พระรัตนตรัย

พระรัตนตรัย 7
พระรัตนตรัย

พพรระะรรัตัตนนตตรรัยัย หหมมาายยถถึงึง แก้วอันประเสริฐ 3 ปปรระะกกาารร ไไดด้แ้แกก่ ่พพรระะพพุทุทธธ
พพรระะธธรรรรมม พระสงฆ์ (ภาพท่ี 1)) ชชาาววพพุทุทธธททุกุกคคนนคคววรรมมีคีคววาามมเชเชื่อ่ือแแลละะคคววาามมเลเล่ือื่อมมใสใส
ใในนคคุณณุ ขขอองงพพรระะรรัตตั นนตตรรัยยั เเรรียยี กกวว่า่า ศศรรัทัทธธาาใในนคคณุุณขขอองงพพรระะรรัตัตนนตตรรัยัย

ที่มทาม่ี า: h: thttptps:s/://w/wwwww.t.trruueepplภlooาภooพาkkพppททaaี่ nn่ี 11yyaaพพ..cรcรoะoะรmmรัตัตนสสนตบื ืบรตคคัย้นร้นเัยมเม่ือ่ือววันันทท่ี [ี่1[010เมเษมาษยานยน2526516] 0]

พบรทะพทีุ่ท1ธ

พระพุทธ หมายถึง พระพุทธเจ้า ซ่ึงเป็นศาสดาของพระพุทธศาสนา
เป็นผู้ค้นพบหลักธรรมและเผยแผ่ให้ผู้อ่ืนรู้ตาม โดยในบทนี้จะกล่าวถึง 4 เร่ือง คือ
พุทธประวัติในช่วงปรินิพพาน พุทธกิจ สังเวชนียสถาน ซี่งเป็นสถานที่ซึ่งเกี่ยวข้อง
กับพุทธประวัติและชาดก มีรายละเอียด ดังน้ี

1. พทุ ธประวัติ

พทุ ธประวตั ิ คอื เรื่องราวของพระพุทธเจ้า ผูเ้ ป็นศาสดาของพระพุทธศาสนา
ซึ่งพุทธศาสนิกชนควรรู้เพื่อให้เข้าใจเรื่องราวความเป็นมาของพระพุทธเจ้า
ในช้ันเรยี นนนี้ ักเรยี นจะไดศ้ ึกษาพทุ ธประวัติ ซง่ึ มีรายละเอียดเพิ่มเตมิ จากทีเ่ คยศึกษา
ในชนั้ อื่น ๆ คอื พุทธประวตั ิเก่ียวกบั ปรินิพพานและสังเวชนียสถาน มีรายละเอียด
ดังน้ี

1.1 การปลงอายุสังขาร

นับจากท่ีเจ้าชายสิทธัตถะตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า พระองค์ได้เสด็จสั่งสอน
ประชาชนตามแว่นแคว้นมาเป็นเวลา 45 ปี ท�ำให้พระพุทธศาสนา เผยแผ่ออกไป
มาบัดนี้ถึงพรรษาสุดท้ายของพระองค์ คือ ในพรรษาท่ี 45 พระพุทธเจ้าจ�ำพรรษา
ที่บ้านเวฬุวคาม เมืองเวสาลี ระหว่างนี้ทรงอาพาธหนัก แต่ทรงอดกล้ันอย่างยิ่ง
เมอ่ื ออกพรรษาแลว้ จงึ ไดเ้ สดจ็ ไปยงั ปาวาลเจดยี ์ เมอื งเวสาลี ในวนั ขนึ้ 15 คำ�่ เดอื น 3
ทรงปลงอายุสังขารว่า พระองค์จะปรินิพพานในอีก 3 เดือนข้างหน้า (ภาพที่ 2)

39

ภาพที่ 2 ภาพจาลองการปลงอายุสังขารของพระพุทธเจ้า
ทีม่ า : https://web.facebook.com สบื คน้ เมอ่ื วนั ท่ี [6 เมษายน 2561]

1.2 สปุภัจัทฉทิมทสป่ีมทาารีม่ วิพ:ากh:าภthชtาภtpพtกาpsทพ:s/่ีท:เ//2wมี่/2wภeื่อeภbาbทาพ.พf.fจaรaจ�cำcาาลeeลบbอbองooงขกกoo่าาาkkรร.ว.ccปปoวoลลm่mางงออพสาาสยืบรยืบุสคุสะคังน้ังข้นพขเามเารุมทอื่ รข่ือวขธอนัวองเันทพงจี่ทพร[้า6ี่ะร[พจะ6เมทุพะเษธุทมปเาธษจยเ้ารานจยิน้า2นิ5พ62พ156]า0]นจึงได้ไปพบ

แพตร1พ่ะ 1.อร2.2ะาปอนปาจันสนฉัจทุภนิมฉ์ัเททพสิมทท์ื่าอปสวดัขรากทอิพวาโากอนชกถกาึงสเ3มเ่ือขคท้ารเร้ังฝา้าบพพขรร่ะาวะพวพทุ ่าุทธพเธรจเะา้จพท้าุทรเงธพไเจด่ือ้ายทจนิ ูละปถจงึารตินมริพปสั พัญแาหกน่พาจบรึงะไาดอง้ไปาปนรพะนบกทาใ์ หร้

แพสทสตุุดภูรลพ่ทะัทขแแพใหอร้าลตทอร้ะยสาะ่ะพปอสุอภนทอรุรปุภัาทูาละ่ีนไิพนสดันทอทขทา้รนมนาอปท์ชเับนอททบพรปกนุกปิพ์์ทเ่ืทอเรพทาสขาดัิขพร่ือชม์ท้าโทออาขกดบเัดฝาโชุปอเยททอขน้ากโสเา้ากอถโหมนเเดเากงึมฝมตถบยสา้ื่าอ3ึงุ่ือนทเสเไหขเเท3้ีสจดคมขต้าาุ้ฟรภรื่อ้คาุนเก้งัาฝเัไังทร้ีสฝบดพธั้ง้าพุภท้า้ฟรขรพัพทรพประัง่าระทรรมธพรวะพะะปรจิพวุทพพพรุทรา่าามุธทิุพุททกธพชเจธเาธพธจรจากเชเเจ้าะกจรา้จกจ้าะ้ทพพา้าจแึงทพรรึุงทเลเรเะปงเุทพะงธพปไพ็นไื่ธอบเด็น่ือดุทจเทปย้าปจ้ทย้ธาูลเนิัจ้าิันจเจพูลถจฉฉะถจจ็ญ้าาจิมิมปึงมึงาึงสจเตสมตปรกมาึงรราินปัญวเิดณัสัสกวิกพัญคหแแิดกธพวากหคกครบาคื่อพา่พวารมานืามอบรรสงเมะจจะาลปาเอสึงอนงว่ือลราไาปกาื่อไะมนดวดนอรกมใน้ไก้บงะสนาใปทคสรอกแรทพ์์ รงลาใ์ บลคหระุ์้
สทเปุภูล็นัทขสเพปุทดอ็รนทปอะพ้าุรปอรยิพรสะทหาอมี่ไชดันรบกห้รตทัเบัน์ใขนกต้าโา์ทใดเนรฝส่ียอท้าดุ ุเปี่สหเสุด(มภตมื่อ(ุานบภไพท้ีสดาทจพุ้ฟภา่ีทัังท3กธ่ี )ทพ3ร)รประมรพจิพุทาาธกชเพจก้ารจะแึงพลเปะุทบ็นธ�ำเปจเพัจ้า็ญฉจสิมึงมเสกณาิดธวครกรวมาคมจือนเลไสดื่อา้บมวรใกสรลอแุ งลคะ์
สุดท้ายที่ได้รับการอุปสมบทจากพระพุทธเจ้า และบาเพ็ญสมณธรรมจนได้บรรลุ
เป็นพระอรหนั ตใ์ นท่ีสดุ (ภาพท่ี 3)

ภภาาพพทที่ ี่33 ภาพจา�ำลองงปปจั ัจฉฉิมิมสสาาววกก
ที่มทาีม่ :าh:thttpt:p/://o/okknnaattioionn..nnationtv.ttvvสสบื ืบคค้น้นเมเมอ่ื ่ือวันวันที่ท[6ี่ [6เมเษมาษยานย2น56215]60]

ภาพที่ 3 ภาพจาลองปัจฉิมสาวก

1.3 ปรินพิ พาน
พระพุทธเจ้าเสด็จดับขันธ์ปรินิพพ4าน ณ สาลวโนทยาน ของเจ้ามัลลกษัตริย์

เมืองกุสินารา เมื่อวันเพ็ญขึ้น 15 ค่า เดือน 6 ก่อนปีพุทธศักราช 1 ปี ในขณะท่ี
พระชนม 1า.3ยุ ป8พร0รินะพพิพุทรพธรเาษจน้าาเสกด็จ่อดนับเขสันดธป็จรกินับิพพขาันนธณปรสาินลิพวโพนทายนาไนดข้ตอรงเัสจ้โามอัลวลากทษคัตรริย้ัง์ สุดท้าย
แคกวเ่าหมลเา่สภพเแื่อมกริกมือ่ะเษหงไชกลปุวนุส่าา่มเินภปาา“ิกยร็นษุภา8ธุวิกเ0่ารมษร“่ือพุทภมวรันิกรั้งดเษษหพาุาทล็ญ้ังพกาขห่อย้ึนวลนกา1เบยสเ5ธดัดบค็จอนัด่�ำดจน้ี ับเเ้ีงดรเขรืยอาันานังขธขปป6ออรรเเกิตนตะ่อือิพโอื นนพยนปพาชีพนพวนุทไกวดเธ์ตธ้กตศนอรเักัธสวแร่โาอาลอชวสวะังาา่1ปขทปาสครรีระงัใท้ังนขโสั้งยขาุหดณชรทละทนา้าทยย์ัง้ผ่ี หู้อล่ืนายใหม้ี
ถงึ พร้อมใมดหีค้ว้ถวึงยาพมครเวส้อื่อามมมดไ้วไปมยเค่ปปว็นราธะมรมไรมาม่ปทดราเะถมพดิาวท”กเถเ(ธิดภอ”าจพ(งภยทาังพ่ี ป4ทร)ี่ ะ4โ)ยชน์ตนและประโยชน์ผู้อื่น

ภาพที่ 4 ภาพจาลองการปรินิพพานของพระพุทธเจา้
ที่มาที่ม:าh:tthpt:t/p/:w//wwww.wd.hdภahาmaพmmที่ma4jaaภjakาk.พn.nจee�ำtt/ล/fอofoงrกruuาmmรปss/ร/vินviiิพeeพwwาttนooขppอiiccงพสสืบรืบะคคพ้นนุ้ทเมเธมื่อเจ่ือว้าวันนัทที่ [ี่6[6เมเษมาษยานยน252605]61]

เดือน 6แเ ลกดะอ่ือหนนลพ6แังทุลกจะ่อธาหนศกลพักนังุทจรั้นธาาศกชพักนรั้นร1าะชพพปร1ุะีทขปพธีณุทเขจธณะเ้าจะพจ้าพจรึงรึงะไะไดดชช้เ้นเนสสมดมดา็จาย็จดยุ ับด8ุข0ับ8ันพ0ขธร์ปันพรรธษินร์าปิพรรพษินาานิพในพวาันนข้ึนใน1ว5ันคข�่ำ้ึน 15 ค่า

1.4 การถวายพระเพลงิ

5

เม่ือพระพุทธเจ้าเสด็จดับขันธ์ปรินิพพานแล้ว มัลลกษัตริย์พระเถรผู้ใหญ่
มพีพระรพะอุ1 ท.นธ4สุรุทกรเีราธมะระ่ือถแพโวดรละายะพยจพุทพัดรธพระเจะอิธ้าเีเาเพหสนดลมน็จิงือดทนับ์ พขเปันร็นธะ์ปตศร้นพินิพขไพอดาง้รนพ่วแรมละก้วเันจมป้าัลจรลักะกษรกพัตอรรบิยรพ์พดริธิ ะีถซเถว่ึงรจาะยัดผพขู้ใหึ้นรญะท่เ่ีมพกลุฏิง
พันธนมเจีพดระียอ์ กนุรุทุงกธะุสแินลาะรพาระจอัดาตนั้งนพทร์ เะปพ็นุทต้ธนสไรดีร้ระ่วไมวก้ใันหป้ปรระะกชอบาชพนิธีถไวดา้สยักพกราะเรพบลูชิงาเป็น
เวลา 7มพกรวุฏะันพพันุทเธพธนส่ือเรจเีรดตะียร์ ียโกดรมยุงทกจุี่สจัดินะพาถิธรีวเาหาจมยัดือพตนั้งรพพะรรเะะพพศลุทพิงธขแสอลรงีระพะคไรวะอ้ใเหยจ้ปพ้ารจระักะชรมาพชหนรารไดกด้สิัสักซสก่ึงปจารัดะะขพบ้ึนรูชท้อาี่ มกับ
พระภิกเปษ็นุจเวาลนาว7นหวันนึง่เพทื่อี่จเะตเรดียินมทท่ีจาะงถมวาถยพึงระเพลิงและคอยพระมหากัสสปะพร้อมกับ
ศาสดา พจคแึงรไระลด้ันภถ้้วิกพวคษาจรรยุจึ้ันงะพ�ำพไมนรดระะวห้ถเมนพาวหหลกาานงิ กัยสใึ่งัสนพสทสวี่ปจปรันะะะะแเมเดรมาพมินถาลทึงถ8แิางึงลคงใแะม�ำ่นไลาดวเถะด้ถันึงวือไาแดนยร้ถบ6มวังคซาม8ง่ึ ยพชบาครวะัง่าพยคุคุทเมลดธบพเือรารยี ทนกะขวอย6า่ งุคอซ“งลวค่ึงบ์ัพนชารอาะทัฏวศฐขพามสอุทดีบงาธูชอแเาลงร”้วคีย์พกรวะ่า
“วันอฏั(ภฐามพทีบีู่ช5)า” (ภาพท่ี 5)

ภภาาพพทท่ี่ี 55 ภภาาพพจจา�ำลลอองงกกาารรถถววาายยพพรระะเเพพลลิงิงพพรระะพพุทุทธธสสรรีรีระะขขอองงพพรระะพพุทุทธธเจเจ้า้า
ททมี่ มาา :: hhttttppss::////aannddaammaann--aammuulleett.b.blologgssppoott.c.coommสสืบืบคค้น้นเมเม่ือ่ือววนั ันทท่ี [ี่ 6[6เมเมษษาายยนน22556610]]

1.5 การแบ่งพระบรมสารีรกิ ธาตุ 6
กษัตริย์จากแคว้นต่าง ๆ ได้แต่งราชทูตและกองทัพมาขอแบ่งพระบรมสารีริกธาตุ

จากเจ้า1ม.5ัลลกาษรัตแรบิย์่งเพื่อรนะบามรามบสรราจรุบีริกูชาธไาวต้ทุี่แคว้นของตน แต่เจ้าผู้ครองเมืองกุสินารา
ไม่ยอม จใาหก้ เกจอา้ กมงษทลั ตัลัพรกยทิ ษจ์ ั้งตัารก7ยิแแ์คเพควน้อ่ืวตน้นา่ำ�จงมึงๆาปบไรดระรแ้ ชจตบุงิ่ดรชูตาาชิดไทวเมท้ตู ืแ่ีอแคลงกะวกนุ้สอขินงอทางรพัตานมเาแพขตอื่อเ่แจแบา้ยผง่ ่งพคู้ ชรริะงอพบงเรรมมะอื สบงารกรมสุรี กินิสธาาารรตาีรุ ิกธาตุ
แต่ก่อไนมย่ทอ่ีจมใะหเ้ กกอิดงสทพังทคง้ั ร7าแมควโน้ ทจณงึ ปพระรชาดิ ตหดิ มเมณอื ง์ผกู้เสุ ปนิ ็านรบา เัณพอ่ื ฑแิตยง่ แชงลิ พะรอะบารจมาสรารยรี ์กขิ ธอาตงุเหล่า
กสาษรัตรี รกิ แทใิยธหต้ัง์าท้ทห่กตุกั้่องลุใพนหาหยรทลท้ะไ่ีจาดอกุะย้งเเพจคกไริรด์ไดจดะส้เา้องอจขัญคงรอรเคชจใาห์ไมิญาด้มขไโ้อปีทคอัญสณวใาักพเหมกชร้สมาญิาราีหคะไมมปวโัคดณาสคยม์ผีักกทู้เัสนกั่ปวถาา็นแึงรมบกละััณคันะโคฑทด(�ภีำิตกยกแาทันพาลั่วระทแถแอี่ บ6งึลา)กจ่งะาพันทรรยา(ะ์ขภบกอารางพมเรหสทแลา่ีบ่าร6กีร่ง)ิษกพธัตราระติยุ์บรม-

ภภาาพพทท่ี่ี 66 ภภาาพพจจา�ำลลอองงกกาารรแแบบง่่งพพรระะบบรรมมสสาารรรีีรกิิกธธาาตตุ ุ
ท่ีมา : http://www.dhammajak.net/ffoorruummss//vviieewwttooppiiccสสบื ืบคคน้ ้นเเมมื่อ่ือววนั ันทท่ี ี่[6[6เมเมษษาายยนน22556610]

จดุ ปร ะกายคจุวดาปมรระู้กายความรู้

ข อพงรรา่ ะงพกบารรยะมบโสรดมายรสเฉีราริกพีรธาิกะาธพตารุตะเุรอเียฐัรขิียกอกโงดโพดยยรยยะ่อพ่อวทุว่า่าธพพเจรร้าะะมบบีลรกั รมษมธณาธตาะุแตคลุ ือคะสือสหี ่วลสนา่วยตนอ่าตยง่า่าๆงง ๆ ของ
ร่างกาขยึ้นอโยดู่กยับเฉส่วพนาขะอพงรพะรอะวัฐริขกอายงพระพุทธเจ้ามีลักษณะและสีหลายอย่างขึ้นอยู่
กับส่วนของพระวรกาย

7

2. 2พ. พุทุทธธกกิจ ิจ 13

(ภาพทพ่ี 7ุท()ภธดากพังิจทนพี่ ี้7หุท)มธดกาังิจนย้ีถหมึงากยถิจึงวกัติจรวทัตร่ีพทร่ีพะระพพุทุทธธเเจจ้า้าททรงรบงาบเพ�ำ็ญเพใน็ญแตใ่ลนะแวันตม่ลีะ5วปันระมกาี ร5 ประการ

ที่มา : https:/ท/ีม่wาw: hwttp.sw://iwnwnwe.wwinsn.etwภvs/า.tnvพภ/eาnทพewทwี่ ี่7ss7//1พ1พ9ทุ 49ธุท9ก42ธิจ9สกบื2ิจคน้ สเมืบือ่ ควนั ้นท่ีเ[ม6 ื่เอมวษาันยนท2ี่ 5[661]เมษายน 2560]

1. เวลาเช้า ท321ท...รรเเเงวววงบลลลแาาาิณสเเคยชด่าฑ็น้างทบธททรารรรงงงตแรบแสมโิณสดปแดงฑรโงกบอธด่ปวรามราตรมทโนะปแแุษชรกกดป่พา่ยมรชร์แนะะนลชษุภาะยิกช์แษสนลุ ัตะวสัต์โลว์โกลก
2. เวลาเย็น
3. เวลาค�่ำ ท4ร.งเวแลสาดเทง่ียโงอควนื าททรแงตกอ่พบรปะญั ภหิากเษทวุ ดา
4. เวลาเที่ยง5ค.ืนเวลทารกง่อตนอสวบ่าปง ัญทรหงาพเิจทารวณดาาด้วยญาณเลือกผู้ท่ีสามารถบรรลุ
5. ธเรวรมลไาดก้เพ่อือ่ แนสสดวงธ่ารงรมโทปรรดงใพนิจขณาระบณิณาฑดบ้วายตญาณเลือกผู้ที่สามารถบรรลุธรรมได้
เพ่ือแสดงธรรมโปรดในขณะบิณฑบาต

3. สังเวชนยี สถาน

8

สังเวชนียสถาน หมายถึง สถานท่ีเกี่ยวกับพุทธประวัติ อันเป็นท่ีต้ังแห่ง

ความสังเวช เป็นสถานท่ีท่ีดูแ3ล.้วสทังาเวใหช้จนิตียใสจถหาันนมาคิดถึงสิ่งที่ดีงาม และเพียร

พยายามทา ความสัดงเีวชสนังียเสวถชานนียหสมถายาถนึงทสีเ่ถกานีย่ ทวี่เขกี่ย้อวงกกับบั พุทพธรปะรพะวทุัติธอเันจเ้าปม็นที 4ี่ต้ังแแหห่งง่ ดังนี้

ความสังเวช เป็นสถานที่ที่ดูแล้วท�ำให้จิตใจหันมาคิดถึงสิ่งที่ดีงาม และเพียรพยายาม

2.1 สทถ�ำาคนวาทมด่ปี ี สรังะเวสชูตนียิ สถานท่ีเก่ียวข้องกับพระพุทธเจ้ามี 4 แห่ง ดังน้ี
ต้งั อย 3.ทู่ 1่ีลสุมตถพง้ั าอนิยนู่ทวีท่ีลันี่ปมุ พรซินะีวึง่ สนัอูตยซิ่งึกู่ อยึ่ง่กูกึ่งลกาลงางรระะหหวว่า่างกงรกุงรกบุงกิลพบัสลิดุ์พแคสั วดน้ สุ์ แกั กคะวแ้นลสะกกั รกุงเะทวแหละะกรุงเทวหะ
แควน้ โกลิยแะควป้นัจโกจลบุิยะันปเรัจจียุบกันวเรา่ ียก“วร่ามุ “มรุมินมเินดเด”” ออยยู่ใใู่นนปประรเทะศเเทนปศาเลน(ปภาาพลที่(8ภ) าพท่ี 8)

ภาพทภ่ีา8พทส่ีถ8าสนถทาี่ปนทระี่ปสระตู สิขูตอิขงอพงพรระะพพุทุทธธเเจจ้า้า ณณลลุมมุ พพินีวนิ ันวี นัปรปะเรทะศเเทนศปเานลปาล
ที่มา :ทh่ีมtาtp: h:/t/twp:w//www.nwa.mnajmaijdaihdahmam.n.neett สสืบืบคค้นน้ เเมมื่อื่อววันนัท่ีท[6ี่ [6เมษเมาษยนาย2น5602]561]

9

15
15

3.2 สถา22น..22ทสสี่ตถถราานนัสททรีต่ีต่ ู้ รรััสสรรูู้้

“พุทธตตคตัั้ง้งททยั้ง่ร่ีีราอัฐัฐ”ยพพตตู่้้ัังงทิิหหตออาา่ีั้งอยยรรทููุ่่ททรปปีุ่รี่ี่เออวัรรฐุุรระะลุุเเพววเเาลลททิหาาเศศาเเสสสออรนนิินนาาปาเเนนดดนริิคคยยีี ะิคมม((เมภภใใทนนาาศกกพพใรรอนททุุงงินรร่่ีีกาา99เชชรด))คคุงียฤฤรหหา(์์ภชแแคคาคววพฤ้้นนทหมม่ีคค์9ธธแ)ปปคััจจวจจุุ้บบนัันนมเเรรคีียยธกกววป่่าา ““ัจพพจุุททุบธธคคันยยเาาร””ียกว่า

ภาพท่ี :9hพtภภtุทททpาาม่่ีีมพพธsาาททค:/่ีี่::99ย/hhwาพพttttุททุppwสธธss::ถคคw//ยย//าww.าานcwwสสhทถถwwiาาี่ตl..ccนนlรhhpททัสii่ี่ีตตllallรรรppiสสััnูaa้ขรรiiannอข้ขูู้ aaiออง.ii..งงcพccพพoooรรรmmmะะะพพพสสทุทุ บืืบสุทธธคคืเเบจจธน้้นา้า้คเเเมมจณณ้นือ่ือ่ ้าววเรรมัันนััฐฐณททื่พพอี่ี่ หหิิ[[วร66าาันัฐรรเเมมทพปปษษี่รริหาา[ะะยย6าเเททนนรศศเ22มออป55ินนิ ษ66รเเ11ดดาะ]]ยยีี ยเทนศ2อ5ิน6เ0ด]ีย
ท่ีมา

3.3 สถา22..น33ทสสถถ่ีแาาสนนดททีแแ่ี่ งสสปดดฐงงปปมฐฐเมมทเเททศศศนนนาาา

รัฐอุตรรรัฐัฐตปออ้ังรตุุตอะรรยเปปตตทู่ทงัั้้งรรศออะะี่อยยเเิสททป่ทูู่ทิปศศร่ีอี่อตะิสิสปปนเิปปิรรทะะตตมศเเนนฤททอมมคศศินฤฤออทคคเิินนาดททเเยียดดาาวยยยีียเันววรเเันนั รรียกยีียกกกกกรรรวุววงงุุง่าา่่าพพพา““าา“รรรธธธาารรารณณรรณรมมสสมสเเีีมมแแเี กกมแคคขขกววคสส้้นนขวถถกก้นสูปูปาากถ””สสาูีีป((ปปสภภ”ัจจั ีาาจจปพพ(ุบุบภททัจันันา่ีี่จ11ออพุบ00ยยทั))น่ทูู่ท่ีอสีีส่่ 1าาย0รรู่ท)นน่ีสาาถถารนาถ

ภาพที่ 10 ธรรมเมกขสถูป ณ รัฐอตุ รประเทศ ประเทศอินเดยี

ทภ่ีมาพา ท: ่ีh1tททภ0tีม่ม่ี าpาาพธsท::ร:hhี่/1รtt/0ttมcppธเsshรม:://รi//lกมcclเขhh.มciiสllกoll..ขถcc.สootูปถ..httูปhhณสณสสืบบืบื รรคคคัฐัฐนน้้ อ้นอเเตุ มมุตเร่อือ่ื มปรววร่ือนันัปะททวเรท่ีี่ัน[[ะศ66ทเปเเทมม่ี ร[ษษศะ6าาเทยยปเศนนมรอ22ษนิะ55เเา66ดท11ยยี ]]ศนอ2ิน5เ6ด0ีย]

16

2.4 สถานทป่ี รนิ ิพพาน 10

ต้ังอ3ย.ู่4ที่สสถาาลนวทโ่ีปนรทินยิพาพนานกรุงกุสินารา แคว้นมัลละ ปัจจุบันอยู่ที่รัฐอุตร-
ประเทศ ปรป ะระเเททศศตั้องออินนิยเดู่ทเีย่ีสดาเยี ลรียวเโกนรวทยี่ายก“าสวนถ่ากูปรป“ุงกรสินุสถินิพปูาพรปาานแร”คนิ ว(ิพภ้นามพพัลทลาะี่น1ป1”ัจ) จ(ุบภันาอพยู่ทท่ีร่ีัฐ1อ1ุตร)ประเทศ

ภาพภทา่ี พ11ท่ี ส11ถูปสปถูปรปินรพิ ินพิพาพนานณณรรฐั ัฐออุตุตรรปปรระะเทเทศศปรปะรเะทเศทอศินอเดินียเดยี
ทีม่ า ท: ่ีมhาtt:phst:t/p/sth://.mth..mwi.kwiipkiepdeidai.ao.orrสสบื ืบคค้น้นเเมม่ือ่ือววันนั ทที่ [่ี6[6เมเษมาษยานย2น5620]561]

สังเว ชนียสังสเวถชานนียสทถ้ังาน4ทั้ง แ4หแ่งหน่ง้ีนเปี้เป็น็นสสถถาานนท่ีสท�ำี่สคัญาทคาัญงพทระาพงุทพธรศาะสพนุทา ธศาสนา
พุทธศาสนพริกัฐทุ บชธาศนลาไสคทนยวกิ เชรหน็นไคปคววรเาไคปมเสาค�ำารครพพัญสขสกั อักกงาสกรังะเาวเพรชนอื่ะรียำ� สเลถพกึ าถื่นองึ ทพรั้งราะ4มลหจึกาึงกถไรดณุึง้จพา�ำธลคิรอณุ งะสขมถอางหพนารทะี่ดกพังรทุกธุลณเ่าจวา้า ธิคุณของ
พระพุทธเจไว้า้ทร่ีบัฐริเบวณาพลุทไธทมยณเฑหล็นจคังหววาัดมนคสราปคฐมัญของสังเวชนียสถานท้ัง 4 จึงได้จาลอง
สถานทดี่ ังกลา่ วไวท้ ่ีบริเวณพทุ ธมณฑล จังหวัดนครปฐม

11 46

3. ชาดก

4.ชาดก

ชาชดากดกคือคือเรเ่ือรง่ือรงารวาวหหรรือือชชีวีวปปรระะววัตัติใิในนออดดีตีตชชาาตติขิขอองพงพระรพะุทพธุทเจธ้าเจค้าือคืสอมสัยมทัย่ี ที่
พรพะรอะงอคง์เปค์็นเปพ็นรพะรโะพโธพิสธัติสวัต์บวา์บเ�ำพเ็ญพ็ญบบารามรมีอีอยยู่ พู่ พระรอะองคงค์ท์ทรงรนงนา�ำมมาาเลเล่า่าใหให้พ้พรระะสสงงฆฆ์ ์ฟัง
ในโฟอกังใานสตโอา่ กงาๆสตเพ่าอ่ืงแๆสดเพงหื่อลแสักดธรงรหมลสักุภธารษรมติ ทสุภพ่ี ารษะอิตงทค่ีพท์ รระงอปงรคะ์ทสงรคงป์ (ภระาพสงทคี่ 3์ (1ภ)าพที่ 12)

ภาภพาทพ่ีท1่ี 231พพรระะพพุททุ ธธเเจจ้าา้ ตตรรสััสชชาาดดกกแแกกพ่ ่พระรสะงสฆง์ฆ์
ท่ีมาท:ี่มาht:thpt:t/p/:d//odbodbhdahmammma.am.myyrreeaaddyywweebb..ccoommสสบื ืบคค้น้นเมเมอื่ ว่ือนั วทันี่ท[5ี่ [พ5ฤพษฤภษาคภมาค2ม56215]60]

ชาชดากดกเปเ็นปว็นรวรรณรณกกรรรรมมททาางงพพรระะพพุททุ ธธศศาาสสนนาาปปรราากกฏฏในในพพระรไะตไรตปริฎปกิฎในกสใน่วนสว่ น
พรพะสระตุ สตุตันตตันปตฎิ ปกิฎกมีทมีทงั้ ห้ังหมมดด554477เเร่ือง เป็นกกาารรสสออนนหหลลักักธรธรมรทมาทงาพงรพะรพะุทพธทุศธาสศนาสานา
โดยโดใชย้รใชูป้รแูปบแบบบขขอองงนนิททิ าานนทท�ำาใใหห้ผ้ผฟู้ ู้ฟงั เังขเ้าขใ้าจใงจ่างย่าใยนชในัน้ ชปั้นระปถรมะศถึกมษศาึกปษีทาี่ป6ีทจี่ 6ะไจดะ้เไรดีย้เนรรียู้ นรู้
ชาดชากดก2 2เรเ่ือรื่องงคคือือ ททีฆีฆีีตติิโโกกสสลลชชาาดดกกแแลละะสสัพัพพพทาทฐาิชฐาิชดากดมกีรามยีรลาะยเอลียะดเอดียังดน้ี ดังนี้

12

47

4.13.1ทีฆทฆี ีตตี ิโโิ กกศสลลชชาดากดก
ผู้ไมท่ ่าลายโอวาท ผู้ไม่ท�ำลายโอวาท

ครค้ังรั้หงหนนึ่ง่ึงพพรระะพพุทุทธธอองงคค์ป์ปรระะททับับออยู่ยณู่ ณพรพะเรชะตเวชันตวทันรงปทรรางรปภรถาึงรภภิกถษึงุ ภิกษุ
เมเือมงือโงกโสกสัมัมพพีทีทะะเเลลาาะะววิิววาาททกกันัน ไมไม่ป่ปฏิฏบัติบิตัตาิตมาโมอวโอาทวทาท่ีพทระ่ีพอรงะคอ์ทงรคงใ์ทหร้ไงว้ใจหึงต้ไวรัส้จึงตรัส
ทีฆทีตฆี ิโีตกโิ สกสลลดดังังนน้ี ้ี
เมเมื่อ่ือคครร้ัง้ั อดีตตกกาาลลพรพะเรจะ้าเพจร้าหพมทรหตั ผมู้เปท็นัตกผษู้เัตปร็นิยค์กรษอัตงกรริยุง์พคารรอางณกสรี ทุงาพศากึ ราณสี
ท�ำชศนึกะชแนละะแไดล้ฆะ่ไาดพ้ฆระ่าเพจร้าะทเีฆจี้ตาิทโกีฆสีตลิโแกลสะลพแรละะมพเรหะสมี เแหตส่ที ีฆแาตว่ทุกีฆุมาาวรุกซุ่ึมงเาปร็นซ่ึงเป็น
พรพะรระาราชชโโออรรสสหหนนีไีไปปไไดด้ ต้ ่อตม่อามทีาฆทาวีฆุกาุมวาุกรุเมตาิบรโเตตขิบึ้นโจตึงขไึ้ดน้เขจ้าึงมไาดถ้วเขาย้าตมัวาเถป็วนายตัว
มค บเป�ำารบทม็นสรราหรดททอรราานหดมทรอใาขไรามหใยปอับรอไห้ไูป่ยมรใงวไ้ชัทู่บมวบา้ไท้ค้ไาวีดฆใิดดีฆนชวัน้วาาว้ัานส้คว่าหมา่วนหนุกุกานิทเนเสุมุมรววึ่งข่ึงนดารารอยรรพิาทยพงจจอ่ ่รอพขร(ึงึมงะภมะอรไไรเดะาเดงรจะจ้คเพพะ้า้คจง้าิดพงับทร้าิดพทับพะรด่ีที่จร1หดเร้ว่ีจจะหห3ม้ยวะ้ฆา)มมทกยพฆ่าทาทัตกพ่รารตัอาัตรพหไรอมะอมรไกเ่จอมะจทปอก้าเ่จัตรจงพปอะเ้ารวรงพพหรเะาวรมพสจรหทปึงามัตคจส่าทดิกึงแปวัตับคต่าา่ ิทด่รกถแะีฆวึงับลตต่าาทึก่รวถัวถีุะกฆตึงึงุลมาตาโยึากวัวอกรุกตถวแไ็ าุึมงามลทโยา่ท้วอทกราเวบ่ีผแ็ลไามลิดาลทอยา่ท้วท�ำเผ่ีบลลิดาอยา

คาสอนของบดิ ามารดา (ภาพท่ี 32)

ท่ีมา : ทh่มี tาtภp:าhsพ:t/tpภท/sาwี่:พ/1w/ทw3ี่ w3wท2w.สีฆท.สื่อฆีาอ่ื ากวกวุกาากุ รรุมุมสสาาอรอรนหนห.วcงั.oวปcmังลoปงmสพลืบรงคะสพน้ชืบนเรมมคะอ่ื พ์ ช้นวรนันเะทมเมจี่ ่ือ[์า้พ6พวรพัรนะหฤทเษมจ่ีทภ[้าตัา6พคมพรห2ฤ5มษ6ท1ภ]ัตาคม 2560]

ทีฆาวุกุมารบอกความจริงให้พระเจ้าพรหมทัตรู้ว่าตนเป็นใคร และไม่
คิดประทุษร้ายพระเจ้าพรหมทัตอีกต่อไป พระเจ้าพรหมทัตก็ทรงให้สัญญาว่าจะ

13

ทีฆาวุกุมารบอกความจริงให้พระเจ้าพรหมทัตรู้ว่าตนเป็นใคร และไม่คิด
ประทุษร้ายพระเจ้าพรหมทัตอีกต่อไป พระเจ้าพรหมทัตก็ทรงให้สัญญาว่าจะ
ไม่ประทุษร้ายต่อทีฆาวุกุมารเช่นกัน ต่อมาพระเจ้าพรหมทัตจึงได้พระราชทาน
พระธิดา แล้วมอบพระราชบัลลังก์ให้ทีฆาวุกุมารปกครอง
ครนั้ พระพทุ ธเจา้ ทรงแสดงพระธรรมเทศนาจบ จงึ ตรสั วา่ “พระเจา้ ทฆี ตี โิ กสล
และพระมเหสี ได้มาเป็นพระบิดาและพระมารดาแห่งเรา ส่วนทีฆาวุกุมารได้มา
เป็นเรา ผู้เป็นตถาคตในชาติน้ี”

คติธรรม
เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร เม่ืออยู่ร่วมกันและมีเร่ืองขัดแย้งกัน
ก็ควรให้อภัยกันและกัน

4.2 สัพพทาฐิชาดก
ความโลภท�ำให้ลาภเสื่อม

เม่ือพระพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ เวฬุวันมหาวิหาร ได้ทรงปรารภเร่ืองของ
พระเทวทัตผู้มีบริวารมาก แต่ต้องเส่ือมจากลาภเพราะประมาทลืมตัว จึงได้ตรัส
สัพพทาฐิชาดก ดังนี้
ในสมัยพระเจ้าพรหมทัตเสวยราชสมบัติ ณ เมืองพาราณสี ปุโรหิต
ของพระองค์ เป็นผู้ช�ำนาญมนตร์วิเศษกลับใจให้หลง วันหนึ่งปุโรหิตได้ไป
น่ังท่องมนตร์บนเนินสูงแห่งหนึ่ง ขณะนั้นสุนัขจ้ิงจอกตัวหนึ่งนอนอยู่ในโพรง
มันได้ยินมนตร์น้ันและท่องจ�ำได้คล่อง
ต่อมาสุนัขจ้ิงจอกร่ายมนตร์บังคับสัตว์ท้ังหลายให้อยู่ในอ�ำนาจแล้วต้ังตน
เป็นใหญ่นามว่า สัพพทาฐิแล้วให้ราชสีห์ข้ึนเหยียบบนหลังช้างสองเชือก โดยที่
สัพพทาฐิและมเหสีขึ้นไปนั่งบนหลังราชสีห์ ซ่ึงนับเป็นอิสริยยศอันยิ่งใหญ่
(ภาพที่ 14)

ไดย้ นิ มนตรน์ น้ั และทอ่ งจาไดค้ ลอ่ ง
เป็นใหตญ่อ่นมาามสวุน่าัขสจัพ้ิงจพอทการฐ่าิแยลม้วนใตหร้ร์บาังชคสับ1ีห4ส์ขัตึ้นวเ์ทหั้งยหียลบาบยนใหห้อลยังชู่ใน้าองสานองาเจชแือลก้วตโ้ังดตยนท่ี
สพั พทาฐแิ ละมเหสขี นึ้ ไปนั่งบนหลงั ราชสีห์ ซง่ึ นับเปน็ อิสริยยศอนั ยิง่ ใหญ่ (ภาพที่ 33)

ภภาาพพทท่ี ่ี 1343 สสุนุนััขขจจิง้้ิงจจออกกรร่า่ายยมมนนตตรรใ์ ์ใหห้ส้สตั ัตวว์ท์ทัง้ หั้งหลลายายออยใู่ยนู่ใอนาอน�ำานจาจ
ทท่ีมี่มาา:: hhttttpp::////wwwwww..ttrruueeppllooookkppaannyyaa.c.coommสสบื ืบคค้น้นเมเมอื่ ่ือวันวันทท่ี [่ี6[6พฤพษฤภษาภคามคม2526516]0]

ด้วยดค้ววยาคมวทาี่มหทลี่หงลในงใอนาอน�ำนาจาจสสัพัพพพททาฐิจึงงไไดด้ค้คิดิดจจะะชิชงริงารชาสชมสบมัตบิขัตองิขพอรงะพเจร้าะเจ้า
พรหมปพทุโรรหัตหมิตโทจดัตึงยอโคอดิดกยอจคุบิะดาใจยหะใใ้รหหา้ช้รชาาสวชีเหสมีห์เือป์เงปลนล่ง�ำ่งสเอสีหีาหนแนปาา้งททอททุด�ำาหใใหูไหว้ช้้ชาเาวมวเ่ือมเรือมางือชแสงกีหแ้ว์กหเ้วูปแหตลูกแ่งสสตีห้ินกนชสีวาิ้นิทตชีวิต
(ภาพชทาี่ว3เม4ือ) งปกุ็โไรมห่ไดิต้ยจินึงอแอตก่บอริุวบาารยขใอหง้ชสัพาวพเทมาือฐงิตน่างาตเอกาใจแกหล้งัวอุแดลหะูไแวต้ เกมต่ือื่นรหานชี สีห์
เปล่งถรสวึงีมสหถ้ินนึงชชาีว้าทิตงใทนชั้งทสาี่นอวั้นงเเชมือือกงกก็ได็ไ้สมล่ไัดดส้ยัพินพทแาฐติแ่บละรมิวเาหรสีตขกอลงงสมัาพแพลทะเาหฐยิตีย่บาจงนตแกหใลจกกลัว

ครน้ั พระพทุ ธเจา้ ทรงแสดงพระธรรมเทศนาจบลง จงึ ตรสั วา่ “สนุ ขั จง้ิ จอกรา้ ย
ในกาลน้ัน คือ พระเทวทัต พระเจ้าพรหมทัต คือ พระสารีบุตร ส่วนปุโรหิตนั้น
ได้มาเป็นเรา ผู้เป็นตถาคตในชาติน้ี”

15

คติธรรม
ผู้ท่ีย่ิงใหญ่และมีอ�ำนาจ ถ้าหลงใหลในอ�ำนาจ จะท�ำให้พบกับ
ความพินาศ
จุดประกายความรู้
พระเทวทัตเป็นพ่ีชายของนางยโสธรา ซึ่งเป็นพระชายาของเจ้าชาย
สิทธัตถะ พระเทวทัตมีความคิดมักใหญ่ คิดท�ำร้ายพระพุทธเจ้าจนถูกธรณีสูบ
ในท่ีสุด

16

กิจกรรมที่ 1

ค�ำช้ีแจง นักเรียนน�ำค�ำท่ีก�ำหนดให้ ไปเติมใต้ภาพสังเวชนียสถานให้สัมพันธ์กัน
(8 คะแนน)

พุทธคยา รุมมินเด ธรรมเมกขสถูป สาลวโนทยาน

1. 2.

3. 4.

เกณฑ์การประเมิน คะแนน ระดับการประเมิน
7–8 ดีมาก
2 คะแนน = ตอบถูกต้อง 5 – 6 ดี
0 คะแนน = ตอบไม่ถูกต้อง ไม่ตอบ 3 – 4 พอใช้
ตอบมากกว่า 1ค�ำตอบ 0 – 2 ปรับปรุง

ผลการประเมิน ลงช่ือ ครูผู้สอน..................................................................
คะแนนท่ีได้ (นางสาวกันตา ศันสนะวิศิษฏ์)
ระดับคุณภาพ

17

กิจกรรมท่ี 2

ค�ำชี้แจง เขียนเครื่องหมายถูก ( ) หน้าข้อความที่ถูกต้อง (10 คะแนน)
1. เวทมนตร์ท่ีปุโรหิตสาธยายในท่ีเงียบสงัด คือ มนต์ปฐวีชัย เพื่ออะไร
กล่อมให้ผู้ฟังหลับ
กล่อมใจให้ผู้คนเชื่อฟังและเกิดความจงรักภักดี
2. สุนัขจ้ิงจอกเรียนรู้มนต์ปฐวีชัยได้อย่างไร
แอบฟังแล้วจ�ำได้
ปุโรหิตสอนให้
3. ใครตกอยู่ในอ�ำนาจเวทมนตร์ของสุนัขจ้ิงจอก
ทหารของพระราชา
สัตว์ป่าทุกตัวในป่า
4. สุนัขจิ้งจอกคิดท�ำการใด
ชิงราชสมบัติของกษัตริย์เมืองพาราณสี
ชิงทรัพย์สมบัติของกองคาราวาน
5. เพราะเหตุใดที่ท�ำให้กองทัพสัตว์พ่ายแพ้
เพราะขาดอาวุธยุทโธปกรณ์
เพราะมีผู้น�ำทางอ�ำนาจท่ีโง่เขลา

เกณฑ์การประเมิน คะแนน ระดับการประเมิน
2 คะแนน = ตอบถูกต้อง 1 ค�ำตอบ 8 – 10 ดี
0 คะแนน = ตอบไม่ถูกต้อง ไม่ตอบ 5 – 7 พอใช้
ตอบมากกว่า 1ค�ำตอบ 0 – 4 ปรับปรุง

ผลการประเมิน ลงช่ือ ครูผู้สอน..................................................................
คะแนนที่ได้ (นางสาวกันตา ศันสนะวิศิษฏ์)
ระดับคุณภาพ

18

พบระทบธททรี่ท2ร่ี ม2 พระธรรม

พระธรรม หมายถึง คาสั่งสอนของพระพุทธเจ้า เป็นสภาพความจริงที่
พระพุทธเจ้าตรัสรู้และทรงบัญญัติไว้ในคัมภีร์พระไตรปิฎก (ภาพท่ี 12) เพื่อให้
พในุทบธทบรน ทิษี้ี่พจัทระะไกดพพลุท้ยร่าธึดะวเถธจถร้าือึงรตมหมราัสลเปหรักู้แม็นธลาหระยรลทถมักรึงงทปบคฏาัญ�ำงิบสญพ่ังัตัตรสินิไะอวาพน้ใชนขุทีวคอธิัมตงศภไพปีรารส์พสะู่ครพนะวุทาไาตธมกเรจสปา้าุขิรฎแปกเลปฏ(ะ็ภนิบหาสัพตลภทิุดตา่ีพพน1ค5้นตว)จาาเามพมกื่อหจคใรลหวิงักา้ มธทรรุกมข์
ทางพรพะทุ พธบุทรธษิ ศทั าไดสย้ นดึ าถเอื พมื่อาเแปน็กห้ปลัญกั ปหฏาบิ อตั บนิ าำ� ชยวี มติ ุขไปแสลคู่ ะวาสมิ่งสเขุสแพละตหิดลแดุ ลพะน้ พจาุทกคธวศาามสทนกุ ขส์ ุภาษติ
มรี ายลทใะนาเบงอพทียรนดะ้ีจพะดุทกงั ธลนศ่าี้าวสถนึงหาเลพักื่อธแรกร้ปมัญทาหงาพอรบะาพยุทมธุขศแาลสะนสาิ่งเสกพารตปิดฏแิลบะัตพิตุทนธตศาามสหนลสักุภธารษริมต

มีรายละเอียด ดังน้ี

ทท่ีม่ีมาา :: hhttttpp::////pprriinncciippllee11ภภ33าา..พbbพlทlทoo่ี ี่gg11ss52ppooคคttัมัม..ccภภooีรีรmm์พพ์ รรสสะะืไบืบไตตคครร้นน้ปปเเิฎมิฎมก่ือ่อืกววันันทท่ี ่ี [[1100 เเมมษษาายยนน 22556601] ]

19

1. หลกั ธรรมทางพระพุทธศาสนา

หลักธรรมทางพระพุทธศาสนามีค�ำสอนมากมายที่ให้ข้อคิดท่ีดีงาม สามารถ
ปฏิบัติได้ทุกเพศทุกวัย หลักธรรมที่นักเรียนควรศึกษาในช้ันประถมศึกษาปีที่ 6
มีดังนี้

1.1 ศรัทธา 4

ศรัทธา หมายถึง ความเชื่อท่ีประกอบด้วยเหตุผล โดยผ่านการไตร่ตรอง
แล้วด้วยปัญญา ประกอบด้วย
1.1.1 กัมมสัทธา (อ่านว่า ก�ำ-มะ-สัด-ทา) เช่ือกรรมและกฎแห่งกรรม
เชื่อว่าท�ำดีได้ดี ท�ำช่ัวได้ชั่ว
1.1.2 วิปากสัทธา (อ่านว่า ว-ิ ปา-กะ-สดั -ทา) เชอื่ ผลของกรรม เช่อื ว่า
ส่ิงที่ท�ำให้ผลจริง เช่น นักเรียนตั้งใจเรียนผลท่ีเกิดขึ้นท�ำให้นักเรียนเข้าใจเนื้อหา
ในบทเรียน
1.1.3 กัมมัสสกตาสัทธา (อ่านว่า ก�ำ-มัด-สะ-กะ-ตา-สัด-ทา) เช่ือว่า
สัตว์โลกย่อมมีกรรมเป็นของตนเอง หมายถึง ผู้กระท�ำส่ิงใดไว้จะได้รับผลน้ัน
เช่น แดงขโมยของจึงถูกต�ำรวจจับ
1.1.4 ตถาคตโพธิสัทธา (อ่านว่า ตะ-ถา-คะ-ตะ-โพ-ทิ-สัด-ทา)
เชื่อการตรัสรู้ของพระพุทธเจ้าว่ามีจริง เช่ือค�ำสั่งสอนว่าปฏิบัติแล้วได้ผลจริง

1.2 อริยสัจ 4

อริยสัจ 4 หมายถึง ความจริงอันประเสริฐ คือ ความจริงที่ท�ำให้ผู้รู้แจ้ง
พ้นจากกิเลสและความทุกข์ทั้งปวง มี 4 ประการ ได้แก่

20

1. คือ ความไม่สบายกายไม่สบายใจ
สภาพท่ีทนได้ยาก
ทุกข์

อริย4ะสัจ 2. คือ สาเหตุที่ท�ำให้เกิดทุกข์
คือ ตัณหาหรือความอยาก
สมุทัย

3. คอื ความดบั ทุกข์ สภาวะท่ที ุกข์
หมดสิ้นไปเกิดจากการปฏิบัติตาม
นิโรธ มรรค 8 ประการ

4. คือ ข้อปฏิบัติท่ีเป็นเหตุให้ถึงความดับทุกข์
มีองค์ประกอบทั้งสิ้น 8 ประการ คือ
มรรค

1) สัมมาทิฏฐิ คือ การเห็นชอบ 5) สมั มาอาชวี ะ คอื การเลย้ี งชพี ชอบ
ได้แก่ความเห็นตามความเป็นจริง และ ได้แก่ การประกอบอาชีพสุจริต ซ่ือสัตย์
รวู้ า่ อะไรดี อะไรไมด่ ี เชน่ รวู้ า่ การขโมยของ ไมห่ ลอกลวง และไมท่ ำ� ในสงิ่ ทเี่ ปน็ ผลรา้ ย
ของผอู้ ่นื เป็นส่งิ ท่ไี ม่ดี ไม่ถูกต้อง ต่อผู้อ่นื
2) สมั มาสงั กปั ปะ คอื การดำ� รชิ อบ 6) สมั มาวายามะ คอื การเพยี รชอบ
ได้แก่ คิดในส่ิงท่ีดี ที่ถูกต้อง ตลอดจน ได้แก่ ความพยายามท่ีจะป้องกันไม่ให้
ไม่เบยี ดเบยี นผอู้ ืน่ ทำ� ความชวั่ เพยี รละความชว่ั ทมี่ ี พยายาม
3) สัมมาวาจา คือ การเจรจา สร้างความดใี ห้เกิดขึ้น และรักษาความดี
ชอบ ไดแ้ ก่ การพูดในสงิ่ ทด่ี ี ไมพ่ ดู โกหก ท่ีมอี ยู่
หลอกลวง ไมพ่ ดู สอ่ เสยี ด ไมพ่ ดู คำ� หยาบคาย 7) สัมมาสติ คือ การตั้งสติชอบ
และไม่พูดเพอ้ เจอ้ ได้แก่ ระลึกอยู่เสมอว่า สิ่งท่ีรู้เห็นนั้น
4) สัมมากัมมันตะ คือ การ เป็นไปตามความจริง
ประพฤติชอบ ได้แก่ การกระท�ำสิ่งท่ีดี 8) สมั มาสมาธิ คอื การตง้ั มนั่ ชอบ
เช่น ไม่ฆ่าสัตว์ ไม่ลักทรัพย์ ไม่ประพฤติ ได้แก่ สามารถตั้งจติ ใจ จดจ่ออยูก่ ับสง่ิ ใด
ผดิ ในกาม สง่ิ หนงึ่ ไดน้ าน

21

1.3 หลกั กรรม 21 21

(แภลาแ 1ะพล.ใแ3ทะจลี่ใก1ะหจจร13ใกะลรจ.จ)ร3มมกักะรลจรุ่งมหมกกัะหรไลุ่งมทมรปหมไักุ่งรรใปมาหกไพันมยปาใมรยทนยถรใาน์มถทยึงาททึงถงากาดึงางกดางดีกการดีเีกร็ารไกีกดร็ยีกไร็ไดกก้รดะร้ชะ้ทะ“ชท่ัวทา่ักวก�ำาทกุศท็ไท็ไป่ีดลี่ปป่ีด้รกร้รทะะรทะทกรากกา�ำมชออชอช”ั่วั่บวบบั่วเเดดดเรเรรช้ว้วียว้ียียยย่นกยกกเเเจจกจ“ตต““าตอนนรออนกาชากกุศาว่แุศุศแลยสแลสกลเดสหดกรกงดรงลอรงอมรออื รออม”กผมอกท”อู้ เ”กทาชืน่ งทเา่นชเกง(าช่นาภกฆง่ยนาาก่าฆยพวาสฆ่าาทยัตวจส่าี่าวาว1ัตสจ์ า4วัาตจ)์ วา์

(ภา(ภพาทพี่ท1่ี61)3ล) ักลกัททรรัพัพยย์ ท์ ท�ำาดดีเีเรรียยี ก “กุศลกรรรรมม””เชเช่น่นกการาชร่วชย่วเยหเลหอื ลผืออู้ ผื่นู้อ(ื่นภา(พภทา่ีพ1ท4)ี่ 17)

ท่ีมาท:่ีมhาt:tทphม่ี stาt:p/:/shw:t/t/wpwsw:w//.wwthw.tahwiap.tihopaosipts.ton.snete.ntt/e/mtmภ/ภmaาaภาiiaพnnพาinพ/ท/ท/dทd่ีdี่ e่ี11ee1t36tt3aaaiฆiฆllฆi//lา่่า44/่าสส444สัตัต004ัวตว000์ ์0ว00์ ส0สืบบื คสค้นืบน้เมคเอ่ืม้นวอ่ื เันมวทนั่ือ่ี [ทว1ี่ั0น[1ทเม0ี่ ษ[เ1ามย0ษนาเ2ยม5นษ61า2]ย56น12] 560]

ท่มี า :ทhี่มttาp:://hwtwtpws.c:p//-elanedwesr.acosmyภภsา/tnาพภeeพาmทwพท่ีsที่s1/1่ี.d1c74e4otชชaชm่วi่ว่วlยsยย/เสเcหเหืpบหลลcคลืออืsผืrอ้นผ/อู้ 2ผ้อูเนื่ม0ูน่ื้อ6่ือ่ืน1วสันบื ทค่ีน้ [เ1ม0อื่ วเนั มทษ่ี [า1ย0นเมษ2า5ย6น0]2561]
ทีม่ า : http://www.cp-enews.com/news/details/cpcsr/2061 สบื ค้นเมอ่ื วนั ท่ี [10 เมษายน 2561]

22

ในเร่ืองของอกุศลกรรมและกุศลกรรม สรุปความรู้เป็นตารางได้ ดังน้ี

กรรม อกุศลกรรม กุศลกรรม

กายกรรม 1. ฆ่าสัตว์ 1. เว้นจากการฆ่าสัตว์
2. ลักทรัพย์ 2. เว้นจากการลักทรัพย์
3. ประพฤติผิดในกาม 3. เว้นจากการประพฤติผิดในกาม

วจีกรรม 1. พูดเท็จ 1. เว้นจากการพูดเท็จ
2. พูดส่อเสียด 2. เว้นจากการพูดส่อเสียด
3. พูดค�ำหยาบ 3. เว้นจากการพูดค�ำหยาบ
4. พูดเพ้อเจ้อ 4. เว้นจากการพูดเพ้อเจ้อ

มโนกรรม 1. โลภอยากได้ 1. ไม่โลภอยากได้
2. พยาบาทปองร้าย 2. ไม่พยาบาทปองร้าย
3. เห็นผิดเป็นชอบ 3. ไม่เห็นผิดเป็นชอบ

23

1.4 ไตรสิกขา

เป็นหลักธรรมเพื่อพัฒนากาย วาจา ใจ ของนักเรียนให้ประพฤติปฏิบัติ
แต่ส่ิงดีงาม มี 3 ประการ ดังนี้
1.4.1 ศีล (สีลสิกขา) คอื การส�ำรวมกายและวาจาให้เรียบร้อย ไมท่ �ำผิดกฎ
หรือข้อห้ามต่าง ๆ เช่น ศีล 5 ถ้าฝึกรักษาศีลอยู่เสมอ จะท�ำให้นักเรียนมีเจตนา
บริสุทธิ์ ประพฤติแต่ส่ิงดีงาม
1.4.2 สมาธิ (จิตตสิกขา) คือ ความตั้งม่ันแห่งจิต หรือการส�ำรวมจิต
ให้แน่วแน่ ท�ำให้จิตจดจ่ออยู่กับส่ิงใดส่ิงหนึ่ง เม่ือจิตเป็นสมาธิแล้วจะท�ำให้เกิด
ปัญญารู้แจ้งในส่ิงต่าง ๆ (ภาพที่ 18)

ที่มา : http://wwภwา.hพomทภาeี่ 1พbo51d8กyfกiาtา2รรuถถ.ือcือoศศmีลีลปสฏปืบิบฏคัต้นิบิธรเตัมรื่อมธิ วรันรทมี่ [10 เมษายน 2560]

ท่มี 1า ก.:3าhร.tพ3tิจp1า:./รป4/ณ.w3ัญาwไตปญwรัญ่ต.ญhราอoางm(ข(ปปอeงัญbัญจoญิตdญทาสyี่บิกfารitขิสส2าุทu)ิกธ.์ิแคcขลือoะาmกม)ีาสสรมครืบาู้จือธคริ น้ิงกตกเามารามไอ่ื ดรสว้ร่ิงันรู้เทหทู้จี่ท็นี่ �ำ[รค1วิงป0าตัญมเมจญารษามิงาเทกยส่ีทิดน�ำิ่งจนา2ท้ันก5ีท่61า] ปัญญ
กการพจิ ารณดา้วยไปตัญรญ่ตารจอะทง�ำขใหอ้กางรจปฏติ ิบทัติสบ่ี ่ิงนร้ันิสๆุทสธ�ำเ์แิร็จลด้วะยมดี ีสมาธิ การได้รูเ้ ห็นความจร
ด้วยปญั ญา จะทาให้การปฏิบตั สิ ่งิ น้นั ๆ สาเรจ็ ดว้ ยดี

24

1.5 โอวาท 3

เป็นหลักธรรมซึ่งเป็นหัวใจหลักของพระพุทธศาสนา คือ การไม่ท�ำความชั่ว
การท�ำความดี และการท�ำจิตใจให้ผ่องใสบริสุทธ์ิ ซ่ึงประกอบไปด้วย
1.5.1 การไมท่ ำ� ความชว่ั คอื การปฏบิ ตั ทิ ง่ี ดเวน้ จากความชวั่ ทงั้ ทางกาย วาจา
และใจ หลักธรรมท่ีเกี่ยวข้อง มีดังนี้
1) เบญจศลี หรอื ศีล 5 หมายถึง ข้อห้าม 5 ประการ ทไ่ี ม่ท�ำความชวั่
เพ่ือให้อยู่ร่วมกันได้อย่างมีความสุข มี 5 ประการ คือ
(1) งดเว้นจากการฆ่าสัตว์
(2) งดเว้นจากการลักทรัพย์
(3) งดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม
(4) งดเว้นจากการพูดเท็จ
(5) งดเว้นจากการเสพของมึนเมาหรือสารเสพติด
2) อบายมุข 6 คือ ทางท่ีน�ำไปสู่ความเสื่อม ความเสียหายต่อชีวิต
และทรัพย์สินที่มีอยู่ มี 6 ประการ คือ

ข้อ อบายมุขไม่ดีไม่ควรท�ำ โทษและผลเสีย

1. ติดสุราและสารเสพติด เสียทรัพย์ ทะเลาะวิวาท

2. เที่ยวกลางคืน เกิดโรคภัยไข้เจ็บ ปัญญาเส่ือม ถดถอย

3. เท่ียวดูการละเล่น เสียเงิน เสียเวลา

4. เล่นการพนัน เสียทรัพย์ ไม่เป็นที่น่าเชื่อถือ

5. คบคนช่ัวเป็นมิตร เสียชื่อเสียง ไม่มีใครคบ

6. เกียจคร้านการท�ำงาน ทรัพย์สินเก่าหมดส้ินไป ทรัพย์สินใหม่
ไม่เกิด

25

ภาพที่ 19 ติดสุราและของมึนเมา
ท่ีมา : https://piyabut33.wordpress.com สืบค้นเม่ือวันท่ี [10 เมษายน 2560]

3) อกุศลมูล 3 หมายถึง ต้นเหตุแห่งความช่ัว มี 3 ประการ คือ
(1) โลภะ คือ ความโลภ ความอยากได้มาเป็นของตนเอง
โดยมิชอบ เช่น ลักทรัพย์ (ภาพท่ี 20) เป็นต้น

25

ภาภพาพทท่ี ี่2107 ลลกั ักททรัพรัพย์ย์
ท่ีมา :ทhม่ี tาt:phst:t/p/st:h//atihhaeihaelatlhthlilfifee..ccoommสสืบืบคคน้ ้เนมเื่อมว่ือันวทัน่ี [1ท0ี่ [เ1ม0ษาเยมนษ2า5ย6น1]2560]

(2) โทสะ คือ ความโกรธ จิตท่ีคิดร้ายต่อผู้อ่ืน คิดที่จะทาให้
ผอู้ ่นื ไดร้ ับอันตรายหรือไดร้ ับความเสียหาย เชน่ ทาให้เขา้ ได้รับบาดเจ็บ ทาใหเ้ ขา
ได้รับความเดอื ดร้อน

(3) โมหะ คือ ความหลงผิด ไม่รู้จริง เชื่อคนง่าย หูเบา ไม่
รอบคอบ เชน่ เข้าใจผดิ กัน ทะเลาะววิ าทกัน (ภาพท่ี 18) เป็นตน้

26

ภาพที่ 17 ลักทรพั ย์
ทม่ี า : https://thaihealthlife.com สบื คน้ เมื่อวันท่ี [10 เมษายน 2561]

((22)) โทสะ คือ ความโกรธ จจิติตทที่คี่คิดิดรร้า้ายยตต่อ่อผผู้อู้อ่ืน่ืน คคิดิดทที่จี่จะะททา�ำใใหห้ ้
ผผู้อ้อู ื่นื่นไไดด้ร้รับับออันนั ตตรราายยหหรรอืือไไดด้ร้รบัับคคววาามมเเสสยีียหหาายย เเชชน่่น ททา�ำใใหหเ้ ้เขขา้ ้าไไดดร้ ้รบั ับบบาาดดเเจจ็บ็บททา�ำใใหห้เ้เขขาา
ไไ ไรมดดอ้่รรร้บับอบั ค บคคอวควบาาอมม บเชเเดด่นเชืืออ่นเดดขรรา้เอ้้อขในจน้า(ผใ(3จ3ดิ )ผ)กิดโนัโมกมทันหหะะะทเลคะคาเือืลอะาวคะวิควาววาทิวามากมหทนั หลกล(งันภผงาิ(ดผภพิดาไทมพ่ีไ่ร1ทมู้จ8ี่่ร)ร2ู้จิง1เปร)เิ็นงชเปต่ือเ็น้นชคต่ือน้นคง่านยง่าหยูเบหาูเไบมา่

ท่ีมา : hทtี่มtาp::/h/tmtpw://imtswveitsrvdeerduesutesteenภenpาภprพาorพoทbทbี่ ..่ี2bb11ll8ooทgทgsะsะpเpoลเลoาt.ะาctว.ะocวิ mวoาิวทmาสทืบสค้นืบเคม้อ่ืนวเนัมทื่อ่ี ว[1ัน0ทเี่ม[ษ1า0ยนเม2ษ5า6ย1]น 2560]

1.4.2 การท่าความดี คอื สิ่งทที่ าแลว้ เปน็ ประโยชน์

เจริญก1 ้า.ว5ห.2นา้ ก11มา))รี 5ทเเบบ�ำปคญญรวะจจากธมธารรดรรีรคคมมอื ือ หส่ิงมทา่ีทย�ำถแึงล้วขเ้ปอ็นพปึงรปะฏโยิบชัตนิ ์ เป็นเหตุให้ผู้ปฏิบัติ
หมายถึง ข้อพึงปฏิบัติ เป็นเหตุให้ผู้ปฏิบัติ
เจริญก้าวหน้า มี 5 ป(ร1ะ)กเามรตตคาือกรุณา มีความคดิ ปราถนาใหผ้ อู้ ื่นมคี วามสุข
((12)) เสมมั ตมตาาอการชุณีวาะ มกีคารวปามระคกิดอปบรอาถาชนพีาใสหุจ้ผรู้อิต่ืน(มภีคาพวาทม่ี 1ส9ุข)
(2) สัมมาอาชีวะ การประกอบอาชีพสุจริต (ภาพที่ 22)
(3) กามสังวร ความส�ำรวมระวัง พอใจในคคู่ รองของตน
(4) สัจจะ ความซื่อสัตย์ ซื่อตรง
(5) สติสัมปชัญญะ ความมีสติรู้ตัวอยู่เสมอ ระมัดระวังตัวเอง

26

(3) กามสงั วร ความ2ส7ารวมระวงั พอใจในคคู่ รองของตน
(4) สจั จะ ความซอื่ สัตย์ ซื่อตรง
(5) สตสิ ัมปชญั ญะ ความมสี ตริ ตู้ วั อยเู่ สมอ ระมดั ระวงั ตัวเอง

ภาพท่ี 19 ประกอบอาชพี สุจริต

ทม่ี า : https://wภwาwพ.pทosี่tt2o2dayป.cรoะmกสอืบบคน้อเมา่อืชวีพนั ทสี่ [ุจ12ริตเมษายน 2561]
ท่ีมา : http2s):/ก/ุศwลwมwลู .p3oหstมtาoยdถaึงy.ตcน้oเmหตสแุ ืบหค่ง้นคเวมา่ือมวดันี มที่ี 3[1ป2รเะมกษาารยคนอื 2560]

(1) อโลภะ คือ ความไม่โลภ ไม่เห็นแก่ตัวและไม่เห็นแก่ได้

รใู้ นสิทธขิ 2อ)งตกนุศเอลงมทลู ่ีพึง3จะหไดม้ ามยนี ถา้ ใึงจเตสน้ยี สเหละตแุรู้จหัก่งแคบว่งาปมันดี มี 3 ประการ คอื
(1)(2อ)โอลโภทสะะ คคอืือ คควาวมาไมมไ่โกมร่โธลไภมอ่ ไามรม่เหณ็น์รา้ แยกโ่ดตยัวรแู้จลกั ใะหไอ้มภ่เยัห็นแก่ได้
รู้ในสิทมธีจิขติ อเมงตตตนาเปอรงาทณพี่ ี ึงจะได้ มนี �ำ้ ใจเสียสละ รจู้ ักแบ่งปัน
(2)(3อ)โอทโสมะหะคคือือ คคววาามมไมไมห่ ่โลกงผรดิธ ไไมม่เช่อื่อางร่ามยณรู้จ์รัก้าคยิดไโตดรยต่ รรอู้จงักให้อภัย
มจี ิตเมมตเี ตหาตปผุ ลรามณปี ญัี ญารอบคอบ
มีเหต ผุ มลน่ั คม งปี มญั ีจญติ ใาจรเ3ขอ)้มบ(แพ3คขล)็งอะอบไม4โ่หมหวหมาะดายหคถวึงัน่ือตธ่อรคภรวมัยาออมันันไเตมปร่ห็นายพลลงมังผี ท4ิดาปใไรหมะ้ดก่เาชาเรน่ือินงค่าชอื ยีวิตดร้วู้จยักคควิดามไตร่ตรอง
3) พละ 4(ห1ม) าปยัญถญงึ าธพรรลมะอคนั ือเปกน็ าพลลังงัปทัญำ� ญใหาด้ หำ� เมนานิ ยชถวีึงติ คดวว้ ายมคมวี-ามมนั่ คง
มีจติ ใจสเขตม้ิสมัแปขช็งญั ไญมะ่หวรู้จากัดคหดิ วไต่นั รต่ตอ่ รภองัยออยัน่างตรรอาบยคอมบีม4เี หปตรผุ ะลการ คือ
(1) (ป2ญั) วญิริยาะพพลละะคคอื ือกกำ� าลลงั ปคญวั าญมเาพหียรมาหยมถายงึ ถคึงวกาามรมมสี คตวสาิ มมั -ปชญั ญะ
รจู้ กั คดิ พไยตารย่ตารมอในงกอายรา่ทงารสอ่ิงตบา่ คงๆอบใหมส้ ีเาหเรตจ็ ผุ ลลุ ่วงโดยไมย่ ่อทอ้ (ภาพท่ี 20)
(2) วริ ิยะพละ คอื ก�ำลงั ความเพยี ร หมายถงึ การมีความพยายาม
ในการท�ำส่งิ ตา่ ง ๆ ให้สำ� เร็จลลุ ่วงโดยไมย่ อ่ ทอ้ (ภาพที่ 23)

28

27

ท่ีมา : httpทsมี่:/า/:chhttapsiy:/ภ(/a3cา1h)พa9อiy7ทนภa51ี่าว9พ2.wชั7ท35ชี่ o.2wคพ0rodวคลrdวาpะpามมrreeคเเพsพsอืsยี .sียcร.oกนรcmาานoไปล�สำmสงัืบไูค่ คคปวส้นาวสเมืบามู่คสื่อมคาววเส้รันนาจ็ทุจมเี่มร[ส1ติื่อ2�ำวเเหมรันษ็จมทาาย่ี ยน[1ถ225งึ 61เก]มาษรทายานงาน25ท6่ี 0]

ค ทวไ่ี มาเม่ ป มน็ไตคีนมนวโ�ำ้่เทาเป อใมษจ็นงมเโีนไอทมา้ ้ือษใผ่ จเดิฟไเอมก4อื้ ้ือ่ผ)ฎตเิดฟ((คห่อ3ก4้อืามฎผ))รต(าหู้อว่อ4อยสะม่ืนผ)นังาอู้เ6สวปยคไน่ื ังมัชหน็หคเไเ่ปมชมกหหพา็นพ่เาพ็นหยลกรลลถน็แางะึงะะแรากงกมน่ตคคาคต่ีคทืนัวอืวัอือวกท่ี าชกชี่อม่กกว่กาว่ ่เอใยล�คำย�ำหใเังาลหเหลเ้ใหรกัง้เลันงพกลคดือิ ใกแิดือผวปนาลปอู้ผารระกร่ืนมสู้อะตะาทงรสโ่นืโรุกยเะยุจทคสคหชชรรกุรนนนงิาต้งั คั์กตเต์ะทคใ่อรหอ่่มีหน้งับร์ีโกบคมทอ้าาันวา้นกาีม่ะานายเมีโหหมสเอถสมมือ์กากึงาอืงคันาแยงญักสลถแทะาึงหลี่ระมทตา�ำนยงเาถอนึงง
ต ้องปฏิบ4ัต)ิต่อคสา่ิงนร้ันวๆะให6้ถูกหตม้องายรู้ถจักึงเคมาีครพวตา่อมสเ่ิงคทา่ีครวพรเแคลาระพตยร่อะมหเปน็นักผใู้มนีคควาวมามส�ำคัญ
ทตี่ อ้ งปเฏจรบิ ิญตั แติ ลอ่ ะสมงีค่ิ นวานั้ มดๆีทใั้งหทถ้างกู กตาอ้ยงวราจ้จู ากั แเลคะาใรจพพตุทอ่ ธสศงิ่ าทสคนี่ ิกวชรนเคคาวรรพแสยดอ่ งมคเาปรวน็ ะผตมู้ ่อคีส่ิงวามเจรญิ
และมีคทวี่คาวมรเดคีทารั้งพทา6งปกราะยกาวราคจอื า และใจ พุทธศาสนิกชนควรแสดงคารวะต่อสิ่งที่ควร
เคารพ 6 ประการ คอื (1) พทุ ธคารวตา คอื เคารพพระพุทธเจ้า โดยเช่ือมนั่ ศรัทธา
และ ปฏบิ ตั ติ ามคา(ส1อ)นพขุทองธพคราะรอวงคต์ า คือ เคารพพระพุทธเจ้า โดยเชื่อม่ัน ศรัทธา
และปฏบิ ัติตามค�ำสอนขอ(2ง)พธรัมะมอคงาคร์ วตา คือ เคารพพระธรรม คาสั่งสอนของ
พระ พทุ ธเจ้าว่าเป(็น2ส)ง่ิธทมั ปี่ มรคะเาสรรวฐิ ตทาส่ี ุดคอื เคารพพระธรรม คำ� สง่ั สอนของพระพทุ ธเจา้
ว่าเปน็ สง่ิ ทป่ี ระเสรฐิ ท่สี ดุ (3) สังฆคารวตา คือ เคารพพระสงฆ์ ผู้ศึกษาพระธรรมคา
สอน และปฏบิ ตั ิตา(3ม)แลส้วงั นฆาคมาาเรผวยตแาผใ่ หค้ผอื ้คู นเคไดาน้รบัพถพือรสะบื สตงอ่ ฆกนั์ ผมศู้าึกษาพระธรรมค�ำสอน
และปฏิบัติตามแลว้ น�ำมาเผยแผใ่ ห้ผู้คนได้นบั ถอื สบื ต่อกันมา
(4) สิกขาคารวตา คือ เคารพต่อการศึกษา การศึกษาจะช่วย
ใหค้ นด�ำรงชีวติ อยู่ได้ สามารถแกป้ ญั หา และช่วยในการพฒั นาตนเอง

29

(5) อปั ปมาทคารวตา คอื เคารพตอ่ ความไมป่ ระมาท ระมดั ระวงั
ไมท่ �ำความผดิ พลาดเสียหาย ไมห่ ลงผิด มีสติรอบคอบ
(6) ปฏิสันถารคารวตา คือ เคารพในการปฏิสันถาร รู้จัก
การต้อนรบั การทกั ทายปราศรยั การแสดงความเป็นมิตร
5) กตัญญูกตเวทตี อ่ พระมหากษตั รยิ ์
กตัญญูกตเวที หมายถึง บุคคลผู้รู้คุณที่คนอ่ืนกระท�ำแล้ว
และท�ำตอบแทนบุคคลที่มีคุณและสร้างสิ่งท่ีเป็นประโยชน์แก่เรานั้นมีมากมาย
ยกตัวอย่างเช่น พ่อแม่ ครอู าจารย์ พระมหากษตั ริย์ เปน็ ต้น
พระมหากษัตริย์ หมายถึง พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว
พระองค์ผทู้ รงเปน็ พระประมุขของประเทศ สืบเชือ้ สายมาจากกษตั รยิ ์องค์กอ่ น ๆ
กตัญญูกตเวทีต่อพระมหากษัตริย์ หมายถึง การรู้คุณและ
ยังรวมถึงการตอบแทนคุณของพระมหากษัตริย์ พระมหากษัตริย์ทุกพระองค์
ทรงปฏบิ ตั พิ ระราชกรณยี กจิ ทย่ี งิ่ ใหญ่ ดงั นนั้ เราในฐานะคนไทย ควรทำ� สง่ิ ทเ่ี ปน็ ประโยชน์
ตอ่ ประเทศชาติ เพือ่ แสดงความกตัญญูกตเวทตี อ่ พระมหากษัตริย์ ดงั นี้
(1) ปฏิบัติตนเป็นคนดี ไม่ละเมดิ กฎหมาย
(2) ต้ังใจศึกษาเลา่ เรยี น นำ� ความร้มู าพฒั นาประเทศชาติ
(3) เสยี สละเพอื่ ประโยชน์ส่วนรวม
(4) มีความสามัคคี ร่วมมือกันท�ำงานเพ่ือประโยชน์ส่วนรวม
(ภาพที่ 24)
(5) ประหยดั และอดออม
(6) สืบทอดประเพณีวัฒนธรรมอันดงี ามของไทย

30 29
29

ภาพที่ 21 สามัคคี ร่วมมือกนั ทางานเพือ่ ประโยชน์ส่วนรวม
ท่ีมา : ถา่ ยภาพโดย กนั ตา ศันสนะวศิ ษิ ฏ์ ถ่ายเม่อื วันที่ [25 พฤษภาคม 2561]

ภาพทภ่ีา2พ4ที่ 2ส1ามสาัคมคัคี ครี ่วร่วมมมมือือกกันันททา�ำงางนาเนพเือ่ พปื่อระปโรยะชนโย์สชว่ นนร์สวม่วนรวม

ท่ีมา : ทถ่ีม่า6าย)ภ: ถมาา่ พยงโภคดาลพยโดก3ยัน8กตันาหตศามันศานัสยสนนถะะึงววิศหิษิษฏนฏ์ ์ถท, ่าถาย่าเงมยทอ่ื เวม่ีนันื่อทาวี่ไั[น2ปท5สี่ พ[ู่ค2ฤษว5ภาพามคฤเมษจ2ภร5าิญ6ค1]มพ2ร5ะ60พ]ุทธเจ้า
ทททท่ีสรทท่สีรง�ำสรี่ งแาคงาแคสแัญคส ัญดสญัดงดคงคเงือคเหอืเหือหตตตุ6แุแ6แุห)ห)ห่ง่งมง่มมมงมงงงคงคคคคล(ลลล1ลหห)ห33รรมร88ืออื ือีวคคหคหินวววมมัยาาาามามมคยยเเเจจืถอถจรรึงรึงิญิญกิญหาหไไไนววรวน้้ปท้ 3ท33ฏา88า8งิบงทปปปทัต่ีรนรรี่ินตะาะะ�ำากไกกไมปาาาปรกสรรสฎู่คซซู่คซวงึ่ ึง่ ่ึกงวคาคคาตมววมวิรกเรจรศเศาจศรกึึกริญึกคษษิญษาาาพสเาเรพรั่เรงรียยีะใรียนนนพะนรรกพุทู้รู้า3ุท3ธู้ ร3เธขทจขเอ้้ขาอ้าจ้อ้า
กิจก รรม ต่าง ๆ เช่น(1(ก1)า)รมมเคีวีวิานินรัยัยพกคคฎืืออขอกกงาาโรรปงปเฏฏริียบิบนัตัตใิติตนาากมมากรกฎเฎข้ากแกตถติกวิการาับคอคาา�สำห่ัสงาใ่ังรนใกนกลาการางทวรันทา �ำ
(แกภ(กิลจภ(คิจภาะกวากพามราพรพรมีคททรมเทวี่มจ่ี ตา่ี22ตร2ม่า2ิญ5่า2งเ)ง)จใ)นกรๆๆกกิญกาาารเเาใรชชรเรนเค่่นนดเคกคาาาากรเการนรพาราพดรินกรพก�เำชเฎคกเคฎวีนาหฎาหิตรินมรมหพชพาากมีวยกยฎิตาบฎบขย้าข้าอนบนองเ้างเโมมรโนือรืงอเงงเงมรเรเียือเพียพนงื่อนื่อใใในเหนหพก้สก้สื่าอังารังใครเคหขเมมข้า้สเเ้าแกักงแถิดิคดถวคคมรวววับเราากับอมมิดอาสสหคางงหาวบบราาสสกรมุขุขลกสแแาลลงลงาบะวะงันมมสวีีัุนข
ความเจรญิ ในการดาเนนิ ชีวติ

ท่ีมา : ถท่าี่มยา ภ: ถาา่พยโภดายพโกดยันตกนัาตภศาาภันภศพาาันสพทพสนทที่น่ีะ2่ี2ะ2ว25ว2ิศิศคคคิษิษววฏวาฏามา์ ม์ถ,มมถม่าวีม่ยาวี ินเินยีวมยั ยัินเอ่ื มัวย่ือันวทันี่ [1ท3ี่ [ม1ิถ3ุนามยิถนุน2า5ย61น] 2560]

ทมี่ า : ถ่ายภาพโดย กันตา ศันสนะวิศษิ ฏ์ ถา่ ยเมือ่ วนั ท่ี [13 มถิ นุ ายน 2561]

31

3300

อ กฎาชหีพม อกคากอฎา้ายฎาชหชขหพี พีมไามมคาคยาา้ย่เา้ยขบข(ไาภไาียมมยยา่เดเ่บบ(พ(เภภยีียบทาดาดียพ(พี่เเ2บ2บนทท)ยีีย6่ี(ตี่(2น22น2)งน33)ต)ตาอ))เนงนงนอาออาาเเอชอานงานไชงชงมีพไไไีพมพีมไ่ไมมขม่ม่ขมขมี่ทโ้า่ท้า่ท้าีีโโทรททรร�ำาาาาาใใษษษใชชหหชหคคเ้้เคคค้เกกครรืืกออิดรดิููือ((ิดคูคภภกก(วควาาภาากาาพพรวรามมางงทาทพเเาารดม่ีด่ี น2น2ทงืออืเ4ท4ทาดดี่ด))่ี2สนี่รสืรอุอ้จ7ุ้อจทดนรนร)ี่ริสตแิตแ้อกุจกงง่ผน่ผาราอู้นอู้ิแตน่นื นื่ทกทแแ่ีทง่ผ่ีทลลาาู้อะาะแนแสื่นสลังลทงัแ้วค้วค่ีทไลมไมมม�ะำ่เ่เผชแสผชิน่ดังลิน่ดค้วมไมเ่ชผ่นิด

ท่ีมา : ถ่ายททภ่ีม่ีมาาพ::ถถโา่่าดยยยภภาาพกพโโันดดยยตกกาันันภตตศาาาันภภพศศสาาันนั พทพนสสททนน่ี ะี่ี่2ะะ22วว336ิศิศิศอษิอิษิษอาาฏฏชชาฏ์์ ีพถีพถชา่์,่าคคยยีพา้า้ถเเขขมมค่าาา่อืื่อยย้ายววนัขันเทมทา่ี่ี่ือย[[11ว11ันกกรทรกกี่ฎฎ[าา1คค1มม22ก556ร61ก1]]ฎาคม 2560]

ภาพที่ 24 อาชพี ข้าราชการครู

ท่ีมา : ถ่ายททภม่ี ่ีมาาาพ::ถถโ่า่าดยย(ภยภ3าาพ)พกโโัดนไดภยยมตากก่ปาพันันภตรตศทาาาพะัน่ี ศศทม2สันัน่ี 27สสาน4นนทะอะะอวววาใาศิิศชินศชิษิษพี ิษีธพฏฏข์า้์ฏรขถถร่า่าร์,้ายยชมรถเเกมมาา่า่ืออ่ื รชควยวคนักันืรเอททมูา่ี่ี[่ืรอ[ก11ค7ว7าัรนธธรันูันทรววาีู่้าจค[ค1มักม82ว255าธ661ังน1]]ตวัาวคไมม่ก2ร5ะ60ท]า

ท ้ังทา งคออคกยวยวาาตู่ าตู่ยมล มลผอผอวิดดิดดาทเทจเววั้งั้างลลททาาแาางลงกกะ(าาใ3ยยจ)(ววม3ไาาม)ีสจจ่ปาตาไแมแิรรลล่ปอะะะบมรใใะจคจามทอมมาใบีีสสทนอตตใธิริรยนรออู่เธรสบบรมมคครอออมคบบืแอออคลยยือกู่ะเู่เสสามกมมรีจาออริตรแูแ้จรใลัลกจู้จะะวทักมมาี่ทวีจีจงาิต�ำิตตงคใใัวจตจวไทัวทาม่ีทไม่ีท่มกาดา่คกรคีอวะรวยาะทามู่ตทม�ำดลดคาี อี วดาเมวผลิดา

32

กิจกรรมท่ี 3

ค�ำช้ีแจง ระบายสีข้อความที่สัมพันธ์กับค�ำที่ก�ำหนดให้ (13 คะแนน)

กศุ ลมูล 3 โลภะ อโทสะ อโมหะ อโลภะ โมหะ โทสะ

พละ 4 ปัญญาพละ วิริยะพละ อนวัชชพละ ศีล สังคหพละ สมาธิ

อกุศลมูล 3 สมาธิ ปัญญา โลภะ โมหะ โทสะ ศีล

ไตรสิกขา ศีล โมหะ โลภะ สังคหพละ สมาธิ ปัญญา

เกณฑ์การประเมิน คะแนน ระดับการประเมิน
3 คะแนน = ตอบถูกต้อง ครบถ้วน 10 – 13 ดีมาก
2 คะแนน = ตอบถูกต้อง 2 ค�ำตอบ 7 – 9 ดี
1 คะแนน = ตอบถูกต้อง 1 ค�ำตอบ 4 – 6 พอใช้
0 คะแนน = ตอบไม่ถูกต้อง ไม่ตอบ 0–3 ปรับปรุง

ผลการประเมิน ลงช่ือ ครูผู้สอน..................................................................
คะแนนท่ีได้ (นางสาวกันตา ศันสนะวิศิษฏ์)
ระดับคุณภาพ

2. การปฏิบัติตนตามหลกั ธรรมของศาสนาเพ่ือแก้ปัญหาอบายมุข
และส3ง่ิ 3เสพติด

รวมท้งั สพ่งรเะสพร2ิมุท.ใธหกศล้ เาาะพสรเนวือ่ปา้นแมฏจีหกาบิ กลป้ ัตอักญับทติ า่ีชนหย่วมตายุขพอาแัฒมบลนหาะาสยลต่ิงมักเนสุขเธพอรแงตรทิดลม้ังตะท่าขสางอๆงิง่ ดเง้าสศนพากสตายนดิ วาาจาและจิตใจ

เก่ียวข รว้ออมงบทแั้างลพสย่ง้รวมเะจสุขพระุทแิมทธใลาหศะค้ลาสสะวน่ิเงาวาเม้นสมจเีหพดาลกือตักอดิดทบรี่ชาเ้อ่วยปยนม็นพุขัสฒแสลร่ิงนะ้าทาสงต่ีจิ่งคนเะสเวอนพางตามทิดไเั้งปตสท่า่ือาสงงมู่คดๆเ้วาสนาียกมาเตยสลื่วออามจดาจเมแนลื่อเะกเจริดิตาโใทเจขษ้าตไป่อ
ร่างก ายแลอะบจาิตยใมจุขแรลวะมสทิ่งเ้ังสเพปต็นิดบเ่อปเ็นกสิดิ่งขทอี่จงะปน�ัำญไปหสาู่คตว่าางมเๆส่ือทมี่จเะมทื่อาเรใาหเข้เก้าไิดปความ
เดือดรเแกอ้ล่ียะนวจขติต้อ่อใงตจแลนร้วเวจอมะงททั้ส�งำคเังปวค็นามมบเ่ดอแือเลกดะิดรป้อขนอรงะสปเรทัญ้าศงหคาวตาม่าเงสื่อๆมเสทียี่จตะลทอ�ำดใหจน้เกเกิดิดคโวทาษมตเ่อดรือ่าดงรก้อายน

ต่อหตลนักเอธงรรสมังคทมางแพละรปะรพะุทเทธศศาสนามีหลายหลักธรรมที่สามารถนามาใช้ปฏิบัติ
อเพบื่อาแยเอ มกพบขุ้ปื่อาแัยญ6มกหหุข้อปลากัญ6ักอศุ ธหอบลรากรามอุศมยบูลลทมมาา3ยูลุขงมพเแ3ุปขรลแเะ็นปะพลต็นสะุท้นต่ิสงธ้น่ิงเศสเาสพสพนตตาิดิดมีหเเลชชา่น่นยหหหลลักลักธักกรกรรรมรมทร่ีมสเาบมเญบาจรญศถีนลจ�ำศเมีบลาญใชเจบ้ปธฏญริบรจัมตธิ รรม

ทท่ีมี่มาา::hhttttppss::////ssiitteess..ggooooggllภภeeา..าccพพooททmmี่ ่ี 22//s85siittรรeeว่่ว//มมkkiกกitttันันtyyตตmmอ่่อaตaตy้าy้าnนnนyยyยาสาสเืบเสืบสคพพคน้ ต้นตเดิ ิมเดม่ือ่ือววนั ันทท่ี [ี่ 1[122เมเมษษายายนน25256610]]

34

3. พุทธศา34สนสุภาษิต

ภาษาบพาุทลีธเศปา็นสคนาสทุภี่พารษะพิตุทห3ธม.เจาพ้ายตทุถรึงธัสสศไุภวา้อาสษยน่าิตสงทสุภา้ันงาๆพษร(ิตะภพาพุททธศี่ 2า6ส)นแาตม่มีลีคักวษาณมหะมเปา็นย

ลึกซ้ึง แอ ลเฝัปนึกง็ซนจด้ึงคะ้ว�ำสนแยทุภฝาข่ีงาพไ้อดษรป้วคิตะยสิดพขหู่คหุท้อมวครธาาิยืดอเจมถหค้ึางรสตตือุขสิสรคุภคัสตอาิวไสนษวอาิตใ้อนมจทยใเทาจ่าจงที่คงพรี่คสวิรญวั้นระรงพนนๆอุท�ำาไธกไป(ศปงภปาาปาสรมพะนรพใทะานฤ่ีพมต2ชีฤลิป9ีวักตฏ)ิตษิิปบแณัตฏพตะิใิบนุ่มทเปแีัตคธ็นนวิใศภวนาทาามแษาสหนงานทมบว่ีสถาาทูกยลุภาี างษทิตี่ถทูก่ี
ที่ควร
แนลักะเรยียถนาแททวคล่ี่ีนคาวะักวทยรเรรถีรียตาอู้จนวถันักคาาจวทกะไรี ดรานตู้จรถ�้ำแักีาไกแปกไ่ปาสดสรู่้แคลีจกแววฺเ่ปาา่จสมลจนสพวฺเ่าุจขดู กนคพเิตวชูดกาฺตเ่นิตชมึปไฺ่ตนเรจึปไปรรปทฺโิญทฺโปาป�ำงตเเอตชชิิก่นน่แแงนปนาปั้นลม้ันลวใม่วานีรม่าชาคีรยีวนาคิลตจยะนะเลพไอจดุะทียะ้เเดธกไอศียดดยี ราั้งเตดสกนิดน้ีียด้วสรยังุภสตนาัจิดษ้ี จ้วิตะยสัจจะ

ภภาาพพทที่ 2่ี 269พพรระะพพทุ ุทธธเเจจ้า้าตตรรสั สพุทธศาสนสุภภุ าาษษิติต
ทีม่ ทาี่ม:าh:thtptt:p//:/b/ubduddhdah-aw-watajtajnanaa.b.blologgssppoott.c.coomm สสบืืบคคน้้นเเมม่ืื่ออววันนั ทท่ีี่ [[1122 เเมมษษาายยนน2255606]1]

35

3.1 สจฺเจน กิตฺตึปปฺโปติ

อา่ นวา่ สัด – เจ – นะ – กดิ – ติง – ปับ – โป – ติ

แปลว่า
“คนจะได้เกียรติด้วยสัจจะ”

หมายถึง
จะ“ไดค้นรับทคี่พวูดาจมรไิงว้วมาีคงวใาจมจจากริงผใู้อจื่น”

สัจจะ หมายถึง ความจริงใจ ความซ่ือสัตย์ ความช่ือตรง ในการประพฤติ
ด้วยกาย คอื การทำ� จรงิ และการประพฤตดิ ว้ ยวาจา คือ การพดู จริง และการประพฤติ
ด้วยใจ คือ ซ่ือตรง ความบริสุทธิ์ใจ ไม่มีส่ิงแอบแฝงเพ่ือวัตถุประสงค์อ่ืนแก่ตนเอง
เช่นน้ีเรียกว่า มีความจริงใจ หรือ สัจจะ
พุทธศาสนสุภาษิตบทน้ี สอนให้เป็นคนมีสัจจะ มีความจริงใจ ถ้าปฏิบัติ
ตามนี้ได้ก็จะได้รับการยกย่องชื่นชมและมีช่ือเสียงเกียรติยศ ถึงแม้นักเรียน
จะเรยี นเกง่ แตถ่ า้ พดู โกหก ไมว่ า่ จะพดู อยา่ งไร กไ็ มม่ ใี ครเชอ่ื ดงั นน้ั คนทมี่ สี จั จะในตวั เอง
จะได้รับการยอมรับจากผู้อ่ืน

36 36

3.2 ยถาวาที ตถาการี

อ่านว่า ยะ – ถา – วา – ที – ตะ – ถา – กา – รี
3.2 ยถาวาที ตถาการี

อา่ นว่า ยะ – ถา – วา – ที – ตะ – ถา – กา – รี

“พแูดปเชล่นแวปไ่ารลทว่า�ำเช่นนั้น”
“พดู เชน่ ไร หทา่มเาชยน่ ถนึงน้ั ”
“คนทพ่ี ดู จ“รงิคทหน่ามทจาใ่ีพรยนงิ ูดถสใงึจน่ิงรสทิงิ่ง่ีถททูก�ำถ่ี ตจกู ้อรตงิง้อ”ง”
กากราเรปเป็น็นคคนนซซ่ือื่อสสัตัตยย์ ร์ รักักษษาาคค�ำาพพูดดรักษาคา�ำม่ันสัญญญาาจจะะททา�ำใหให้ได้ได้ร้รับับกการายรกยยก่อยง่อง
ปสรฏปสริบรฏเรัตสิบเิใรัตสหิญใิร้หไิญจดไ้ าดจ้ตกา้ตากผมามผู้อนนู้อื่น้ัน่ืน้ันแเแชเลชล่นะ่นะตตนั้นง้ังใักักใจจเเทรรทียี�ยำาเนนเพพบบื่ออื่ ออใใกหหกกส้้กสับาั�ำบเเพรพรจ็่อ็จ่อตแตแามามมม่วท่ว่าท่าพ่ีจ่ีพจะดู ูดะตไไวตั้งว้ ใ้ัง(้ จภใ(ภจเารเาพียรพทีนยท่ีน2ี่น73ักน)0เัก)รีเยรนียกน็คกว็ครวร

ที่มา : ถท่าม่ี ยาภ: ถาา่พยโภดายพภโากดพยันภทกาตพัน่ีา3ทตศา่ี02ันศ7นันสนักสนกั นเเะระรียวยีวิศศินนิษติษตฏ้ังั้ฏงใ์ จใถ์,จเา่รถเยยีร่เานมียยต่อืนเาวมตมนั ื่ทอาทพ่ีมว่ี [ูดัน2ท9ท่ีพมีู่ด[ถิ 1ุน2ายเนมษ25า6ย1น] 2560]

37

กิจกรรมท่ี 4

ค�ำช้ีแจง จงเขียนเครื่องหมายถูก ( ) หน้าข้อความท่ีถูกต้อง (10 คะแนน)

1. พุทธศาสนสุภาษิต หมายถึงอะไร
ถ้อยค�ำหรือข้อความสอนใจทางพระพุทธศาสนาท่ีกล่าวเป็นภาษาบาลี
เร่ืองที่เป็นคติสอนใจ
2. สจฺเจน กิตฺตึ ปปฺโปติ อ่านว่าอย่างไร
สัด – จะ – เจน – กิด – ตึ – ปับ – โป – ติ
สัด – เจ – นะ – กิด – ติง – ปับ – โป – ติ
3. สจฺเจน กิตฺตึ ปปฺโปติ แปลว่าอะไร
คนจะได้รับช่ือเสียงด้วยสัจจะ
คนจะได้รับเกียรติด้วยสัจจะ
4. บุคคลท่ีมี “สจฺเจน กิตฺตึ ปปฺโปติ” ย่อมเป็นเช่นไร
มีความเจริญ มีช่ือเสียงเกียรติยศ
มีเงินทองมากมาย
5. โทษของการไม่มีสัจจะคือข้อใด
ไม่มีใครพูดด้วย
ไม่มีใครเช่ือถือ
6. ยถาวาที ตถาการี อ่านว่าอย่างไร
ยะ – ถา – วา – ที – ตะ – ถา – กา – รี
ยด – ถา – วา – ที – ตะ – ถา – กา – รี
7. ยถาวาที ตถาการี แปลว่าอะไร
พูดไปสองไพเบ้ีย นิ่งเสียต�ำลึงทอง
พูดอย่างไร ท�ำอย่างน้ัน

38

8. ประโยชน์ของการมี “ยถาวาที ตถาการี” คือข้อใด
เกิดประโยชน์และความสุขต่อตนเองและผู้อ่ืน
เกิดความวุ่นวายเดือดเนื้อร้อนใจ
9. บุคคลที่ประพฤติตนมีสัจจะ ย่อมส่งผลให้บุคคลน้ันเป็นอย่างไร
มีความทุกข์ใจ ไร้ชื่อเสียง เกียรติยศ
มีความสุขใจ มีชื่อเสียง เกียรติยศ
10. คนที่พูดจริง ท�ำจริง มีลักษณะตรงกับข้อใด
เป็นผู้ตามท่ีดี
เป็นผู้น�ำท่ีดี

เกณฑ์การประเมิน คะแนน ระดับการประเมิน
1 คะแนน = ตอบถูกต้อง 1 ค�ำตอบ 8 – 10 ดี
0 คะแนน = ตอบไม่ถูกต้อง ไม่ตอบ 5 – 7 พอใช้
ตอบมากกว่า 1ค�ำตอบ 0 – 4 ปรับปรุง

ผลการประเมิน ลงช่ือ ครูผู้สอน..................................................................
คะแนนที่ได้ (นางสาวกันตา ศันสนะวิศิษฏ์)
ระดับคุณภาพ

พบรทะทสี่ง3ฆ์

พระสงฆ์ หมายถงึ หมสู่ าวกของพระพทุ ธเจา้ ผซู้ ง่ึ ฟงั คำ� สงั่ สอนของพระพทุ ธเจา้
แล้วเล่ือมใส สละเรือนออกบวช ถือวัตรปฏิบัติตามพระธรรมวินัยท่ีพระบรมศาสดา
สั่งสอนและก�ำหนดไว้ ในบทน้ีนักเรียนจะได้ศึกษาเร่ือง พุทธสาวก พุทธศาสนิกชน
ตัวอย่าง มีรายละเอียด ดังน้ี

1. พทุ ธสาวก

พุทธสาวก คือ สาวกของพระพุทธเจ้าซึ่งได้บรรลุธรรมและมีชีวิตอยู่ในช่วง
ที่พระพุทธเจ้าทรงมีพระชนม์อยู่ ในชั้นน้ีนักเรียนจะได้ศึกษาประวัติพุทธสาวก คือ
พระราธะ

พระราธะ

พระราธะ เกิดในตระกูลของพราหมณ์อาศัยอยู่ในเมืองราชคฤห์ เมื่อแก่ลง
ถูกภรรยาและบุตรทอดทิ้ง จึงไปอาศัยอยู่ในวัดพระเวฬุวันมหาวิหาร ต่อมาท่าน
ประสงค์จะบวชแต่ไม่มีใครบวชให้เพราะเกรงว่าคนบวชเมื่อแก่จะว่ายากสอนยาก
ท่านจึงมีร่างกายซูบผอมผิวพรรณเศร้าหมองด้วยความเสียใจ
วันหน่ึง พระพุทธเจ้าทราบความจึงมีรับสั่งถามพระภิกษุท้ังหลายว่ามี
“ใครท่ีระลึกถึงอุปการะของพราหมณ์ผู้น้ีได้บ้าง” พระสารีบุตรระลึกได้ว่าเคย
รับบิณฑบาตเป็นข้าว 1 ทัพพี พระพุทธเจ้าจึงทรงอนุญาตให้พระสารีบุตรบวชให้
ราธพราหมณ์โดยได้ขอมติจากคณะสงฆ์ เรียกว่า วิธีญัตติจตุตถกรรม ถือว่า
ราธพราหมณ์ได้บวชด้วยวิธีน้ีเป็นบุคคลแรก

40

40

ภาภพาพทท่ี 3ี่ 218พพรระราธะเเขข้า้าเเฝฝ้า้าพพระรพะพทุ ธุทเธจเ้าจ้า
ที่มาทมี่ :าh:tthpttsp:/s/:/p/aplaulunnggjijtit..oorrgg สสืบืบคคน้ ้นเเมมือ่ ื่อววนั ันทที่ [่ี5[5พฤพษฤภษาภคามค2ม56215]60]

เมเ่ือมบื่อวบชวแชลแว้ ลพ้วรพะรระารธาะธไะดไ้เดท้เ่ยี ทว่ียจวาจรากิ รไิกปไกปบั กพับรพะรสะาสราบี รตุีบรุตรไมไน่มา่นนากนส็ กา็สเ�ำรเ็จรเ็จป็น
พรเะปอ็นรพหรันะอตร์ หเมัน่ือตพ์ เมรื่อะพสราะรสีบาุตรรีบเุตขร้าเเขฝ้า้าเฝพ้ารพะรพะุพทุทธเธจเจ้า้าพพรระะองค์ตรรัสัสถถาามมถถึงพึงพระรระารธาะธะ
ว่าเวป่า็นเปอ็นยอา่ ยง่าไงรไรพพระรสะสาราีบรีบตุ ุตรรไไดดก้ ้กรราาบบททลููลววา่่า ““เเปป็นน็ คคนนวว่าา่ นนออนนสสออนนง่างย่ายเมเื่อมแ่อื นแะนนะ�ำน่า
สั่งพสส่ังรอสะนอรวานธ่าวะ่าสไม่ิงส่เนคิ่ง้ีคนยว้ีคโกรวรทรธท่าเ�ลสำสย่ิงิ่ง”นน้ัน้ันไไมม่ค่คววรรทท่า�ำ ทท่า่านนจจงงออยย่า่าทท�ำ่าออยย่า่างงนน้ีอ้ีอยย่า่ทาท�ำอ่ายอ่ายง่านง้ันน้ัน
พร ะราธะพไรมะ่เคพยุทโธกเจร้าธตเลรยัส”สอนให้ภิกษุท้ังหลายถือเอาเป็นตัวอย่างว่า “พวกท่าน

ท้ังหพลารยะจพงุทเปธเ็นจผ้าู้วต่ารนัสอสนอนสอใหน้ภง่าิกยษอุทยั้ง่าหงลรายธะถือเเมอ่ือาอเปาจ็นาตรัวยอ์ชยี้โ่าทงษวแ่าล“ะพส่ังวสกอทน่าน
อทยั้งกให่านอ็ ถลพยือาา่รถยโะกอืธจรโรงกรธเรมป”ธเ็น”ทแผศแลนลู้วะะา่าททนรรองงยนยกกสยยออ่ ่องนพงงรพ่าะรยระาอธรยะา่าวธา่งะเรปวาน็่าธผเะปเู้ ล็นศิเมผก่ือวู้เลา่ อภิศากิ กจษวาทุ ่ารงั้ ภยหิ์กชลาษี้โยทุทใษนั้งกหแาลลรระาแู้ยสจใ่ัง่มนสแกอจา้นงรกร็ู้
แจม่ แจง้ ในคคพุณวรรธะวรธ่ารรนมรอทมนี่ไเดทส้จศอานนกงาก่าายรศไมึก่ถษือาปโทรษะวโกัตริขธอองาพจราะรรยา์ทธี่ะตักคเือตือผนู้เสปั่ง็นสศอิษนย์

คณุ ธรรมท่ไี ดจ้ ากการศึกษาประวัตขิ องพระราธะ คอื ผู้เป็นศิษย์ควรว่า

น อนสอนจงุดา่ ปยรไะมกถ่ าือยโทคษวโากมรรธูอ้ าจารย์ที่ตักเตือนสง่ั สอน

พระราธะอุปสมบทด้วยวิธี ญัตติจตุตถกรรมวาจา (อ่านว่า ยัด-ติ-จะ-
ทตุด่ีใจช-ุดถ้ใปนะ-กรกะา�ำรก-อมาุปยะ-สควมวาบา-จมทารข)ู้อเงปพ็นรกะภาริกอษุปุทส่ีสมืบบตท่อโมดายจในช้มถึงตปิขัจอจงุบสงันฆ์ ซึ่งเป็นวิธีการ

พระราธะอุปสมบทด้วยวิธี ญัตติจตุตถกรรมวาจา (อ่านว่า ยัด-ติ-จะ-
ตุด-ถะ-กา-มะ-วา-จา) เป็นการอุปสมบทโดยใชม้ ติของสงฆ์ ซึ่งเป็นวิธีการท่ีใช้
ในการอุปสมบทของพระภิกษุทส่ี ืบต่อมาจนถึงปัจจบุ ัน

41 42

2. พทุ ธศาสนกิ ชนตัวอย่าง

การเรียนรู้เก2ี่ยว.กพับกาุทรทธาคศวาามสดีตน่างิกๆชสานมาตรถัวเรียอนยรู้แ่าบบงอย่างการทาความดีได้

จากกพาุทรเธรศยี านสรนเู้ กิกย่ี ชวนกตบั ัวกอารยท่าำ�งคยว่อามมดทตี าา่ ใงหๆ้เกสิดาคมวาารมถชเร่ืนยี ชนมรแู้ในบกบาอรยทา่ งากคาวราทมำ� ดคีแวลามะดี
ได้จมาีแกบพบุทอธยศ่าางทสน่ีดีิใกนชกนาตรัวดอายเน่าินง ชยีว่อิตมใทน�ำชใ้ันหเ้เรกียิดนคนว้ีนาักมเชร่ืนียชนมจใะนไดก้ศาึรกทษ�ำาคแวบาบมอดยีแ่าลงะ
มีแกบาบรอทยา่คางวทาม่ีดดีใีนขอกงาพรุทด�ธำศเนาินสนชิีกวิตชนใตนัวชอั้นย่เารงียคนือน้ีนพัก่อเขรุนียรนาจมะคไาดแ้ศหึกงมษหาาแรบาบชอแลยะ่าง
การสทมเ�ำดค็จวพารมะดมีขหอาสงพมณุทธเจศ้าากสรนมิกพชรนะตปัวรมอายน่าชุ งติ คชิโือนรพส่อมขีรุนารยาลมะเคอ�ำยี แดหดงงัมนหี้ าราชและ
สมเด็จ2พ.ร1ะพมหอ่ ขาสุนมราณมเคจา่้าแกหรงมมพหราะรปาชรมานุชิตชิโนรส มีรายละเอียด ดังน้ี

คป 2 ขอีร.พ1งพคพอร.พ่.องศอศพรอข่.งวพ.ุารขน่อ1ี1รารชนุศ8พวขช8กะศยร2ยีร2รุนรีรอร์2์เเก2ะรอีปปาิรนรรมตนิ็ชนตาท็นรา่อสท่อมรพปชมพจ�ารำจปสรครทาาราคะ่าะรทก�กำะิตัญมะควพติพแมยวหััญยต่์ออ่กหหัตก์าพิขขับาิงกบัพนุพุน่อพพกมษพบ่บอ่ขร่ออษัตรหาะขาุนขขัะตนนรนุนาุนุรนนิเรยาเมรราราิมงย์รพาอืมาเงาือาส์พรมเงมชคสงมือะครค�ซอืำงคอซะาา่ึงแงท�่ึงงำแเแอหทปเครแหหปงรน็งง์ทหคงงม็นงมพี่มมมง์ีทพพหร3หหพีมี่ระราาาระห3เะรขชระรนเาาชาษนอาขารชชชษมาฐงอาทมทาอทเฐงดชเราารรอ(ดิมทพงณงงามิ(วเชี่เเพรปณวา่ปาปาง่ีชา่จ็น็ยนร็าเนาักราพป)จกยกามรรั็กษนม)ษสะพัรตพุพโัตรรสขรารระรุิยโทชะอิะยข์นอโัยงร์นทอคังกตาัครัก์ยทรั้งชสท์รบตรแโขรงบ้ัทงอตขงอแที่่มขปรึ้นงต่ีนึ้ีมสี ่ี

พรพะประรปีชราชีสาาสมาามราถรใถนใดน้าดนา้ นกากราทรท�ำาศศึกึกสสงงคครราามมตต้ังง้ั แแตต่ยย่ ังงั ไไมม่ไ่ไดดค้้ครรอองงรราาชชยย์ ์ดดังังจจะะเหเหน็ ็นไดได้ ้
จากจาเมกื่อเมพ่ือรพะรอะงอคง์มคี์มพีพระระชชนนมมาายยุ ุ 19 พพรรรรษษาาพพระรอะงอคง์ไคด์ไ้เดส้เดส็จดต็จาตมพามระพรราะชรบาิดชาบไปิดา
ไปท�ำาสงครามแย่งชิงเมืองตากกับขุนนสสาามมชชนนเเจจ้า้าเเมมือืองงฉฉออดด แแลละะรรบบชชนนะะขขุนุนสสาามมชชนน
พรพะบระิดบาิดจาึงจเฉึงลเฉิมลพิมรพะรนะานมาใมหให้ว่า้วา่ รราามมคค�ำาแแหหงง

ภาพท่ี 29 พระบรมราชานสุ าวรียพ์ ่อขนุ รามคาแหงมหาราช

ทมี่ ภา า: hพtทtpี่ :/3/2hisพtoรrะytบacรtมicร.bาlชoาgsนpุสoาt.วcoรmีย์พส่อืบขค้นุนเรมาอื่ มวนั คท�ำี่ แ[5หพงฤมษหภาารคามช2561]
ท่ีมา : http://historytactic.blogspot.com สืบค้นเมื่อวันท่ี [5 พฤษภาคม 2560]

42

พระราชกรณียกิจท่ีเก่ียวข้องกับพระพุทธศาสนา พระองค์ทรงเป็น
อัครศาสนูปถัมภก ให้การสนับสนุนท�ำนุบ�ำรุงพระพุทธศาสนา โดยพระองค์
ทรงนิมนต์พระเถระลัทธิลังกาวงศ์จากนครศรีธรรมราชมาประดิษฐานในสุโขทัย
พร้อมกันน้ันพระองค์ได้ทรงอนุญาตให้มีการสร้างวัดเป็นจ�ำนวนมาก ส่งเสริม
ให้ประชาชนท�ำบุญท�ำทาน รักษาศีล
นอกจากน้ีทรงประกอบพระราชกรณียกิจที่ส่งเสริมความเจริญทาง
ภูมิปัญญา ศิลปวัฒนธรรมท่ีโดดเด่น คือ การประดิษฐ์อักษรไทย หรือ ลายสือไทย
ซ่ึงเป็นหลักฐานส�ำคัญท่ีใช้ศึกษาความเป็นมาของชาติไทย

คุณธรรมท่ีควรที่เป็นแบบอย่าง

พ่อขุนรามค�ำแหงปกครองบ้านเมืองตามหลักทศพิธราชธรรมท�ำให้
ประชาชนอยู่เย็นเป็นสุข พร้อมกันนั้นพระองค์ทรงเป็นแบบอย่างในการเป็น
องคอ์ ปุ ถมั ภพ์ ระพทุ ธศาสนาและเปน็ ผทู้ ปี่ ระพฤตติ ามหลกั ธรรมทางพระพทุ ธศาสนา

2.2 สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส

พระประวัติ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส (ภาพท่ี 32)
เป็น พระราชโอรสองค์ท่ี 28 ในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ประสูติแต่
เจ้าจอมมารดาจุ้ย (ต่อมาได้เลื่อนยศเป็นท้าวทรงกันดาล) เมื่อวันท่ี 11 ธันวาคม
พ.ศ. 2333 มีพระนามว่า พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าวาสุกรี ผนวชเป็นสามเณร
เมื่อพระชนมายุได้ 12 พรรษา เมื่อปี พ.ศ. 2345 ผนวชเป็นพระภิกษุแล้ว
เสด็จไปประทับ ณ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ทรงศึกษาหนังสือไทย
และภาษาบาลีตลอดทั้งวิชาอ่ืน ๆ จากสมเด็จพระพนรัตน์ จนมีพระปรีชาสามารถ
ทง้ั ทางคดโี ลก และคดธี รรม มผี ลงานอนั เปน็ พระราชนพิ นธเ์ รอื่ งตา่ ง ๆ เปน็ จำ� นวนมาก
เป็นสมเด็จพระสังฆราชพระองค์ท่ี 7 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ และเป็น
พระราชวงศ์พระองค์แรกที่ทรงได้รับสถาปนาให้ด�ำรงต�ำแหน่งสมเด็จพระสังฆราช
นอกจากน้ยี งั ทรงเปน็ สมเด็จพระสังฆราช พระองคแ์ รกท่ีประสูตใิ นสมัยรตั นโกสินทร์
อีกด้วย ทรงสถิต ณ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร ในสมัย
พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ด�ำรงสมณศักด์ิเมื่อปี พ.ศ. 2394 ถึงปี
พ.ศ. 2396 รวม 2 พรรษา ส้ินพระชนม์เม่ือพระชนมายุ ได้ 64 พรรษา

รัตนโกสินทร์อีกด้วย ทรงสถิต ณ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราช

วรมหาวหิ าร ถในึงสปมี พยั พ.ศร.ะบ2า3ท9ส6มรเวดม็จพ2ร4ะ3พจรอรมษเกาลา้สเิ้นจา้พอรยะู่หชัวนดมา์เรมงื่สอมพณรศะกัชดน์ิเมมือ่ายปุี
พ.ศ. 2394

ได้ 64 พรรษา

ภาพท่ี 3ภ3าพสทม่ี 3เ0ด็จสมพเดรจ็ะพมรหะมาหสามสมณณเเจจ้าา้ กกรรมมพรพะรปะรมปารนมุชิตาชนโิ นุชริตสชิโนรส
ท่ีมา : httpทs:ี่ม/า/n: hgtatpesm://nnggaaemmnlagatmyalaoty.awoo.wrodrpdpreressss..ccoommสืบสคืบน้ เคม้นื่อวเันมท่ือ่ี [ว5ันพทฤี่ษ[ภ5าคพมฤ2ษ56ภ1า] คม 2560]

พระอัจฉริยภาพ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส
มีพระอัจฉริยภาพหลายด้าน ในทางอักษรศาสตร์ ก็ได้นิพนธ์เรื่องฉันท์มาตราพฤติ
และวรรณพฤติ ต�ำราโคลงกลบท ค�ำกฤษฎี เป็นต้น นอกจากน้ียังได้นิพนธ์บทกวี
อีกเป็นจ�ำนวนมาก ที่ล้วนมีคุณค่าเป็นเพชรน้�ำเอกทางวรรณกรรมของไทยตลอดมา
สำ� หรบั วรรณกรรมศาสนา ไดท้ รงพระนพิ นธเ์ รอื่ งพระปฐมสมโพธกิ ถารา่ ยยาว
มหาเวสสันดรชาดก หรือร่ายยาวมหาชาติ ซ่ึงนับเป็นวรรณกรรมช้ินเอก
ทางพระพุทธศาสนาในสมัยรัตนโกสินทร์ นอกจากนี้ได้ทรงพระนิพนธ์เร่ืองต่าง ๆ
ไว้มากเช่น ลิลิตตะเลงพ่าย พระราชพงศาวดาร ฉบับสมเด็จกรมพระปรมานุชิต
ชโิ นรส เทศนาพงศาวดารกรงุ ศรอี ยธุ ยา ลลิ ติ กระบวนพยหุ ยาตรา พระกฐนิ สถลมารค
และชลมารค เป็นต้น

คุณธรรมที่ควรเป็นแบบอย่าง
ใฝ่ใจในการศึกษา หม่ันขยันหาความรู้และส่งเสริมพระพุทธศาสนา

จุดประกายความรู้

องค์การศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (ยูเนสโก)
ได้ประกาศยกย่องสมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระปรมานุชิตชิโนรส เป็นบุคคล
ผู้มีผลงานดีเด่นด้านวัฒนธรรมระดับโลก ประจ�ำปีพุทธศักราช 2533

44

กิจกรรมท่ี 5

ค�ำชี้แจง ให้นักเรียนเติมข้อความให้สัมพันธ์กัน (6 คะแนน)

ภรรยาและบุตร วรรณะพราหมณ์ พระสารีบุตร
วัดเวฬุวัน ผู้ว่านอนสอนง่าย พระอรหันต์

1. พระราธะเกิดในตระกูล 2. ผ้ทู ี่ทอดทงิ้ ท�ำให้พระราธะต้องไปอยู่ทีว่ ัด

.............................................................................. คือใคร ....................................................................

3. พระราธะไปอาศัยอยู่ที่ไหน 4. ผทู้ ีพ่ ระราธะใสบ่ าตรขา้ ว 1 ทพั พคี ือใคร

.............................................................................. .........................................................................................

5. พระราธะบรรลุธรรมเป็น 6. คุณธรรมที่เป็นแบบอยา่ งของพระราธะคือ

.............................................................................. .........................................................................................

เกณฑ์การประเมิน คะแนน ระดับการประเมิน
1 คะแนน = ตอบถูกต้อง 1 ค�ำตอบ 5–6 ดี
0 คะแนน = ตอบไม่ถูกต้อง ไม่ตอบ 3 – 4 พอใช้
ตอบมากกว่า 1ค�ำตอบ 0 – 2 ปรับปรุง

ผลการประเมิน ลงชื่อ ครูผู้สอน..................................................................
คะแนนที่ได้ (นางสาวกันตา ศันสนะวิศิษฏ์)
ระดับคุณภาพ

45

อภิธานศัพท์

ค�ำ ความหมาย

ตถาคต พระนามหน่ึงของพระพุทธเจ้า ซึ่งพระองค์ทรงเรียก
หรือตรัสถึงพระองค์เอง
ตรัสรู้
บิณฑบาต การรู้แจ้งของพระพุทธเจ้า
ปฐมเทศนา กิริยาที่พระภิกษุสามเณรรับของที่เขาน�ำมาใส่บาตร
ประสูติ การแสดงธรรมคร้ังแรก
ปรินิพพาน การเกิด
ปลงอายุสังขาร เรียกอาการตายของพระพุทธเจ้าและพระอรหันต์
พรรษา บอกกําหนดวันส้ินสุดแห่งอายุ (ใช้แก่พระพุทธเจ้า)
พระบรมสารีริกธาตุ ปี
ศิลาจารึก พระอัฐิของพระพุทธเจ้า

อัจฉริยภาพ แผ่นหินที่เขียน หรือจารตัวอักษร หรือภาพ เป็นต้น
เอาไว้ เรียกสั้น ๆ ว่า จารึก

ความเป็นผู้มีปัญญาความสามารถเกินกว่าระดับปรกติ
มาก

46

แบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรียน

ชุด ศาสนากับการด�ำรงชีวิต เล่มที่ 1 พระรัตนตรัย
จ�ำนวน 10 ข้อ คะแนนเต็ม 10 คะแนน เวลา 10 นาที

ค�ำช้ีแจง นักเรียนท�ำเครื่องหมายกากบาท (X) ลงในกระดาษค�ำตอบ
โดยเลือกค�ำตอบท่ีถูกที่สุด

1. พุทธคยา คือสถานที่ใด
ก. สถานที่ตรัสรู้
ข. สถานที่ประสูติ
ค. สถานที่ปรินิพพาน
ง. สถานท่ีแสดงปฐมเทศนา
2. การเผยแผ่ศาสนาของพระพุทธเจ้า เรียกว่าอะไร
ก. พุทธกิจ
ข. พุทธพจน์
ค. พุทธจริยา
ง. พุทธศาสนสุภาษิต
3. พระพุทธเจ้าทรงน�ำหลักธรรมที่ตรัสรู้มาแสดงให้ผู้อ่ืนรู้ตาม แสดงว่าพระองค์

มีคุณธรรมข้อใด
ก. ความอดทน
ข. ความเมตตา
ค. ความเสียสละ
ง. ความสามัคคี

47

4. คนท่ีประพฤติผิดศีลข้อ 3 มักประสบกับโรคใด
ก. กามโรค
ข. โรคมะเร็ง
ค. โรคตาแดง
ง. โรคท้องร่วง
5. ถ้านักเรียนติดการพนัน แสดงว่านักเรียนไม่ปฏิบัติตามหลักธรรมใด
ก. ไตรสิกขา
ข. เบญจศีล
ค. อบายมุข 6
ง. เบญจธรรม
6. การมี สติสัมปชัญญะ สอดคล้องกับศีลข้อใด
ก. ศีลข้อ 2
ข. ศีลข้อ 3
ค. ศีลข้อ 4
ง. ศีลข้อ 5
7. ครูช้ีโทษส่ังสอนเม่ือเรากระท�ำความผิด นักเรียนควรมีความคิดว่าอย่างไร
ก. ครูแกล้งเรา
ข. ครูเกลียดเรา
ค. ครูต�ำหนิเรา
ง. ครูชี้บอกขุมทรัพย์ให้เรา

48

8. พุทธศาสนสุภาษิตท่ีว่า “ยถาวาที ตถาการี” มุ่งสอนในเร่ืองใด
ก. สอนให้คิดถึงความส�ำเร็จ
ข. สอนวิธีการแสวงหาทรัพย์
ค. สอนให้มีความขยันหม่ันเพียร
ง. สอนให้มีความซื่อสัตย์ต่อค�ำพูด
9. การท่ีพระสารีบุตรกราบทูลพระพุทธเจ้าว่า “ราธพราหมณ์ได้ถวายข้าว

ให้แก่ตนทัพพีหน่ึง” แสดงว่าพระสารีบุตรมีคุณธรรมข้อใด
ก. มีความเมตตา
ข. มีความกตัญญู
ค. มีความอดทน
ง. มีความเสียสละ
10. การท่ีเราได้ศึกษาประวัติของชาวพุทธตัวอย่าง มีผลดีข้อใดมากที่สุด
ก. ได้รับความรู้และความสนุกสนาน
ข. เกิดความชื่นชมต่อผู้ที่กระท�ำความดี
ค. ได้ข้อคิดไปเป็นแบบอย่างในการด�ำเนินชีวิต
ง. ได้รับรู้ประวัติและผลงานของชาวพุทธตัวอย่าง

เกณฑ์การประเมิน คะแนน ระดับการประเมิน
1 คะแนน = ตอบถูกต้อง 1 ค�ำตอบ 8 – 10 ดี
0 คะแนน = ตอบไม่ถูกต้อง ไม่ตอบ 4 – 7 พอใช้
ตอบมากกว่า 1ค�ำตอบ 0 – 3 ปรับปรุง

49 49

บรรณานุกรม

กรมพระยาวชริ ญาณวโรรส, สมเดจ็ พระมหาสมณเจา้ .(2538).อนพุ ทุ ธประวตั ิ (หลกั สตู รนกั ธรรม และ
ธรรมศึกษาช้ันโท).กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์มหามกุฏราชวิทยาลัย.
กรมพระยาวชิรญาณวโรรส, สมเด็จพระมหาสมณเจ้า.(2541). พุทธประวัติ.
กรุงเทพฯ : มหามกุฏราชวิทยาลัย.
พระธรรมปิฎก (ป.อ.ปยุตฺโต).(2549).พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลธรรม.กรุงเทพฯ :
มหาจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย.
ภาพการจ�ำลองการถวายพระเพลิงพระพุทธสรีระของพระพุทธเจ้า.(2561).
สืบค้นจาก https://andaman-amulet.blogspot.com. (6 เมษายน 2561).
ภาพการถือศีลปฏิบัติธรรม. (2561). สืบค้นจาก http://www.homebodyfit2u.com.
(10 เมษายน 2561).
ภาพความเพียรน่าไปสู่ความส่าเร็จ. (2561). สืบค้นจาก https://chaiya1975.wordpress.com.
(12 เมษายน 2561).
ภาพคัมภีร์พระไตรปิฎก. (2561). สืบค้นจาก http://principle13.blogspot.com.
(10 เมษายน 2561).
ภาพฆ่าสัตว์. (2561). สืบค้นจาก https://www.thaipost.net/main/detail/44000.
(10 เมษายน 2561).
ภาพจ�ำลองการแจกพระบรมสารีริกธาตุ. (2561). สืบค้นจาก
http://www.dhammajak.net/forums/viewtopic. (6 เมษายน 2561).
ภาพจ�ำลองการปรินิพพานของพระพุทธเจ้า. (2561). สืบค้นจาก
http://www.dhammajak.net/forums/viewtopic. (6 เมษายน 2561).
ภาพจ�ำลองการปลงอายุสังขารของพระพุทธเจ้า. (2561). สืบค้นจาก
https://web.facebook.com. (6 เมษายน 2561).
ภาพจ�ำลองปัจฉิมสาวก. (2562). สืบค้นจาก
http://oknation.nationtv.tv. (6 เมษายน 2561).
ภาพช่วยเหลือผู้อ่ืน. (2561). สืบค้นจาก
http://www.cpenews.com/news/details/cpcsr/2061. (10 เมษายน 2561).

50 50

ภาพติดสุราและของมึนเมา. (2561). สืบค้นจาก https://bit.ly/2M3I8ma. (10 เมษายน 2561).
ภาพทะเลาะวิวาท. (2561). สืบค้นจาก http://mwitsverdeusteenprob.blogspot.com.
(10 เมษายน 2561).
ภาพทีฆาวุกุมารหวังปลงพระชนม์พระเจ้าพรหมทัต. (2561).
สืบค้นจาก https://www.ส่ือการสอน.com. (6 พฤษภาคม 2561).
ภาพธรรมเมกขสถูป ณ รัฐอุตรประเทศ ประเทศอินเดีย. (2561).
สืบค้นจาก https://chill.co.th. (6 เมษายน 2561).
ภาพประกอบอาชพี สจุ รติ . (2561). สบื คน้ จาก https://www.posttoday.com. (12 เมษายน 2561).
ภาพพระบรมราชานุสาวรีย์พ่อขุนรามค่าแหงมหาราช. (2561).
สืบค้นจาก http://historytactic.blogspot.com. (5 พฤษภาคม 2561) .
ภาพพระพุทธเจ้าตรัสชาดกแก่พระสงฆ์. (2561).
สืบค้นจาก http://dobdhamma.myreadyweb.com. (5 พฤษภาคม 2561).
ภาพพระพุทธเจ้าตรัสพุทธศาสนสุภาษิต. (2561).
สืบค้นจาก http://buddha-watjana.blogspot.com.
ภาพพระรัตนตรัย. (2561). สืบค้นจาก https://www.trueplookpanya.com.(10 เมษายน 2561)
ภาพพระราธะเขา้ เฝา้ พระพทุ ธเจา้ . (2561). สบื คน้ จาก https://palungjit.org.(5 พฤษภาคม 2561).
ภาพพุทธกิจ. (2561). สืบค้นจาก https://www.winnews.tv/news/19492. (6 เมษายน 2561).
ภาพพุทธคยา สถานที่ตรัสรู้ของพระพุทธเจ้า ณ รัฐพิหาร ประเทศอินเดีย. (2561). สืบค้นจาก
https://www.chillpainai.com. (6 เมษายน 2561).
ภาพร่วมกันต่อต้านยาเสพติด. (2561). สืบค้นจาก https://sites.google.com/site/kittymayny.
(12 เมษายน 2561).
ภาพลักทรัพย์. (2561) สืบค้นจาก https://thaihealthlife.com. (10 เมษายน 2561).
ภาพสถานท่ีประสูติของพระพุทธเจ้า ณ ลุมพินีวัน ประเทศเนปาล. (2561).
สืบค้นจาก http://www.namjaidham.net. (6 เมษายน 2561).
ภาพสถูปปรินิพพาน ณ รัฐอุตรประเทศ ประเทศอินเดีย. (2561).
สืบค้นจาก https://th.m.wikipedia.or. (6 เมษายน 2561). ภาพสมเด็จพระมหาสมณเจ้า
กรมพระปรมานุชิตชิโนรส. (2561). สืบค้นจาก https://ngaemngamlatyao.wordpress.com.
(5 พฤษภาคม 2561).