การปลูกผักยกแคร่

การปลูกผักยกแคร่ วิทยาลัยชุมชนยะลา สถาบันวิทยาลัยชุมชน กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม คู่มือ

ค�ำน�ำ วิทยาลัยชุมชนยะลาได้ด�ำเนินโครงการจัดการความรู้เพื่อเสริมสร้าง ความสุขและความเข้มแข็งของชุมชน ภายใต้โครงการส่งเสริมอาชีพการท�ำ เกษตร (ปลูกผักยกแคร่) เพื่อสร้างความเข้มแข็งและยกระดับคุณภาพชีวิต โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริมการปลูกผักปลอดสารพิษ พร้อมการพัฒนา และออกแบบแปลงปลูกผักยกแคร่แก่เกษตรกรให้สามารถน�ำองค์ความรู้ ไปประกอบอาชีพและเพิ่มรายได้ การปลูกผักยกแคร่ เป็นการปลูกผักที่ยกสูงขึ้นจากพื้นดิน ท�ำให้ สามารถปลูกผักได้ในพื้นที่ขนาดเล็ก ประหยัดพื้นที่ใช้สอย สะดวกต่อการ ดูแลรักษาและลดความเสี่ยงจากปัญหาภัยธรรมชาติเช่น น�้ำท่วม โรคพืช และศัตรูพืชได้ให้เป็นทางเลือกส�ำหรับเกษตรกรที่มีพื้นที่จ�ำกัด และผู้สนใจ หันมาให้ความส�ำคัญกับการเกษตรในปัจจุบัน คู ่มือฉบับนี้ได้รวบรวมความรู้เกี่ยวกับ “การปลูกผักยกแคร ่” ตลอดถึงการท�ำแคร่ปลูกผัก เตรียมดิน ปลูกผัก และการจัดการดูแลรักษา พืชผัก เป็นคู่มือให้เกษตรหรือผู้สนใจน�ำไปเป็นแนวทางปฏิบัติต่อไป

สารบัญ เรื่อง หน้า 1. ความรู้เกี่ยวกับการปลูกผักยกแคร่ 1.1 ความสำคัญของการปลูกผักยกแคร่ 1 1.2 ชนิดของผักที่นิยมปลูกบนแคร่ 2 2. ขั้นตอนวิธีการทำแคร่ปลูกผัก 2.1 วิธีทำแคร่ปลูกผัก 3 2.2 การทำแคร่ไม้ไผ่ 4 2.3 การทำแคร่โครงเหล็ก 5 3. การปรุงดินและการทำปุ๋ยชีวภาพ 3.1 ดินปลูก 6 3.2 การเตรียมดินปลูก 6 3.3 การผลิตปุ๋ยชีวภาพ 6-7 4. การปลูกและการจัดการผักบนแคร่ 4.1 ขั้นตอนวิธีการปลูกผัก 8 4.2 ขั้นตอนวิธีการเพาะต้นกล้า 9 4.3 ขั้นตอนวิธีการย้ายต้นกล้าลงแคร่ 10 4.4 การจัดการดูแล 11 4.5 การเก็บเกี่ยว 11 อ้างอิง

1. ความรู้เกี่ยวกับการปลูกผักยกแคร่ 1.1 ความส�ำคัญของการปลูกผักยกแคร่ การปลูกผักยกแคร ่ คือ วิธีการปลูกผักบนแคร ่ที่ยกสูงขึ้น จากพื้นดิน นิยมใช้วัสดุต่างๆ เช่น ไม้ไผ่ โครงเหล็ก และสร้างเป็นแคร่ ให้ความสูงประมาณ 1.00-1.50 เมตร เพื่อช ่วยลดความเสี่ยงจาก ภัยธรรมชาติเช่น น�้ำท่วม น�้ำขังแมลงศัตรูพืชโรคพืชช่วยให้ดินมีความ อุดมสมบูรณ์จากแคร่ยกสูงขึ้นจากพื้นดิน ท�ำให้น�้ำและอากาศถ่ายเท ได้ดีช ่วยให้การปลูกผักสะดวกและปลอดภัย เนื่องจากไม ่ต้องก้ม หรือย่อตัวลงขณะปลูก หรือดูแลรักษาผักช่วยให้เก็บเกี่ยวผลผลิตได้ง่าย ช่วยลดต้นทุนในการผลิตผัก เนื่องจากสามารถปลูกผักได้ในพื้นที่จ�ำกัด 1 การปลูกผักยกแคร่

1.2 ชนิดของผักที่นิยมปลูกบนแคร่ ผักที่นำส่วนใบและลำต้นมารับประทาน นับตั้งแต่ปลูกลงแปลงจะมี อายุเก็บเกี่ยวเฉลี่ยอยู่ที่ 1-2 เดือน ขยายพันธุ์โดยการเพาะเมล็ด ส่วนมาก เป็นผักอายุสั้น โตเร็ว การคำนวณผลผลิต : แคร่ผัก : ชนิดผัก : รอบการผลิต รายได้จากการผลิตประมาณ 1,000 บาท ต่อรอบการผลิต การปลูกผักยกแคร่ 2

2. ขั้นตอนวิธีการทำแคร่ปลูกผัก 2.1 วิธีทำแคร่ปลูกผัก (1) เตรียมวัสดุเกาะยึดเช่น ตะปูเชือก หรือลวดสำหรับมัดยึดโครงสร้าง (2) ข น า ด แ ค ร่ ป ลู ก ผั ก ให้มีขนาดกว้างประมาณ 1.50 เมตร สูง 1.20 เมตร หรือความยาวตาม ที่ต้องการ (3) นำกระเบื้อง รองเป็น พื้นฐานสำหรับการปลูกผัก และกั้น ด้วยตาข่ายไนล่อนรองพื้นปลูก (4) แคร่ที่ปลูกจะมีหลังคา เป็นพลาสติกใสคลุมไว้ 3 การปลูกผักยกแคร่

การปลูกผักยกแคร่ 4 2.2 การท�ำแคร่ไม้ไผ่ ลักษณะของแคร่ท�ำด้วย “ไม้ไผ่” เป็นวัสดุที่หาง่าย สะดวก และ ลดต้นทุนในการผลิต อายุการใช้งานประมาณ 1 ปีหากตัวแคร ่ไม้ไผ ่ผุพัง สามารถซ่อมแซ่มได้ (1) เตรียมวัสดุและอุปกรณ์ได้แก่ ไม้ไผ่ เชือกไนล่อน หรือเชือกฟาง และตะปูหรือลวดดัด (2) เตรียมไม้ไผ่ โดยตัดไม้ไผ่ให้มีขนาดและความยาวตามที่ต้องการ ไม้ไผ่ที่ใช้ท�ำโครงแคร่ควรเป็นไม้ไผ่ที่มีล�ำต้นตรง ไม่มีรอยแตก หรือรอยร้าว (3) ประกอบโครงแคร่ โดยน�ำไม้ไผ่มาเรียงต่อกันเป็นโครงสี่เหลี่ยม หรือสี่เหลี่ยมผืนผ้า โดยใช้เชือกไนล่อน หรือเชือกฟางผูกมัดให้แน่น (4) ปรับระดับโครงแคร่ให้สม�่ำเสมอ โดยใช้ระดับน�้ำเป็นตัวช่วย (5) ปูพื้นแคร ่ โดยน�ำไม้ไผ ่มาเรียงต ่อกันเป็นพื้นแคร ่ โดยใช้ตะปู หรือลวดดัดยึดให้แน่น

2.3 การท�ำแคร่โครงเหล็ก ลักษณะของแคร่ท�ำด้วย“เหล็ก”เป็นวัสดุที่มีความคงทน มีความมั่นคง ทนทาน รองรับน�้ำหนักได้ดีมีอายุการใช้งาน 3 ปีแต่ต้นทุนค่อนข้างสูง (1) เตรียมอุปกรณ์และวัสดุ ได้แก่ เหล็กกล่อง ขนาด 2 x 2 นิ้ว, เหล็กฉาก 2 x 2 นิ้ว, กระเบื้องหลังคา, แผ่นไม้, ลวด, เชือก เป็นต้น (2) ประกอบโครงแคร่ โดยน�ำเหล็กกล่องมาเชื่อมเป็นกรอบสี่เหลี่ยม ตามขนาดที่ต้องการ จากนั้นน�ำเหล็กฉากมาเชื่อมกับโครงเหล็กกล่อง เพื่อเพิ่ม ความแข็งแรง (3) ติดตั้งเหล็กด้านบนโครงเหล็กกล่อง เพื่อรองรับกระเบื้องหลังคา (4) ใส่วัสดุปลูกลงในแคร่และปลูกผักตามต้องการ 5 การปลูกผักยกแคร่

3. การปรุงดินและการท�ำปุ๋ยชีวภาพ 3.1 ดินปลูก ดินที่เหมาะสมต่อการเพาะปลูกพืช คือ ดินที่มีปริมาณความชื้นเหมาะสม ถ้าปราศจากความชื้นในดิน ถึงแม้จะมี ธาตุอาหารอยู่มากแค่ไหน พืชก็ไม่สามารถ ดูดขึ้นไปใช้ได้ 3.2 การเตรียมดินปลูก โ ด ย น�ำดิ น ร ่ ว น ปุ ๋ ย ค อ ก ขุยมะพร้าว/กาบมะพร้าวสับ ขี้เถ้าแกลบ แกลบดิบ และเศษใบไม้แห้ง อย่างละ 1 ส่วน ผสมคลุกเคล้าให้เข้ากัน 3.3 การผลิตปุ๋ยชีวภาพ ปุ ๋ยหมักแห้ ง (ปุ ๋ยโบค าฉิ) มูลสัตว์ 1 แกลบดิบ และ ร�ำละเอียด อย่างละ 1 ส่วน จุลินทรีย์EM (หัวเชื้อ) 20 มิลลิลิตร หรือประมาณ 2 ช้อนโต๊ะ กากน�้ำตาล 20 มิลลิลิตร หรือ2ช้อนโต๊ะ(ใช้น�้ำมะพร้าว, น�้ำผลไม้คั้น แทนกากน�้ำตาลได้) หมักทิ้งไว้7 วัน สามารถน�ำไปใช้ได้ การปลูกผักยกแคร่ 6

ปุ๋ยหมักน�้ำ(น�้ำหมักหยวกกล้วย) เลือกหยวกกล้วย หั่นให้ละเอียด ใส่ในถังหมัก ใส่กากน�้ำตาล แล้วคน ให้เข้ากัน เติมน�้ำเปล่าลงไป คนให้ทั่ว ปิดฝาถังหมักให้สนิทน�ำไปวางในที่ร่ม ที่มีอากาศถ ่ายเทสะดวก หมักทิ้งไว้ ประมาณ 20 วัน เมื่อครบก�ำหนดแล้ว กรองเอาน�้ำหมักออกมา น�ำไปใช้ได้ วิธีใช้น�้ำหมักจากหยวกกล้วยสามารถ ใช้รดพืชผักได้โดยตรง โดยผสม น�้ำหมัก2ช้อนโต๊ะกับน�้ำเปล่า10ลิตร รดบริเวณโคนต้น จุลินทรีย์จาวปลวก น�ำจาวปลวกข้าวสุกผสมคลุกเคล้า ให้เข้ากัน น�ำไปใส่ในถังปิดฝาให้สนิท แล้วรอ 7 วัน เปิดฝาเติมน�้ำเปล่า คนให้เข้ากัน ปิดฝาทิ้งไว้20 วัน สามารถน�้ำไปใช้ได้ วิธีใช้ รดพืชผักโดยตรง โดยผสม จุลินทรีย์ 2 ช้อนโต๊ะ กับน�้ำเปล่า 10 ลิตร รดบริเวณโคนต้น ฉีดพ ่นพืชผัก โดยผสมจุลินทรีย์ 1ช้อนโต๊ะกับน�้ำเปล่า10ลิตรฉีดพ่น ให้ทั่วต้น ประโยชน์ช่วยให้พืชเจริญ เติบโตได้ดีแข็งแรง และต้านทานโรค และแมลงได้ดีขึ้น ช่วยป้องกันโรคพืชบางชนิด เช่น โรคใบจุด โรคราแป้ง ฯลฯ 3.3 การผลิตปุ๋ยชีวภาพ (ต่อ) 7 การปลูกผักยกแคร่

4. การปลูกและการจัดการผักบนแคร่ 4.1 ขั้นตอนวิธีการปลูกผัก วัสดุเพาะต้นกล้า วัสดุเพาะกล้าที่ดีควรมีความร่วนซุย มีความชื้นพอเหมาะ ไม่จ�ำเป็นต้อง เติมปุ๋ยระหว่างเพาะ ต้นกล้าสามารถเติบโตพร้อมย้ายปลูกได้เนื่องจากต้นกล้า ยังไม่ต้องการธาตุอาหาร มูลไส้เดือน และขี้เถ้าแกลบ อย่างละ 1 ส่วน ร่อนและคลุกเคล้าให้เข้ากัน (1) เตรียมวัสดุเพาะที่มีส่วนผสมของขุยมะพร้าว หรือมูลวัว (2) รดด้วยไตรโคเดอร์มาเชื้อสดผสมข้าวใช้1 ช้อนโต๊ะ ต่อน�้ำ 10 ลิตร (3) หมักวัสดุเพาะในที่ร่ม 15-30วัน แล้วสามารถน�ำมาใช้เพาะเมล็ดผัก ได้ทุกชนิด สูตรวัสดุเพาะนี้ใช้แทนพีทมอสได้ดี การปลูกผักยกแคร่ 8

4.2 ขั้นตอนวิธีการเพาะต้นกล้า (1) การเลือกเมล็ดพันธุ์ผักที่มีคุณภาพดีและมีอายุการเก็บรักษา ไม่ยาวนาน (2) เตรียมดินเพาะให้มีคุณภาพดีร ่วนซุย และระบายน�้ำได้ดี โรยเมล็ดพันธุ์ผักให้บางและสม�่ำเสมอ และกลบเมล็ดพันธุ์ผักด้วยดินเพาะบางๆ เพื่อกันไม่ให้เมล็ดลอยขึ้นมา (3) รดน�้ำต้นกล้าให้ชุ ่ม วางถาด หรือกระถางเพาะในที่ร ่มที่มี แสงแดดร�ำไร รดน�้ำต้นกล้าเป็นประจ�ำทุกวัน (4) เมื่อต้นกล้ามีใบจริง2-3ใบแล้ว ประมาณ 2สัปดาห์น�ำต้นกล้า ลงบนแคร่ได้ หยอดเมล็ดพันธ์ุ ต้นกล้า อายุ3 วัน ต้นกล้า 2 สัปดาห์พร้อมย้ายปลูก 9 การปลูกผักยกแคร่

4.3 ขั้นตอนวิธีการย้ายต้นกล้าลงแคร่ (1) เตรียมอุปกรณ์และวัสดุ ได้แก่ ต้นกล้าผัก, ดินปลูก, ปุ๋ย, น�้ำ, ไม้ค�้ำต้นกล้า (2) ใส่ดินปลูกลงในแคร่ผักให้แน่นพอสมควร (3) รดน�้ำดินปลูกให้ชุ่ม (4) ใช้มือ หรือช้อนตักต้นกล้าขึ้นมาจากถาดเพาะ (5) วางต้นกล้าลงบนดินปลูก โดยเว้นระยะห่างระหว่างต้น ประมาณ 10-15 เซนติเมตร กดดินรอบๆ ต้นกล้าให้แน่น (6) รดน�้ำต้นกล้าให้ชุ่ม (7) ใส่ปุ๋ยบ�ำรุงต้น เพื่อช่วยให้ต้นกล้าเจริญเติบโตได้ดีขึ้น การปลูกผักยกแคร่ 10

4.4 การจัดการดูแล การให้ปุ๋ย การให้ปุ๋ยจะช่วยเพิ่มธาตุอาหารให้กับพืช ช่วยให้พืช เจริญเติบโตได้ดีและต้านทานโรคและแมลง การให้ปุ๋ยควรให้อย่างสม�่ำเสมอ ตามความต้องการของพืชแต่ละชนิด การป้องกันก�ำจัดโรคและแมลง โรคและแมลงเป็นศัตรูพืชที่ส�ำคัญ การป้องกัน ก�ำจัดโรคและแมลงควรท�ำอย ่างถูกวิธี และเหมาะสม เพื่อป้องกันไม ่ให้โรคและ แมลงระบาด การจัดการดูแลการปลูกผักควรค�ำนึงถึงปัจจัยต ่างๆ ที่เกี่ยวข้อง เช่น สภาพดิน สภาพอากาศ แหล่งน�้ำ แรงงาน งบประมาณ เพื่อให้ได้ผลผลิต ที่มีคุณภาพดีและคุ้มค่า 4.5 การเก็บเกี่ยว ควรเก็บผักเมื่อครบอายุเก็บเกี่ยว และควรเก็บในเวลาตอนเช้า เพราะผักจะคายน�้ำน้อยในตอนเช้า ส่งผลให้สารอาหารต่างๆ ในผักยังคงอยู ่ ครบถ้วน และมีรสชาติไม่ขม ใช้มีด หรือกรรไกรตัดผักให้ชิดโคนต้น ล้างผัก ให้สะอาดก่อนน�ำไปปรุงอาหาร หรือการจ�ำหน่าย 11 การปลูกผักยกแคร่

อ้างอิง ฐานการเรียนรู้การปลูกผักยกแคร่. (2564) ผักยกแคร่. สืบค้นวันที่ 10 กันยายน 2566. https://anyflip.com/endcz/wkdc/basic. บ้านและสวน. (2566) เรื่องอยากกินผักให้อร่อย ต้องรู้วันเก็บที่เหมาะสม. สืบค้นวันที่ 9 กันยายน 2566. https://www. baanlaesuan.com/180367/garden-farm/farming-101/harvest. บ้านและสวน. (2566) เรื่องวิธีสร้างบ้านด้วยไม้ไผ่. สืบค้นวันที่ 10 กันยายน 2566. https://www.baanlaesuan.com/280123/ ideas/house-ideas/bamboo-build. ประชาสัมพันธ์กรมส่งเสริมการเกษตร. (2564) ผักยกแคร่. โครงการพระราชดำริการจัดการพื้นที่และวิศวกรรมเกษตร.

ที่ปรึกษา นายวิชาพร ชินประพัทธ์ ผู้อำนวยการวิทยาลัยชุมชนยะลา ผศ.สนธยา พลศรี รองผู้อำนวยการวิทยาลัยชุมชนยะลา นางลักขณา ญาณภาพ รองผู้อำนวยการวิทยาลัยชุมชนยะลา นางสุภามาศ เพชรรัตน์ ผู้อำนวยการศูนย์วิจัยและส่งเสริมการเรียนรู้ ตลอดชีวิต นางสาวศศิกาญจน์ชีถนอม ผู้อำนวยการสำนักวิชาการ โครงการจัดการความรู้เพื่อเสริมสร้างความสุข และความเข้มแข็งของชุมชน กิจกรรมโครงการส่งเสริมอาชีพการทำเกษตร (ปลูกผักยกแคร่) เพื่อสร้างความเข้มแข็งและยกระดับคุณภาพชีวิต ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2566 จัดทำโดย วิทยาลัยชุมชนยะลา เลขที่ 2 ถนนสุขยางค์1 ตำบลสะเตง อำเภอเมือง จังหวัดยะลา 95000 โทรศัพท์: 073 216 646-7 โทรสาร : 073 216 648 พื้นที่ต้นแบบชุมชนปงตา หมู่ที่5 ตำบลบือมัง อำเภอรามัน จังหวัดยะลา