การแยกสาร

SCIENCEวิชาวิทยาศาสตร์

ใบงาน การแยกสาร

ป.6

ครูพงศธร เฉลยทรง
โรงเรียนวัดเทียนถวาย

ชือ่ สกุล __________________________ ช้ัน _______ เลขที่ ___________ คะแนนรวม_____ 1

วชิ าวิทยาศาสตร์ ช้ันประถมศึกษาปีท่ี 
ใบงาน เรอ่ื ง การแยกสารเนอื้ ผสม (Seperation Of Substance)

1. การจาแนกสารโดยการใชเ้ น้อื สารเป็นเกณฑ์  __________________________________
เม่อื ใชส้ มบตั ิทางกายภาพของสารทีไ่ ด้จากการสังเกต
ลกั ษณะความแตกตา่ งของเน้อื สาร จะสามารถจาแนก (Filtration) เป็นการแยกของเหลวกบั ของแขง็
ได้ออกเปน็ 2 กลุ่ม คือ ที่ไมล่ ะลายในของเหลว จากภาพของแขง็ (ทราย) มี
 __________________________________ ขนาดใหญก่ ว่าขนาดรูของกระดาษกรอง จงึ ติดค้างอยู่
(Homogeneous Substance) หมายถึง สารท่ีมเี นื้อ ส่วนที่เป็นของเหลวไหลผา่ นรูของกระดาษกรองลงสู่
สารเหมือนกันทุกส่วน ทาให้สารมสี มบัตเิ หมือนกัน ภาชนะดา้ นลา่ ง
ตลอดทกุ ส่วน เช่น แอลกอฮอล์ ,ทองคา (Au) ,โลหะ
บัดกรี ,นา้ เกลอื ,ซอี วิ๊ ขาว ,น้าอดั ลม เป็นต้น  เชน่ _______________________________
 __________________________________
(Heterogeneous Substance) หมายถึง สารท่มี ี แกว่งสารสม้ อนุภาคแขวนลอยตกตะกอน
เนือ้ สารแตกตา่ งกันในแต่ละสว่ น จะทาให้สารนัน้ มี
สมบตั ิ ไมเ่ หมือนกันตลอดทุกสว่ น เช่น นา้ อบไทย ,  __________________________________
น้าคลอง ,น้าโคลน ,พริกเกลือ ,ดนิ เปน็ ต้น
2. กระบวนการแยกสารเน้ือผสม ต้องวิเคราะหส์ มบตั ิ (Sedimentation) การแยกสารผสมท่ีเปน็ ของแข็งท่ี
ทางกายภาพของสารเน้ือผสม ไดแ้ ก่ แขวนลอยอยใู่ นของเหลว โดยมหี ลกั การทสี่ าคญั คือ
______________________________________ การนาสารผสมต้งั ทง้ิ ไว้ เนื่องจากอนุภาคของแข็งท่ี
______________________________________ แฝงอยู่นน้ั มีนา้ หนัก ดังน้ันจึงตกตะกอนอยู่ทีก่ น้
3. วธิ กี ารแยกสารตอ่ ไปนี้ คือวิธีการแยกสารแบบใด ภาชนะ เราสามารถใชส้ ารส้มเร่งการตกตะกอนได้

 __________________________________  เช่น _______________________________
(Sieving) เปน็ การแยกสารที่เปน็ ของแข็งขนาดใหญ่ ______________________________________
แยกออกจากสารท่ีเปน็ ของแขง็ ขนาดเลก็ โดยใช้
ตะแกรง โดยของแขง็ ขนาดใหญจ่ ะติดอยูบ่ นตะแกรง (เสรมิ ความรู้) นักวิทยาศาสตร์จงึ ไดค้ ดิ ค้น
และของแข็งขนาดเลก็ จะผา่ นรูตะแกรง เคร่อื งเหว่ยี ง (centrifuge) แรงเหวีย่ งดังกลา่ วจะทา
 เช่น _______________________________ ใหข้ องแขง็ ที่แขวนลอยในของเหลวตกตะกอนได้งา่ ย
และเรว็ ขน้ึ

2

 __________________________________  _________________________________

(Sublimation) เป็นการแยกของแข็งทีร่ ะเหดิ ไมไ่ ด้ (Handpicking) แยกดว้ ยวิธกี ารนจี้ ะตอ้ งมีของแข็ง
กบั ของแขง็ ท่ีระเหดิ ได้ ซึ่งมีขนาด รปู รา่ ง หรือสีท่ีแตกต่างกนั อยา่ งชดั เจนอกี
ทั้งมีขนาดใหญพ่ อทีจ่ ะหยิบได้และมปี ริมาณทีไ่ ม่มาก
 การระเหิดเปน็ การเปล่ียนจากสถานะใดเปน็ เกนิ ไป การแยกทาไดโ้ ดยใชม้ อื หยบิ หรอื อาจใช้
สถานะใด อุปกรณ์อื่นช่วยในการหยบิ แทนมอื
 เช่น ______________________________
______________________________________

เช่น พิมเสนกบั ทราย การบูรกับเกลอื
ลูกเหม็นกบั นา้ ตาล การบูรกับผงชอล์ก

 ของแข็งทีร่ ะเหดิ ได้ เช่น

______________________________________

 __________________________________  __________________________________

(Evaporation) การแยกสารละลายที่ประกอบดว้ ย (Magnetic attraction) สารที่ต้องการแยกออกจาก
ตวั ละลายที่เป็นของแข็งละลายอยูใ่ นตัวทาละลายที่ สารผสมจะต้องมสี มบตั ิเปน็ สารแม่เหล็ก
เปน็ ของเหลวโดยการใหค้ วามร้อนเพ่อื ทาใหต้ วั ทา  สารทแี่ ม่เหล็กสามารถส่งแรงกระทาหรือดดู ตดิ ได้
ละลายที่มจี ดุ เดอื ดตา่ ระเหยเปน็ ไอแยกออกไปจนหมด ______________________________________
และเหลือเพียงตัวละลาย ซ่งึ การแยกทาได้โดยใช้แม่เหลก็ ดดู แยกสารแมเ่ หลก็
ออกจากสารผสม
 เช่น _______________________________  เช่น _______________________________
______________________________________

วธิ กี าร สถานะของแยก วสั ดทุ ี่สาคัญ 3
แยกสาร ที่แยกได้

ของแข็งทีแ่ ขวนลอยใน
ของเหลว และของเหลว

 __________________________________ ของแข็ง (ขนาดใหญ่) กบั
ของแข็ง (ขนาดเลก็ ) หรอื
(Separatory funnel) เปน็ วธิ ีการแยกสารผสม
ท่ีเป็นของเหลว 2 ชนิด ซง่ึ ไม่รวมเป็นเนอื้ เดียวกัน ของแข็งที่มขี นาด
โดย อาศัยความแตกต่างของความหนาแนน่ ของ แตกตา่ งกนั
ของเหลวแตล่ ะชนิดที่ไม่เทา่ กนั ของเหลวท่ีมคี วาม
หนาแน่นนอ้ ยกวา่ จะแยกชน้ั อยูด่ ้านบน ของกรวย ของแข็งทีค่ า้ งบนกระดาษ
แยก สว่ นของเหลวท่ีมคี วามหนาแน่นมากกวา่ จะแยก กรอง และของเหลวท่ี
ชนั้ อยู่ด้านลา่ ง ไหลลงสู่บกี เกอร์
 เช่น ______________________________
4. ตารางสรุปการแยกสาร จงตอบคาถามในตาราง ของแข็งท่ีมีขนาด รปู รา่ ง
หรอื สีท่แี ตกต่าง
การร่อน การตกตะกอน การใชก้ รวยแยก
5. จากสารทีต่ ้องการแยก จงตอบคาถามในตาราง
การระเหยแห้ง การใชแ้ มเ่ หลก็ ดูด การหยิบออก
การรอ่ น การตกตะกอน การใชก้ รวยแยก
การกรอง การระเหิด
การระเหยแหง้ การใช้แมเ่ หล็กดูด การหยิบออก

การกรอง การระเหดิ

ขอ้ สารท่ีตอ้ งการแยก วิธีการแยกสาร

วธิ ีการ สถานะของแยก วัสดทุ ่ีสาคัญ 1 ทรายหยาบ
แยกสาร ที่แยกได้ ทรายละเอียด

ของแข็งทรี่ ะเหดิ ได้ กับ 2 ข้าวเปลอื ก
ของแข็งทรี่ ะเหดิ ไม่ได้ ขา้ วสาร

ของเหลว 2 ชนดิ ท่ี 3 กากมะพร้าว
ไม่ผสมกัน นา้ กะทิ

ของแข็งท่ีมีสารแมเ่ หลก็ 4 เกลือ น้า
กบั ของแข็งท่ีไม่มสี าร ในน้าเกลอื

แมเ่ หลก็ 5 นา้ น้ามนั

ของเหลวที่ถกู ให้ความร้อน 6 ตะกอนจาก
จนแหลือเปน็ ของแข็ง น้าคลอง

7 ผลชอล์ก การบูร

8 แป้งทาเบเกอรี่

ข้อ สารท่ีต้องการแยก วิธกี ารแยกสาร การแยกสาร วธิ ีการแยกสาร สารทแี่ ยก 4
9 กากถัว่ เหลือง เนอ้ื ผสม ออกจากกนั

น้าเต้าหู้ 1.เกบ็ มดและ
10 พิมเสน ทราย แมลงจากจ่ัน
11 ผงกามะถนั มะพรา้ ว

ผงตะไบเหล็ก 2.ใช้ผ้าขาวบาง
12 กากกาแฟ กรองเศษฝุ่น
และแมลงออก
น้ากาแฟ จากนา้ ตาล
13 ผลกึ ไอโอดีน มะพร้าว

ผงแปง้ 3.ขณะเคยี่ ว
14 น้า น้าตาล น้าตาลจะเกิด
ฟองทผี่ ิวหนา้
(นา้ เช่ือม) ของน้าตาลให้
15 ผงตะไบเหลก็ ตกั ฟองออก

ทราย

16 ดินสองพองผสมนา้

17 เศษเหลก็ ในขยะ

18 ตะปเู หลก็ ปนกรวด  ศึกษาแผนภาพกระบวนการบาบดั น้าเสยี
19 เปลือกถั่ว กระบวนการบาบัดนา้ เสียใช้วิธีอะไรบา้ ง ในการแยก
สารออกจากกนั และแตล่ ะวิธีใช้แยกสารที่มีลกั ษณะ
กับเมล็ดถ่ัว หรือสมบตั อิ ยา่ งไร

20 นา้ ด่างทัมทิม **** เตมิ คาตอบในตารางหนา้ ถัดไป ****
6. การแยกสารในชีวติ ประจาวนั
 การทาน้าตาลปกึ

ตารางการบาบัดนา้ เสีย 5

วิธีแยกสารในกระบวน สถานะของสารที่
การบาบดั น้าเสยี แยกออกจากกัน

การกรองในข้นั ตอนการใช้
ตะแกรงคดั

การตกตะกอนในขั้นตอน
ตกตะกอนในถังตกตะกอน

การกรองตะกอนในบ่อกรอง

 เสริมความรู้ “กระบวนการบาบัดน้าเสีย”  ใหน้ ักเรยี นออกแบบและอธบิ ายวธิ กี ารแยกสาร
ผสมท่ีมสี ่วนผสมของเกลอื พริกขีห้ นู แป้งมันและ
น้าเสียจากชมุ ชนจะมสี ิง่ ต่างๆ ปนอยใู่ นน้า ไดแ้ ก่ กระเทยี ม โดยระบุว่าเปน็ การแยกสารผสมในแต่ละ
เศษขยะ กรวด ทราย น้าเสียจะถูกรวบรวมไหลตามท่อผา่ น ขั้นตอนจะไดส้ ารชนิดใดออกมา
ตะแกรง เศษขยะที่มีขนาดใหญก่ วา่ รูตะแกรงจะถูกแยกออก
น้าเสยี ทีม่ ีทรายปน จะส่งมายังบอ่ ดักกรวดทรายเพ่ือคัดแยก
กรวดทรายออก และจะถกู ส่งตอ่ ไปยงั บ่อเติมอากาศเพ่ือเลย้ี ง
จุลินทรยี ใ์ ห้ย่อยสลายสง่ิ สกปรกในน้า จากนัน้ น้าเสยี จะไหล
เข้าสู่บ่อตกตะกอน เพื่อแยกตะกอนออกจากน้า น้าจะไหล
ผ่านบ่อกรอง ของแข็งทปี่ นมากบั นา้ จะถกู แยกออกดว้ ยวสั ดุ
กรองที่มรี ขู นาดเลก็ ตอ่ จากนน้ั เตมิ สารเคมีเพอ่ื ฆ่าเชือ้ โรคใน
นา้ ทกี่ รองได้ กอ่ นทจ่ี ะปล่อยน้าให้ไหลไปยงั ถังนา้ ใสก่อน
ปล่อยสแู่ หลง่ นา้

 จงเขยี นแผนภาพ การแยกสารต่อไปนี้

(ถวั่ เขียว น้าตาลทราย แป้งมัน และผงตะไบเหลก็ )

เสรมิ ขอ้ สอบ O-NET 6

1

เสรมิ ขอ้ สอบ O-NET 7

2

เสรมิ ขอ้ สอบ O-NET 8

3

เสรมิ ขอ้ สอบ O-NET 9

4

เสรมิ ขอ้ สอบ O-NET 10

5

เสรมิ ขอ้ สอบ O-NET 11

6

SCIENCE

ครูพงศธร เฉลยทรง
โรงเรียนวัดเทียนถวาย