PUISI MELAYU TRADISIONAL

INSTITUT PENDIDIKAN GURU KAMPUS PERLIS
PROGRAM PERSEDIAAN IJAZAH SARJANA MUDA PERGURUAN
Semester 2 Tahun 2022

BMMB1104
KESUSASTERAAN DAN KEBUDAYAAN MELAYU

Nama : NISRINA BINTI KAMAL PEMERIKSA MODERATOR
No. K/P : 030717-08-0990
Angka Giliran : 2021232310064 Markah Markah
Program : PPISMP
Ambilan : JUN 2021 Tandatangan Tandatangan
Unit : PPISMP BMC Cop Cop
Nama Pensyarah : CIK NOORAINI BINTI
AB LATIF
Tarikh Hantar : 4 APRIL 2022

Pengakuan Pelajar :

Saya mengaku bahawa kerja kursus ini adalah hasil kerja Tarikh Tarikh
saya sendiri kecuali nukilan dan ringkasan yang
setiap satunya saya jelaskan sumbernya. Pengesahan Pelajar :
Saya mengesahkan bahawa maklum balas yang diberikan oleh
Tandatangan : nisrina Tarikh :4/4/2021 pensyarah telah saya rujuki dan fahami.
Tandatangan : nisrina Tarikh : 4/4/2021

8TH GRADE

TUGASAN 1

PUISI MELAYU TRADIOSIONAL

Disediakan oleh: Nisrina binti Kamal BMC

DEFINISI PUISI MELAYU TRADISIONAL

Tradisi lisan yang sudah tetap Penuh dengan nilai estetika dan
bentuk dan kalimatnya dihiasi pula dengan pelbagai gaya
yang berupa identiti budaya
Terbentuk daripada beberapa baris bahasa masyarakat Melayu lama
kalimat, berangkap atau tidak
berangkap; ada yang berasaskan Termasuk dalam golongan karya
matra, jumlah perkataan dan suku kesusasteraan bentuk bukan
kata sebaris, persamaan dan cerita (non-naratif)
pertentangan rima dan ritma antara
baris. Bersifat lisan, diwarisi dan
disebarkan melalui tradisi lisan.
Bertujuan untuk menyampaikan
sesuatu fikiran atau amanat untuk
kebaikan umat manusia.

JENIS PUISI MELAYU TRADISIONAL

PUISI MELAYU TRADISIONAL PUISI MELAYU TRADISIONAL
WARISAN MELAYU WARISAN ISLAM

Puisi asli yang diwarisi dari satu Dikenali juga sebagai puisi
generasi kepada generasi yang warisan Arab-Parsi terhasil

lain tanpa dipengaruhi oleh ekoran pengaruh puisi
tradisi asing Arab dan puisi Parsi.

1. PUISI MELAYU TRADISIONAL
WARISAN MELAYU

BENTUK TERIKAT : PANTUN DAN
GURINDAM

BEBAS: SELOKA,
GURINDAM

Bentuk : Terikat

DEFINISI PANTUN

❏ Pantun merupakan puisi tradisional Jenis Pantun:
Melayu yang paling popular serta sifatnya
yang asli. Keaslian itu membawa maksud ● Teka-teki
pantun ini hanya dapat dijumpai pada ● Jenaka
bangsa Melayu Nusantara sahaja ● Kasih sayang
● Nasihat
❏ Satu rangkap pantun sahaja ● Budi
sudah memiliki kesatuan fikiran ● Nasib
yang lengkap dan sempurna. ● Perantau
● Adat
● Kepahlawanan
● Peribahasa
● Kias ibarat
● Agama.

CIRI-CIRI PANTUN

01 02Rangkap- rangkap yang Jumlah suku kata dalam
berasingan iaitu setiap setiap baris antara lapan
rangkap 2,4,6 hingga 16 baris hingga dua belas suku kata

03 04Mempunyai dua bahagian iaitu Rima hujung yang tetap
bahagian pembayang dan iaitu a-b-a-b.
juga bahagian maksud

Wahana pendidikan: mendidik manusia tentang sifat
dan ragam masyarakat yang berbeza-beza.

Contoh Pantun: FUNGSI PANTUN

Banyak udang banyak garam, Mendidik, menyindir, menyatakan
Banyak orang banyak ragam. perasaan, menyampaikan buah fikiran
dan menghibur.
Pisang emas dibawa belayar,
Masak sebiji di atas peti, Wahana pendidikan: mendidik manusia tentang
Hutang emas boleh dibayar, kepentingan budi bahasa dalam kehidupan.
Hutang budi dibawa mati.

Bentuk : Terikat dan Bebas

DEFINISI GURINDAM

❏ Gurindam berasal daripada bahasa Sanskrit.
Genre puisi ini tergolong sebagai satu daripada
Puisi Melayu Tradisional di dalam kategori bukan
naratif.

❏ Gurindam juga merupakan puisi Jenis Gurindam:
ciptaan masyarakat Melayu.
➢ Gurindam serangkap
dua baris

➢ Gurindam serangkap
empat baris

➢ Gurindam bebas

CIRI-CIRI GURINDAM

01 02Setiap untai mengandungi dua Baris pertama disebut
baris ayat. syarat, manakala baris
kedua disebut jawab

03 04Rima hujungnya sama, iaitu Isinya ialah hal-hal yang
a-a berat dan serius

05 Merupakan puisi bertulis

FUNGSI GURINDAM

Contoh Gurindam: ➔ Sebagai alat yang berfungsi untuk mendidik dan
memberikan bimbingan kepada manusia
Barang siapa mengenal Allah, menjadi insan yang al kamil.
Suruh dan tegahnya tiada ia menyalah.

Barang siapa tiada mengenal agama, Insan yang merendah diri, berbudi bahasa, menjaga
Sekali-kali tiada boleh dibilangkan nama. agama, menghormati ibubapa, menghormati hak orang
lain dan berbuat jasa kepada masyarakat
Gurindam Dua Belas: karya Raja Ali Haji

Bentuk : Bebas DEFINISI SELOKA

❏ Perkataan seloka berasal dari kata shloka dalam bahasa
Sanskrit yang membawa erti puisi yang terdiri daripada dua
baris. Seloka dikatakan berasal daripada kesusasteraan
Hindu klasik yang didapati dalam epos Mahabhrata dan
Ramayana.

Jenis Seloka:

● Seloka sindiran

● Seloka mengejek ❏ Seloka Melayu tidak sama dengan seloka
● Seloka menempelak

● Seloka nasihat Sanskrit.
● Seloka pengajaran

● Seloka khayal

● Seloka gurau senda

CIRI-CIRI SELOKA 02 Rangkapnya tidak tetap

01 Sejenis puisi bebas

03 Tidak tetap jumlah baris 04 Tidak tetap jumlah perkataan
serangkap sebaris

05 Ada yang berima dan ada yang
tidak berima

Contoh Seloka: FUNGSI SELOKA

Baik budi emak Si Randang, Sebagai alat yang berfungsi
Dagang lalu ditanakkan, untuk menyindir, mengejek,
Tiada berkayu rumah diruntuh, bergurau senda, atau
Anak pulang kelaparan, berjenaka.
Anak di pangku diletakkan,
Kera di hutan disusukan.

Seloka Emak Si Randang Wahana pendidikan: Mengajarkan bahawa kita mestilah mengutamakan
ahli keluarga dalam setiap perkara.

2. PUISI MELAYU TRADISIONAL
WARISAN ISLAM

BENTUK TERIKAT : SYAIR

Bentuk : Terikat

DEFINISI SYAIR

❏ Syair merupakan karya sastra yang tergolong sebagai puisi
lama. Orang yang membacakan syair atau membuat syair
disebut penyair atau pujangga

Jenis Syair: ❏ Syair berasal dari tradisi Arab.
❏ Syair lebih dikenali dengan istilah Syi’ir atau
● Syair Teka-teki
● Syair Roman Syu’ur yang berarti perasaan menyedari.
● Syair Nasihat ❏ Namun ada pula yang mengatakan syair dari kata
● Syair Sejarah
● Syair Agama Syi’ru yang bererti puisi.
● Syair Puji-pujian
● Syair Simbolik

CIRI-CIRI SYAIR Setiap baris mengandungi purata empat
patah perkataan
Sejenis puisi naratif di dalam bahasa Melayu
Bentuknya berangkap-rangkap Setiap baris mengandungi antara
lapan hingga dua belas suku kata
Rima hujungnya sama, iaitu a-a-a-a
Tidak mempunyai pembayang dan
Setiap rangkap yang biasa ada maksud seperti pantun
empat baris

Memerlukan lebih satu rangkap untuk melengkapkan sesuatu idea

FUNGSI SYAIR

Contoh Syair: Memberikan pengajaran yang berupa
nasihat pendengar
Nasehat ayahanda anakanda fikirkan,
Keliru syaitan anakanda jagakan, Menitikberatkan pemikiran, falsafah,
Orang berakal anakanda hampirkan, cerita, kisah, sejarah, nasihat dan
Orang jahat anakanda jauhkan. puji-pujian

Syair Nasihat Kepada Anak karya Raja Ali Haji

Wahana pendidikan: Syair ini mengajarkan kita untuk sentiasa
mendekatkan diri dengan orang yang berakal dan menjauhkan diri
dengan orang yang jahat.

Kesimpulan

Puisi Melayu Tradisional terdiri daripada dua bentuk iaitu terikat dan bebas.
Setiap bentuk puisi tersebut meliputi aspek jenis, struktur, fungsi dan ciri
bahasa. Kita juga dapat lihat bahawa setiap karya puisi mempunyai wahana
pendidikan masing-masing di mana puisi ini telah menjadi medium untuk
mendidik masyarakat dan menyampaikan moral yang bermanfaat kepada
mereka. Oleh itu, untuk memahami isi tersirat sesuatu puisi, kita disarankan
untuk melakukan perbincangan supaya dapat meningkatkan pemahaman
pembaca dengan lebih mudah.

RUJUKAN

Abd. Rahim Ismail dan Khairuddin Mohamad. (2017). Kesusasteraan melayu. Sasbadi Sdn. Bhd.

Cho Min Sung, & Mat. (2020). Fungsi pantun melayu tradisional dilihat dari perspektif budaya dan alam pemikiran masyarakat
melayu. Jurnal Puitika, 16(1), 1–28.

Hashim Hj. Musa, Normahdiah Sheik Said, Rozita Che Rodi dan Siti Sarah Ab Karim. (2012). Hati budi melayu: Kajian
keperibadian sosial melayu ke arah penjanaan melayu gemilang. Journal of Language Studies,12(1), 163-182.

Khusnul Ma’arif. (2019). Penerjemahan Puisi-Puisi Nasionalisme Karya Abdul Wahab Al-Bayati. Uinjkt.ac.id.
https://doi.org/http://repository.uinjkt.ac.id/dspace/handle/1234567 89/50513

Mohd Rosli Saludin. (2013). Puisi melayu tradisional. Jurnal Peradaban Melayu, 8, 1–13.

Nordiana Ab Jabar. (2019). Keunggulan ikon membawa teladan dalam seloka Melayu. Jurnal Antarabangsa Persuratan Melayu,
7(1), 172–191.

Zurakintan Abdul Razak dan Che Ibrahim Salleh (2015). Pemikiran melayu tentang ilmu dan adab dalam puisi melayu
tradisional. International Journal of the Malay World and Civilisation, 3(2), 121–129.

TERIMA
KASIH

CREDITS: This presentation template was created
by Slidesgo, including icons by Flaticon,
infographics & images by Freepik