่ึงมือน้าจะทาการต่อปีก
เตะกระสอบ การลงนวมคู่ และการ กอ่ นการแข่งขัน “มือน้า” มีองค์ความรู้ท่ีสามารถ
ซ้อมคู่ เป็นต้น การฝึ กฝนเป็น ระบุได้ว่า ไก่แต่ละตัวมีขนปีกก่ีอันด้านไหนของขน
ก ร ะ บ ว น ก า ร ท่ี เ ส ริ ม ส ร้ า ง ใ ห้ ไ ก่ มี ปีกนั้นเปน็ ดา้ นบนดา้ นล่าง เพราะในการต่อปีกตอ้ ง
ร่างกายที่แข็งแรง หนังหนา ทนทาน ทาให้เหมือนสภาพปกติ ในธรรมชาติของไก่มาก
มีสภาพจิตใจท่ีแข็งแกร่งดังท่ีผู้เลี้ยง ท่ีสุด อีกทั้งยังมีอะไหล่ “ปากไก่” ท่ีเก็บรวมรวม
ไก่เรียกวา่ “เปน็ มวย” ไก่ชนจะได้รับ จากไกท่ ต่ี ายแลว้ เพ่อื ประกอบเขา้ ปากให้ไก่ ในกรณี
การดูแลอย่างดีและพิเศษ ผู้เล้ียงจะ ทีไ่ กช่ นเกิดปากหลดุ ในระหว่างการแขง่ ขนั
ดูแล ให้อาหาร ให้อาหารเสริม ดูแล
สมุ่ ท่นี อน รวมทัง้ สงั เกตเสยี งขัน
สีหนา้ เหนยี ง ขน ท่าทางและ
มลู ของไก่เพ่อื ให้แนใ่ จวา่ ไกม่ ี
สุขภาพแข็งแรงสมบรู ณ์

ภมู ิปัญญาทีส่ าคัญ
อีกประการหนึ่งในการ
เลี้ยงไกช่ น คอื ภูมิ
ปัญญาในการ
รักษาพยาบาล

ลายหางขาว

เขียวเลาหางขาว

11

นอกจากนี้ องค์ความรู้สาคัญอีกประการ กา ร เลี้ ย ง ไก่ ช น นิ ย ม กั น อ ย่ า ง
หนง่ึ ของมือนา้ ยังสะทอ้ นใหเ้ ห็นไดจ้ าก การเปรียบไก่ กว้างขวางทั่วท้ังประเทศไทย มีสนามไก่
ที่“มือน้า” เพียงแต่ดูไก่จากสภาพภายนอก ก็ ชนทถี่ ูกกฎหมายและผดิ กฎหมายอยู่ท่ัวไป
สามารถคาดเดาได้ว่า ไก่ตัวนั้นสายพันธ์ุอะไร อายุ ทั้งในกรุงเทพฯและต่างจังหวัด ชุมชนที่มี
เท่าไร เชิงชนแบบไหนลาหนักเบาประการใด และ การเล้ียงไก่ชนจึงเป็นไปอย่างกว้างขวาง
แขง็ แรงสมบรู ณเ์ ต็มท่ีหรือไม่ เป็นต้น การเปรียบไก่ กระจายไปทั่วทั้งประเทศไทยปัจจุบันมี
ถือเป็นหัวใจอย่างหน่ึงของการละเล่นชนไก่การ การรวมตัวเป็นสมาคมอนรุ ักษ์และพฒั นา
คัดเลือกสายพันธุ์ การเล้ียงดูฝึกฝน และการ พันธุ์ไก่พื้นเมืองในภาคต่าง ๆ แม้การ
รักษาพยาบาลไก่ชนจึงเป็นภูมิปัญญาท่ีเกิดจาก เล้ียงไก่ชนจะเป็นไปอย่างกว้างขวางและมี
การที่คนอยใู่ กล้ชิดกับไก่มานาน มีการสังเกต ลอง ภูมิปัญญาการเลี้ยงท่ีสืบทอดกันมา แต่
ผิดลองถูกกระทั่งเกดิ เปน็ องค์ความรู้และสืบทอดต่อ สภาพปัจจุบันพบว่า “มือน้า” หรือ
กันมา สิง่ สาคญั ท่ีสดุ คือ การเลี้ยงไก่ชนไม่สามารถ “หมอไก่” ขาดผู้เรียนรู้สืบทอด ทั้งน้ี
ทาไดใ้ นระบบอุตสาหกรรมแบบเบ็ดเสร็จ เพราะไก่จะ เพราะการเรยี นเปน็ หมอไก่ ต้องเข้าไปคลุก
ไม่แข็งแรง ไกช่ นท่ีผ่านคัดเลือกสายพันธ์ุและฝึกฝน คลีฝากตัวเป็นศิษย์รับใช้และต้องใช้เวลา
มาแล้ว จะมีราคาตั้งแต่หลักพัน หมื่น แสน ไป ในการเรยี นรู้ฝึกฝนอย่างยาวนานด้วยใจ
กระท่ังถึงหลักล้าน ไก่ชนจึงเป็นสัตว์เศรษฐกิจท่ี รัก มือน้ามักกล่าวตรงกันว่าตนเองใช้
สาคัญของชาวนาไทย สามารถตอบสนองความ ประสบการณ์ท้ังชวี ติ ในการเรยี นรู้ไก่ การ
ต้องการพื้นฐานท้ังการนาไปบริโภค การสันทนา ขาดแคลนมือน้าย่อมหมายถึง การเสี่ยง
การซ่งึ มีทั้งการนาไปชนไก่และการประกวดประเภท ต่อการสูญหายของภูมิปัญญาในการ
สวยงาม ตลอดจนการเล้ยี งไก่ชนเป็นธุรกิจเพื่อการ ดแู ล รกั ษาพยาบาลไก่ด้วย
สง่ ออกไปยงั ประเทศต่าง ๆ ทนี่ ิยมกฬี าชนไก่

เอกสารอา้ งอิง
สุชาติ ชัยวรกลุ ปรารถนา งามวงศว์ าน สมชาย โอฬารกนก และวชิ ิต เกตุพงษพ์ ันธ์ุ. 2558. การตดั สนิ ไกพ่ น้ื เมือง (Native Chicken Judging).

เอกสารประกอบการเสวนาวิชาการเรอื่ ง “มาตรฐานการตัดสนิ ไกพ่ น้ื เมอื งตามอดุ มทศั นยี ์”. สาขาวิชาสตั วศาสตร์ คณะเกษตรศาสตรแ์ ละ
ทรัพยากรธรรมชาติ. มหาวทิ ยาลยั เทคโนโลยรี าชมงคลตะวนั ออก. ชลบุรี.
กรมปศสุ ัตว์. 2546. ลักษณะและมาตรฐานไกพ่ ื้นเมอื งไทย. โครงการวิจยั ความหลากหลายทางชีวภาพดา้ นปศสุ ตั ว์กองบารุงพันธุ์สัตว์ กรมปศสุ ตั ว์.
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์. 55 หนา้ .
นิสิต ตง้ั ตระการพงษ์. 2556. ไก่ชนพระนเรศวร. เอกสารประชุมสัมมนาวชิ าการเรอ่ื ง “ไก่พ้นื เมืองไทย: เหลียวหลัง แลหน้า พัฒนาสู่ AEC”. มหกรรมไก่
พนื้ เมืองแห่งชาติ ครง้ั ที่ 1 ประจาปี 2556. มหาวทิ ยาลัยราชภัฎพิบูลสงคราม. พษิ ณโุ ลก.
พน นิลผ้งึ . 2543. คัมภรี ์ไก่ชนฉบับปรับปรงุ ใหม่. สานกั พิมพโ์ ฟว์อิดิเตอร์, กรงุ เทพฯ.
สกุ ญั ญา สจุ ฉายา. 2557. มรดกภมู ิปญั ญาทางวัฒนธรรมของชาติประจาปีพุทธศักราช 2557. พธิ ปี ระกาศข้นึ ทะเบียนมรดกภมู ิปญั ญาทาง
วฒั นธรรมของชาติประจาปพี ุทธศกั ราช 2557. กรมส่งเสรมิ วฒั นธรรม กระทรวงวัฒนธรรม. กรุงเทพฯ.
Hume and Marshall, Game Birds of India, Burmah and Ceylon . 1881. Red Junglefowl. [Online] Available :
http://animal.memozee.com/view.php?tid=3&did=26287. Retrieved 5 April 2020

12

กองบรรณาธิการ

คณบดคี ณะเกษตรศาสตรแ์ ละทรัพยากรธรรมชาติ
รองคณบดีฝ่ายบรหิ ารและแผน
รองคณบดฝี า่ ยวชิ าการและวจิ ยั
รองคณบดีฝ่ายกิจการนกั ศกึ ษาและกิจการพเิ ศษ
ผู้ชว่ ยคณบดฝี า่ ยงานฟารม์
ผ้ชู ว่ ยคณบดฝี า่ ยแนะแนว ประชาสมั พนั ธแ์ ละกจิ การพเื ศษ
หัวหน้าสาขาวิชาเทคโนโลยีการผลติ พืช
หัวหน้าสาขาวชิ าสัตวศาสตร์
หวั หนา้ สาขาวชิ าประมง
หัวหนา้ สาขาวชิ าเทคโนโลยีภมู ทิ ศั น์
หัวหน้าสาขาวชิ าวศิ วกรรมเกษตรและเทคโนโลยี
หวั หน้างานกิจการนกั ศึกษา
หวั หนา้ สานกั งานคณะเกษตรศาสตร์และทรัพยากรธรรมชาติ
นายชชู ยั เชี่ยวชาญ

คณะเกษตรศาสตร์และทรพั ยากรธรรมชาติ
มหาวทิ ยาลยั เทคโนโลยรี าชมงคลตะวนั ออก วทิ ยาเขตบางพระ

43 ม.6 ต.บางพระ อ.ศรรี าชา จ.ชลบรุ ี
Website: http://agri.rmutto.ac.th/
Facebook: https://www.facebook.com/AGRI.RMUTTO/

โทร. 089-2454388