สัญญาเช่าซื้อ (5)

3) สัญญาเช่าระงับด้วย 48

เหตุอื่น ๆ

สัญญาเช่าระงับด้วยเหตุอื่น ๆ เช่นทรัพย์สินที่เช่า
สูญหายทั้งหมดสัญญาเช่าย่อมระงับเพราะไม่มีวัตถุ
แห่งหนี้อีกต่อไป (ฎีกาที่ 304/2522, 2805/2540)

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2805/2540 สัญญาเช่าซื้อเป็นสัญญาเช่า
ทรัพย์ประเภทหนึ่งเมื่อรถยนต์ที่เช่าซื้อสูญหาย สัญญาเช่าซื้อย่อม
ระงับไปตาม ป.พ.พ. มาตรา 567 แต่สัญญาเช่าซื้อมีข้อตกลงว่า
ถ้าทรัพย์สินที่เช่าซื้อถูกโจรภัยสูญหาย ผู้เช่าซื้อยอมรับผิดและยอม
ชำระค่าเช่าซื้อจนครบมีลักษณะกำหนดเบี้ยปรับไว้ล่วงหน้า โจทก์มีสิทธิ
เรียกค่าเสียหายได้และศาลมีอำนาจลดหย่อนลงได้หากเห็นว่าเบี้ยปรับ
กำหนดไว้สูงเกินควรตามมาตรา 383 วรรคแรก

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2772/2560 เมื่อรถยนต์ที่เช่าซื้อสูญหายไป
สัญญาเช่าซื้อย่อมระงับตามมาตรา 567 และไม่มีข้อสัญญาให้จำเลย
ที่ 1 ผู้เช่าซื้อต้องรับผิดใช้ค่าเสียหายในกรณีรถยนต์ที่เช่าซื้อสูญหายจึง
ต้องพิจารณาว่าความสูญหายเป็นความผิดของจำเลยที่ 1 ตาม
มาตรา 562 หรือไม่ เพราะสัญญาเช่าซื้อเป็นสัญญาเช่าทรัพย์ประเภท
หนึ่งจึงต้องนำมาบังคับด้วย จอดรถยนต์ที่เช่าซื้อไว้บริเวณข้างบ้านแล้ว
ถูกคนร้ายลักไปและจำเลยที่ 1 ได้แจ้งความต่อเจ้าพนักงานตำรวจทันที
โดยได้รับมอบอำนาจจากโจทก์ กรณีรถยนต์ที่เช่าซื้อสูญหายจึงมิใช่
เป็นความผิดของจำเลยที่ 1 จำเลยที่ 1 จึงหาจำต้องรับผิดชดใช้
ค่าเสียหายต่อโจทก์ไม่

49

หมายเหตุ กรณีทรัพย์ที่เช่าซื้อสูญหาย สัญญาเช่าซื้อระงับตามมาตรา
567 แม้ว่าผู้ให้เช่าซื้อจะมีข้อตกลงในสัญญาให้รับผิดก็ตาม ข้อตกลง

ดังกล่าวเป็นการขัดต่อกฎหมายและประกอบข้อบังคับคณะกรรมการ

ควบคุมสัญญาของสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค ข้อตกลง

ดังกล่าวจึงตกเป็นโมฆะ แต่ทั้งนี้ต้องเป็นไปตามเงื่อนไขที่ว่า
(1) การสูญหายของทรัพย์ (รถ) มิได้เกิดจากความประมาทอย่างร้ายแรง

ของผู้เช่าซื้อ
(2) ผู้เช่าซื้อได้มีการแจ้งความไว้
(3) ผู้เช่าซื้อได้มีการแจ้งให้ผู้ให้เช่าซื้อทราบด้วยแล้ว

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5517/2561 สัญญาเช่าซื้อเป็นสัญญาเช่าทรัพย์ประเภทหนึ่ง
จึงต้องนำบทบัญญัติลักษณะเช่าทรัพย์มาใช้บังคับด้วย เมื่อรถที่เช่าซื้อสูญหาย
สัญญาเช่าซื้อย่อมระงับนับ แต่วันที่รถยนต์สูญหายตาม ป.พ.พ. มาตรา 567
จำเลยจึงไม่ต้องส่งมอบรถที่เช่าซื้อคืนแก่โจทก์และไม่ต้องรับผิดค่าขาดประโยชน์
ที่โจทก์อาจนำรถที่เช่าซื้อออกให้บุคคลอื่นเช่า ส่วนราคารถยนต์ใช้แทนนั้นตามสัญญา
เช่าซื้อข้อ 5 วรรคสองกำหนดว่าในกรณีที่รถสูญหายโดยหากไม่เป็นความของ
ผู้เช่าซื้อผู้เช่าซื้อต้องรับผิดชอบค่าเสียหายหรือเบี้ยปรับหรือค่าใช้จ่ายเกี่ยวกับ
การทวงถามการติดตามค่าทนายความหรือค่าอื่นใดเพียงเท่าที่เจ้าของได้จ่าย
ไปจริงตามความจำเป็นและมีเหตุผลอันสมควร แต่หากเป็นความผิดของผู้
เช่าซื้อผู้เช่าซื้อจะต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายเท่ากับจำนวนหนี้ค้างชำระตาม
สัญญานี้ ดังนั้นแม้รถที่เช่าซื้อสูญหายอันเป็นเหตุให้สัญญาเช่าซื้อระงับไป จำเลย
ในฐานะผู้เช่าซื้อก็ยังคงมีความรับผิดอันจะต้องใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ตามข้อสัญญา
ดังกล่าวการที่จำเลยให้จำเลยร่วมที่ 2 เช่ารถที่เช่าซื้อไปโดยโจทก์ผู้ให้เช่าซื้อไม่
ยินยอมแล้วจำเลยร่วม 2 นำรถยนต์หลบหนีไป ถือได้ว่าการสูญหายของรถยนต์
ที่เช่าซื้อเป็นผลจากความผิดของจำเลยที่ไม่ดูแลรักษารถที่เช่าซื้อตามสมควร
จำเลยจึงต้องรับผิดชดใช้ราคารถยนต์แก่โจทก์เป็นจำนวนเท่ากับหนี้ค้างชำระ
ตามสัญญาเช่าซื้อข้อ 5 วรรคสอง แต่สัญญาข้อนี้เป็นการกำหนดความรับผิด
ในการที่ไม่ชำระหนี้ไว้ล่วงหน้า มีลักษณะเป็นเบี้ยปรับซึ่งศาลอาจพิจารณากำหนด
ราคารถยนต์เท่ากับค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลืออยู่ หรือหากสูงเกินส่วนศาลชอบที่จะ
ลดลงเป็นจำนวนพอสมควรได้ตาม ป.พ.พ. มาตรา 383 วรรคหนึ่ง
(ทำนองเดียวกับฎีกาที่ 5819/2550)

50

ประเด็นปัญหา: กรณีผู้เช่าซื้อตายสัญญาเช่าซื้อระงับ
ลงด้วยหรือไม่

สัญญาเช่าซื้อจะมีหลักที่แตกต่างจากสัญญาเช่าทรัพย์
ธรรมดาเพราะสัญญาเช่าซื้อเป็นสัญญาเช่าทรัพย์บวกกับคำมั่น
ว่าจะขายทรัพย์สินนั้นให้ดังนั้นถ้าผู้เช่าซื้อชำระราคาครบถ้วน
ย่อมจะได้กรรมสิทธิ์ในทรัพย์สิน

หลัก: สิทธิที่จะได้กรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินตามสัญญาเช่า
ซื้อมิใช่เป็นการเฉพาะตัวย่อมตกทอดไปยังทายาทได้

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2578-2579 / 2515 สัญญาเช่าซื้อไม่ใช่
สัญญาเช่าธรรมดา แต่เป็นสัญญาเช่าซึ่งเจ้าของเอาทรัพย์สินออกให้
เช่าและให้คำมั่นว่าจะขายทรัพย์สินนั้นโดยมีเงื่ อนไขการชำระเงินเป็น
จำนวนเท่านั้นเท่านี้คราวรวมอยู่ด้วย ถ้าผู้ซื้อชำระเงินแก่ผู้ให้เช่าซื้อครบ
ถ้วนแล้วกรรมสิทธิ์จะตกแก่ผู้เช่าซื้อ สิทธิที่จะได้กรรมสิทธิ์ใน
ทรัพย์สินนี้มิใช่สิทธิเฉพาะตัวสัญญาเช่าซื้อจึงมีผลที่อาจสืบสิทธิกัน
ได้ เมื่อผู้เช่าซื้อตาย ทายาทจึงสืบสิทธิของผู้เช่าซื้อได้ ดังนั้น
เจ้าของร้านฯ จะเอารถยนต์คืนโดยอ้างสัญญาเช่าซื้อระงับไม่ได้
(ฎีกาที่ 6007/2530 เมื่อผู้เช่าซื้อเสียชีวิตสิทธิตามสัญญาเช่าซื้อจะ
ตกแก่ทายาท)

51

ในทางปฏิบัติจะมีวิธีการโดยให้ทายาทร้องขอต่อศาลเพื่อให้ศาลตั้งเป็นผู้
จัดการมรดกของตายแล้วโอนสิทธิตามสัญญาเช่าซื้อเป็นของผู้จัดการ
มรดกเพื่อนำมาโอนให้ทายาทอีกทอดหนึ่งหรือให้เป็นความรับผิดชอบของผู้
ค้ำประกันในการดำเนินการชำระค่าเช่าซื้อจนเสร็จสิ้นและผู้ค้ำประกันสามารถ
ที่จะมีทางเลือกโดยการมาเจรจากับทายาทของผู้ตายเพื่อให้รับผิดชอบหรือ
ดำเนินการให้ตกเป็นสิทธิของผู้ค้ำประกันเนื่องจากผู้ค้ำประกันย่อมเป็นลูก
หนี้ในอันที่จะต้องรับผิดตามสัญญาเช่าซื้อในเมื่อผู้เช่าซื้อไม่ชำระหนี้นั้นด้วย

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 16836/2557 สิทธิที่จะได้กรรมสิทธิ์ในทรัพย์สิน
ตามสัญญาเช่าซื้อเป็นทรัพย์มรดกที่ตกทอดแก่ทายาทได้ เมื่อจำเลยที่ 1
เป็นทายาทผู้มีสิทธิรับมรดกของผู้ตายและมีพฤติการณ์เข้ารับเอาทรัพย์สิน
นั้นด้วยการชำระค่าเช่าซื้อ ย่อมถือได้ว่าจำเลยที่ 1 ได้เข้าสืบสิทธิตามสัญญา
เช่าซื้อแล้วโดยมิต้องทำสัญญาเช่าซื้อฉบับใหม่ เข้าเป็นคู่สัญญาโดยตรงกับ
โจทก์อีกการที่จำเลยที่ 1 เป็นผู้ชำระค่าเช่าซื้อรถยนต์ของผู้ตายแก่โจทก์
ภายในกำหนด 1 ปี อันเป็นการรับสภาพหนี้ต่อเจ้าหนี้ตาม ป.พ.พ. มาตรา
193/14 (3) เป็นเหตุให้อายุความสะดุดหยุดลงต้องเริ่มนับอายุความขึ้นใหม่
ตามอายุความแห่งมูลหนี้ คือ สิบปีนับแต่วันที่จำเลยที่ 1 มิได้ชำระค่าเช่าซื้อ
แก่โจทก์เป็นต้นไป

ข้อยกเว้น: กรณีมีข้อตกลงว่า หากผู้เช่าซื้อให้ยกสิทธิตามสัญญา
เช่าซื้อแก่บุคคลอื่นจึงเป็นสัญญาเพื่อประโยชน์บุคคลภายนอก หาก
บุคคลภายนอกได้แสดงเจตนาเข้าถือเอาประโยชน์แล้ว ผล สิทธิ
ตามสัญญาเช่าซื้อย่อมไม่ตกแก่ทายาท

52

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1366/2516 คู่สัญญาทำสัญญาเช่าซื้อ
โดยมีข้อตกลงระบุว่าให้ผู้เช่าซื้อระบุตัวทายาทผู้รับสิทธิในการเช่าซื้อ
แทนได้ เมื่อผู้เช่าซื้อถึงแก่กรรมและผู้เช่าซื้อได้ระบุตัวทายาทผู้
รับสิทธิในการเช่าซื้อคือว. ไว้แล้ว จึงเป็นกรณีผู้เช่าซื้อได้ยกสิทธิ
ในการเช่าซื้อรายนี้ให้วโดยเฉพาะเจาะจงแต่ผู้เดียว จึงเป็นข้อสัญญา
เพื่อประโยชน์แก่บุคคลภายนอก ฉะนั้น เมื่อผู้เช่าซื้อถึงแก่กรรม
และต่อมาเด็กชาย ว. ได้แสดงเจตนาเข้าถือประโยชน์จากสัญญานี้
ต่อผู้ให้เช่าซื้อแล้ว คู่สัญญาหาอาจเปลี่ยนแปลงหรือระงับสิทธิของ
บุคคลภายนอกได้ไม่ โจทก์ในฐานะผู้จัดการมรดกของผู้เช่าซื้อจึงไม่
อาจจะเปลี่ยนแปลงหรือระงับสิทธิของ ว. ได้สิทธิในการเช่าซื้อจึง
ตกเป็นของ ว. ไม่ตกเป็นมรดกของผู้เช่าซื้ออันผู้จัดการมรดกจะ
ฟ้องเรียกคืนได้

ประเด็นปัญหา: ผู้เช่าซื้อสามารถจำหน่ายจ่ายโอนทรัพย์ที่
เช่าซื้อให้แก่บุคคลภายนอกได้หรือไม่

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2846/2562 โจทก์ขายเงินดาวน์ให้แก่
ว. โดยมีข้อตกลงให้ ว. ไปเปลี่ยนชื่อผู้เช่าซื้อจากโจทก์เป็นชื่อ ว.
ต่อบริษัทผู้ให้เช่าซื้อถือได้ว่าเป็นการตกลงซื้อขายสิทธิตาม
สัญญาเช่าซื้อ มิใช่ตกลงซื้อขายหรือเช่าซื้อรถยนต์พิพาทต่อกัน
แม้โจทก์จะมิได้เป็นเจ้าของรถยนต์พิพาทโจทก์ก็มีอำนาจทำได้
ไม่เป็นการฝ่าฝืนสัญญาเช่าซื้อและไม่เป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต

53

ประเด็นปัญหา: กรณีที่ศาลมีคำพิพากษาให้คืนทรัพย์
หากคืนไม่ได้ให้ใช้ราคาแทน เช่นนี้ ผู้เช่าซื้อต้องรับผิด
ดอกเบี้ยเช่นไรและสามารถคิดดอกเบี้ยจากราคา
ใช้แทนได้หรือไม่

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 8188/2563 (ประชุมใหญ่) การที่ศาล
วินิจฉัยให้จำเลยที่ 1 ส่งมอบรถขุดที่เช่าซื้อคืน หากคืนไม่ได้ให้ใช้
ราคาแทนนั้น เป็นกรณีที่หากจำเลยที่ 1 ไม่ส่งมอบรถขุดดังกล่าว
คืนแก่โจทก์ จำเลยที่ 1 ต้องใช้ค่าสินไหมทดแทนแก่โจทก์เพื่อราคา
วัตถุอันไม่อาจส่งมอบได้เพราะเหตุอย่างใดอย่างหนึ่งอันเกิดขึ้น
ระหว่างผิดนัด โจทก์จึงมีสิทธิเรียกดอกเบี้ยในเงินจำนวน
ดังกล่าวได้ตั้งแต่เวลาอันเป็นฐานที่ตั้งแห่งการกะประมาณ
ราคานั้นตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 225
แต่ข้อเท็จจริงไม่ปรากฏว่า เวลาอันเป็นฐานที่ตั้งแห่งการ
กะประมาณราคาอันหมายถึงเวลาที่ไม่สามารถส่งมอบรถขุด
ที่เช่าซื้อเกิดขึ้นเมื่อใด จำเลยที่ 1 จึงต้องรับผิดเสียดอกเบี้ย
ในราคาใช้แทนนับ แต่วันที่ศาลมีคำพิพากษาอันเป็นวันที่ศาล
กำหนดราคาใช้แทนให้ และราคาใช้แทนนี้เป็นหนี้เงินตามประมวล
กฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 224 วรรคหนึ่ง ซึ่งบัญญัติให้
คิดดอกเบี้ยในระหว่างผิดนัดร้อยละเจ็ดกึ่งต่อปี โจทก์จึงมีสิทธิคิด
ดอกเบี้ยในอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปีของราคาใช้แทน 400,000 บาท
นับแต่วันที่ศาลมีคำพิพากษาจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์

54

เป็นที่น่าสังเกตว่า ตามฎีกานี้อัตราดอกเบี้ยเกิดขึ้นก่อน 11
เมษายน 2564 จึงใช้อัตราดอกเบี้ยตามกฎหมายเดิม ปัจจุบันหาก
คดีเกิดขึ้นหลังวันที่ 11 เมษายน 2564 กฎหมายกำหนดให้คิด
ดอกเบี้ยผิดนัดโดยตามมาตรา 7 เป็นกรณีที่มิได้กำหนดอัตรา
ดอกเบี้ยโดยนิติกรรมหรือโดยกฎหมายไว้ กฎหมายให้ใช้อัตรา
ร้อยละ 3 ต่อปี และให้บวกเพิ่มอีกร้อยละ 2 ต่อปีจากดอกเบี้ยที่
กฎหมายกำหนดไว้ในมาตรา 7 ดังนี้ ดอกเบี้ยตามมาตรา 224
วรรคหนึ่งจึงมีอัตราร้อยละ 5 ต่อปี ดังนั้น การคิดดอกเบี้ยจาก
ราคาใช้แทนจึงต้องคิดในอัตราร้อยละ 5 ต่อปีนั่นเอง

55

อายุความฟ้องร้องเกี่ยวกับ
สัญญาเช่าซื้อ

สัญญาเช่าซื้อไม่ได้กำหนดเรื่องอายุความไว้โดยเฉพาะ
แต่เมื่อค่าเช่าซื้อเป็นค่าเช่าในการใช้ทรัพย์สินอย่างหนึ่ง
หากผู้ให้เช่าซื้อเป็นผู้ประกอบการธุรกิจในการให้เช่า
สังหาริมทรัพย์ ย่อมมีสิทธิเรียกร้องค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระได้
ภายในกำหนดอายุความ 2 ปี ตามประมวลกฎหมายแพ่ง
และพาณิชย์ มาตรา 193/34

กรณีผู้ให้เช่าซื้อมิได้ประกอบธุรกิจในการให้เช่า
สังหาริมทรัพย์สิทธิเรียกร้องย่อมมีอายุความ 5 ปี
ตามมาตรา 193/33 (3) แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและ
พาณิชย์

กรณีเป็นการฟ้องเรียกค่าเสียหายจากการที่ผู้เช่าซื้อ
ผิดสัญญาเช่าซื้อฟ้องเรียกค่าใช้จ่ายในการติดตาม
ทวงถามค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระฟ้องเรียกค่าขาดประโยชน์
จากการใช้ทรัพย์สินที่เช่าซื้อหรือฟ้องให้คืนทรัพย์สินที่
เช่าซื้อหากคืนไม่ได้ให้ใช้ราคากรณีดังกล่าวนี้ไม่มีกำหนด
อายุความเฉพาะจึงใช้อายุความทั่วไป 10 ปีตามมาตรา
193/30 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์

56

บรรณานุกรม

กุศล บุญยืน. คำอธิบายสรุปประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
ว่าด้วยซื้อขาย ขายฝาก เช่าทรัพย์ เช่าซื้อ ประกันภัย,
(กรุงเทพฯ : กรุงสยามการพิมพ์), 2530.

จิตฤดี วีระเวสส์. สรุปย่อหลักกฎหมายแพ่งและพาณิชย์, (กรุงเทพฯ
: อภิโชติ), 2552.

จุฑามาศ นิศารัตน์. คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
ว่าด้วยซื้อขาย แลกเปลี่ยน ให้, (กรุงเทพฯ :
สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยรามคำแหง), 2550.

ประพนธ์ ศาตะมานและไพจิตร ปุญญพันธุ์. คำอธิบายประมวล
กฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ลักษณะซื้อขาย, (กรุงเทพฯ :
นิติบรรณการ), 2549.

ปรีชา สุมาวงศ์. คำอธิบายกฎหมายว่าด้วยซื้อขาย แลกเปลี่ยน ให้,
(กรุงเทพฯ : ไทยเกษม), 2520.

ไผทชิต เอกจริยกร. คู่มือศึกษาเอกเทศสัญญา 1 ซื้อขาย
แลกเปลี่ยน ให้ เช่าทรัพย์-เช่าซื้อ, พิมพ์ครั้งที่ 2.(กรุงเทพฯ :
วิญญูชน), 2548.

___คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์เรียงมาตราว่า
ด้วยซื้อขาย แลกเปลี่ยน ให้ บรรพ 3 มาตรา 453-536,
(กรุงเทพฯ : กองทุนศาสตราจารย์จิตติ ติงศภัทิย์), 2548.

57

สมาชิก

กลุ่ม วันไนท์มิราเคิล

นางสาวณัฏฐธิดา โปศรี
632081016

นางสาวน้ำเพชร คงจันทร์
632081032

นางสาว สมิตา ศิริรัตน์
632081072

นางสาวอริสรา อัการพุ่ม
632081085