หน่วยการเรียนรู้ที่ 5 การสร้างสรรค์ภูมิปัญญาและ วัฒนธรรมไทยสมัยรัตนโกสินทร์
1. ประเพณีไหว้แม่โพสพ สะท้อนถึงภูมิปัญญาและวัฒนธรรม ในด้านใด การทอผ้า การแพทย์ การแกะสลัก D การปลูกข้าว A B C
2. ข้อใดคือภูมิปัญญาไทย ผลงานของไทยที่เกี่ยวข้อง กับการด าเนินชีวิต เอกลักษณ์เฉพาะและพื้นฐาน การใช้ชีวิตของคนไทย เอกลักษณ์ที่ถ่ายทอดจาก คนรุ่นหนึ่งสู่คนอีกรุ่นหนึ่ง วิธีการและผลงานของคนไทย ที่เป็นประโยชน์ต่อการด ารงชีวิต A C D B
3. ฤๅษีดัดตน สะท้อนถึงภูมิปัญญา และวัฒนธรรมในด้านใด ศิลปะ การประกอบอาชีพ การแกะสลัก A การแพทย์ C D B
4. การสร้างพระเมรุมาศ รัชกาลที่ 9 หน่วยงานใดเป็นผู้จัดท า ช่างพระนคร ช่างหลวง ช่างวัง A ช่างสิบหมู่ C D B
5. การแกะสลักหนังตะลุง เป็นภูมิปัญญาในภาคใด ภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคใต้ ภาคกลาง A C D B
ความรู้ ความคิด ความเชื่อ ที่กลุ่มชนได้จากประสบการณ์ที่สั่งสมไว้ในการปรับตัวและ การด ารงชีวิตมีทั้งภูมิปัญญา อันเกิดจากประสบการณ์ในพื้นที่ ภูมิปัญญาที่ มาจากภายนอก และภูมิปัญญาที่ผลิตใหม่หรือผลิตซ้ าเพื่อการแก้ปัญหา ให้สอดคล้องกับความจ าเป็นและความเปลี่ยนแปลง ภูมิปัญญา ความหมายของภูมิปัญญาและวัฒนธรรมไทย
ความหมายของภูมิปัญญาและวัฒนธรรมไทย วัฒนธรรม ระบบความเชื่อ ระบบคุณค่า และวิถีชีวิตทั้งหมด เมื่อกล่าวถึงภูมิปัญญาก็เป็นลักษณะส่วนหนึ่งของวัฒนธรรม และเมื่อกล่าวถึงวัฒนธรรมก็จ าเป็นต้องกล่าวถึงภูมิปัญญาด้วย
ปัจจัยพื้นฐานที่มีอิทธิพลต่อการสร้างสรรค์ภูมิปัญญาและวัฒนธรรมไทย แต่ละภูมิภาคของประเทศมี สภาพภูมิศาสตร์และอากาศที่แตกต่างกัน แต่ละภูมิภาคของประเทศ มีสภาพภูมิศาสตร์และอากาศที่แตกต่างกัน สภาพภูมิศาสตร์ และสภาพแวดล้อม ลักษณะของสังคม และวัฒนธรรม สังคมไทยเป็นสังคม แห่งความเสมอภาคภายใต้รัฐธรรมนูญ คนไทยส่วนใหญ่นับถือ พระพุทธศาสนามีวังและวัดเป็นศูนย์กลาง การสร้างสรรค์ศิลปวัฒนธรรม
ตัวอย่างการสร้างสรรค์ภูมิปัญญาและวัฒนธรรมไทยสมัยรัตนโกสินทร์ การแพทย์แผนไทย การใช้สมุนไพรในการรักษาโรค ได้มาจากการทดลองคิดค้นคุณสมบัติของพืช สัตว์ และธาตุ ที่มีอยู่ตามธรรมชาติ การบริหารร่างกาย เรียกว่า ฤๅษีดัดตน การนวดประคบ เป็นการจับเส้นด้วยมือ หรือใช้อุปกรณ์ต่าง ๆ เพื่อช่วยบ าบัดรักษาโรค
ตัวอย่างการสร้างสรรค์ภูมิปัญญาและวัฒนธรรมไทยสมัยรัตนโกสินทร์ การทอผ้าพื้นบ้าน เป็นหัตถกรรมในครัวเรือนที่สืบทอดต่อกันมา สะท้อนให้เห็นถึงวัฒนธรรมไทย ดังนี้ รู้จักน าวัสดุธรรมชาติ ที่มีอยู่ในท้องถิ่นมาใช้ในการทอผ้า รู้จักประดิษฐ์ลวดลายลงบนผืนผ้า อาศัยแรงงานคนในครอบครัว แทนเครื่องจักรในการทอเครื่องนุ่งห่ม ใช้ในครอบครัว
ตัวอย่างการสร้างสรรค์ภูมิปัญญาและวัฒนธรรมไทยสมัยรัตนโกสินทร์ ข้าวในวัฒนธรรมไทย พระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ เพื่อเป็นสิริมงคลและขวัญก าลังใจให้แก่เกษตรกร ข้าวเป็นบ่อเกิดของความเชื่อประเพณี และพิธีกรรมต่าง ๆ เช่น พิธีไหว้แม่โพสพ พิธีเลี้ยงผีตาแฮก พิธีบูชาแม่ธรณี ประเพณีไหว้แม่โพสพ เป็นการแสดงความเคารพต่อแม่โพสพ ซึ่งเป็นธรรมเนียมที่ปฏิบัติสืบต่อกันมาช้านาน เมล็ดข้าวหอมมะลิ เป็นพันธุ์ข้าวของไทยที่ดีที่สุด ซึ่งได้รับการยอมรับจากนานาชาติ
ตัวอย่างการสร้างสรรค์ภูมิปัญญาและวัฒนธรรมไทยสมัยรัตนโกสินทร์ งานเครื่องไม้จ าหลัก ใช้เพื่อประดับตกแต่ง สถาปัตยกรรมต่าง ๆ ภาพจ าหลักส่วนใหญ่เป็นเทพยดารักษา ประตูโบสถ์หรือรักษาโบสถ์ สะท้อนถึงความสามารถของช่างไทย ที่สร้างสรรค์ผลงานด้วยความประณีตเป็นพิเศษ และได้สืบทอดมาถึงอนุชนรุ่นหลัง
ตัวอย่างการสร้างสรรค์ภูมิปัญญาและวัฒนธรรมไทยสมัยรัตนโกสินทร์ วรรณกรรมในรัชกาลที่ 6 ทรงพระราชนิพนธ์งานวรรณกรรมหลายประเภทที่มีคุณค่า เช่น ประเภทวรรณคดี บทละคร ศาสนา ประวัติศาสตร์และโบราณคดี การเมือง กฎหมาย เป็นต้น บทพระราชนิพนธ์ในรัชกาลที่ 6 สะท้อนถึงความเจริญทางด้านสติปัญญาและความคิดของคนไทย ที่แสดงออกมา ในรูปแบบของวรรณคดี รวมถึงเป็นแหล่งความรู้ในด้านต่าง ๆ ที่สามารถน าไปใช้ให้เกิดประโยชน์ในชีวิตได้
ตัวอย่างการสร้างสรรค์ภูมิปัญญาและวัฒนธรรมไทยสมัยรัตนโกสินทร์ วรรณกรรมเกี่ยวกับอาหารไทยของชนชั้นสูง กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน ต าราแม่ครัวหัวป่าก์ พระราชนิพนธ์ในรัชกาลที่ 2 แสดงถึงความงามของวรรณคดีที่สะท้อนถึงความประณีต ความละเอียดอ่อนของคนไทยในการท าอาหาร เรียบเรียงโดย ท่านผู้หญิงเปลี่ยน ภาสกรวงศ์ เป็นต าราที่รวบรวมอาหารที่เจ้านายและขุนนางปรุงส าหรับ รับประทานและสืบทอดกันมาเป็นองค์ความรู้เกี่ยวกับอาหาร
ตัวอย่างการสร้างสรรค์ภูมิปัญญาและวัฒนธรรมไทยสมัยรัตนโกสินทร์ สถาปัตยกรรมช่างสิบหมู่ รัชกาลที่ 1 จัดตั้งและวางระเบียบของกรมช่างสิบหมู่ ที่เคยมีมาแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยา เพื่อประโยชน์ ในการก่อสร้างพระบรมมหาราชวัง พระที่นั่ง และวัดต่างๆ เพื่อด ารงไว้ซึ่งศิลปวัฒนธรรมอันล ้าค่าของไทย เช่น พระเมรุมาศพระบาทสมเด็จ พระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช สะท้อนถึงวัฒนธรรม และภูมิปัญญาไทยด้านสถาปัตยกรรม ที่บรรดาช่างสิบหมู่ของไทยได้สร้างสรรค์เอาไว้เป็นมรดกให้คนรุ่นหลังต่อมา
ตัวอย่างบุคคลส าคัญในการสร้างสรรค์ภูมิปัญญาและวัฒนธรรมไทย พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงพระอักษรและทรงพระราชนิพนธ์หนังสือแปลหลายเรื่อง ทรงส่งเสริมศิลปวัฒนธรรมไทยทุกแขนง รวมทั้งภาษาไทยซึ่งเป็นภาษาประจ าชาติ ทรงฟื้นฟูพระราชพิธีส าคัญ เช่น พระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ พระราชพิธีเสด็จพระราชด าเนินถวายผ้าพระกฐิน โดยกระบวนพยุหยาตราทางชลมารค เป็นต้น 1 2 3 พระราชพิธีเสด็จพระราชด าเนินถวายผ้าพระกฐิน โดยกระบวน พยุหยาตราทางชลมารค ได้รับการฟื้นฟูขึ้นมาใหม่ ตั้งแต่ พ.ศ. 2502 เป็นต้นมา
ตัวอย่างบุคคลส าคัญในการสร้างสรรค์ภูมิปัญญาและวัฒนธรรมไทย สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ภาคกลาง ทรงฟื้นฟูการปั้นตุ๊กตาชาววัง ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ทรงฟื้นฟูลายมัดหมี่แบบโบราณ ภาคเหนือ ทรงฟื้นฟูการทอผ้าไหม ผ้ายก ผ้าตีนจก และงานเย็บปักถักร้อย ภาคใต้ ทรงฟื้นฟูศิลปะการจักสานย่านลิเภา การถมเงิน ถมทอง การแกะสลักหนังตะลุง
ตัวอย่างบุคคลส าคัญในการสร้างสรรค์ภูมิปัญญาและวัฒนธรรมไทย พระยาอนุมานราชธน เป็นประธานกรรมการช าระปทานุกรม ท าอักขรานุกรมภูมิศาสตร์ไทย บัญญัติศัพท์ภาษาต่างประเทศเป็นภาษาไทย และท าสารานุกรมไทย ผลงานที่ส าคัญ เช่น หนังสือชีวิตชาวไทยสมัยก่อนและการศึกษาเรื่องประเพณีไทย หนังสือการศึกษาวรรณคดีแง่วรรณศิลป์ หนังสือศาสนาเปรียบเทียบ