กาพย์เห่เรือ คุณค่าด้านวรรณศิลป์

กาพย์เห่เรือ

คุณค่าด้านวรรณศิลป์

สารบัญ

การสรรคำ…………………………………………………………………………………..๑
๑.การเลือกใช้คำได้ถูกต้องครงตามความหมาย……………………..๑
๒.การใช้คำที่เหมาะแก่เนื้อเรื่องและฐานะของบุคคลในเรื่อง...๑
๓.การใช้คำโดยคำนึงถึงเสียง………………………………………….….….๒

การใช้ภาพพจน์……………………………………………………………………………๔
๑.การใช้ภาพพจน์อุปมา……………………………..……………………………๔
๒.การใช้ภาพพจน์อุปลักษณ์……………………………………………………๕

ลีลาการประพันธ์………………………………………………………………………….๖
๑.เสาวรจนี……………………………………………………………………………….๖
๒.สัลลาปั งคพิสัย…………………………………………………………………….๗

การสรรคำ

๑.การเลือกใช้คำได้ถูกต้องครงตามความหมาย

กวีต้องการจะกล่าวถึงนางผู้เป็นที่รัก จึงเลือกเฟ้นทั้งเสียงและความหมาย
ให้เหมาะแก่คณะและสัมผัสตามข้อบังคับของฉันทลักษณ์นั้น ๆ ดังบประพันธ์

มะลิวัลย์พันจิกจวง ดอกเป็นพวงร่วงเรณู
หอมมาน่าเอ็นดู ชูชื่นจิตคิดวนิดา

๒.การใช้คำที่เหมาะแก่เนื้อเรื่องและฐานะของบุคคลในเรื่อง

พระเสด็จโดยแดนชล ทรงเรือต้นงามเฉิดฉาย
กิ่งแก้วแพร้วพรรณราย พายอ่อนหยับจับงามงอน

เนื้ออ่อนอ่อนแต่ซื่อ เนื้อน้องฤาอ่อนทั้งกาย
ใครต้องข้องจิตชาย ไม่วายนึกตรึกตรึกทรวง

จากบทประพันธ์คำว่า ต้อง เป็นคำไทย แปลว่า ถูก ในที่นี่หมายถึง สัมผัส
แต่เป็นสัมผัวที่แผ่วเบา ถ่ายทอดความรู้สึกหวงแหน แสดงถึงความละเมียด
ละไมของผู้ทำกิริยา

๑

๓.การใช้คำโดยคำนึงถึงเสียง

การเล่นเสียงสัมผัส ทำให้เกิดความไพเราะ โดยใช้สัมผัสในทั้งสัมผัสสระ
และสัมผัสพยัญชนะ ทำให้เสียงของกาพย์รื่นหู มีสัมผัสคล้องจอง ดังบท
ประพันธ์

สมรรถชัยไกรกาบแก้ว แสงแวววับจับสาคร
เรียบเรียงเคียงคู่จร ดั่งร่อนฟ้ามาแดนดิน

กาพย์บทนี้มีสัมผัสสระและสัมผัสพยัญชนะครบทุกวรรคในบทเดียวกัน
สัมผัสสระ ได้แก่ ชัย-ไกร, วับ-จับ, เรียง-เคียง, ฟ้า-มา สัมผัสพยัญชนะ
ได้แก่ กาบ-แก้ว, แวว-วับ, แสง-สา, เรียบ-เรียง, เคียง-คู่, ดั่ง-แดน-ดิน

การเล่นคำพ้องเสียง เล่นคำในลักษณะพ้องรูปพ้องสเสียง ดังตัวอย่าง

แก้มช้ำช้ำใครต้อง อันแก้มน้องช้ำเพราะชม
ปลาทุกทุกข์อกกรม เหมือนทุกข์พี่ที่จากนาง

กวีเล่นคำว่า ช้ำ ซึ่งหมายถึงปลาชนิดหนึ่งชื่อ แก้มช้ำ พ้องเสียงกับคำว่า
ช้ำ และพ้องเสียงคำว่า ทุก ที่เป็นชื่อปลากับคำว่า ทุกข์ ซึ่งให้ความรู้สึกว่าการ
จากนางอันเป็นที่รักมา ทำให้กวีเป็นทุกข์

๒

การใช้คำเลียนเสียงธรรมชาติ เป็นการใช้คำบ่งบอกหรือเลียนเสียงที่เกิดขึ้น
ทำให้ผู้อ่านและผู้ฟังเห็นภาพและเกิดความรู้สึก ดังตัวอย่าง

เรือครุฑจุดนาคหิ้ว ลิ่วลอยมาพาผันผยอง
พลพายกรายพายทอง ร้องโห่เห่โอ้เห่มา

ร้องโห่เห่โอ้เห่มา เป็นการเลียนเสียงการร้องเห่เรือ ซึ่งช่วยให้บรรยากาศ
สมจริงราวกับว่าผู้อ่านได้เข้าไปอยู่ในเหตุการณ์ได้ยินได้เห็นด้วยตนเอง

การซ้ำคำ เป็นการสร้างสุนทรียภาพให้เกิดขึ้นทั้งในด้านภาพและเสียงโดย
การใช้คำ ๆ เดียวกัน แทรกไปเป็นระยะ ๆ ในช่วงที่กวีต้องการสร้างความ
รู้สึกชนิดใดชนิดหนึ่ง หรือต้องการที่จะเน้นคำ ๆ นั้น ดังบทประพันธ์

รอนรอนสุริยาโอ้ อัสดง
เรื่อยเรื่อยลับเมรุลง ค่ำแล้ว
รอนรอนจิตจำนง นุชพี่ เพียงแม่
เรื่อยเรื่อยเรียมคอยแก้ว คลับคล้ายเรียมเหลียว

กวีซ้ำคำขึ้นต้นคำว่า รอนรอน และ เรื่อยเรื่อย ในโคลงสี่สุภาพ สองบาท
แรกทำให้เห็นภาพพระอาทิตย์ที่กำลังอ่อนแสงลงทีละน้อย ในบาทที่สามและสี่
กวีรู้สึกใจหายและคอยคะนึงหานางผู้เป็นที่รัก ทำให้เกิดความรู้สึกเหงาเศร้า
ตามกวี

๓

การใช้ภาพพจน์

กาพย์เห่เรือของเจ้าฟ้าธรรมธิเบศรมีความไพเราะงตงาม มีการแสดง
ความหมายได้อย่างชัดเจนลึกซึ้ง กินใจ ด้วยลักษณะสำคัญ ดังนี้

๑.การใช้ภาพพจน์อุปมา

เป็นการเปรียบเทียบสิ่งหนึ่งว่าเหมือนอีกสิ่งหนึ่งโดยใช้เชื่อมที่แสดงความ
หมายว่าเหมือนกัน เช่น คำว่า เหมือน ดัง เพียง เป็นต้น ดังบทประพันธ์

สุวรรณหงส์ทรงพู่ห้อย งามชดช้อยลอยหลังสินธุ์
เพียงหงส์ทรงพรหมินทร์ ลินลาศเลื่อนเดือนตาชม

จากตัวอย่างเป็นการเปรียบเทียบเรือสุวรรณหงส์กับหงส์ของพระพรหม
เปรียบเทียบการเคลื่อนไหวอย่างสง่างามของเรือสุวรรณหงส์กับการ
เคลื่อนไหวของหงส์ซึ่งช่วยสร้างมโนภาพให้แก่ผู้อ่านได้เป็นอย่างดี

๔

๒.การใช้ภาพพจน์อุปลักษณ์

เป็นการเปรียบเทียบโยงความคิดอย่างหนึ่งไปสูความคิดหนึ่ง โดยใช้คำว่า
คือ เป็น อยู่ในประโยค วิธีนี้ความหมายเป็นนัยลึกซึ้งเกินธรรมดาดังบท
ประพันธ์

น้ำเงินคือเงินยวง ขาวพรายช่วงสีสำอาง
ไม่เทียบเปรียบโฉมนาง งามเรื่องเรื่อเนื้อสองสี

น้ำเงินคือเงินยวง เป็นการใช้อุปลักษณ์เพื่อบอกว่าปลาน้ำเงินนั้นมีเกล็ด
เป็นสีเงินงามเช่น เงินยวง (เงินบริสุทธิ์ที่ย้อยลงมา) การใช้อุปลักษณ์ทำให้
นึกถึงภาพว่าเกล็ดปลาน้ำเงินที่เป็นสีเงินบริสุทธิ์นั้น ยังเทียบไม่ใด้กับผิวกาย
ของนางที่มีผิวพรรณดูผุดผ่องเรื่อเรื่องงามยิ่งนัก การใช้อุปลักษณ์ลักษณะนี้
จึงเป็นการเนันว่าผิวกายของนางนั้นมีดวามงดงามมากเพียงใด

๕

ลีลาการประพันธ์

เป็นชั้นเชิงการแต่งคำประพันธ์ของกวีที่มุ่งให้เกิดอารมณ์
ความรู้สึกอย่างลึกซึ้งกินใจ

๑. เสาวรจนี

บทชมความงามทางธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม ซึ่งเป็นลักษณะเด่นของ
กาพย์เห่เรือเจ้าฟ้าธรรมธิเบศร ในเนื้อเรื่องมีทั้งบทเห่ชมกระบวนเรือ บทเห่
ชมปลา บทเห่ชมไม้ บทเห่ชมนก ล้วนแล้วแต่ชมความงามได้อย่าไพเราะ

สุวรรณหงส์ทรงพู่ห้อย งามชดช้อยลอยหลังสินธุ์
เพียงหงส์ทรงพรหมินทร์ ลินลาศเลื่อนเตือนตาชม

๖

๒. สัลลาปั งคพิสัย

บทแสดงความเศร้าโศก อาลัยอาวรณ์ กวีรำพันความรู้สึก ความรักอาลัย
ที่มีต่อนางผู้เป็นที่รัก

เรียมทนทุกข์แต่เช้า ถึงเย็น
มาสู่สุขคืนเข็ญ หม่นไหม้
ชายใดจากสมรเป็น ทุกข์เท่า เรียมเลย
จากคู่วันเดียวได้ ทุกข์ปิ้ มปานปี

กวีทรงบรรยายว่าการจากนางเพียงวันเดียว ทำให้มีความทุกข์เหมือนกับจาก
นางเป็นปี ซึ่งเป็นการย้ำว่าความทุกข์ของพระองค์นั้นมีมากเพียงใด เป็นการ
แสดงความรู้สึกของผู้ที่ตกอยู่ในความทุกข์จากการพลัดพรากได้อย่างเหมาะสม

๗

สมาชิก

๖/๑ (กลุ่ม ๒)

นายกิตติเชษฐ์ พรศิริรัตนสิน เลขที่ ๖
เลขที่ ๙
นายกฤษคชิณ แก้วพิทักษ์ เลขที่ ๑๗
เลขที่ ๑๙
น.ส.ณัฐธิดา พิทักพงษ์ เลขที่ ๒๑
เลขที่ ๒๘
น.ส.ศศิวิมล เชิงหอม เลขที่ ๓๒
เลขที่ ๓๔
นายนพวิชญ์ อนงค์วรรณ เลขที่ ๓๗
เลขที่ ๔๑
น.ส.สตพร ฟั กน้อย เลขที่ ๔๓
เลขที่ ๔๕
น.ส.ปิยะปาณ พินิจชัย

น.ส.ณิชาภัค เอมย่านยาว

น.ส.วิลาศิณี แนบสุข

นายอันดามัน บุญเรือง

น.ส.ถาวรีย์ ขันสาคร

น.ส.วิมุตตา วิทยาภัค