บทที่ ๓ ภาษาท่าทางนาฏศิลป์

๙๓

บทที่ ๓
ภาษาทา่ ทางนาฏศลิ ป์

เอกสารประกอบการเรียนการสอน กลมุ่ สาระการเรยี นร้ศู ลิ ปะ วิชานาฏศลิ ป์ (ศ 13101) ชนั้ ประถมศกึ ษาปที ่ี 3

๙๔

มาตรฐานการเรียนรู้
ศ 3.1 เข้าใจและแสดงออกทางนาฏศิลป์อยา่ งสรา้ งสรรค์ วิเคราะห์

วิพากษว์ จิ ารณค์ ุณค่านาฏศิลป์ ถา่ ยทอดความรสู้ กึ และความคิดอย่างอิสระช่ืนชม
และประยุกต์ใช้ในชวี ติ ประจำวัน
ตัวช้ีวัด

ศ 3.1 (ป๓/2) การแสดงทา่ ทางประกอบเพลงตามรูปแบบนาฏศิลป์
สาระสำคญั

เขา้ ใจวิธีการสือ่ ความหมายภาษาทา่ ทางนาฏศิลป์ และนำไปใชแ้ สดงท่าทาง
ประกอบเพลงได้
สาระการเรยี นรู้

ภาษาทา่ แสดงกิรยิ า อาการ ภาษาทา่ แสดงอารมณค์ วามรู้สกึ
จุดประสงคก์ ารเรียนรู้

๑. อธิบายความหมายของภาษาทา่ ทางนาฏศลิ ปไ์ ด้ (K)
๒. ปฏบิ ตั ภิ าษาทา่ ทางนาฏศิลป์ได้ (P)
๓. เกิดความตง้ั ใจในการปฏิบตั ิ และเห็นคณุ คา่ ของนาฏศิลป์ (A)

เอกสารประกอบการเรยี นการสอน กลมุ่ สาระการเรยี นรู้ศลิ ปะ วิชานาฏศลิ ป์ (ศ 13101) ชัน้ ประถมศกึ ษาปที ่ี 3

๙๕

แผนผงั สาระการเรยี นรู้

ภาษาท่าทางนาฏศิลป์ ความหมายของคำว่า
ภาษาท่าทางนาฏศิลป์

ภาษาท่าทางนาฏศลิ ปท์ ่ีใชแ้ ทนคำพูด

ภาษาทา่ ทางนาฏศลิ ป์ อริ ิยาบถ
หรือกิรยิ า

ภาษาท่าทางนาฏศิลปท์ ่ีใช้
แสดงอารมณ์ความรูส้ กึ

เอกสารประกอบการเรียนการสอน กลมุ่ สาระการเรยี นรูศ้ ิลปะ วิชานาฏศลิ ป์ (ศ 13101) ชัน้ ประถมศกึ ษาปที ี่ 3

๙๖

แบบทดสอบก่อนเรียนบทที่ ๓
กล่มุ สาระการเรียนร้ศู ิลปะ วิชานาฏศลิ ป์ (ศ 13101)

ชนั้ ประถมศกึ ษาปที ่ี ๓
เรอ่ื ง ภาษาทา่ ทางนาฏศิลป์

คำชแ้ี จง

แบบทดสอบนี้มีจำนวน 1๐ ข้อ คะแนนเตม็ 1๐ คะแนน เวลา 1๐ นาที
ให้นักเรียนเขียนเครื่องหมาย X ทับตัวอักษรหน้าคำตอบท่ีถูกต้อง
ลงในกระดาษคำตอบ

๑. ขอ้ ใดคือความหมายของภาษาทา่ ทางนาฏศลิ ป์
ก. การรา่ ยรำท่ไี มม่ แี บบแผน
ข. การร่ายรำทสี่ ือ่ ความหมายได้รวดเร็ว
ค. การรา่ ยรำท่ีสือ่ ความหมายแทนคำพูด อารมณ์ ความรสู้ กึ

2. ภาษาท่าทางนาฏศิลป์ใดท่ีสอื่ ความหมายแทนอารมณ์
ก. ขอ
ข. รัก
ค. พดู

๓. ข้อใดที่ใช้แทนคำวา่ “อาย”
ก. จบี มือขวาทีม่ ุมปากขวา
ข. จีบมอื ซ้ายท่มี มุ ปากซ้าย
ค. ฝา่ มือซ้ายแตะทแี่ กม้ ซา้ ย

4. ข้อใดใชแ้ ทนคำว่า “ตัวฉัน”
ก. มอื ขวาชี้ท่ีปาก
ข. เอามือมาประสานไว้ท่ีอก
ค. มือซา้ ยจีบหงายระหว่างอก

เอกสารประกอบการเรียนการสอน กลมุ่ สาระการเรยี นรศู้ ลิ ปะ วิชานาฏศิลป์ (ศ 13101) ช้นั ประถมศกึ ษาปีท่ี 3

๙๗

5. ภาษาทา่ นาฏศลิ ป์ ขอ้ ใดทบ่ี ง่ บอกถงึ ความสขุ
ก. รกั
ข. เธอ
ค. โกรธ

6. ถ้าตอ้ งการส่ือความหมายให้คนรู้วา่ เราดีใจ ควรทำอยา่ งไร
ก. มือซา้ ยจีบทม่ี มุ ปาก
ข. ยกมือไหว้ระดบั ศรี ษะ
ค. ประสานมือท้งั สองข้างไว้ท่ีอก

7. จากภาพเปน็ ภาษาท่าทางนาฏศิลป์สอ่ื อารมณ์ใด

ก. โศกเศร้า
ข. โกรธ
ค. ปฏิเสธ

เอกสารประกอบการเรยี นการสอน กลมุ่ สาระการเรียนรู้ศลิ ปะ วชิ านาฏศิลป์ (ศ 13101) ชั้นประถมศกึ ษาปีท่ี 3

๙๘

8. ถา้ ตอ้ งการจะสื่อความหมายใหค้ นดูรู้ว่าเราโกรธควรทำอย่างไร
ก. ใชฝ้ ่ามือแตะท่ีปาก
ข. ใช้ฝ่ามือแตะทหี่ น้าผาก
ค. ใชฝ้ ่ามือถทู ขี่ ้างแกม้ แลว้ กระชากมอื ลง

9. จากภาพเปน็ ภาษาท่าทางนาฏศิลป์สอื่ อารมณ์ใด

ก. ยมิ้
ข. อาย
ค. โศกเศร้า
10. ภาษาทา่ ทางนาฏศิลป์มปี ระโยชนต์ อ่ ผชู้ มการแสดงอยา่ งไร
ก. ทำให้ผูช้ มเข้าใจในการแสดง
ข. ทำให้ผูช้ มช่นื ชอบการแสดงนาฏศิลป์ไทย
ค. ทำใหผ้ ชู้ มอยากฝกึ การแสดงนาฏศลิ ปไ์ ทย

เอกสารประกอบการเรียนการสอน กลมุ่ สาระการเรยี นรู้ศิลปะ วิชานาฏศลิ ป์ (ศ 13101) ช้นั ประถมศกึ ษาปีท่ี 3

๙๙

เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียนบทท่ี ๓

กลุ่มสาระการเรียนรูศ้ ิลปะ วิชานาฏศิลป์ (ศ 13101) ช้นั ประถมศึกษาปีท่ี ๓
เรื่อง ภาษาท่าทางนาฏศิลป์

ขอ้ ท่ี คำตอบทถ่ี ูกตอ้ ง
1ค
2ข
3ค
4ค
5ก
6ก
7ค
8ค
9ค
10 ก

เอกสารประกอบการเรียนการสอน กลมุ่ สาระการเรียนร้ศู ิลปะ วิชานาฏศลิ ป์ (ศ 13101) ชน้ั ประถมศกึ ษาปที ี่ 3

๑๐๐

ความรู้เบ้ืองต้นเกีย่ วกบั ภาษาท่าทางนาฏศลิ ป์

ภาษาทา่ นาฏศลิ ป์ เปน็ การนำท่าทางต่างๆ และสหี น้าที่มีอยู่ตามธรรมชาติ
เช่น คำพูด กริยาอาการ อารมณ์ ความรู้สึก มาปฏิบัติเป็นท่าทางนาฏศิลป์ไทย
ท่ีมีความหมายแทนคำพูด ให้สอดคล้องกับจังหวะเพลงและการขับร้อง การฝึกปฏิบัติ
การฝึกหดั ภาษาท่า จะต้องฝึกให้ถูกตอ้ งตามแบบแผนเพื่อจะไดส้ อ่ื ความหมายไดโ้ ดยตรง
ซึ่งจะทำให้ผู้ชมเข้าใจความหมายที่ผู้แสดงต้องการส่ือความหมายมากขึ้น ท่ีมาของภาษาท่า
ท่ใี ชใ้ นการแสดงนาฏศิลป์ แบ่งออกเป็น ๒ ประเภท

๑. ภาษาท่าที่มาจากธรรมชาติ เป็นท่าทางที่ดัดแปลงมาจากท่าทางตามธรรมชาติ
ของคนเราแต่ปรับปรุงให้ดูสวยงามอ่อนช้อยมากยิ่งข้ึน โดยใช้ลักษณะการร่ายรำเบ้ืองต้น
มาผสมผสาน เชน่ ท่าย้มิ ทา่ เรียก ทา่ ปฏเิ สธ ทา่ รอ้ งไห้ ทา่ ดีใจ ทา่ เสียใจ ท่าโกรธ

๒. ภาษาทา่ ท่ีมาจากการประดิษฐโ์ ดยตรง เป็นท่าทางที่ประดิษฐ์ ข้ึนเพ่ือให้
เพียงพอใชก้ ับคำร้องหรือคำบรรยาย ที่จะต้องแสดงออกเป็นท่ารำ เช่น สอดสร้อยมาลา
เปน็ ตน้

ความหมายของคำว่า “ภาษาทา่ ทางนาฏศิลป์” มผี ู้กลา่ วถึงความหมายไว้ ดังนี้

อมรา กล่ำเจริญ (๒๕๓๕ : ๑๐๘) กล่าวว่า ภาษาท่า หมายถึง ภาษาท่ารำ
ทางนาฏศิลป์เสมือนเป็นภาษาพูดโดยไม่ต้องเปล่งเสียงออกมาแต่อาศัยส่วนประกอบ
ของร่างกาย แสดงออกมาเปน็ ทา่ ทาง เป็นสือ่ ให้ผ้ชู มสามารถเข้าใจได้

เรณู โกศินานนท์ (๒๕๔๔ : ๗๘) กล่าวว่า การรำทำบท หมายถึง การแสดง
ท่าทางแทนคำพูด

กาญจนา อินทรสุนานนท์ และรุจี ศรีสมบัติ (๒๕๔๗ : ๘) กล่าวว่า กิริยา
อาการที่ผู้กระทำนั้นใช้เป็นส่ือให้ผู้ดูทราบว่าตนกำลังทำอะไรอยู่ มีความหมายว่า
อยา่ งไร โดยทไ่ี ม่ต้องเปลง่ เสียง

จากท่ีได้ศึกษาความหมายของคำวา่ ภาษาทา่ ทางนาฏศิลป์ สรปุ ไดว้ า่
ภาษาท่าทางนาฏศิลป์ หมายถึง การแสดงออกด้วยท่าทางการร่ายรำแทนคำพูด
ที่มีความหมายตามบทร้อง บทเจรจา และบทพากย์ นอกจากนี้ยังมีคำอื่นๆ
ที่มีความหมายในลักษณะเดียวกัน ได้แก่ ภาษาท่า การตีบท การรำตีบท การใช้บท
การรำบท เป็นต้น

เอกสารประกอบการเรียนการสอน กลมุ่ สาระการเรยี นร้ศู ลิ ปะ วชิ านาฏศลิ ป์ (ศ 13101) ช้นั ประถมศกึ ษาปีท่ี 3

๑๐๑
ภาษาท่าทางนาฏศลิ ป์

ภาษาท่าทางนาฏศิลป์ ในชีวิตประจำวันทุกวันนมี้ นุษยเ์ ราใช้ท่าทางประกอบการพูด
หรือบางคร้ังมีการแสดงสีหน้า ความรู้สึก เพ่ือเน้นความหมายด้วยในทางนาฏศิลป์ ภาษาท่า
เสมือนเป็นภาษาพูด โดยไม่ต้องเปล่งเสียงออกมา แต่อาศัยส่วนประกอบอวัยวะของร่างกาย
แสดงออกมาเป็นท่าทาง โดยเลียนแบบท่าทางธรรมชาติ เพ่ือให้ผู้ชมสามารถเข้าใจได้
การปฏิบัติภาษาทา่ ทางนาฏศลิ ป์แบง่ ออกได้ ดังนี้

1. ภาษาท่าทางนาฏศิลป์ที่ใช้แทนคำพดู เชน่ ฉัน เธอ ทา่ น ปฏเิ สธ ท่าเรยี ก
2. ภาษาทา่ ทางนาฏศิลป์อิรยิ าบถหรือกริ ิยาอาการ เชน่ ท่ายืน ทา่ เดนิ ทา่ น่ัง
3. ภาษาทา่ ทางนาฏศิลป์ท่ีใช้แสดงอารมณ์ความรู้สึก เชน่ ดใี จ เสียใจ
โกรธ เศรา้ โศก

เอกสารประกอบการเรยี นการสอน กลมุ่ สาระการเรียนรู้ศลิ ปะ วชิ านาฏศิลป์ (ศ 13101) ชั้นประถมศกึ ษาปีที่ 3

๑๐๒

ภาษาท่าทางนาฏศลิ ป์

ภาพที่ ๓.๑ ท่าฉนั ,ตัวเรา,ขา้ พเจ้า
ทีม่ า : ศุภชั ญา รกั นุ่ม, 2562.

ตวั พระ เทา้ ซ้ายก้าวข้าง มอื ซา้ ยจบี หงายหกั ข้อมอื ทีจ่ บี หงายเข้าหาลำตัว
และวางมอื อยู่ระหว่างอกมือขวาเท้าสะเอว เอยี งขวา กดไหล่ขวา

ตัวนาง เทา้ ขวาก้าวหน้า เปิดสน้ เทา้ ซ้าย มือซ้ายจีบหงาย หักข้อมือทีจ่ ีบ
เข้าหาลำตัวและวางมืออยู่ระหว่างอก มอื ขวาส่งจบี หลัง เอียงขวา กดไหล่ขวา

เอกสารประกอบการเรยี นการสอน กลมุ่ สาระการเรียนรู้ศลิ ปะ วชิ านาฏศิลป์ (ศ 13101) ชั้นประถมศกึ ษาปีที่ 3

๑๐๓

ภาพที่ ๓.๒ ท่าเธอ
ทม่ี า : ศุภัชญา รักนุ่ม, 2562.
ตัวพระ มอื ขวาเท้าสะเอวนวิ้ ชดิ ตดิ กนั หกั ขอ้ มอื เชิดปลายนว้ิ ขึ้น
มอื ซ้ายกำมือหลวมๆ ใช้นว้ิ ช้ีไปด้านหนา้ เท้าขวายืนเตม็ เท้า เทา้ ซา้ ยย่ืนไปด้านข้าง
แตะดว้ ยจมกู เท้า เอยี งขวา กดไหลข่ วา
ตวั นาง มือขวาจบี สง่ หลงั มอื ซา้ ยกำมือหลวมๆ ใชน้ ว้ิ ช้ไี ปดา้ นหน้า
เท้าขวากา้ วหนา้ เท้าซา้ ยอย่ขู า้ งหลังเปิดสน้ เท้าซา้ ย น้ำหนักตัวอย่ทู ่ีเท้าขวา
เอียงขวา กดไหลข่ วา

เอกสารประกอบการเรียนการสอน กลมุ่ สาระการเรียนรูศ้ ลิ ปะ วชิ านาฏศิลป์ (ศ 13101) ชนั้ ประถมศกึ ษาปที ่ี 3

๑๐๔

ภาพท่ี ๓.๓ ทา่ รัก
ท่ีมา : ศภุ ัชญา รักน่มุ , 2562.
ตวั พระ ประสานลำแขน ใชฝ้ ่ามอื ท้งั สองขา้ งวางทาบบรเิ วณฐานไหล่
หรือบริเวณอก โดยใช้มอื ขวาทับมือซา้ ย นิ้วชิดติดกันตึงปลายนว้ิ หกั ข้อมอื เขา้ หาลำแขน
เท้าขวาก้าวข้าง นำ้ หนักตัวอยู่ที่เท้าขวา เอียงซ้าย กดไหลซ่ ้าย
ตวั นาง ประสานลำแขน ใชฝ้ ่ามอื ทัง้ สองขา้ งวางทาบบริเวณฐานไหล่
หรือบริเวณอก โดยใช้มือขวาทับมือซ้าย นิว้ ชดิ ติดกนั ตงึ ปลายน้ิว หกั ข้อมอื เข้าหาลำแขน
เท้าขวาก้าวหนา้ เทา้ ซ้ายอยูข่ า้ งหลัง เปดิ ส้นเทา้ ซา้ ย นำ้ หนักตัวอยทู่ ี่เทา้ ขวา
เอียงขวา กดไหล่ขวา

เอกสารประกอบการเรยี นการสอน กลมุ่ สาระการเรยี นร้ศู ลิ ปะ วชิ านาฏศิลป์ (ศ 13101) ชนั้ ประถมศกึ ษาปที ่ี 3

๑๐๕

ภาพท่ี ๓.๔ ทา่ อาย
ท่มี า : ศภุ ัชญา รกั นมุ่ , 2562.
ตวั พระ ใชฝ้ า่ มอื ซา้ ยแตะแกม้ ซ้าย น้วิ ชิดตดิ กันตงึ ปลายน้วิ มือขวาเท้าสะเอว
นิว้ ชิดติดกนั หกั ขอ้ มอื เชดิ ปลายนิว้ ขนึ้ เท้าขวากา้ วขา้ ง นำ้ หนักตวั อยทู่ ่ีเท้าขวา เอียงซา้ ย
กดไหลซ่ ้าย
ตัวนาง ใชฝ้ ่ามอื ซา้ ยแตะแกม้ ซา้ ย น้ิวชดิ ติดกนั ตึงปลายน้ิว มือขวาจีบหงาย
ส่งหลังหกั ขอ้ มือขนึ้ เท้าซ้ายกา้ วหนา้ เทา้ ขวาอยขู่ ้างหลงั เปดิ สน้ เทา้ ขวา เอียงซ้าย
กดไหลซ่ ้าย

เอกสารประกอบการเรยี นการสอน กลมุ่ สาระการเรียนรูศ้ ลิ ปะ วชิ านาฏศิลป์ (ศ 13101) ชั้นประถมศกึ ษาปที ี่ 3

๑๐๖

ภาพที่ ๓.๕ ทา่ ย้มิ
ท่มี า : ศุภัชญา รกั นุม่ , 2562.
ตัวพระ มอื ซา้ ยกรดี น้วิ แลว้ จีบมาไว้ท่มี ุมปาก มอื ขวาเทา้ สะเอวนวิ้ ชดิ ติดกนั
หกั ข้อมอื เชดิ ปลายนว้ิ ขึ้น เท้าขวายืนเต็มเท้า เทา้ ซ้ายยื่นเทา้ ไปดา้ นขา้ งแตะด้วยจมูกเท้า
เอยี งขวา กดไหล่ขวา
ตัวนาง มือซ้ายกรีดน้ิวแล้วจีบมาไวท้ มี่ มุ ปาก มือขวาจีบหงายสง่ หลัง หกั ข้อมือข้ึน
เท้าขวาก้าวหน้า เท้าซ้ายอยู่ขา้ งหลังเปดิ ส้นเท้าซา้ ย น้ำหนักตวั อยูท่ ี่เท้าขวา เอียงขวา
กดไหลข่ วา

เอกสารประกอบการเรยี นการสอน กลมุ่ สาระการเรยี นรู้ศลิ ปะ วชิ านาฏศิลป์ (ศ 13101) ช้ันประถมศกึ ษาปที ่ี 3

๑๐๗

ภาพท่ี ๓.๖ ทา่ ปฏิเสธ
ท่ีมา : ศุภชั ญา รกั นุ่ม, 2562.
ตัวพระ มือขวาตั้งวงระดบั หนา้ อก สา่ ยหน้าและส่นั ขอ้ มือเลก็ นอ้ ย
มอื ซา้ ยเทา้ สะเอวนว้ิ ชิดตดิ กนั หักข้อมอื เชดิ ปลายนวิ้ ขึ้น เท้าขวาก้าวขา้ ง นำ้ หนกั ตัว
อยทู่ ี่เท้าขวา เอียงซา้ ย กดไหลซ่ ้าย
ตัวนาง มือขวาตงั้ วงระดับหน้าอก ส่ายหน้าและส่นั ข้อมอื เล็กนอ้ ย
มอื ซา้ ยจีบส่งหลงั หักข้อมือขนึ้ เทา้ ซ้ายกา้ วหนา้ เท้าขวาอยขู่ ้างหลังเปิดสน้ เทา้ ขวา
น้ำหนักตวั อยู่ที่เทา้ ซา้ ย เอียงซ้าย กดไหลซ่ ้าย

เอกสารประกอบการเรยี นการสอน กลมุ่ สาระการเรียนรู้ศิลปะ วชิ านาฏศิลป์ (ศ 13101) ชนั้ ประถมศกึ ษาปีที่ 3

๑๐๘

ภาพที่ ๓.๗ ท่าโกรธ
ทม่ี า : ศุภชั ญา รักนมุ่ , 2562.
ตวั พระ ใชฝ้ ่ามอื ซ้ายถูบริเวณคางใตใ้ บหซู า้ ย ถไู ปถูมาแลว้ กระชากมอื ลง
มอื ขวาเทา้ สะเอวน้ิวชดิ ติดกนั หกั ขอ้ มอื เชิดปลายนว้ิ ขึ้น เท้าซ้ายวางเต็มเทา้
เทา้ ขวายน่ื เทา้ ไปด้านข้าง แตะดว้ ยจมกู เท้า เอียงซา้ ย
ตัวนาง ใชฝ้ า่ มือซา้ ยถบู รเิ วณคางใต้ใบหซู ้าย ถไู ปถูมาแลว้ กระชากมือลง
มอื ขวาจีบหงายระดบั หัวเขม็ ขดั หักข้อมอื ขึน้ เทา้ ขวายืนเต็มเท้าเหลอ่ื มเท้าซา้ ยเลก็ น้อย
เชิดปลายนว้ิ เทา้ ขน้ึ เอียงซา้ ย

เอกสารประกอบการเรียนการสอน กลมุ่ สาระการเรียนรูศ้ ิลปะ วชิ านาฏศิลป์ (ศ 13101) ช้ันประถมศกึ ษาปที ่ี 3

๑๐๙

ภาพที่ ๓.๘ ท่าโศกเศร้า
ทม่ี า : ศุภัชญา รกั นุ่ม, 2562.

ตัวพระ ประสานลำแขน ใชฝ้ ่ามอื ทั้งสองขา้ งวางทาบบรเิ วณตน้ ขาท้งั สองขา้ ง
โดยใชม้ อื ขวาทบั มือซ้าย นิ้วชดิ ติดกันตึงปลายนิ้ว หักขอ้ มอื เขา้ หาลำแขน
เท้าขวาวางเตม็ เท้า กันเข่า ก้าวขา้ งเท้าซา้ ย นำ้ หนักตวั อยทู่ ี่เท้าซา้ ย ก้มหน้าลงเล็กน้อย
เอียงขวา กดไหล่ขวา

ตวั นาง ประสานลำแขน ใช้ฝา่ มอื ท้งั สองขา้ งวางทาบบริเวณตน้ ขาทงั้ สองขา้ ง
โดยใช้มอื ขวาทบั มือซา้ ย น้ิวชดิ ติดกนั ตงึ ปลายน้วิ หกั ข้อมอื เขา้ หาลำแขน
เท้าซ้ายยืนเตม็ เท้า เหลื่อมเท้าขวาเล็กน้อยเปิดจมกู เทา้ น้ำหนกั ตัวอยู่ท่ีเทา้ ซ้าย
ก้มหน้าลงเลก็ นอ้ ย
เอยี งขวา กดไหล่ขวา

เอกสารประกอบการเรยี นการสอน กลมุ่ สาระการเรียนรศู้ ลิ ปะ วชิ านาฏศิลป์ (ศ 13101) ชั้นประถมศกึ ษาปีท่ี 3

๑๑๐

ภาพที่ ๓.๙ ท่าขอ
ที่มา : ศภุ ัชญา รกั นมุ่ , 2562.
ตัวพระ หงายมอื ทัง้ สองข้าง นิ้วเรยี งชดิ ตดิ กนั หักข้อมือให้ปลายนว้ิ ชไ้ี ปข้างหน้า
งอลำแขนเข้าหาลำตัวในลกั ษณะต้ังฉาก โดยแขนข้างซ้ายอยู่ระดับใบหน้า แขนข้างขวา
อยรู่ ะดับหนา้ อก เท้าซา้ ยก้าวข้าง นำ้ หนักตัวอยู่ที่เทา้ ซ้าย เท้าขวาวางเต็มเทา้ กันเข่าออก
เอยี งขวา กดไหลข่ วา
ตัวนาง หงายมอื ทง้ั สองข้าง นว้ิ เรยี งชดิ ตดิ กนั หกั ข้อมือใหป้ ลายนวิ้ ชี้ไปขา้ งหน้า
งอลำแขนเข้าหาลำตัวในลักษณะต้ังฉาก โดยแขนข้างซ้ายอยู่ระดับใบหน้า แขนข้างขวา
อยูร่ ะดับหน้าอก เท้าขวากา้ วหนา้ น้ำหนักตัวอยู่ทเี่ ทา้ ขวา เท้าซา้ ยอยขู่ ้างหลัง
เปดิ สน้ เทา้ ซา้ ย เอยี งขวา กดไหล่ขวา

เอกสารประกอบการเรยี นการสอน กลมุ่ สาระการเรยี นรู้ศิลปะ วชิ านาฏศิลป์ (ศ 13101) ชั้นประถมศกึ ษาปีที่ 3

๑๑๑

ภาพท่ี ๓.๑๐ ทา่ สวยงาม
ที่มา : ศุภชั ญา รักนมุ่ , 2562.
ตัวพระ ตั้งวงบัวบานระดับศีรษะ มือขวาหงาย นิ้วเรียงชิดติดกัน หักข้อมือ
ให้ปลายน้ิวชี้ไปด้านข้าง งอลำแขนเข้าหาลำตัวในลักษณะต้ังฉาก มือซ้ายตั้งวงหน้าระดับอก
เท้าขวายืนเต็มเท้า เท้าซ้ายแตะด้วยจมูกเท้าเชิดปลายนิ้วขึ้น น้ำหนักตัวอยู่ที่เท้าขวา
เอยี งขวา กดไหล่ขวา
ตวั นาง มือขวาหงายฝ่ามือ น้วิ เรียงชดิ ตดิ กัน หกั ขอ้ มือใหป้ ลายน้ิวชี้ไปด้านข้าง
งอลำแขนเขา้ หาลำตัวในลักษณะต้ังฉาก มือซา้ ยต้ังวงหนา้ ระดบั อก เท้าขวาก้าวหน้า
น้ำหนกั ตวั อยู่ที่เท้าขวา เท้าซ้ายอยูข่ ้างหลงั เปดิ สน้ เทา้ ซา้ ย เอียงขวา กดไหลข่ วา

เอกสารประกอบการเรยี นการสอน กลมุ่ สาระการเรยี นรศู้ ิลปะ วชิ านาฏศิลป์ (ศ 13101) ชนั้ ประถมศกึ ษาปที ่ี 3

๑๑๒

บทสรุป ภาษาท่าทางนาฏศิลป์

ภาษาท่าทางนาฏศิลป์ คือ การใช้ภาษาท่าสำหรับส่ือความหมายในการแสดง
ระหว่างผู้ชมกับผู้แสดง ท่าทางที่ใช้อาจเลียนแบบมาจากธรรมชาติหรือประดิษฐ์ขึ้นใหม่
โดยนำท่ามาจากนาฏยศัพท์และพื้นฐานท่ารำจากนาฏศิลป์ไทยมาปรับและเรียบเรียง
ให้สอดคล้องกบั ความหมายกบั คำร้องหรอื คำประพนั ธ์
ความหมายภาษาท่านาฏศลิ ป์

ภาษาทา่ ทางนาฏศิลป์ เป็นการนำท่าทางต่างๆและสหี น้าที่มีอยู่ตามธรรมชาติ เช่น
คำพูด กริยาอาการ อารมณ์ ความรู้สึก มาปฏบิ ัติเปน็ ท่าทางนาฏศลิ ป์ไทยท่ีมีความหมายแทนคำพูด
ใหส้ อดคล้องกบั จงั หวะเพลงและการขับร้อง การฝกึ ปฏิบัติ การฝึกหัดภาษาท่า จะต้องฝึกให้
ถูกต้องตามแบบแผนเพ่ือจำได้ ส่ือความหมายได้โดยตรง ซึ่งจะทำให้ผู้ชมเข้าใจความหมาย
ท่ผี ูแ้ สดงต้องการส่อื ความหมายมากขึ้น

ภาษาท่าทางนาฏศิลป์ เป็นสิ่งสำคัญที่ใช้ความหมายระหว่างผู้แสดงและผู้ชม
ในการแสดงนาฏศิลป์ เพราะทำให้ผู้ชมทราบว่าผู้แสดงกำลังส่ืออะไร หรือกำลังมีอารมณ์
อยา่ งไร ภาษาท่าสามารถแบง่ ไดเ้ ปน็ ๓ ลกั ษณะ คือ

๑. ภาษาท่าทางนาฏศิลป์ทีใ่ ชแ้ ทนคำพดู เชน่ ฉนั เธอ ทา่ น ปฏิเสธ ท่าเรียก ทา่ ไป
2. ภาษาท่าทางนาฏศิลป์อริ ิยาบถหรือกิริยาอาการ เช่น ท่ายืน ท่าเดนิ ทา่ นัง่
3. ภาษาท่าทางนาฏศิลปท์ ่ีใช้แสดงอารมณ์ความรสู้ ึก เชน่ ดีใจ เสียใจ โกรธ เศรา้ โศก

เอกสารประกอบการเรียนการสอน กลมุ่ สาระการเรียนรศู้ ลิ ปะ วชิ านาฏศิลป์ (ศ 13101) ชนั้ ประถมศกึ ษาปที ี่ 3

๑๑๓

แบบทดสอบหลังเรียนบทท่ี ๓
กล่มุ สาระการเรยี นรศู้ ิลปะ วิชานาฏศิลป์ (ศ 13101)

ชั้นประถมศกึ ษาปีที่ ๓
เร่อื ง ภาษาทา่ ทางนาฏศิลป์

คำชแ้ี จง

แบบทดสอบน้มี ีจำนวน 1๐ ขอ้ คะแนนเต็ม 1๐ คะแนน เวลา 1๐ นาที
ให้นักเรียนเขียนเครื่องหมาย X ทับตัวอักษรหน้าคำตอบท่ีถูกต้อง
ลงในกระดาษคำตอบ

1. ถ้าตอ้ งการส่ือความหมายใหค้ นรู้วา่ เราดีใจ ควรทำอยา่ งไร
ก. มือซ้ายจีบทม่ี มุ ปาก
ข. ยกมือไหวร้ ะดับศีรษะ
ค. ประสานมอื ทัง้ สองขา้ งไว้ทีอ่ ก

2. ขอ้ ใดทีใ่ ชแ้ ทนคำว่า “อาย”
ก. จีบมือขวาทมี่ มุ ปากขวา
ข. จีบมอื ซา้ ยทีม่ มุ ปากซา้ ย
ค. ฝา่ มือซ้ายแตะทแ่ี กม้ ซา้ ย

3. ภาษาทา่ ทางนาฏศิลป์มีประโยชนต์ ่อผชู้ มการแสดงอยา่ งไร
ก. ทำใหผ้ ู้ชมเข้าใจในการแสดง
ข. ทำใหผ้ ชู้ มชื่นชอบการแสดงนาฏศิลป์ไทย
ค. ทำใหผ้ ้ชู มอยากฝกึ การแสดงนาฏศิลป์ไทย

4. ภาษาท่านาฏศลิ ป์ ข้อใดทีบ่ ง่ บอกถงึ ความสขุ
ก. รัก
ข. เธอ
ค. โกรธ

เอกสารประกอบการเรียนการสอน กลมุ่ สาระการเรยี นร้ศู ิลปะ วชิ านาฏศลิ ป์ (ศ 13101) ชน้ั ประถมศกึ ษาปที ่ี 3

๑๑๔

5. ขอ้ ใดคือความหมายของภาษาท่าทางนาฏศิลป์
ก. การร่ายรำท่ไี มม่ แี บบแผน
ข. การร่ายรำท่ีสื่อความหมายได้รวดเร็ว
ค. การรา่ ยรำทีส่ ื่อความหมายแทนคำพดู อารมณ์ ความรูส้ ึก

๖. ข้อใดใชแ้ ทนคำว่า “ตัวฉัน”
ก. มอื ขวาช้ที ี่ปาก
ข. เอามอื มาประสานไวท้ ่ีอก
ค. มือซ้ายจบี หงายระหวา่ งอก

๗. จากภาพเปน็ ภาษาท่าทางนาฏศลิ ป์ส่อื อารมณ์ใด

ก. โศกเศรา้
ข. โกรธ
ค. ปฏเิ สธ

เอกสารประกอบการเรียนการสอน กลมุ่ สาระการเรียนรศู้ ิลปะ วชิ านาฏศลิ ป์ (ศ 13101) ช้นั ประถมศกึ ษาปที ่ี 3

๑๑๕

8. ถา้ ต้องการจะส่ือความหมายให้คนดูรู้วา่ เราโกรธควรทำอย่างไร
ก. ใชฝ้ ่ามอื แตะทีป่ าก
ข. ใชฝ้ ่ามอื แตะที่หนา้ ผาก
ค. ใชฝ้ ่ามอื ถูทีข่ ้างแกม้ แล้วกระชากมือลง

9. ภาษาท่าทางนาฏศิลป์ใดทีส่ อ่ื ความหมายแทนอารมณ์
ก. ขอ
ข. รัก
ค. พดู

10. จากภาพเป็นภาษาท่าทางนาฏศิลป์สื่ออารมณใ์ ด

ก. ยิม้
ข. อาย
ค. โศกเศร้า

เอกสารประกอบการเรียนการสอน กลมุ่ สาระการเรียนรศู้ ิลปะ วิชานาฏศิลป์ (ศ 13101) ชัน้ ประถมศกึ ษาปีท่ี 3

๑๑๖

เฉลยแบบทดสอบหลงั เรยี นบทท่ี ๓

กลุ่มสาระการเรยี นร้ศู ิลปะ วชิ านาฏศลิ ป์ (ศ 13101) ชัน้ ประถมศึกษาปที ่ี ๓
เร่ือง ภาษาท่าทางนาฏศิลป์

ขอ้ ที่ คำตอบทีถ่ กู ตอ้ ง
1ก
2ค
3ก
4ก
5ค
6ค
7ค
8ค
9ข
10 ค

เอกสารประกอบการเรยี นการสอน กลมุ่ สาระการเรยี นร้ศู ลิ ปะ วิชานาฏศิลป์ (ศ 13101) ชัน้ ประถมศกึ ษาปที ี่ 3