GP Action 9

WERSJA ONLINE !!! https://anyflip.com/

2 SPIS TREŚCI https://anyflip.com/bookcase/fbldg Wydawca Koło Naukowe Gospodarki Przestrzennej Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Wydział inżynierii Środowiska i Inżynierii Mechanicznej Redakcja: inż. Izabela Burchacka Katarzyna Smarz Martyna Modrzejewska dr inż. Anna Zbierska (Opiekun KNGP) Adres ul. Wojska Polskiego 28, 60-637 Poznań Adres e-mail: [email protected] Strona internetowa: facebook.com/KNGPup Wersja on-line magazynu: STOPKA REDAKCYJNA Patronat dlaStudenta.pl Wieści Akademickie UP Nakład 100 egzemplarzy Recenzja i korekta tekstów: dr inż. Anna Zbierska dr Karol Mrozik dr inż. Paweł Leśniewski Skład i opracowanie graficzne: Katarzyna Oleśniak Okładka tytułowa: Obraz autorstwa wirestock na Freepik Numery archiwalne: issuu.com/kngp STUDENCKIE ŻYCIE O Nas, dla Was ............................................................................................................................. 3 Urban Sketching ........................................................................................................................... 4 WOKÓŁ GP W poszukiwaniu miasta idealnego ................................................................................................ 6 Gmina Dobra do Życia 2023 .......................................................................................................... 9 Sztuczna inteligencja o planowaniu przestrzennym ...................................................................... 15 Świadczenia Ekosystemowe—Skarby natury ................................................................................. 18 ENGLISH MATTERS Glosariusz terminologii zagospodarowania przestrzennego ......................................................... 11 PORADNIKI QGIS –Wtyczki Top 5 ..................................................................................................................... 19 W WOLNEJ CHWILI Wyobraźnia przestrzenna ............................................................................................................. 21 Kącik Suchara ............................................................................................................................... 21 Zagadki wizualne dla ambitnych .................................................................................................. 22 NA ZAKOŃCZENIE ........................................................................................................................ 23

3 GP Action #9 STUDENCKIE ŻYCIE Koło Naukowe GP Od Redakcji Drodzy Czytelnicy, Po dłuższej przerwie oddajemy w Wasze ręce kolejny numer GP Action. Tematem przewodnim tego wydania jest zrównoważony rozwój oraz zieleń w mieście. Z artykułu „Świadczenia ekosystemowe –skarby natury” możemy dowiedzieć się jak ważną rolę odgrywają drzewa w mieście. Zielone przestrzenie publiczne to jeden z kluczowych wyznaczników miasta idealnego. Każdy człowiek marzy o znalezieniu swojego idealnego miejsca na Ziem. Na poszukiwanie cech takiego miasta wybrały się Opiekun naszego Koła wraz z jej dyplomantką. Coraz bardziej zdajemy sobie również sprawę, że dobrze zagospodarowana przestrzeń to podstawa dobrej jakości życia. Ważne jest tutaj zrównoważenie i ład między miejscem zamieszkania, pracy i wypoczynku. O tym, gdzie w Polsce jakość życia jest najlepsza zdaniem naukowców możemy przeczytać w artykule Izabeli Burchackiej „Gmina dobra do życia”. W dobie postępującej cyfryzacji i rozwoju nowoczesnych technologii, o planowaniu przestrzennym postanowiliśmy także porozmawiać z Chatbot’em GPT. Chcieliśmy dowiedzieć się co sztuczna inteligencja wie o gospodarce przestrzennej i czy studenci mają podstawę do obaw, że zostaną zastąpieni w przyszłej pracy. Jako wkładkę do numeru, w dziale English matters, przygotowaliśmy słownik najważniejszych pojęć związanych z zagospodarowaniem przestrzennym. Inspiracją i materiałem źródłowym był tu Glosariusz z Europejskiej Konferencji Ministrów Odpowiedzialnych za Planowanie Regionalne (CEMAT) opublikowany przez Radę Europy. Obejmuje on kluczowe zwroty stosowane w dziedzinie polityki zagospodarowania przestrzennego w Europie. Mamy nadzieję, że będzie to materiał bardzo pomocny zarówno na studiach jak i życiu codziennym. Zapraszamy do lektury Zespół Redakcyjny O NAS, dla WAS Koło działa od 2008 r., założone przez Studentów dla Studentów. Zapraszamy osoby zainteresowane urbanistyką, szeroko rozumianym ładem przestrzennym, analizami społeczno-gospodarczymi czy środowiskowymi ... do dołączenia do naszego grona. Jest to niepowtarzalna okazja do poznawania i rozwijania swoich pasji, zawarcia nowych przyjaźni na długie lata i poszerzania wiedzy poprzez wyjazdy, dyskusje i praktykę.

4 GP Action #9 STUDENCKIE ŻYCIE Większość z nas , gdy była dzieckiem chętnie rysowała… laurki dla rodziny, pejzaże, które dla innych były abstrakcją, komiksy, wymarzone przedmioty lub zwierzęta. Pewnie niektórym z tych osób nadal zdarza się tworzyć małe dzieła na marginesach lub ostatnich kartkach zeszytu. Są wśród nich też tacy, którzy rozwijali swoje zdolności plastyczne w bardziej konkretny sposób. Osoby te najlepiej zdają sobie sprawę ile energii i czasu należy włożyć w doskonalenie techniki i odkrywanie własnego stylu. Uczą się z poradników, oglądają tutoriale, uczestniczą w warsztatach. Każdy ma inną drogę, ale jedno ich łączy - PRAKTYKA. Znają oni również ten czas, gdy nie mogą nic stworzyć. Może nie ma czasu usiąść ze szkicownikiem, albo ciężko zmotywować się do chwycenia ołówka, a biała kartka ich przerasta. Szukają rozwiązania, starają się wykonać choć małe ilustracje, czy tylko ćwiczą rękę zapełniając kolejne strony szrafem. Znam doskonale opisaną sytuację, bo nieraz się w niej znalazłam. Czy znalazłam to coś? Przyznam się, z wielkim zaskoczeniem, że owszem. Moim rozwiązaniem okazało się Urban Sketching (USk). Czym jest Urban Sketching? Najogólniej mówiąc - odzwierciedlaniem zastanej rzeczywistości w dwuwymiarze. Jest to chyba najbardziej ogólne wyjaśnienie, jakie udało się skonstruować. Dlaczego ogólnie? Ponieważ nie jesteśmy ograniczeni wyborem medium. Zgodnie z fundamentalną zasadą w Urban Sketchingu, proces tworzenia odbywa się na żywo w danej lokalizacji. Technika, którą się stosuje jest sprawą subiektywną i zależy wyłącznie od twórcy. Może być: węgiel, ołówek, cienkopis, tusz, farba na papierze, ale również grafika w aplikacji na urządzeniu mobilnym. Skąd to się wzięło? Urban Sketching ma swoje korzenie w Seattle, gdzie ilustrator i dziennikarz Gabriel Campanario stworzył w 2007 roku forum internetowe dla rysowników, chcących podzielić się swoimi pracami tworzonymi na żywo. Rok później powstał blog dla Urban Sketcherów i tak zaczęła rozwijac się społeczność USk na świat. Oddziały można spotkać w różnych miejscach od obu Ameryk, przez Europę, aż po Azję. W Polsce zgłoszonych jest kilka lokalnych grup (oznaczonych na mapie zamieszczonej na głównej stronie USk),a jedna z nich znajduje się także w Poznaniu. Martyna Modrzejewska, gospodarka przestrzenna I rok Koło Naukowe GP Obraz autorstwa macrovector na Freepik Ryc. 1. Sketching Ryc. 2. Idea Urban Sketchers Obraz autorstwa Freepik

5 GP Action #9 Jak dowiedziałam się o USk? Powiedzenie o złym miejscu i czasie, ma również pozytywną wersję. Tak było w moim przypadku. Znalazłam wydarzenie na Facebooku o warsztatach malowania akwarelą. W tamtym czasie miałam pewną blokadę twórczą i uznałam, że przysłowiowy 'skok na głęboką wodę' pomoże. Nie tylko miałam sporę przerwę w rysowaniu, ale dodatkowo, naprawdę rzadko sięgałam po farby, szczególnie te wodne - nie było to moje ulubione medium. Jednak, czemu nie? Okazało się, że warsztaty nie przypadkowo są organizowane na otwartej przestrzeni. Po krótkim wprowadzeniu, rozsiedliśmy się i mieliśmy namalować, to co aktualnie widzimy. Było to nie lada wyzwanie, bo choć miałam do czynienia z rysowaniem modela, czy martwej natury, to krajobraz miejski był czymś nowym i zupełnie innym. Przyniosło jednak efekty i wciągnęło. Od ponad roku biorę udział w spotkaniach Urban Sketchers i zapełniam kolejne szkicowniki. Jak tworzyć w duchu Urban Sketching? Zgodnie z manifestem, przyjętym przez grupę, należy tworzyć na żywo w danej lokalizacji (na zewnątrz lub w budynkach), a sam rysunek musi posiadać kontekst, opowiadając historię naszego otoczenia, miejsc w których żyjemy i gdzie podróżujemy. Rysunek ma być jakby złapanym kadrem tego co widzimy w wyniku naszej bezpośredniej obserwacji, kroniką konkretnego czasu i miejsca. Nic innego się nie liczy. Jak wspomniałam wcześniej, możemy używać dowolnych technik, a tworzyć możemy nawet w drodze (sama wykonałam kilka szkiców w komunikacji miejskiej), czy czekając w re- * moodboard -to rodzaj prezentacji wizualnej lub „kolażu” składającego się z obrazów, tekstu i próbek obiektów w kompozycji (przypis Redakcji). stauracji na posiłek, co jest częstą praktyką sketcherów. Mogą być to szybkie szkice, przypominające moodboardy*, lub bardziej szczegółowe kompozycje. Indywidualnie czy grupowo? Prócz tworzenia w wolnych chwilach można też przyjść na spotkania organizowane w danej okolicy. Ostatnie z takich spotkań odbyło się w niedzielę (21 stycznia 2024 r.) w Muzeum Instrumentów Muzycznych na Starym Rynku w Poznaniu. Informacje o takich wydarzeniach zamieszczane są na profilach grup lokalnych (link do fb P-ń) oraz znaleźć można na stronie Urban Sketchers Poland {https://uskpoland.pl} lub na profilu Fb USk Poland (https://www.facebook.com/groups/ uskpoland/?locale=pl_PL). Na takie spotkania może przybyć każdy zainteresowany, bez względu na doświadczenie artystyczne → wystarczy zabrać ze sobą jakieś kartki i kredki (lub jakiekolwiek inne medium). Działając w grupie wspieramy się wzajemnie i wspólnie rysujemy. Przez każdy kolejny rysunek, który zamieszczamy w Internecie, pokazujemy świat i momenty, które nas inspirują. Martyna Modrzejewska Ryc. 3. Rynek Świdnicki oczami Autorki Martyna Modrzejewska Ryc. 4. Moje Urban Sketching w Poznaniu

WOKÓŁ GP 6 GP Action #9 Każdy człowiek marzy o znalezieniu swojego miejsca na Ziemi. O zamieszkaniu w miejscu idealnym. Ale co to dokładnie znaczy? Od setek lat ludzie „ciągnęli” do miast, jako miejsc spotkań, handlu, działań administracyjnych i obrony przed wrogami. Były symbolem prestiżu i zamożności. Aktualnie ludność w miastach w Polsce stanowi 60% i zdaniem ONZ tyle też będzie stanowiła populacja w dużych miastach w skali świata w 2030 r. Natomiast 80% ludności będzie mieszkać w miastach liczących do 20 tys. mieszkańców. Powoduje to konieczność rozmieszczenia na stosunkowo małej przestrzeni aż 23 mln osób w skali Polski i 4,8 mld osób w skali świata. Dodajmy, że będą to osoby w różnym wieku, o innych potrzebach i zainteresowaniach. Jak w takiej sytuacji zaplanować przestrzeń, aby jej mieszkańcy byli szczęśliwi? Opinie na temat idealnego miasta mogą się różnić w zależności od indywidualnych preferencji, wartości społecznych i priorytetów. Dla jednego będzie to miasto z rozbudowaną infrastrukturą a dla drugiego szałas w lesie, gdzie może słuchać ptaków i szumu liści. Niemniej jednak, idealne miasto często jest projektowane z myślą o zrównoważonym rozwoju, uwzględniając aspekty ekonomiczne, społeczne i środowiskowe (Ryc.1). W kontekście idealnego miasta za najistotniejsze uważa się: 1. Zrównoważony rozwój, czyli zachowanie ekosystemów i minimalizacja negatywnego wpływu na środowisko oraz efektywne wykorzystanie zasobów naturalnych i promowanie odnawialnych źródeł energii. Chodzi o to, aby miasto tworzyło środowisko życia ludzi w zgodzie ze środowiskiem przyrodniczym. 2. Równomierny dostępność do usług i edukacji. Łatwy dostęp do wysokiej jakości edukacji, opieki zdrowotnej, kultury i innych usług publicznych dla wszystkich mieszkańców, niezależnie od lokalizacji czy statusu społecznego. 3. Zrównoważony transport. Skuteczny i przyjazny dla środowiska system transportu publicznego. Infrastruktura wspierająca ruch pieszych i rowerzystów, z ograniczeniem ruchu samochodowego. 4. Przemyślana i elastyczna zabudowa, uwzględniająca różnorodność funkcji przestrzeni. Dbająca zarówno o estetykę architektoniczną i harmonię urbanistyczną jak również o aktywność i integrację mieszkańców. 5. Zielone przestrzenie publiczne. Obfitość parków, ogrodów i innych obszarów zielonych, sprzyjających rekreacji i odpoczynkowi. 6. Bezpieczeństwo i sprawiedliwość społeczną. Rozumiane jako niski poziom przestępczości i wysoką wykrywalność i karalność wykroczeń. 7. Wspieranie startupów i nowoczesnych technologii. Stymulowanie innowacji, przedsiębiorczości i tworzenia miejsc pracy w sektorach opartych na wiedzy. Czy takie miasta w ogóle istnieją? Ocena, które miasta są uważane za najlepiej zaprojektowane, może zależeć od różnych kryteriów i perspektyw. Niemniej jednak, istnieje kilka miast na świecie, które często są chwalone za innowacyjne podejście do planowania przestrzennego, zrównoważonego rozwoju i wysokiej jakości życia. Od 2015 roku Arcadis opracowuje globalne rankingi Agenda 2030 na rzecz zrównoważonego rozwoju -> Cel: Uczynienie miast i osiedli ludzkich bezpiecznymi, stabilnymi, zrównoważonymi oraz sprzyjającymi włączeniu społecznemu" Ryc. 1. Obszary i logo celów zrównoważonego rozwoju UE dr inż. Anna Zbierska, inż. Izabela Burchacka, gospodarka przestrzenna II stopnia

7 GP Action #9 miast zrównoważonych. W 2018 r. na 100 miast najwyższej oceniane były London, Stockholm i Edinburgh (Ryc. 2). Pozostaje jednak pytanie czy kwestia bezpieczeństwa i możliwości dobrej pracy jest równie istotna jak ilość zieleni? Charles Montgomery, kanadyjski dziennikarz i autor książki zatytułowanej "Happy City: Transforming Our Lives Through Urban Design" (2013), w swojej książce „Miasto szczęśliwe” upatruje tej szczęśliwości bardziej w relacjach między ludzkich. Miasto szczęśliwe to takie, w którym sąsiad zna sąsiada i ludzie dbają o siebie nawzajem. To miasto, w którym poruszamy się rowerem lub pieszo, bez pośpiechu i stresu stania w korkach. Takim przykładem jest Kopenhaga. Kopenhaga, Dania Kopenhaga jest często uważana za jedno z najbardziej zrównoważonych i najszczęśliwszych miast na świecie. Posiada rozbudowany system transportu rowerowego, liczne obszary zielone, a także innowacyjne projekty architektoniczne. Miasto stawia również na działania mające na celu osiągnięcie neutralności klimatycznej. Sztokholm, Szwecja Sztokholm jest znany ze swojego zrównoważonego planowania przestrzennego, zachowania licznych obszarów zielonych i staranności w kwestiach ochrony środowiska. Miasto promuje różnorodność transportu, w tym ekologiczne opcje, takie jak rower i transport publiczny. Zurych, Szwajcaria Zurych jest ceniony za wysoką jakość życia, efektywne systemy transportu publicznego, a także za atrakcyjne przestrzenie miejskie i nadbrzeża. Miasto aktywnie działa na rzecz zrównoważonego rozwoju, przykładając wagę do równowagi między funkcjami miejskimi a obszarami rekreacyjnymi. Singapur Singapur jest uważany za przykład urbanistyki i efektywnego zarządzania przestrzenią. Miasto skupia się na wykorzystaniu inteligentnych technologii do poprawy jakości życia, zarządzania ruchem i efektywności energetycznej. Kioto, Japonia Kioto zachowało swoje dziedzictwo kulturowe i historyczne, jednocześnie dostosowując się do nowoczesnych potrzeb. Miasto kładzie nacisk na rozwój zrównoważony, zachowanie tradycyjnej architektury i integrację ze środowiskiem naturalnym. Monachium, Niemcy Monachium jest uważane za jedno z najbardziej przyjaznych dla rowerzystów miast w Europie. Posiada dobrze rozwiniętą infrastrukturę transportu publicznego i liczne obszary rekreacyjne. Vancouver, Kanada Vancouver jest chwalone za swoje spektakularne położenie przy naturalnych zasobach, zrównoważone planowanie urbanistyczne i aktywne zaangażowanie społeczności w procesy decyzyjne. A co z Polskimi miastami? W Polsce również istnieją miasta, które są uznawane za dobrze zaplanowane i rozwijające się zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju. Niemniej jednak, sytuacja w poszczególnych miastach może być zróżnicowana, a stopień zrównoważenia i jakość planowania przestrzennego może się różnić w zależności od wielu czynników, w tym polityki lokalnych władz, historii miasta, dostępności środków finansowych i zaangażowania społecznego. W Rankingu Polskich Miasta Zrównoważonych 2021, opracowanym przez ekspertów Arcadis we współpracy z naukowcami z Uniwersytetu Zielonogórskiego i Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu zwyciężyły Warszawa, Toruń i Zielona Góra (Ryc. 3). Ryc. 2. Rankingi Arcadis Miast zrównoważonych źródło: Arcadis_Ranking-Miast-2021 Ryc. 3. Rankingi Polskich Miast zrównoważonych

8 GP Action #9 Analizowano 50 największych miast, 45 wskaźników z 3 obszarów zrównoważonego rozwoju. Najwyższe lokaty w obszarze rozwoju społecznego osiągały największe pod względem liczby ludności miasta -> Warszawa, Kraków, Poznań, Rzeszów). W obszarze ŚRODOWISKA w pierwszej 10-tce dominują miasta z dobrą jakością powietrza, dużym udziałem terenów zieleni, dostępem do kanalizacji, oczyszczalni ścieków oraz sieci gazowej. Niewiele miast w Polsce osiąga równowagę między 3 obszarami ZR. Władze najlepiej radzą sobie w dążeniu do równowagi w obszarach Społecznym i Gospodarki. Zdecydowanie koniecznym jest wzmocnienie aspektów środowiskowych. Zasada 3-30-300 Miastu potrzebna jest zieleń. Zdrowe, pełne zieleni i przyjazne miasta to konieczność - przekonuje legendarny już ekspert miejski Gil Penalosa*, który od lat radzi, jak zmieniać miasta. W 2023 r. był gościem Klubu Myśli Ekologicznej w Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. Drzewa są dobre dla środowiska, dla naszego umysłu, ale też pomagają zapobiegać zmianom klimatu. Są dobre dla gospodarki - mówił Penalosa. Zachęca też do aktywności i zabiegów o zazielenianie miast. Mogą w tym pomóc lokalne sojusze, współpraca z innymi oraz - a może przede wszystkim - rozmowa z władzami miasta. Penalosa przyznał, że nie zawsze jest to proste, ale nie warto się zrażać. Od razu też podkreślił, że przeszkodą nie powinny być pieniądze. Niewielkie "zielone" inwestycje wcale nie muszą drogie. - Politycy mówią o pieniądzach przeważnie wtedy, gdy nie chcą czegoś zrobić, bo wolą je wydać na coś innego - podkreślił. Przypomniał też koncepcję miasta opartego na zasadzie 3-30- 300. Jej twórcą jest naukowiec prof. Cecil Konijnendijk z Uniwersytetu Kolumbii Brytyjskiej w Vancouver. Jego wizja zielonego miasta opiera się na zasadzie, że z okien naszego domu powinniśmy widzieć co najmniej trzy drzewa, że 30 procent Ryc. 4. Wyniki Rankingu Miast Polskich w poszczególnych obszarach zrównoważonego rozwoju. naszego miasta czy też dzielnicy powinno być pokryte zielenią, zaś do najbliższego parku powinniśmy mieć z domu nie dalej niż 300 metrów. - Toronto jest na przykład pokryte drzewami w 28 proc., ale w niektórych częściach miasta mamy aż 50 proc. drzew. - podał Penalosa. *Guilllermo (Gil) Penalosa - pochodzi z kolumbijskiej Bogoty. Studiował zarządzanie na Uniwersytecie Kalifornii. Gdy jego brat Enrique Penalosa został w 1998 r. prezydentem Bogoty, on został mianowany komisarzem ds. parków, sportu i rekreacji. Miasto z podupadłego i zdominowanego przez gangi, przekształciło się w jeden z wiodących ośrodków regionu. Współpracował m.in. z wybitnym duńskim architektem Janem Gehlem, a także Światowym Sojuszem na rzecz Parków. W Kanadzie założył organizację „880 cities", która promuje miasta dla osób w różnym wieku („od 8 do 80 lat"). Obecnie mieszka i pracuje w Toronto. Chce zostać burmistrzem tego miasta Ryc. 5. Gil Penalosa (Mat. prasowe Wyborcza.pl) MIASTO dla LUDZI Koncepcję „miasta dla ludzi” propaguje również słynny duński urbanista Jan Gehl, który odwiedził Poznań na zaproszenie prezydenta miasta. Profesor słynie z filozofii humanistycznego rozwoju urbanistycznego –łącząc architekturę i urbanistykę z psychologią i socjologią. Podczas spaceru po Poznaniu z dużym zainteresowaniem obejrzał poznańskie deptaki (Wrocławską i Półwiejską), zwiedził Stary Rynek. - Usuńcie stąd bruk, jeśli chcecie, by dobrze się tu czuli starsi i dzieci—zasugerował architekt. Wdrażanie działań naprawczych Gehla w Kopenhadze zajęło 50 lat, Melbourne 25, Lyonie 10. A ile potrzebuje nasze miasto aby stać przyjaznym dla mieszkańców? Biorąc pod uwagę wieloaspektowość współczesnego planowania wizja miasta szczęśliwego wydaje się być coraz bliżej. Ryc. 6. Profesor Jan Gehl na rowerze miejskim na Placu Wolności (2012) http://www.polskatimes.pl

WOKÓŁ GP 9 GP Action #9 Gmina Dobra do Życia 2023 inż. Izabela Burchacka, gospodarka przestrzenna II stopnia W połowie listopada ubiegłego roku Serwis Samorządowy PAP ogłosił wyniki trzeciej edycji rankingu „Gmina Dobra do Życia”. Ranking opracowany został we współpracy z prof. dr. hab. Przemysławem Śleszyńskim z Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania Polskiej Akademii Nauk, w oparciu o wskaźnik jakości życia (WJŻ) (Ryc. 1). „Wskaźnik jakości życia nie jest aż tak bardzo mocno zróżnicowany. Gminy w tych najniższych poziomach jakości życia i w tych najwyższych oddalone są od siebie o 20-30 proc. To dobry znak” – komentował podczas gali prof. Śleszyński. KATEGORIE OCENY Wyniki rankingu ogłoszono w pięciu kategoriach: miasta na prawach powiatu, strefy podmiejskie miast na prawach powiatu, gminy z siedzibą powiatu, gminy miejskie i gminy miejsko-wiejskie z miastem powyżej 5 tys. mieszkańców, gminy wiejskie i miejsko-wiejskie z miastem poniżej 5 tys. mieszkańców. Ranking został opracowany na podstawie 63 wskaźników cząstkowych. Zbadano m.in. dostępność zieleni, walory estetyczne krajobrazu oraz zanieczyszczenie środowiska, wydatki inwestycyjne, jakość dróg, sieci wodociągów i kanalizacji. poziom edukacji, liczbę żłobków i przedszkoli, a nawet zasoby bibliotek. Wszystkie wskaźniki po przeliczeniu dały Wskaźnik Jakości Życia, a jego wartość stała się podstawą lokaty w rankingu – im wyższa, tym wyższe miejsce. SKĄD WZIĘTO DANE? Wykorzystano dane udostępniane publicznie (głównie GUS) lub otrzymane z: Biura Informacji Kredytowej S.A., Cenatorium sp.z o.o., Centralnej Okręgowych Komisji Egzaminacyjnych, Departamentu Badań Demograficznych GUS, GIS Expert sp.z o.o., Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii, Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska, Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego, Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN, Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej, Instytutu Upraw, Nawożenia i Gleboznawstwa-PIB, Komendy Głównej Policji, Narodowego Instytutu Dziedzictwa, MGGP Aero sp.z o.o., OpenStreetMap, Ośrodka Statystyki Miast GUS w Poznaniu, Krajowego Biura Wyborczego, Polskich Linii Kolejowych SA, oraz Urzędu Komunikacji Elektronicznej Większość wskaźników została obliczona za 2022 r. lub za ostatnie trzy-cztery lata (2019-2022). LAUREACI W ujęciu ogólnopolskim, laureatami pierwszych miejsc zostały w 2023 r.: Warszawa, Osielsko, Stalowa Wola, Gogolin, Kleszczów. Każda z tych gmin osiągnęła najwyższy wskaźnik jakości życia w swojej kategorii. Ryc.1. Wartość wskaźnika jakości życia w gminach (https://samorzad.pap.pl/)

10 GP Action #9 Poznań uplasował się na 40 miejscu w skali ogólnopolskiej, 10 w swojej kategorii miast na prawach powiatu i 4 w skali województwa. TOP 3 Wielkopolski stanowią Tarnowo Podgórne, Suchy Las i Puszczykowo. Takie „podjum” pokazuje, że metodyka obliczania wskaźnika foruje gminy bogate i gęsto zaludnione. Na stronie Serwisu Samorządowego PAP można pobrać szczegółowe dane wartości WJŻ dla każdej z 2477 badanych gmin. Na mapie Polski (ryc. 1), zwraca uwagę obszar ciągnący się od Kaszub poprzez Wielkopolskę, Śląsk (Dolny – bez Sudetów, Opolski i Górny) po Małopolskę. Ma on charakterystyczny kształt litery L. Jest to układ regionalny, zidentyfikowany już dość dawno, bowiem jeszcze w latach 60. ubiegłego wieku przez S. Leszczyckiego (1964) i W dostępnych zbiorach danych najwięcej jest informacji dotyczących materialnych aspektów sytuacji mieszkaniowej i nasycenia usługami. Najmniej jest lub nie istnieją dane dotyczące „powszechnych” elementów jakości życia (np. czasu traconego codziennie na dojazdy do pracy poprzez zatłoczenie na drogach). nazwany przez to „L Leszczyckiego”. CZYM JEST JAKOŚĆ ŻYCIA W najogólniejszej definicji jakość życia to stopień zaspokojenia potrzeb człowieka. Potrzeby te klasycznie dzielą się na materialne (bytowe) i niematerialne (duchowe). W zależności od specyfiki przedmiotowej jakość życia można analizować w sferze biologicznej, psychologicznej, zdrowotnej, społecznej, środowiskowej (przyrodniczej), politycznej, edukacyjnej i wielu innych. JAKOŚĆ ŚRODOWISKOWA CORAZ WAŻNIEJSZA Wraz z postępującą urbanizacją i rosnącą antropopresją kwestie jakości środowiska przyrodniczego będą coraz ważniejsze dla jakości życia. Pomimo olbrzymiego postępu, jaki Polska wykonała po 1989 r. w zakresie ochrony przyrody, wciąż szczególnie niezadowalające są wskaźniki jakości środowiska, w tym stanu powietrza. Dochodzą do tego narastające problemy w retencji wodnej i zjawiska katastrofalne. Rośnie przy tym świadomość obywatelska, dotycząca zagadnień „ekologicznych”. Bibliografia: Ranking Serwisu Samorządowego PAP „Gmina Dobra do Życia”. Wskaźnik jakości życia w gminach 2023, Warszawa 2023 oprac. prof. dr hab. Przemysław Śleszyński Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN GŁOWNE WYZWANIE BADAŃ JAKOŚCI ŻYCIA Regularnie gromadzone i udostępniane dane statystyczne dotyczące poziomu, warunków i jakości życia na całym świecie (nie tylko w Polsce) są ubogie dla niskich poziomów agregacji (miast, gmin). Często konieczne są własne badania. Jednocześnie ocena jakości życia często opiera się na subiektywnych doświadczeniach jednostki, co oznacza, że różne osoby mogą różnie oceniać swoją jakość życia nawet w podobnych warunkach. Celem tych badań jest wypracowanie możliwie uniwersalnej metodologii, pozwalającej na minimalizację subiektywizmu. Jednocześnie należy zapewnić największą reprezentatywność społeczną oraz możliwość obserwacji wskaźników cząstkowych i wskaźnika syntetycznego w czasie (w różnych latach i okresach). Ryc. 2. Wagi poszczególnych obszarów przyjęte do obliczeń wskaźnika jakości życia (WJŻ) [ oprac. własne]

11 GP Action #9 Koło Naukowe GP ENGLISH MATTERS Glosariusz terminologii zagospodarowania przestrzennego praca zbiorowa z wykorzystaniem materiałów Europejskiej Konferencji Ministrów Odpowiedzialnych za Planowanie Regionalne/Przestrzenne (CEMAT) Szczebel administracyjny (Administrative level) Szczeble administracyjne dotyczą jednostek terytorialnych/ administracyjnych, w których ustanowiona jest administracja publiczna niezależnie od istnienia bądź braku mianowanych organów na odpowiednich szczeblach. W różnych państwach europejskich na ogół funkcjonują trzy szczeble administracyjne. Szczebel rządowy (Governmental level) Szczebel regionalny (Regional level) Szczebel lokalny (Local level) Region (Region) Pojęcie regionu jest wielowymiarowe i może odnosić się do: - obszaru geograficznego, charakteryzującego się naturalną lub kulturową tożsamością i jednorodnością (na przykład region górski lub przybrzeżny, region kulturowy); - terenu o znaczącej tożsamości lub jednorodności ekonomicznej (na przykład przestrzeń spolaryzowana wokół obszaru metropolitalnego, obszar charakteryzujący się szczególnymi działaniami, takimi jak przemysł produkcyjny); - jednostki polityczno-administracyjnej kierowanej przez mianowaną grupą regionalną lub zarządzaną przez przedstawicieli administracji centralnej; Obszar metropolitalny / Teren metropolitalny Obszar metropolitalny to system osadniczy składający się z dużego miasta (wraz z przedmieściami) oraz sąsiadującymi strefami oddziaływania, które mogą obejmować różne ośrodki miejskie. Te przylegające strefy na ogół stanowią tzw. pas przedmieść. Otwarte przestrzenie przecinające te strefy również stanowią część obszaru metropolitalnego. Urbanizacja (Urbanisation) Urbanizacja to długookresowy proces charakteryzujący zarówno rosnący udział ludności zamieszkałej w miastach, jak i powiększanie się obszarów miejskich. Suburbanizacja (Suburbanisation) Suburbanizacja to proces związany z rozwojem przedmieść wokół dużych miast i obszarów metropolitalnych. Proces suburbanizacji powstaje w wyniku rozrostu (wzrostu liczby ludności) oraz wewnętrznej restrukturyzacji miast. Administrative levels refer to the territorial/administrative units in which public administration is established, regardless of the existence or absence of appointed bodies at the relevant levels. There are generally three levels of administration in different European countries. The concept of a region is multidimensional and may refer to: - a geographical area characterized by natural or cultural identity and homogeneity (for example, a mountain or coastal region, a cultural region); - an area with significant identity or economic homogeneity (for example, a polarized space around a metropolitan area, an area characterized by specific activities such as manufacturing industry); - a political and administrative unit headed by an appointed regional group or managed by representatives of the central administration; (Metropolitan region / Metropolitan area) A metropolitan area is a settlement system consisting of a large city (including its suburbs) and adjacent impact zones, which may include various urban centers. These adjacent zones generally constitute the so-called suburban belt. The open spaces that cross these zones also form part of the metropolitan area. Urbanization is a long-term process characterized by a growing share of the inhabited population in cities, as well as the expansion of urban areas. Suburbanization is the process of developing suburbs around large cities and metropolitan areas. The process of suburbanization arises as a result of expansion (increase in population) and internal restructuring of cities.

12 GP Action #9 Koło Naukowe GP ENGLISH MATTERS Niekontrolowany rozwój miast (Urban sprawl) Niekontrolowany rozwój miast oznacza nieplanowe, niekontrolowane rozprzestrzenianie się zabudowy miejskiej na obszarach sąsiadujących z obrzeżami miast. Termin ten stosowany jest również do określenia obszernego, gwałtownego, a czasem bezwzględnego rozrostu dużego obszaru metropolitalnego na rozległym terenie Urbanistyka (Urban design) Urbanistyka to tradycyjna dyscyplina w ramach planowania przestrzennego miast, która była szczególnie modna w czasach, kiedy planowanie przestrzenne miast zasadniczo wyrażało się w projektach architektoniczno-budowlanych. Zagospodarowanie regionalne / planowanie regionalne Zagospodarowanie regionalne traktowane jest zarówno jako wzrost zamożności w regionie, jak i jako działania prowadzące do takiego rozwoju. W Polsce głównym narzędziem są plany zagospodarowania przestrzennego województw. Obszary wiejskie / wieś Obszary wiejskie są obszarami o niskiej gęstości zaludnienia i bez znaczących dużych miast. Wieś wiąże się z pewnymi formami krajobrazu i rodzajami użytkowania gruntów, w przypadku których rolnictwo i obszary naturalne odgrywają istotną rolę. Aktualnie obszary te stają się coraz bardziej zróżnicowane. Rozwój obszarów wiejskich (Rural development) Rozwój obszarów wiejskich stanowi specyficzny aspekt rozwoju terytorialnego. Jego geneza wynika z faktu, iż społeczeństwo przemysłowe i miejskie, które panowało w Europie przez ponad stulecie, pozbawiło liczne obszary wiejskie tendencji wzrostowych i rozwoju, w szczególności na obszarach najbardziej oddalonych i peryferyjnych. Rozwój obszarów wiejskich stał się tym samym obszarem priorytetowym w ramach polityki zagospodarowania przestrzennego w większości państw europejskich. Obszary miejskie (Urban area) Obszarem miejskim jest obszar fizycznie stanowiący część miasta i charakteryzujący się znaczącym udziałem powierzchni zabudowanej, dużą gęstością zaludnienia i dużymi możliwościami zatrudnienia oraz znaczącej ilości środków transportu i innych rodzajów infrastruktury (w przeciwieństwie do obszarów wiejskich). W tym tereny niezabudowane np. zieleni i rekreacji Urban sprawl means the unplanned, uncontrolled spread of urban development in areas adjacent to the outskirts of cities. The term is also used to describe the extensive, rapid, and sometimes ruthless expansion of a large metropolitan area over a vast area. Urban planning is a traditional discipline within city planning, which was particularly fashionable at a time when city planning was essentially expressed in architectural and construction projects. (Regional development / Regional planning) Regional development is treated both as an increase in wealth in the region and as activities leading to such development. In Poland, the main tool is voivodeship spatial development plans. (Rural area / Countryside) Rural areas are areas with low population density and no significant large cities. The countryside is associated with certain landscape forms and land uses in which agriculture and natural areas play an important role. Currently, these areas are becoming more and more diverse. Rural development is a specific aspect of territorial development. Its origins result from the fact that the industrial and urban society that prevailed in Europe for over a century deprived many rural areas of growth and development trends, especially in the most remote and peripheral areas. Rural development has thus become a priority area within spatial development policy in most European countries. An urban area is an area that is physically part of a city and is characterized by a significant share of built-up area, high population density and employment opportunities, and a significant amount of transport and other types of infrastructure (as opposed to rural areas). Urban areas may also include undeveloped areas and green areas used by city residents mainly for recreational purposes. Glosariusz terminologii zagospodarowania przestrzennego

13 GP Action #9 Koło Naukowe GP ENGLISH MATTERS Obszary podmiejskie (Peri-urban areas) Obszary podmiejskie to obszary znajdujące się w fazie przejściowej z obszarów ściśle wiejskich do obszarów miejskich. Obszary te często stanowią bezpośrednie połączenie między obszarami miejskimi a wiejskimi i mogą ostatecznie przeobrazić się w obszary w pełni miejskie. Zagospodarowanie przestrzenne, Polityka zagospodarowania przestrzennego Zagospodarowanie przestrzenne dotyczy ewolucji obszarów we wszystkich ich wymiarach (gospodarczym, społecznym, środowiskowym, fizycznym). Kompleksowe podejście do zagospodarowania przestrzennego To podejście do polityki w zakresie zagospodarowania przestrzennego uwzględniające wszystkie czynniki, mogące potencjalnie wpływać na zagospodarowanie przestrzenne określonego terenu bez względu na ich charakter (czynniki naturalne, zmiany klimatyczne czy zagrożenia naturalne, działania ludzkie takie jak te związane z inwestycjami prywatnymi lub zachowaniami społecznymi/kulturowymi, polityka publiczna w różnych dziedzinach itp.). Projekty dotyczące zagospodarowania przestrzennego Są to projekty tworzone i kontrolowane przez organy publiczne, mające pozytywny wpływ na rozwój terytorialny w różnych skalach. Planowanie przestrzenne (Spatial planning) Planowanie przestrzenne związane jest z metodami stosowanymi przez sektor publiczny w celu kształtowania rozmieszczenia ludności i działań w różnych skalach, jak i lokalizacji różnego rodzaju infrastruktury oraz obszarów rekreacyjnych i przyrodniczych. Zrównoważone zagospodarowanie przestrzenne Pojęcie związane jest z podejściem długookresowym: korzyści płynące z polityki zagospodarowania przestrzennego powinny mieć charakter długoterminowy i nie powinny być zagrożone przeoczeniem ważnych powiązań między politykami publicznymi czy też obszarami działania. W Głównych Zasadach określono cztery wymiary zrównoważonego rozwoju terytorialnego: zrównoważony rozwój ekonomiczny, społeczny, środowiskowy i kulturowy. Suburban areas are areas in the transition phase from strictly rural to urban areas. These areas often provide a direct link between urban and rural areas and may eventually develop into fully urban areas. (Spatial development, Spatial development Policy) Spatial development concerns the evolution of areas in all their dimensions (economic, social, environmental, physical). (Comprehensive spatial development approach) A comprehensive approach to spatial development is an approach to spatial development policy that takes into account all factors that may potentially influence on the spatial development of a specific area regardless of their nature (natural factors, climate change or natural hazards, human activities such as those related to private investments or social/ cultural behavior, public policy in various fields, etc.). (Spatial development projects) Land development projects are projects created and controlled by public bodies that have a positive impact on territorial development at various scales. Spatial planning is related to the methods used by the public sector to shaping the distribution of population and activities at various scales, as well as various types of locations infrastructure and recreational and natural areas. (Sustainable spatial development) The concept of sustainable spatial development is associated with a long-term approach: the benefits of spatial development policy should be long-term and should not be at risk of overlooking important connections between public policies or areas of action. The Guiding Principles define four dimensions of sustainable territorial development: sustainable economic, social, environmental and cultural development.

14 GP Action #9 Koło Naukowe GP ENGLISH MATTERS Glosariusz terminologii zagospodarowania przestrzennego Rozwój terytorialny (Territorial development) Rozwój terytorialny rozumiany jest jako proces, za pomocą którego geografia terenów zamieszkanych przez społeczności ludzkie jest stopniowo przeobrażana. Obejmuje on elementy fizyczne (infrastrukturę, krajobrazy, pejzaże miejskie itp.), lecz również strukturę terytorialną i wzorzec osadniczy, tj. geograficzne rozłożenie ludności i działań ludzkich, w szczególności rozmiar miast i relacje między nimi. Planowanie środowiskowe Planowanie środowiskowe to stosunkowo nowa dyscyplina, mająca na celu połączenie praktyk w ramach planowania miejskiego/regionalnego z działaniami na rzecz ochrony środowiska naturalnego. Planowanie środowiskowe najczęściej wyraża się w postaci realizacji rygorystycznych ocen oddziaływania na środowisko. Ocena oddziaływania na środowisko Ocena oddziaływania na środowisko to analiza potencjalnego oddziaływania projektu na ekosystem, zdrowie człowieka i na zmiany w usługach związanych z przyrodą. Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko nie dotyczy potencjalnego oddziaływania poszczególnych projektów (tak jak ma to miejsce w przypadku OOŚ), lecz potencjalnego oddziaływania na środowisko określonych planów i programów. Krajobraz (Landscape) Według Europejskiej Konwencji Krajobrazowej „krajobraz znaczy obszar, postrzegany przez ludzi, którego charakter jest wynikiem działania i interakcji czynników przyrodniczych i/lub ludzkich. Planowanie krajobrazu (Landscape planning) Planowanie krajobrazu to działalność, która obejmuje wiele różnych umiejętności. Ma ona na celu tworzenie, zachowanie, doskonalenie i odzyskiwanie krajobrazów w różnych skalach, począwszy od zielonych szlaków i parków publicznych, po duże tereny, takie jak lasy. Polityka w zakresie krajobrazu Zgodnie z Europejską konwencją krajobrazową „polityka w zakresie krajobrazu znaczy wyrażenie przez właściwe organy publiczne ogólnych zasad, strategii i wytycznych, które pozwalają podejmować specjalne środki ukierunkowane na ochronę, gospodarkę i planowanie krajobrazów”. Territorial development is understood as a process by which the geography of areas inhabited by human communities is gradually transformed. It includes physical elements (infrastructure, landscapes, cityscapes, etc.), but also the territorial structure and settlement pattern, i.e. the geographical distribution of population and human activities, in particular the size of cities and the relationships between them. (Environmental planning) Environmental planning is a relatively new discipline that aims to combine urban/regional planning practices with environmental protection efforts. Environmental planning is most often expressed in the form of rigorous environmental impact assessments for projects and programs. (Environmental impact assessment) Environmental impact assessment is an analysis of the project's potential impact on the ecosystem, human health and changes in nature-related services. (Strategic environmental impact assessment) Strategic environmental impact assessment does not concern the potential impact of individual projects (as is the case with EIA), but the potential impact of specific plans and programs on the environment. According to the European Landscape Convention, "landscape means an area, perceived by people, whose nature is the result of the action and interaction of natural and/or human factors. Landscape planning is an activity in which both public and private professional specialists are involved. It covers many different skills. It aims to create, preserve, enhance and recover landscapes at various scales, ranging from greenways and parks public and ending with large areas such as forests. (Landscape policies) According to the European Landscape Convention, "landscape policy means the expression by competent public authorities of general principles, strategies and guidelines that enable special measures aimed at the protection, management and planning of landscapes.

WOKÓŁ GP 15 GP Action #9 Cześć Chat GPT Cześć! Jak mogę dzisiaj pomóc? Czy możesz powiedzieć coś o sobie? Oczywiście! Jestem modelem językowym stworzonym przez OpenAI o nazwie GPT-3.5. Moim głównym zadaniem jest generowanie ludzkopodobnych tekstów na podstawie dostarczonych mi informacji i pytań. Jestem jednym z wielu modeli stworzonych w ramach projektu GPT (Generative Pre-trained Transformer). Moje zdolności obejmują odpowiadanie na pytania, tworzenie tekstu na różne tematy, pomaganie w rozwiązywaniu problemów, generowanie koncepcji i wiele innych. Jeśli masz pytania, śmiało je zadawaj, a postaram się pomóc w miarę mojej możliwości! Czy wiesz co to jest gospodarka przestrzenna? Tak, gospodarka przestrzenna to dziedzina nauki zajmująca się analizą i planowaniem przestrzeni miejskiej i regionalnej pod kątem aspektów ekonomicznych. Jej celem jest efektywne wykorzystanie zasobów przestrzennych w celu wspierania zrównoważonego rozwoju społeczno-gospodarczego. Gospodarka przestrzenna bada relacje między różnymi obszarami geograficznymi, analizuje wpływ decyzji planistycznych na rozwój ekonomiczny danego regionu, a także zajmuje się kwestiami związanymi z infrastrukturą, transportem, mieszkalnictwem i ochroną środowiska. Specjaliści z dziedziny gospodarki przestrzennej często współpracują z samorządami, instytucjami rządowymi, firmami i społecznościami lokalnymi w celu opracowania straKoło Naukowe GP Obraz autorstwa Freepik Czy studenci gospodarki przestrzennej powinni obawiać się o pracę? Z ChatGPT rozmawiała Anna Nowak, gospodarka przestrzenna, absolwentka 2021/22 tegii rozwoju obszarów miejskich i regionalnych. Analizują także wpływ procesów urbanizacyjnych na jakość życia mieszkańców oraz starają się minimalizować negatywne skutki ekonomiczne i społeczne nieprawidłowego zagospodarowania przestrzeni. Zgadza się. To bardzo pełna definicja. A jak twoim zdaniem powinno wyglądać zrównoważone planowanie przestrzenne? Nie posiadam świadomości ani uczuć, a moje odpowiedzi są wynikiem przetwarzania danych tekstowych. Zrównoważone planowanie przestrzenne powinno uwzględniać szeroki zakres kwestii, obejmujących ekonomię, środowisko, społeczeństwo i kulturę. Oto kilka kluczowych elementów, które mogą przyczynić się do zrównoważonego planowania przestrzennego: Ochrona środowiska, w tym zidentyfikowanie obszarów o szczególnym znaczeniu przyrodniczym i kulturowym oraz wprowadzenie odpowiednich zasad ochrony oraz wspieranie zielonych obszarów miejskich i systemów ekologicznych. Zrównoważona mobilność. Tworzenie przyjaznych dla

16 GP Action #9 pieszych i rowerzystów przestrzeni miejskich. Rozwój efektywnego systemu transportu publicznego. Rozwój zrównoważonego mieszkalnictwa, uwzględniającego efektywność energetyczną i minimalizację odpadów. Dostępność mieszkań dla różnych grup społecznych, promowanie mieszkalnictwa społecznego. Społeczność i partycypacja—włączanie mieszkańców i społeczności lokalnych w procesy decyzyjne dotyczące planowania przestrzennego, zapewnianie różnorodności funkcji przestrzeni publicznych, aby spełnić potrzeby różnych grup społecznych, edukacja społeczeństwa na temat trwałego rozwoju Gospodarka- Wspieranie lokalnej przedsiębiorczości i miejscowej gospodarki. Integracja funkcji miejskich i wiejskich w celu równomiernego rozwoju obszarów. Ważne jest, aby planowanie przestrzenne uwzględniało unikalne cechy każdego obszaru i angażowało lokalną społeczność w proces podejmowania decyzji. Zrównoważone planowanie przestrzenne to kompleksowe podejście, które równoważy różnorodne potrzeby i dąży do długofalowego dobrobytu społeczeństwa przy minimalnym wpływie na środowisko. To dużo elementów. Jak to wszystko razem połączyć? Połączenie różnych elementów zrównoważonego planowania przestrzennego wymaga holistycznego podejścia, współpracy wielu interesariuszy i uwzględnienia szerszego kontekstu społeczno-gospodarczego. A konkretnie? Co możemy zrobić? Oto kilka kroków, które mogą pomóc w skutecznym połączeniu różnych elementów: 1. Przeprowadź szczegółową analizę danego obszaru, uwzględniając aspekty środowiskowe, społeczne i gospodarcze. Zidentyfikuj unikalne cechy, wyzwania i możliwości obszaru, aby dostosować strategię planowania przestrzennego. 2. Angażuj społeczność lokalną we wczesnych etapach planowania. Poznaj ich potrzeby, obawy i pomysły. 3. Współpracuj z różnymi sektorami, w tym administracją publiczną, przedsiębiorstwami, organizacjami pozarządowymi i społecznością akademicką. Stymuluj dialog między różnymi interesariuszami, szukajcie wspólnych rozwiązań. 4. Opracuj długofalowe strategie rozwoju, które obejmują zarówno krótkoterminowe, jak i długoterminowe cele. 5. Uwzględnij elastyczność, aby strategie mogły dostosować się do zmieniających się warunków i potrzeb społeczeństwa. 6. Rozwijaj efektywne systemy transportu publicznego i infrastrukturę sprzyjającą pieszym i rowerzystom. Integruj plany transportowe z planami zagospodarowania przestrzennego, minimalizując negatywne skutki dla środowiska. 7. Wykorzystuj narzędzia i technologie wspierające ochronę środowiska, takie jak zielone technologie budowlane czy odnawialne źródła energii, minimalizując wpływ na ekosystemy naturalne. 8. Stosuj dywersyfikację funkcji przestrzeni: Kształtuj obszary miejskie, aby były bardziej zróżnicowane pod względem funkcji, umożliwiając mieszkańcom łatwiejszy dostęp do usług i miejsc pracy. 9. Wprowadź system monitoringu, który pozwoli śledzić postępy w realizacji celów zrównoważonego planowania przestrzennego. Regularnie oceniaj skutki podejmowanych działań i dostosowuj strategie w oparciu o zdobyte doświadczenia. 10. Cały czas poszerzaj swoją wiedzę. Wykorzystuj dobre praktyki, ze świata, ale pamiętaj, że nie zawsze da się je zaaplikować 1:1. Połączenie tych elementów wymaga zaangażowania społeczności, decydentów, ekspertów różnych dziedzin oraz współpracy na wielu poziomach. Kluczową kwestią jest również elastyczność w podejściu do zmieniających się warunków i potrzeb społeczeństwa, co pozwoli na skuteczne dostosowanie planów przestrzennych do rzeczywistych warunków i wymagań społeczności. A czy sztuczna inteligencja może pomóc w zrównoważonym planowaniu przestrzennym? Tak, sztuczna inteligencja (SI) może odgrywać istotną rolę w zrównoważonym planowaniu przestrzennym, przynosząc innowacyjne rozwiązania i usprawnienia w różnych obszarach. Oto kilka sposobów, w jakie sztuczna inteligencja może być używana w kontekście planowania przestrzennego: Analiza danych: SI może przetwarzać ogromne ilości danych geoprzestrzennych, takich jak dane o ruchu ulicznym, zużyciu energii czy strukturze terenu. Analiza tych danych pozwala na lepsze zrozumienie wzorców i trendów, co może wspomóc w podejmowaniu bardziej informowanych decyzji planistycznych. Obraz autorstwa Freepik

17 GP Action #9 Modelowanie prognoz: Algorytmy SI mogą tworzyć modele prognozowe dotyczące rozwoju miast i regionów. Te modele mogą uwzględniać różne czynniki, takie jak zmiany demograficzne, wzorce ekonomiczne czy wpływ zmian klimatycznych, co pomaga w planowaniu na przyszłość. Optymalizacja trasy i transportu: Algorytmy SI mogą być wykorzystywane do optymalizacji systemów transportowych, uwzględniając efektywność energetyczną, minimalizację emisji i ułatwienie dostępu mieszkańcom do środków transportu publicznego. Analiza oddziaływania środowiskowego: SI może pomóc w analizie oddziaływania planów przestrzennych na środowisko. Przy użyciu zaawansowanych algorytmów i modeli, można prognozować skutki decyzji planistycznych dla ekosystemów i zasobów naturalnych. Inteligentne systemy zarządzania ruchem miejskim: Systemy oparte na SI mogą sterować ruchem miejskim w czasie rzeczywistym, minimalizując zatory i poprawiając przepływ ruchu. To może przyczynić się do redukcji emisji spalin i poprawy jakości powietrza. Personalizowane rekomendacje dotyczące lokalizacji: Algorytmy SI mogą analizować preferencje i zachowania mieszkańców, pomagając w personalizacji rekomendacji dotyczących lokalizacji usług, sklepów czy miejsc rekreacyjnych. Edukacja i świadomość: SI może być wykorzystywana do tworzenia narzędzi edukacyjnych i kampanii świadomości dotyczących zrównoważonego rozwoju, dostosowanych do lokalnych społeczności. Czy to oznacza, że sztuczna inteligencja może całkiem zastąpić planistów, urbanistów? Sztuczna inteligencja może dostarczyć potężnych narzędzi i wspomagać procesy planowania przestrzennego, ale trudno jest przewidzieć, czy całkowicie zastąpi planistów i urbanistów. Istnieje kilka aspektów, które warto wziąć pod uwagę. Planowanie przestrzenne często wymaga kreatywnego podejścia do rozwiązywania problemów, a także uwzględniania złożonych, kontekstualnych aspektów społecznych, kulturowych i estetycznych. Sztuczna inteligencja może wspierać w analizie danych i generowaniu propozycji, ale kreatywność ludzka i zdolność do zrozumienia subtelności społecznych są trudne do zastąpienia. Planiści często pełnią rolę mediatorów między różnymi interesariuszami. Sztuczna inteligencja nie zrozumie różnych motywacji etycznych czy kulturowych . Czyli studenci kierunku gospodarka przestrzenna nie muszą obawiać się, że boty jak ty zabiorą im pracę? Studenci kierunku gospodarka przestrzenna mogą być spokojni co do roli sztucznej inteligencji. Choć sztuczna inteligencja może wprowadzić zmiany w niektórych aspektach pracy, to jednak istnieje wiele obszarów, gdzie umiejętności ludzkie, w tym kreatywność, empatia, zdolności komunikacyjne i zrozumienie subtelności społecznych, są niezastąpione. Oto kilka powodów, dla których studenci gospodarki przestrzennej nie muszą obawiać się o swoją przyszłość: -> Decyzje oparte na kreatywności i wrażliwości społecznej są obszarami, w których ludzkie umiejętności są niezastąpione; -> Przyjęcie decyzji w obszarze planowania przestrzennego często opiera się na partycypacji społeczności lokalnej, komunikacji z różnymi interesariuszami i mediacji. Ludzkie umiejętności negocjacyjne, budowania relacji i zrozumienia potrzeb społeczności są kluczowe w tym kontekście; - Sztuczna inteligencja może analizować dane, ale zrozumienie kontekstu społecznego, kulturowego i historycznego danego obszaru to zadanie, które wymaga ludzkiego myślenia i wiedzy. Podsumowując, choć sztuczna inteligencja może wprowadzić pewne zmiany w sposobie, w jaki wykonywane są niektóre zadania, to jednak umiejętności i zdolności ludzkie są nadal niezastąpione w wielu obszarach planowania przestrzennego. Warto pamiętać, że moje odpowiedzi są generowane automatycznie na podstawie wzorców i ogólnej wiedzy i danych, z którymi zostałem wytrenowany, a moja wiedza jest ograniczona do informacji dostępnych do września 2021 roku. Studenci gospodarki przestrzennej, rozwijając swoje umiejętności interpersonalne, kreatywne i etyczne, będą w stanie skutecznie dostosować się do ewolucji zawodu i wnosić cenne wkłady w rozwój zrównoważonego planowania przestrzennego. Uspokoiłeś mnie i pewnie resztę studentów. Dziękuję za rozmowę Nie ma sprawy! Cieszę się, że mogłem Cię uspokoić. Jeśli masz jeszcze jakiekolwiek pytania w przyszłości lub potrzebujesz dodatkowej pomocy, nie wahaj się pytać. Powodzenia na studiach i w przyszłej karierze związanej z gospodarką przestrzenną!

WOKÓŁ GP 18 GP Action #9 Świadczenia Ekosystemowe: Skarby Natury Świadczenia ekosystemowe to usługi, jakie natura świadczy nam każdego dnia. To nie tylko piękno krajobrazu, ale także praktyczne korzyści (Ryc. 1.), których często nie dostrzegamy a na pewno nie doceniamy. Wczesne odniesienia dot. świadczeń ekosystemowych i ich wartości np. ekonomicznych, a także do koncepcji funkcji, pochodzą z połowy lat 60. XX wieku oraz wczesnych lat siedemdziesiątych [Helliwel 1969]. Najpowszechniej uznawana jest jednak Milenijna Ocena Ekosystemów [MA 2005], która jest pierwszą kompleksową, globalną oceną zmian ekosystemu dla potrzeb ludzi. Zieleń w mieście pełni kluczowe funkcje we wszystkich 4 grupach usług (Ryc. 2). Jak policzono, pojedyncza topola biała w średnim wieku, rosnąca na jednym z osiedli na Woli, jest w stanie wyprodukować niemal 190 kg tlenu każdego roku, zmagazynować w swoich tkankach niemal 2,5 tony węgla, rocznie pochłaniając 70 kg CO2 z atmosfery i potrafi również oczyścić powietrze z niemal 400 g lokalnych zanieczyszczeń (dwutlenku azotu, dwutlenku siarki i pyłów zawieszonych PM2,5). Idąc za przykładem światowych metropolii warszawscy urzędnicy i naukowcy w 2021 r. policzyli, ile pieniędzy zarabiają stołeczne drzewa, dbając o jakość powietrza i zdrowie mieszkańców. Szacunkowo możemy przyjąć, że jest to przynajmniej 170 mln zł rocznie. Ryc.2. Przykłady ekosystemów (źródło: Poradnik... 2011) Bibliografia: PORADNIK TEEB DLA MIAST: usługi ekosystemów w gospodarce miejskiej. Fundacja Sendzimira, Kraków 2011 źródło: Poradnik... 2011) Karolina Kaźmierczak, architektura krajobrazu, III rok

19 GP Action #9 PORADNIKI QGIS, czyli Quantum GIS, to otwartoźródłowy system informacji geograficznej (GIS), który umożliwia tworzenie, edycję, analizę i wizualizację danych przestrzennych. GIS to technologia służąca do zarządzania, analizy i prezentacji informacji geograficznej, co oznacza, że możemy pracować z danymi związanych z lokalizacją na mapie. Program tworzony jest przez społeczność jego użytkowników w ramach oficjalnego projektu Open Source Geospatial Foundation (OSGeo). Działa na systemach Linux, Unix, Mac OSX, Windows i Android. Obsługuje wiele funkcji i formatów: wektorowych, rastrowych i bazodanowych. Jednym z najważniejszych aspektów QGIS jest to, że jest dostępny za darmo (również do celów komercyjnych), co czyni go dostępnym dla szerokiego grona użytkowników na całym świecie. Jest wykorzystywany w wielu dziedzinach, takich jak urbanistyka, rolnictwo, ochrona środowiska czy badania naukowe. WTYCZKI, czyli dodatkowe mini programy (moduły lub narzędzia) QGIS oferuje użytkownikom szeroką gamę narzędzi do pozyskania i analizy danych przestrzennych, tworzenia map tematycznych czy modelowania. Wiele funkcjonalności dostępnych jest jednak dopiero po wgraniu odpowiedniej wtyczki. QGIS jest projektem społecznym opartym na wolontariacie Praktycznie co roku wydawana jest nowa wersja QGIS, ale w tym przypadku nowszy nie zawsze znaczy lepszy. Warto korzystać z wersji stabilnych—Long-term, które są bardziej stabilne. Wtyczki są dostępne w repozytoriach wtyczek (https:// plugins.qgis.org/). Wtyczki mogą być tworzone przez społeczność użytkowników QGIS oraz komercyjnie przez deweloperów. Oprócz oficjalnych wtyczek są dostępne tzw. wtyczki eksperymentalne - należy przy ich używaniu zachować dużą ostrożność, gdyż są one w fazie testów i mogą powodować różne błędy w programie. Nie każda wtyczka, będzie współpracować z każdą wersją programu QGIS. Wtyczka to mini program tworzony w języku Python i musi być kompatybilna z systemem, czyli odpowiednią wersją QGIS. Przy wybieraniu wtyczek warto kierować ich popularnością i ocenami użytkowników dr inż. Anna Zbierska, Opiekun Koła GP QGIS-Wtyczki Top 5

20 GP Action #9 Wtyczki stanowią ważny element QGIS, umożliwiając dostosowanie programu do konkretnych potrzeb użytkowników. Poniżej prezentujemy kilka bezpłatnych Wtyczek dostępnych w wersji 3.28.11-Firenze, które uważamy za pomocne: POBIERACZ DANYCH GUGiK Wtyczka wspierana przez QGIS od wersji 3.22 wzwyż i jest dostępna w oficjalnym repozytorium QGIS. Narzędzie pozwala na pobieranie wielu popularnych i przydatnych danych przestrzennych z obszaru Polski, udostępnianych przez Główny Urząd Geodezji i Kartografii to jest: • ortofotomapa/CIR - ortofotomapa cyfrowa i zobrazowanie w bliskiej podczerwieni (GeoTiff) • numeryczny Model Terenu oraz Numeryczny Model Pokrycia Terenu (ARC/INFO ASCII GRID lub ASCII XYZ GRID) • dane lotniczego skaningu laserowego LiDAR (LAZ) • obrazy intensywności – produkt skaningu LiDAR (GeoTiff) • paczka danych BDOT10k i BDOO (ZIP) W wersji 1.0.0 dodano również możliwość pobierania następujących danych: • paczki danych: EGiB dla powiatu (wersja eksperymentalna), PRNG, PRG, Modele 3D budynków LOD1, LOD2 (ZIP) • paczki archiwalnych danych BDOT10k (ZIP) • zestawienia zbiorcze EGiB (XLS) • opracowania tyflologiczne - mapy dla niewidomych i słabowidzących (PDF/TIFF/JPG/CDR) • osnowy geodezyjnej: - podstawowa osnowa geodezyjna (XLS/PDF), - archiwalne kartoteki osnów (TIFF/PDF) • aerotriangulacja (ASC/CSF/ISPM) • linie mozaikowania (SHZ) • wizualizacja kartograficzna BDOT10k (PDF) • zdjęcia lotnicze (JPG) Część danych można pobierać poprzez wskazanie punktu na mapie lub poprzez dowolną warstwę wektorową: punktową, liniową lub poligonową (pobrane zostaną dane przecinające się z warstwą wektorową, np. wszystkie pliki ortofotomapy wzdłuż linii kolejowej). Pozostałe dane można pobrać poprzez wybranie interesującej nas jednostki terytorialnej). Ponadto możliwe jest przefiltrowanie danych przed ich pobraniem ze względu na typ, rozdzielczość, źródło lub datę wykonania. Razem z pobranymi zestawami danymi tworzony jest raport w formacie CSV zawierający metadane ściągniętych plików (w przypadku korzystania z usług WMS). Testowanie i opis wtyczki można znaleźć w filmach: https://www.youtube.com/watch?v=IdTN8F9qSjQ lub https://www.youtube.com/watch?v=vIBIivqp2GY Link do plików wtyczki: https://plugins.qgis.org/plugins/ pobieracz_danych_gugik/ QuickMapServices Korzystanie z wtyczki QuickMapServices jest prawdopodobnie najłatwiejszym sposobem dodawania map podkładowych w QGIS. Rozszerzenie to udostępnia od momentu uruchomienia kilkanaście predefiniowanych serwisów z mapami bazowymi z różnych źródeł, a każda z nich wyświetla od kilku do kilkunastu wariacji tych danych. Dodatkowo zakres ten można w sposób zautomatyzowany rozszerzyć pobierając dodatkowy pakiet serwisów. Wtyczka ułatwia wyszukiwanie baz danych WMS) Szczegółowy opis wtyczki można znaleźć na stronie: https://geoinfor.pl/2019/07/31/mapy-podkladowe-w-qgis/ GeoCoding Wtyczka pozwala na szybką lokalizację po wpisaniu adresu np. Poznań, Piątkowska 94 – tworzy warstwę tymczasową GIS Support Wtyczka GIS Support dodaje m.in. narzędzia: • “Wyszukiwarka działek ewidencyjnych”, • "Baza WMS" (zbiór linków do popularnych, ogólnokrajowych usług WMS), • "GUGIK NMT" (Narzędzie wykorzystujące API NMT GUGiK do danych wysokościowych. Narzędzie pozwala na poznanie wysokości nad poziomem morza dla klikniętego miejsca, dopisanie danych o wysokości dla obiektów z warstwy punktowej oraz stworzenie wykresu wysokościowego wzdłuż narysowanej linii), • „Wczytaj WMTS”, • „Pobierz PRG” (Narzędzie, dzięki któremu pobierzesz poligony gmin, powiatów i województw dla wskazanych typów jednostek ), • „Wyszukaj w Mapste”r (Narzędzie, dzięki któremu, możemy wyświetlić listę starych map zgromadzonych w serwisie Mapster, których zasięg przecina się ze współrzędnymi wybranego punktu) Opis wtyczki znajdziemy na: https://gis-support.pl/wtyczka-gissupport/ autoSaver Wtyczka udostępnia podstawową funkcję automatycznego zapisywania pliku projektu i zmodyfikowanych warstw znajdujących się aktualnie w trybie edycji. Aktualne zmiany można zapisać jako pliki wersji, jeśli zainstalowana jest wtyczka LayerVersion.

21 GP Action #9 W WOLNEJ CHWILI KĄCIK SUCHARA źródło: https://www.sudokuweb.org źródło: https://www.sudokuweb.org źródło: https://www.sudokuweb.org SUDOKU Dziekan jednego z amerykańskich uniwersytetów wzywa do siebie studenta i mówi: - Wczoraj znajdowałeś się na terenie żeńskiej bursy. Według uczelnianego regulaminu naszego uniwersytetu musisz zapłacić 10$ kary. Jeśli znów ci się to przytrafi, następnym razem zapłacisz 15$, a za trzecim razem 20$! - Na to student: - Panie profesorze, cenie sobie pański czas. Porozmawiajmy rzeczowo: ile kosztuje abonament na cały semestr? Najczęstszy sposób myślenia studenta: - Myślę, więc jestem. Jaki z tego morał? - Najczęściej mnie nie ma. Trwa egzamin. Profesor chodzi po sali i sprawdza, czy nikt nie ściąga. Nagle mówi: - Wydaje mi się, że słyszę jakieś szepty. Na to głos z sali: - Mi też, ale ja się leczę. - Jaka jest najśmieszniejsza gleba? - Glina zwałowa !!! Student pyta kumpla: - Co jesteś taki smutny? - Wywalili mnie z uczelni ... - Za co? - A skąd mam wiedzieć? Pół roku mnie tam nie było! WYOBRAŹNIA PRZESTRZENNA Znajdź dwa identyczne kształty. Jaki numer znajduje się pod samochodem? odpowiedzi -> na ostatniej stronie

22 GP Action #9 W WOLNEJ CHWILI źródło: https://szybkanauka.pro/zagadki-wizualne/ Zagadki wizualne dla ambitnych Czy wiesz, że wzrok wygrywa ze wszystkimi zmysłami? Wzrok jest dominującym zmysłem każdego człowieka (nie tylko wzrokowców ;). Przez wzrok przyjmujesz 80% informacji o otaczającym świecie. Dzięki obrazom uczysz się i pamiętasz dwa razy więcej niż przez słowa. To, co widzisz kształtuje Twoje doświadczenia i tworzy wspomnienia. Wzrok po prostu rządzi Dobrze wytrenowane umiejętności wizualne pozwalają zostać świetnym artystą, architektem, inżynierem, projektantem, grafikiem czy webdesignerem. Jednak nie musisz od razu projektować metropolii czy budować stron internetowych, aby korzystać z inteligencji wizualnej. Używasz jej każdego dnia. Zagadki wizualne wytrenują Twoją inteligencję wizualną jeszcze bardziej. 3 powody, dla których warto wzmocnić umiejętności wizualne: 1. Oszczędzasz swój cenny czas, gdy jesteś bardziej spostrzegawczy. Czy zdarzyło Ci się szukać np. kluczy lub informacji na stronie internetowej? Mijały minuty, a Ty miotałeś się sfrustrowany, aby potem okazało się, że miałeś to dosłownie pod nosem. Taaak. Każdy z nas jest czasem Panem Hilarym, który traci czas na usilnych poszukiwaniach. Brak spostrzegawczości kosztuje dużo czasu. Trening spostrzegawczości pomoże Ci dużo szybciej znajdować to czego szukasz. Także przeszukiwanie stron internetowych czy artykułów pójdzie Ci dużo sprawniej. 2. Lepiej rozumiesz i pamiętasz wiedzę, dzięki myśleniu wizualnemu. Od kilku lat bardzo dynamicznie na świecie rozwija się trend myślenia wizualnego, który nazwano wręcz Wizualną Rewolucją. Na pewno spotkałeś już w sieci infografiki, czyli obrazy, zbierające i przedstawiające dane np. statystyczne w postaci graficznej. To bardzo przydatne narzędzie, które znacznie zwiększa szybkość uczenia się. Pamiętasz o 65% lepiej to, co widzisz niż to, co czytasz). 3. Jesteś bardziej kreatywny i inteligentny – szybciej rozwiązujesz problemy. Gdy rozwiązujesz problem bardzo pomocne jest zwizualizowanie dostępnych opcji. Najlepiej, gdy je narysujesz/ nabazgrolisz. Dzięki temu uruchomisz prawą półkulę, która odpowiada za całościowe rozumienie i kreatywność. SPOSTRZEGAWCZOŚĆ Znajdź 8 różnic między rysunkami PAMIĘĆ WZROKOWA Przez 30 sekund przeanalizuj zdjęcia na tylnej okładce. Następnie odpowiedz na pytania na ostatniej stronie magazynu. KREATYWNOŚĆ Wymyśl najbardziej fantazyjną i niezwykłą interpretację rysunków poniżej.

23 GP Action #9 NA ZAKOŃCZENIE Odpowiedzi: Miejsce parkingowe ma nr 87 (trzeba patrzeć do góry nogami) Dzień Urbanisty 2024 Po wielu latach ciągłych dyskusji i niedokończonych projektów, reforma planowania przestrzennego stała się faktem – ze wszystkimi tego konsekwencjami. Urbaniści, samorządowcy, inwestorzy intensywnie próbują odnaleźć się w gąszczu wprowadzonych zmian ustawowych i przepisów przejściowych. Plany ogólne, zintegrowane plany inwestycyjne, nowe zasady dla planów miejscowych i decyzji o warunkach zabudowy i jeszcze wiele, wiele więcej – a wszystko to w ciągłym cieniu zegara nieuchronnie odmierzającego czas do osiągania „kamieni milowych” reformy. Czy zaproponowane rozwiązania to ślepe zaułki naszego systemu planowania, czy są jednak drogą, choćby nawet nieco krętą, do wyjścia ku lepszej przyszłości? W czasie XVI edycji Dnia Urbanisty wspólnie zmierzymy się z wyzwaniami reformy planowania wraz z zaproszonymi ekspertami i naszym zawsze aktywnym i skorym do dyskusji gronem uczestników. Więcej informacji na stronie Towarzystwa Urbanistów Znajdź drogę w labiryncie bez użycia wskaźnika (rozpoczęcie podróży od wejścia na lewej ścianie jest trudniejsze…) ZŁUDZENIA OPTYCZNE Złudzenie optyczne to błędna interpretacja obrazu przez mózg pod wpływem kontrastu, cieni, użycia kolorów, które automatycznie wprowadzają mózg w błędny tok myślenia. Złudzenie wynika z mechanizmów działania percepcji, które zazwyczaj pomagają w postrzeganiu, w określonych warunkach jednak mogą powodować pozornie tylko prawdziwe wrażenia. Złudzenie ściany kawiarni Wszystkie szare linie na ilustracji obok są do siebie równoległe. Taki wzór został ułożony z kafelków na ścianie pewnej kawiarni (St Michael's Hill, Bristol, Anglia). Zostało to zauważone i opisane w 1979r. przez prof. Richarda L. Gregory i Priscillę Heard. Złudzenie Ponzo Kreski wydają różnej długości. Dzieje się tak dlatego, iż rysunek przypomina tor kolejowy zniekształcony przez perspektywę. Dwie ukośne linie postrzegamy, dzięki stałościom spostrzeżeniowym, jako w rzeczywistości równoległe, co z kolei sugeruje, że dwie linie poziome mają różną długość. Ad. str. XX Pytania do zagadek wizualnych: 1. Jaki kolor ma pasek zegarka osoby trzymającej rysunek? 2. Ile osób jest na wszystkich zdjęciach? 3. Ile samochodów jest na zdjęciu przystanku? 4. Co przedstawia prawe dolne zdjęcie?

magazyn koła naukowego gospodarki przestrzennej numer 9 PATRONAT MEDDIALNY Wieści Akademickie