จุลสารคณะเกษตรศาสตร์และทรัพยากรธรรมชาติ

จุลสารคณะเกษตรศาสตร์และทรพั ยากรธรรมชาติ
ตอน การผ่อนคลายกับสวนสาหรับคนเมือง

พฤษภาคม 2564

โดย คณะเกษตรศาสตรแ์ ละทรัพยากรธรรมชาติ
มหาวทิ ยาลยั เทคโนโลยีราชมงคลตะวนั ออก วทิ ยาเขตบางพระ จ.ชลบรุ ี

ภาพท่ี 1 ป่าเขตอบอ่นุ ในญปี่ ่นุ ที่มที ง้ั สเี ขยี วและสีสัน
ประกอบด้วยต้นสนและตน้ ไมห้ ลากหลายรูปทรง

การผอ่ นคลายกบั สวนสาหรบั คนเมือง

โดย อ.ดร.นจั ภัค สุขสวสั ด์ิ

สวน

พื้นท่ีปลูกต้นไม้ ทาให้สวน
กลายเป็นโลกสเี ขียวใบเล็กๆท่ีมี
คุณค่าต่อทั้งกายและจิตใจไว้
ใกล้ๆตวั ได้

การใช้เวลาในสวนเป็นทางเลือก
ง่ายๆทางหนึ่งในการดูแลตัวเองท่ี
เราสามารถทาได้ทกุ ๆวัน

ภาพที่ 2 Banff national
park; ภาพแรก, Moraine Lake
and the Valley of The Ten
Peaks สีของน้าท่ีเป็นสีฟ้าช่วยให้
รู้สึกผ่อนคลาย, ภาพที่สอง, วิว
จาก Sulphur Mountain ที่ปก
คลุมไปด้วยหิมะ อากาศท่ีหนาว
เยน็ กระตนุ้ ประสาทสมั ผสั

หลายคนอาจยังไม่รู้จัก “สวนบาบัด” แนวคิดสวน

“การอาบปา่ บาบัดมคี วามเชื่องโยงอย่างมากกับแนวคิดการดูแลและฟื้นฟูสุขภาพ

หรือ Forest ด้วยธรรมชาติ (Nature-based Therapy) ซึ่งผูกโยงกับแนวคิด
และผลการวิจัยหลายชื้นทพี่ ยายามชใ้ี หเ้ หน็ ว่าการท่มี นุษย์อยู่ห่างไกล

Bathing หรือ จากธรรมชาติส่งผลทางลบต่อสุขภาพท้ังร่างกายและจิตใจ และเม่ือ
ธรรมชาติดีตอ่ กายและจิตใจต่อมนุษย์ สวนจึงถูกดึงเข้ามาทาหน้าท่ี

Shinrin-yoku” เปน็ พน้ื ท่ใี กล้ตวั ทท่ี ี่เปิดโอกาสให้มนษุ ยไ์ ด้หันกลับไปหาธรรมชาตแิ ม้จะ

อยใู่ นเมอื งท่ไี กลจากทุ่งนาป่าเขาก็ตาม

1

การอาบปา่ (Forest Bathing: Shinrin-yoku)

ภาพที่ 3 แหล่งนา้ ธรรมชาติทาใหร้ ู้สึกสดชน่ื เมอื่ ไดม้ อง; ภาพแรก แมน่ า้ ในเขตอุทยานแหง่ ชาติ Banff
ประเทศแคนาดา, ภาพทีส่ อง, ทะเลบริเวณเกาะเชจู ในประเทศเกาหลีใต้

การอาบปา่ ช่วยให้ระบบภูมิคมุ้ กันโรคมปี ระสทิ ธิภาพสูงข้ึน โดยนักวิจัยชาวญี่ปุ่นอธิบายว่า ต้นไม้
จะปล่อยไฟโตไซด์ (Phytocide) หรือน้ามนั หอมระเหยออกมา เมอื่ เราหายใจเข้าไป นอกจากจะช่วย
ให้สดช่ืนแล้วยังทาให้เรามีความต้านทานต่อโรคได้มากข้ึน ในขณะเดียวกันยังมีผลดีต่อระบบการ
ทางานของหวั ใจและหลอดเลือด การอาบปา่ มแี นวโนม้ ช่วยให้ผ้ปู ว่ ยความดนั เลือดสงู มรี ะดับความดนั
ลดลง

ภาพที่ 4 เสียงของ
น้ า ต ก ช่ ว ย ก ร ะ ตุ้ น
ประสาทสัมผัสการได้
ยิ น จ า กธ ร ร มช า ติ ;
ภาพแรก นา้ ตกกวางสี
ท่ีมีน้าเป็นสีมรกตจาก
แร่ธาตุในประเทศลาว,
ภ า พ ที่ ส อ ง , น้ า ต ก
Montmerency ใน
เมือง Quebec city,
แคนาดา อยู่ท่ามกลาง
ป่าสสี ันฤดใู บไมร้ ว่ ง

2

ภาพท่ี 5 การสร้างสวนผ่อนคลายในสวนสนุก Uni- การสัมผัสธรรมชาติสามารภกระตุ้น
versal Studio, ประเทศสหรัฐอเมริกา; ภาพแรก การ ประสาทสัมผัสท้ังห้าของเราได้ เช่น สีสันของต้นไม้
เดินป่าของโดนัลด์ ด๊ัก, ภาพท่ีสอง, ต้นไม้ดัดเป็นกูฟฟ่ี และสีเขียวช่วยกระตุ้นประสาทตา กล่ินหอมของ
และโดนัลด์ ดกั๊ ดอกไม้ช่วยกระตุ้นประสาทรับกล่ิน เสียงของน้าที่
ไหลในลาธารหรือน้าตกช่วยกระตุ้นประสาทการได้
“การสรา้ งเอกลักษณ์ใหส้ วนมี ยิน พื้นดินและหินที่เราเหยียบช่วยกระตุ้นประสาท
สัมผัส และผลไม้ท่ีรับประทานได้ช่วยให้สนุกกับการ
ลกั ษณะหรือคาแรก็ เตอร์ ล้ิมรส การดึงป่าเข้าใกล้ตัวจึงเป็นส่วนช่วยบรรเทา
ความเครียดและเบิร์นเอ๊าต์จากการทางานและ
(character) เฉพาะตวั กเ็ ป็นวธิ หี น่ึง การใชช้ วี ติ ในเมอื งได้

ท่ีทาให้สวนนา่ จดจา” ในการดึงป่าเข้ามาใกล้ตัว สวนผ่อนคลายหรือ
“สวนบาบัด” ควรมีพื้นที่ท่ีปกคลุมไปด้วยต้นไม้ใบหญ้า
ภาพท่ี 6 การออกแบบและจัดวางส่ิงตกแต่งสวนจาก ในสัดส่วนที่ไมน่ อ้ ยกว่ารอ้ ยละ 70 ของพน้ื ทท่ี ้งั หมด
ธรมชาติ; ภาพแรก สะพานชินเคยี วแห่งนิกโก มรดกโลก
ของญ่ีปุ่น, ภาพท่ีสองและสาม, สวนที่จัดการแสดง
บรรเลงเพลงในประเทศญ่ีปุ่น นอกจากมีต้นไม้เปล่ียนสี
ใบในชว่ งฤดูใบไมร้ ว่ งแล้วยงั ตกแตง่ สอดแทรกการดื่มน้า
ไดด้ ว้ ยไผร่ ินน้าและการใหแ้ สงสวา่ งจากตะเกียงหิน

3

การทาสวนเร่ิมจากการออกแบบ โดยมี นี้คล้ายกับสภาพท่ีมนุษย์ยุคก่อนซุ่ม
นักจิตวิทยาได้ทาการศึกษาแล้วพบว่า คนส่วนใหญ่ชอบ ตัวหลบซ่อนภัยและสามารถมอง
และสบายใจเมื่อได้เข้าไปอยู่ในพ้ืนที่ที่มีการปิดล้อม ออกไปเห็นสภาพแวดล้อมโดยง่าย
เหมือนกบั มที ่ีใหห้ ลบมมุ ซ่อนตัวแลว้ มองออกไปเห็นทว่ี ่างโล่ง เมื่อมีสัตว์ร้ายหรืออันตรายเข้ามา
เช่น สนามหญ้าหรอื ทงุ่ หญา้ เน่อื งจากลกั ษณะภูมทิ ศั น์แบบ ใกล้ นอกจากนี้การท่ีได้เห็นน้าก็ทา

ให้มนุษยเ์ ราสดชนื่ สบายใจ

ก า ร เ ลื อ ก พื ช พ ร ร ณ
ความหลากหลายของ
พื ช พ ร ร ณ ยั ง ใ ห้
ป ร ะ โ ย ช น์ ใ น ก า ร
กระตุ้นประสาทสัมผัส
ทั้งห้า เลือกปลูกพืชที่มี
ข น าด แ ละ ค ว าม สู ง
ต่างกัน มีสีสัน รูปทรง
แ ล ะ ข น า ด ใ บ ต่ า ง กั น
อาจเลือกใช้พรรณไม้
ช นิ ด ท่ี ใ ห้ ก ล่ิ น บ้ า ง ใ น
บางจดุ บางบริเวณ

ภาพท่ี 7 การออกแบบและจัดวางอาคารใช้งานร่วมกับสวนจาก ความหลากหลายทาง
ธรมชาตใิ นสานกั วชิ าจนี วทิ ยา มหาวิทยาลยั แมฟ่ า้ หลวง; ภาพแรก ชวี ภาพ (Biodiversity)
เก๋งจีนน่ังพักผ่อนคลายไปกับบรรยากาศ, ภาพท่ีสอง, อาคาร
ห้องสมุดท่หี อ้ มลอ้ มไปด้วยธรรมชาติ

4

Relaxing Stress and Burnout

ภาพที่ 8 พชื พรรณ
จากสวนนงนุชที่เป็น
ไม้ ปร ะ ดั บ ห รื อ ไม้
แขวนใช้ปลูกในพ้ืนที่
น้อยได้; ภาพแรก ไม้
กลุ่มเฟิร์น, ภาพที่
สอง, ไม้กลุ่มเครา
ฤาษีและสบั ปะรดสี

ภาพที่ 9 พืชพรรณจากสวนนงนุชที่
เป็นไม้ทะเลทราย ไม้อวบน้ามีความ
ต้องการน้าน้อย ใช้ปลูกในพื้นที่ที่
ต้องการประหยัดการใช้น้า; ภาพแรก
ก า ร จั ด แ ต่ ง ต า ม รู ป ท ร ง ข อ ง
กระบองเพชรท่ีมีความแตกต่างกัน,
ภาพทสี่ อง, การใชห้ นิ เป็นองคป์ ระกอบ
การจัดสวน ในพ้ืนที่ใช้สอยอาจใช้เป็น
ที่นั่ง โต๊ะหรอื บนั ไดไดอ้ ีกด้วย

สาหรับผู้ท่ีพลังใจยัง
อยู่ในระดับต่าควรได้อยู่ใน
พื้ น ท่ี ที่ ห้ อ ม ล้ อ ม ด้ ว ย พื ช
พรรณท่ีเน้นสีเขียวๆเป็นหลัก
อาจแต่งแต้มไม้ดอกไม้ผลท่ีมี
สี สั น บ้ า ง โ ด ย เ น้ น โ ท น สี ฟ้ า
ม่วงและขาว

ภาพท่ี 10 พืชพรรณน้าจากสถาบัน
บัวราชมงคลตะวันออก ใช้ปลูกในสระ
น้า อ่างน้า อ่างเล้ียงปลาในพ้ืนที่จากัด
ได้แต่การปลูกให้ได้ดอกขนาดใหญ่
จ า เ ป็ น ต้ อ ง มี พ้ื น ที่ ใ ห้ บั ว ส า ย เ ห ล่ า นี้
เจริญเตบิ โต

5

ภาพท่ี 11 การจดั แตง่ พื้นท่สี าหรับผมู้ พี ลังจิตใจต่าหรือเบิร์นเอ๊าต์ด้วยพื้นท่ีสีเขียวเป็นหลักและอาจเติมแต่งสีสันโทนสีฟ้าม่วง
และขาว เช่น จากดอกโมก พยับหมอกและเดซี่ เปน็ ตน้

ส ว น ก ร ะ ตุ้ น สั ม ผั ส

“โดยท่ัวไป เราสามารถไปเท่ยี วและ (Sensory Garden)

ศึกษาสวนพฤกษศาสตร์ (Arboretum) หลักการของสวนกระตุ้นสัมผัสคือ การ
ซ่งึ เปน็ แหล่งรวบรวมพรรณไม้และจัด เปิดโอกาสให้ผู้ที่เข้าไปในสวนได้ใช้ประสาท
แสดงไว้เป็นโซน เชน่ พืชทะเลทราย พชื สมั ผัสทัง้ หา้ อยา่ งเตม็ ทีใ่ นระดบั ทพี่ อเหมาะ
ป่าฝนเขตร้อน และพืชเมืองหนาว เป็น

ตน้ เราสามารถผอ่ นคลายและศึกษา เมื่ อ ร ะบ บ ก าร รั บ รู้ ดี ขึ้ น ก็ส่ ง ผ ล ให้ เกิ ด

พรรณไม้ไปได้ควบคู่กัน” ก ร ะ บ ว น ก า ร ฟื้ น ฟู ส ภ า พ จิ ต ใ จ ใ ห้ ดี ข้ึ น ม า ไ ด้
นอกจากนี้การท่ีเรายิ่งเปิดโอกาสให้ประสาทการ

รับรู้ท้ังห้าได้สัมผัสกับส่ิงต่างๆในสวนได้มาก

เท่าไร ก็เป็นการเชื่อมโยงตัวเราเข้าไปในโลกของ

ธรรมชาติได้มากขึ้นเทา่ นัน้

ภาพท่ี 12 Montreal Botanical Garden ประเทศ การกระตุ้นการสัมผัสทางการมองเห็น
แคนาดา โทนสีเย็น ได้แก่ สีเขียว ฟ้ า และม่วง ให้
ความรสู้ กึ สงบผ่อนคลาย และโทนสีร้อน ได้แก่ สี
แดง ส้ม และเหลือง กระตุ้นความรู้สึกสดใส
กระปรีก้ ระเปร่า สว่ นสตี รงขา้ ม เช่น เหลือง-ม่วง
ส้ม-น้าเงิน และแดง-เขียว ช่วยกระตุ้นการ
มองเหน็ ท่ีชดั เจน

6

การเลือกใช้ไม้ที่ออกดอกให้สีสันเป็นฤดูกาลก็จะ
ชว่ ยกระต้นุ สายตาและความสนใจได้พร้อมๆกันกับ
การเปิดโอกาสให้ผู้ใช้สวนได้เชื่อมโยงตนเองกับ
ฤดูกาล เป็นการซึมซับกับวัฏจักรการเปล่ียนแปลง
ของธรรมชาติ

ภาพที่ 13 ดอกไมแ้ ละรวมถึงไม้ใบบางชนดิ ใหส้ สี ันทหี่ ลาก
หลายให้สีผสมตามธรรมชาติช่วยกระตุ้นสัมผัสทางการ
มองเหน็

การกระตนุ้ สมั ผสั ทางผวิ หนัง เมื่อก้าวเท้า
ออกจากอาคาร เราก็ได้โดนแดดต้องลม รับรู้ถึง
ความร้อนเย็นและความช้ืน ข้อสาคัญคือ มีสรรพ
สิ่งให้เราหยิบจับ เราเข้ามาในสวนก็เพื่อให้ได้พลัง
บาบัดจากธรรมชาติ ดังนั้นในบรรดาวัสดุท่ีเลือก
หามาใช้กอ็ ยา่ ลมื เนน้ ให้มีวัสดุธรรมชาตใิ หม้ ากเทา่ ที่
จะเป็นไปได้ สิ่งของและสารสงั เคราะห์ตา่ งๆทีม่ ีพิษก็
ใหห้ ลกี เลีย่ งอยา่ นามา
ไว้ในสวนเกนิ จาเป็น

ภาพท่ี 14 ทางเดินหิน
และหญ้าท่ีให้ผิวสัมผัส
แตกตา่ งกนั และไม้เล้ือย
ให้ผิวสัมผัสละเอียดกับ
พืน้ หรอื ผนงั ได้

สวนกระตนุ้ สมั ผัส (Sensory Garden)

7

การกระตุ้นสัมผัสทางการได้ยิน ลาธารท่ี
ได้รับการออกแบบมาอย่างดี กระแสน้าที่ถูกบีบด้วย
การวางกรวดและหนิ ทาใหเ้ กิดคล่ืนเสียงแห่งธรรมชาติ
นอกจากน้ีสวนที่มีนกมาพ่ึงพิงอาศัยก็ช่วยเพิ่มเสียง
ของธรรมชาติมากขึ้น

ภาพท่ี 15 ลาธาร
น้ า ไ ห ล ใ น ส ว น ที่ มี
แนวฝายและกังหัน
น้าและนกที่มาช่วย
เ พ่ิ ม เ สี ย ง ข อ ง
ธรรมชาติในสวน

การกระตุ้นสัมผัสการรับรส ผักสวนครัว ดอกอัญชันและไม้ดอก หม่อนและไม้ผลท่ีทาน
ไดส้ ามารถนามาปลกู ในแปลงในบ้าน สามารถนามาทาอาหาร หรอื คั้นน้าด่มื เปน็ ตน้

ภาพที่ 16 ผักสวนครัวประเภทฟัก แตง และบวบ
สามารถปลูกได้ในบ้าน ส่วนผักชีและมะนาวซึ่ง
สามารถปลูกในกระถางหรอื เข่งกไ็ ด้เช่นกนั

สวนทานได้
(Edible
Garden)

8

การกระตุ้นสัมผัสการรับกลิ่น กล่ิน กลิ่นหอมเหมาะทานคู่กับอาหารจานเนื้อ
ดิน กลนิ่ หญ้าท่ีเพิ่งตัดรวมท้ังกล่ินหอมๆจาก อย่างลาบและแหนมเนือง หรือสะระแหน่
บ ร ร ด า พ ฤ ก ษ า น า น า พ ร ร ณ ท้ั ง ใ บ ไ ม้ แ ล ะ หอมๆที่เด็ดมาใส่เคร่ืองด่ืมหรือประกอบ
ดอกไม้อย่างกุหลาบ มะลิ โมก และแก้ว แต่ อาหารได้
อาจมีหลายคนท่ีไม่ชอบกลิ่นหอมของดอกไม้
บางชนิด และอันท่ีจริงแล้วไม้ใบหอมๆก็มีอยู่ เราจะเห็นวา่ ไมว่ ่าเราจะมีวถิ ชี ีวิตอยู่ท่ีไหน
หลายชนิดโดยเฉพาะพวกเคร่ืองเทศและ เราก็สามารถสร้างสวนเล็กๆในที่อยู่เราให้
สมุนไพร กล่ินโรสแมรี่ช่วยกระตุ้นความทรง เข้าใกล้ธรรมชาติมากขึ้นได้ สวนอาจเป็น
จา เหมาะใชป้ รุงเมนูคู่กับเน้ือสัตว์ กลิ่นลาเวน มากกว่าความสวยงาม เพราะยังช่วยผ่อน
เดอร์ช่วยใหห้ ลับสบาย ผกั แพว สมนุ ไพรไทยมี คลาย ทั้งเราสามารถเลือกสมุนไพรท่ีดีต่อ
สุขภาพมาไวใ้ กลต้ วั ได้อีกดว้ ย

ภาพท่ี 17 ดอกไมก้ ลนิ่ หอมปลกู ในกระถางในบ้านได้ เชน่ กหุ ลาบและลิลลี่

คาขอบคุณ เอกสารอา้ งองิ

ขอขอบคุณสาขาวิชาวิศวกรรมเกษตรและเทคโนโลยี สาขาวิชา ธนาศรี สัมพันธารักษ์ เพ็ชรย้ิม.
ออกแบบและสร้างสรรค์ส่ิงแวดล้อม และสาขาวิชาเทคโนโลยีการ 2562. สวนบาบัด: Garden
ผลติ พืช คณะเกษตรศาสตรแ์ ละทรัพยากรธรรมชาติ ม.เทคโนโลยี Therapy. สานักพิมพ์บ้านและ
ราชมงคลตะวันออก วทิ ยาเขตบางพระ จ.ชลบุรี และขอบคุณภาพ สวน, ตล่ิงชัน, กรุงเทพฯ 130
จากสถานท่ีตา่ งๆ หนา้ .

9

กองบรรณาธกิ าร

คณบดคี ณะเกษตรศาสตร์และทรัพยากรธรรมชาติ
รองคณบดีฝ่ายบรหิ ารและแผน
รองคณบดฝี ่ายวชิ าการและวจิ ัย

รองคณบดฝี ่ายกจิ การนกั ศึกษาและกจิ การพเิ ศษ
ผู้ช่วยคณบดฝี า่ ยงานฟาร์ม

ผู้ช่วยคณบดฝี ่ายแนะแนว ประชาสัมพนั ธ์และกิจการพืเศษ
หัวหนา้ สาขาวิชาเทคโนโลยีการผลติ พืช
หวั หน้าสาขาวิชาสตั วศาสตร์
หวั หน้าสาขาวิชาประมง
หัวหน้าสาขาวิชาเทคโนโลยภี มู ทิ ัศน์

หวั หนา้ สาขาวิชาวิศวกรรมเกษตรและเทคโนโลยี
หัวหนา้ งานกจิ การนักศึกษา

หวั หนา้ สานักงานคณะเกษตรศาสตร์และทรัพยากรธรรมชาติ
นายชชู ัย เชี่ยวชาญ

คณะเกษตรศาสตรแ์ ละทรพั ยากรธรรมชาติ
มหาวิทยาลยั เทคโนโลยีราชมงคลตะวนั ออก วทิ ยาเขตบางพระ

43 ม.6 ต.บางพระ อ.ศรีราชา จ.ชลบุรี
Website: http://agri.rmutto.ac.th/
Facebook: https://www.facebook.com/AGRI.RMUTTO/

โทร. 089-2454388