บทที่ 14 การพัฒนาเศรษฐกิจและวัฎจักรเศรษฐกิจ

0

วิชาหลักเศรษฐศาสตร์ รหัสวิชา 30200-1001

หน่วยท่ี 14 เรื่องการพฒั นาเศรษฐกจิ และวัฎจักรเศรษฐกจิ

จดั ทำโดย
นางกชมน เอียดแก้ว
บธ.ม. (การจดั การโลจิสติกสแ์ ละโซอ่ ุปทาน)

1

หน่วยที่ 14

ช่ือหน่วย การพฒั นาเศรษฐกิจและวัฎจักรเศรษฐกจิ

สาระสำคญั
การพัฒนาเศรษฐกิจ เป็นการเพ่ิมรายได้และคุณภาพชีวิตให้กับประชาชน เพื่อแก้ไขปัญหาด้านการ

เจรญิ เติบโต ทางเศรษฐกิจ เสถยี รภาพทางเศรษฐกิจ ความยากจน การกระจายรายได้และปัญหาสังคมในด้าน
ต่าง ๆ การพัฒนาเศรษฐกิจ มกั ดำเนินไปตามแผนพฒั นาเศรษฐกิจและสงั คมแห่งชาตทิ ีว่ างไว้

จุดประสงค์การเรียนรู้
1. อธบิ ายความหมายและความสำคัญของการพฒั นาเศรษฐกจิ ได้
2. อธบิ ายหลกั เกณฑใ์ นการวดั และปัจจยั พน้ื ฐานในการพฒั นาเศรษฐกจิ ได้
3. อธิบายบทบาทของรัฐบาลกับการพัฒนาเศรษฐกจิ ได้
4. อธบิ ายเกยี่ วกับวตั ถุประสงค์และวธิ กี ารในการวางแผนพัฒนาเศรษฐกิจ

สมรรถนะประจำหนว่ ย
1. แสดงความรเู้ กยี่ วกับการพัฒนาเศรษฐกจิ
2. แสดงความรูเ้ กีย่ วกบั วฏั จกั รเศรษฐกิจ

สาระการเรยี นรู้
1. ความหมายและความสำคญั ของการพัฒนาเศรษฐกิจ
2. หลักเกณฑ์ในการวัดและปจั จยั พ้ืนฐานในการพัฒนาเศรษฐกิจ
3. บทบาทของรัฐบาลกบั การพัฒนาเศรษฐกิจ
4. การวางแผนพัฒนาเศรษฐกิจ

2

1. ความหมายและความสำคญั ของการพฒั นาเศรษฐกจิ

1.1 ความหมายของการพัฒนาเศรษฐกจิ
ประเทศตา่ ง ๆ ท่วั โลกสามารถแบง่ การพัฒนาเศรษฐกจิ ของประเทศออกเป็น 3 กลุม่ คือ
1. กลุม่ ประเทศทีพ่ ฒั นาแล้ว (Developed Country)
2. กลุม่ ประเทศกำลังพัฒนา (Developing Country)
3. กลุ่มประเทศด้อยพัฒนา (Underdeveloped Country) หรือกลุ่มประเทศพัฒนาน้อย

ท่ีสุด (Least Developed Country)
ความแตกต่างของท้ังสามกลุ่มน้ีจะพิจารณาอย่างง่าย ๆ จากรายได้เฉล่ียต่อคน ประเทศที่

พัฒนา แล้วจะเป็นประเทศท่ีราํ่ รวย สว่ นประเทศกำลังพัฒนาเป็นประเทศที่ยังยากจน เนื่องจากการกระจาย
รายได้ ไม่เสมอภาคกัน ดังน้ัน ประเทศกำลังพัฒนาจึงหมายถึงประเทศที่ประชากรส่วนใหญ่ยากจนมาเป็น
เวลานาน ซ่ึงความยากจนไม่ได้เกิดจากการขาดแคลนทรัพยากรธรรมชาติหรือแรงงาน แต่เกิดจากความไม่
สามารถ ที่จะนำทรัพยากรท่ีประชากรมีอยูม่ าใชใ้ ห้เกิดประโยชน์อยา่ งเตม็ ทีไ่ ด้และยงั มวี ธิ ีทีจ่ ะนำทรพั ยากรมา
ใช้ให้เกิด ประโยชน์อย่างเต็มท่ีเพื่อยกระดับความเป็นอยู่ของประชากรให้ดีขึ้น สำหรับประเทศด้อยพัฒนา
ประชากร มีความยากจนมาก การลงทุนจงึ มีน้อย ขาดแคลนเคร่ืองมือเคร่ืองจักรท่ีจะประกอบการผลิตทำให้
ความสามารถในการผลิตสินค้าและบริการต่ํา ประชากรมีรายได้เฉล่ียต่อคนตํ่าและการท่ีประชากรยากจน มี
เหตุผล 2 ประการ คือ ตลาดภายในประเทศแคบ เพราะประชากรมีความต้องการซ้ือสินค้าน้อย และรายได้
เฉลยี่ ต่อคนนอ้ ย การออมจึงตํ่า การลงทนุ จึงน้อยตามไปดว้ ย

การพฒั นาเศรษฐกิจ (Economic Development) หมายถงึ กระบวนการทท่ี ำให้รายได้ที่
แท้จริง ต่อคนเพ่ิมข้ึนติดต่อกันเป็นเวลานาน เพื่อให้มาตรฐานความเป็นอยู่ของประชากรส่วนใหญ่สูงขึ้นและ
ประชากรส่วนใหญ่ไดร้ ับประโยชนจ์ ากรายไดท้ เี่ พ่มิ ขึ้นอย่างเทา่ เทยี มกัน

1.2 ความสำคัญของการพฒั นาเศรษฐกจิ
ประเทศต่าง ๆ ยอมรับการพัฒนาเศรษฐกิจว่า สามารถทำให้ทุกคนอยู่ดีกินดี โดยเฉพาะประเทศ
ด้อยพฒั นา เพื่อวัตถปุ ระสงค์ดังน้ี
1. เพื่อยกระดับมาตรฐานการครองชีพของประชากรให้สูงข้ึน เพราะกระบวนการการพัฒนา
เศรษฐกิจทำให้รายได้ต่อบุคคลสูงขึ้นและมอี ัตราเพิ่มของรายได้ต่อบุคคลค่อนข้างสูง ตลอดจนกระจาย ความ
มั่งคงั่ รํ่ารวยไปส่คู นส่วนใหญ่ของประเทศ
2. เพือ่ ปอ้ งกันการแทรกแซงทางเศรษฐกจิ และการเมือง ความยากจนของประชากรใน ประเทศ
ด้อยพัฒนาเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้เกิดความขัดแย้งในสังคม การพัฒนาเศรษฐกจิ จึงเป็นมาตรการ สำคัญใน
การปอ้ งกนั สิทธิ
3. เพื่อสามารถช่วยเหลือตนเองได้ทั้งทางเศรษฐกิจและการเมือง หากประเทศมีเศรษฐกิจ
เจริญก้าวหน้า ย่อมทำให้รัฐบาลมีเงินไปใช้จ่ายในโครงการพัฒนาต่าง ๆ ได้มาก เช่น โครงสร้างพ้ืนฐาน
การศกึ ษา การสาธารณสุข การสาธารณปู โภค การปอ้ งกนั ประเทศ เป็นตน้

3

4. เพ่ือช่วยให้เศรษฐกิจโลกขยายตัว เม่ือการพัฒนาเศรษฐกิจทำให้ประชากรมีรายได้สูงข้ึน
ความต้องการซื้อสนิ ค้าและบริการจากตา่ งประเทศก็จะเพ่ิมสงู ข้ึน ในขณะเดียวกันประชากรในประเทศ พฒั นา
แล้วก็จะมีรายได้สูงขึ้น เนื่องจากขายสินค้าประเภททุนได้มาก ทำให้ความต้องการซื้อสินค้าประเภท อาหาร
และวตั ถดุ ิบทางการเกษตรจากประเทศด้อยพัฒนามากขนึ้ ดังน้นั ผลของการพัฒนาเศรษฐกิจ จะทำให้การค้า
ของโลกขยายตัว จะชว่ ยให้เศรษฐกิจของโลกเจริญรงุ่ เรืองขนึ้

5. เพื่อรักษาเสถียรภาพด้านราคา รัฐบาลจะต้องควบคุมปริมาณเงินให้เหมาะสมกับภาวะ
เศรษฐกิจ ไม่ให้เกิดภาวะเงินเฟ้อหรือเงินฝืด เพราะจะส่งผลกระทบต่อการลงทุน การจ้างงาน การผลิต และ
การส่งออก

2. หลกั เกณฑ์ในการวัดและปัจจยั พืน้ ฐานในการพัฒนาเศรษฐกจิ

การทีจ่ ะวดั ว่าประเทศใดมกี ารพฒั นาเศรษฐกิจไปได้มากหรอื นอ้ ยเพยี งใด จะอาศัยหลกั เกณฑด์ ังนี้
1. หลักเกณฑท์ างเศรษฐกิจ หลกั เกณฑท์ างเศรษฐกจิ ในการวดั ระดบั การพฒั นา ประกอบด้วย
เกณฑ์ตา่ ง ๆ ดงั น้ี

1) รายได้ต่อบคุ คล เปน็ เครือ่ งมอื ทน่ี ยิ มใชก้ นั การเปรียบเทียบจะต้องเปลี่ยนคา่ เงนิ ในประเทศ
นั้น ๆ ให้อยู่ในรูปของดอลลาร์สหรัฐฯ เช่น สหรัฐอเมริกามีรายได้ต่อบุคคล 20,000 ดอลลาร์ สหรัฐฯ ต่อปี
ไทยมีรายได้ต่อบุคคล 1,000 ดอลลาร์สหรัฐฯ ต่อปี แสดงว่า สหรัฐอเมริกามีระดับการพัฒนาเศรษฐกิจท่ีสูง
กวา่ ไทย อยา่ งไรกต็ ามจะต้องพิจารณาถงึ การกระจายรายไดแ้ ละค่าครองชพี ของประเทศ ประกอบด้วย เพราะ
ถา้ ประเทศหน่ึงมีการกระจายรายได้เหล่ือมลาํ้ มาก มีค่าครองชีพสูงแม้จะมีรายได้ ต่อบุคคลสูง ประชากรของ
ประเทศเหลา่ น้ันอาจยังยากจนอยกู่ ไ็ ด้

2) โครงสร้างทางเศรษฐกิจ ประเทศด้อยพัฒนาส่วนใหญ่จะเป็นประเทศท่ีผลิตสินค้า
เกษตรกรรม และมีกรรมวิธใี นการผลติ ทคี่ ่อนข้างล้าสมยั กล่าวคือ ใช้ท่ีดินและแรงงานเป็นปัจจัยการผลติ หลัก
ส่วนการผลิตภาคอุตสาหกรรมจะมีสัดส่วนน้อย ประเทศพัฒนาแล้วประชากรส่วนใหญ่ของประเทศ จะ
ประกอบอาชีพทางอตุ สาหกรรมและบริการ อย่างไรก็ตามยังมีบางประเทศแม้วา่ จะมีโครงสรา้ งทาง เศรษฐกิจ
เป็นแบบเกษตรกรรม แต่กม็ รี ะดับการพัฒนาเศรษฐกิจท่ีสงู มาก เช่น เดนมาร์ก นวิ ซีแลนด์ เปน็ ต้น

3) ประสิทธิภาพของปัจจัยการผลิต ประเทศด้อยพัฒนามีประสิทธิภาพของปัจจัยการผลิตต่ํา
ทั้งน้ีเน่ืองจากการผลิตส่วนใหญ่ใช้เทคโนโลยีท่ีล้าสมัย ในทางตรงข้าม ประเทศพัฒนาแล้วประสิทธภิ าพ ของ
ปัจจัยการผลติ จะสูง

4) สถาบันการเงินและการใช้เครื่องมือเครดิต ประเทศพัฒนาแล้วจะมีธนาคารและสถาบัน
การเงินจำนวนมาก มีการใช้เคร่ืองมือเครดิตหลายชนิดและนิยมใช้กันมาก ส่วนประเทศด้อยพัฒนา มีการใช้
เครื่องมอื เครดิตเพียงไมก่ ีช่ นิด เชน่ เช็ค ตั๋วแลกเงนิ ใชก้ นั เฉพาะบางกลุ่มและในเมืองใหญ่ ๆ

4

5) การมีโครงสร้างพ้ืนฐานทางเศรษฐกิจ ประเทศด้อยพัฒนาจะขาดแคลนโครงสร้างพื้นฐาน ที่
อำนวยความสะดวกในการผลิต การขนส่งและการจำหนา่ ย เพราะประเทศด้อยพัฒนามักจะขาดแคลน เงนิ ทุน
ขาดความรคู้ วามสามารถทางวิชาการสมยั ใหม่

2. หลักเกณฑ์อื่น ๆ ที่ไม่ใช่ทางเศรษฐกิจ เน่ืองจากการพัฒนาเศรษฐกิจจะครอบคลุมถึง การ
เปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและสังคม ดังนั้น ในการวัดระดับของการพัฒนาเศรษฐกิจจำเป็นต้อง พิจารณา
หลกั เกณฑอ์ ื่น ๆ ท่ีไม่ใชท่ างเศรษฐกจิ ดว้ ย ดังนี้

1) คุณภาพของประชากร ประเทศท่ีพัฒนาแล้วประชากรจะมีคุณภาพสูง เพราะได้รับ
การศกึ ษาและการอบรมเป็นอยา่ งดี

2) ทัศนคติและความเชื่อม่ันในตนเอง ประชากรในประเทศท่ีพัฒนาแล้วจะมีความเชื่อมั่นใน
ตนเองสูง มหี ลักเกณฑ์ในการตัดสินใจ มีความมุมานะทจ่ี ะทำงานเพ่ือให้ได้ประโยชน์สูงสุด ส่วนประชากร ใน
ประเทศดอ้ ยพฒั นามักขาดความเชื่อมั่นในตนเอง ไมม่ หี ลกั เกณฑ์ท่ีชว่ ยในการตดั สินใจมักกระทำตามผอู้ นื่

3) โครงสร้างทางครอบครัว ประชากรในประเทศที่พัฒนาแล้วจะมีขนาดครอบครวั เลก็ จะช่วย
ส่งเสริมการเปน็ ผ้นู ำรจู้ กั เก็บออม รู้จกั ดิ้นรนเพอื่ ตวั เอง ส่วนประเทศดอ้ ยพัฒนาจะมลี ักษณะตรงกันขา้ ม

4) โครงสร้างของชนช้ันต่าง ๆ ในสังคม ชนช้ันทางสังคมแบ่งออกเป็นชนช้ันสูง ชนชั้นกลาง
และชนช้ันต่ํา ประเทศท่ีพัฒนาแล้วจะมีชนชั้นกลาง (ผู้ที่มีอาชีพทางพาณิชยกรรม อุตสาหกรรม นักวิชาการ
ช่างฝีมือ) เป็นจำนวนมาก ส่วนประเทศด้อยพัฒนาจะมีชนช้ันตํ่า (เกษตรกร แรงงานไร้ฝีมือ ข้าราชการ ช้ัน
ผนู้ อ้ ย เสมยี น) เปน็ จำนวนมาก

5) ลักษณะของสังคม สังคมของประเทศพัฒนาแล้วจะมีการแบ่งหน้าท่ีการงานและ ความ
รบั ผิดชอบระหว่างสถาบนั ต่าง ๆ อยา่ งชดั เจน ส่วนประเทศด้อยพัฒนาจะไม่มกี ารแบ่งหน้าท่ี อย่างชัดเจน เช่น
พระสงฆ์ในชนบทจะทำหน้าที่เผยแพร่พระธรรมคำสอนของพระพุทธเจ้า เป็นพระ นักพัฒนาท้องถิ่น เป็นครู
และเป็นหมอในบางคราวดว้ ย

6) ความเหล่ือมล้ําระหว่างเมืองกับชนบท ประเทศพัฒนาแล้ว ความเจริญในเมืองจะแผ่ขยาย
ไปยังชนบทอย่างรวดเร็ว เพราะการติดต่อส่ือสารสะดวกและคนในชนบทยอมรับการเปลี่ยนแปลงและ
เทคโนโลยีสมัยใหม่ ทำให้ความเหลือ่ มลํ้าระหวา่ งเมืองและชนบทมีน้อย ตรงข้ามกับประเทศด้อยพัฒนา ซึ่งมี
ความเหลือ่ มลาํ้ ระหว่างเมอื งกับชนบทมาก

7) ขนบธรรมเนียมประเพณีและวฒั นธรรม ประเทศพัฒนาแลว้ ขนบธรรมเนียมประเพณี และ
วัฒนธรรมจะมไี มม่ ากนักและมีลกั ษณะทีส่ ่งเสรมิ ความเจริญก้าวหน้าแกส่ ว่ นรวม สว่ นประเทศด้อยพัฒนา มกั มี
ขนบธรรมเนยี มประเพณีและวฒั นธรรมทีไ่ ม่สง่ เสริมให้ประเทศเจรญิ กา้ วหน้ามากนัก

8) ระบบการปกครอง ประเทศพัฒนาแล้วจะมีการปกครองในระบบประชาธิปไตย ประชากร
ส่วนใหญ่มีสิทธิบริหารประเทศโดยวิธีเลือกต้ังผู้แทน มีสิทธิในการแสดงความคิดเห็นอย่างเสรี แต่ในประเทศ
ด้อยพัฒนาจะปกครองในระบบเผด็จการหรือประชาธิปไตยไมส่ มบูรณ์แบบ อำนาจในการบริหารประเทศ จะ
ตกอยกู่ บั คนเพียงกลมุ่ เดียว

5

2.1 ลกั ษณะสำคัญของประเทศดอ้ ยพัฒนา
ลกั ษณะทางสังคม การเมอื งและเศรษฐกจิ ของประเทศด้อยพฒั นา ส่วนใหญม่ ีลกั ษณะดังนี้
1. ลักษณะทางด้านสังคม ได้แก่ ระดับความเจริญของตัวเมือง ระดับการพัฒนาของชุมชน

นักสังคมวิทยาเห็นว่าสภาพทางเศรษฐกิจของชุมชนท่ียังไม่พัฒนาเท่าที่ควร เป็นผลของขนบธรรมเนียม
ประเพณี และสถาบันทางสังคมท่ีเป็นอยู่ขณะน้ัน คือ ลักษณะของเกษตรกรรมเป็นแบบดั้งเดิม มีรายได้ต่อ
คนต่ํา ผลผลิตส่วนใหญ่เป็นสินคา้ เกษตรกรรมซ่ึงผลิตขึ้นเพือ่ เป็นสนิ ค้าใช้ในท้องถ่ิน การค้าและการติดต่อ กับ
ตลาดภายนอกยังมีจำกัด การจะหลุดพ้นจากลักษณะเช่นน้ีจะต้องทำการผลิตเพ่ิมข้ึน การติดต่อหรือ การอยู่
ร่วมกันจะเป็นไปเพอื่ ธรุ กิจซง่ึ แสวงหากำไร ไม่ใช่เพอื่ ความเหน็ อกเหน็ ใจแบบดัง้ เดมิ

2. ช่องว่างของภาคการเกษตรกับภาคอุตสาหกรรม ประเทศด้อยพัฒนามลี ักษณะคล้าย ๆ
กนั เห็นได้ชัดคอื โครงสร้างทางเศรษฐกจิ และสังคม ประกอบด้วย ภาคการผลติ ท่ีล้าหลัง ใช้วธิ ีการผลิต แบบ
ดง้ั เดมิ แต่อีกภาคการผลติ เป็นการผลิตที่ทันสมัยทดั เทียมกับประเทศที่พัฒนาแลว้ มีการขยายตัว อย่างรวดเร็ว
ของกิจกรรมทางเศรษฐกิจและที่สำคัญคือ ภาคการผลิตทั้งสองไม่มีความเช่ือมโยง ซึ่งกันและกัน เม่ื อ
ระยะเวลาผา่ นไปย่งิ ทำให้เกดิ ชอ่ งวา่ งทางเศรษฐกจิ และสงั คมมากขึน้

3. ขนาดของความเจริญในตัวเมือง ขนาดของความเจริญเติบโตในตัวเมืองจะมี
ความสัมพันธ์ กับการขยายตัวของภาคอุตสาหกรรม กล่าวคือ เมืองใหญ่จะมีกิจกรรมอุตสาหกรรมเป็นแหล่ง
ทรัพยากร เช่น ทุน คนงานท่มี ีฝีมือ เปน็ ตน้ สิง่ ที่สำคัญคือเมืองใหญ่ ๆ มีสิ่งแวดล้อมทางเศรษฐกิจและสังคมที่
ชว่ ย เสริมสร้างคุณสมบัตขิ องผู้ประกอบการ

4. ลักษณะของสถาบันทางสังคมขั้นมูลฐาน สถาบันครอบครัวในสังคมจะมีผลกระทบต่อ
การพัฒนาเศรษฐกจิ นักสังคมวิทยาเห็นว่าความสัมพันธ์ของบุคคลในครอบครวั จะมีผลต่อการพฒั นาเศรษฐกิจ
ทแี่ ตกต่างกัน เป็นสมมติฐานจากข้อเทจ็ จริงทว่ี ่า ครอบครวั เดีย่ วย่อมทำใหเ้ กิดกิจกรรมทางเศรษฐกิจ มากกว่า
ครอบครัวขยาย

5. ความสำคัญของกลุ่มอิทธิพลท่ีเป็นชาวเมือง ประชากรที่มีอาชีพค้าขาย ช่างฝีมือ
นักวิชาการ ซึ่งคนพวกนีร้ วมเรียกว่า ชนชั้นกลาง แต่ในประเทศด้อยพฒั นากลุ่มชนชั้นกลางมกั เป็นลูกจ้างของ
รฐั มากกวา่ เป็นผู้ประกอบการทางธรุ กิจและผู้ประกอบการมักจะเป็นคนตา่ งด้าว

6. ความคล่องตัวในการเล่ือนฐานะทางสังคม การเลื่อนฐานะทางสังคมจะมีความสัมพันธ์
กับ การเลื่อนฐานะทางเศรษฐกิจ ในประเทศพัฒนาแล้วจะมีทัศนคติที่ยกย่องและยอมรับผู้ท่ีประกอบธุรกิจ
เอกชน แต่ในประเทศด้อยพัฒนาจะยกย่องข้าราชการช้นั ผู้ใหญ่ เจ้าหน้าท่ีของรัฐว่าเป็นบุคคลที่มีฐานะสูง จึง
ไม่มสี งิ่ จูงใจใหเ้ อกชนประกอบธุรกิจของตนเอง ทำให้ประเทศดอ้ ยพฒั นาขาดแคลนผ้ปู ระกอบการ

2.2 ลักษณะสำคญั ของประเทศกำลังพัฒนา
ประเทศกำลงั พัฒนา คือ ประเทศท่ีมีเศรษฐกิจอยู่ในวฏั จักรแห่งความยากจน ประชากรของ

ประเทศ มีรายได้เฉล่ียต่อคนท่ีแท้จริงต่อปีต่าํ ประชากรส่วนใหญ่มีรายได้ตํ่า ช่องว่างระหว่างคนรวยกับคนจน
สงู คนรวย เป็นคนกลุ่มน้อยของประเทศ ลักษณะสำคญั โดยทั่วไปของประเทศกำลงั พัฒนามีดังน้ี

6

1. ลกั ษณะทางเศรษฐกจิ ประชากรสว่ นใหญ่เป็นเกษตรกร ผลผลติ จะเปน็ สนิ ค้าขน้ั ปฐม การ
ผลิต ขึ้นอยู่กับธรรมชาติ หากเกิดภัยพิบัติผลผลิตจะลดลง เกษตรกรจะได้รบั ความเดือดร้อน มีปัญหาหนี้สิน
ลน้ พน้ ตัวรายได้ประชาตจิ ะลดตาํ่ ลง

2. ลักษณะประชากร คุณภาพชีวิตต่ํา ส่วนใหญ่ขาดแคลนอาหาร มีสุขภาพอนามัยไม่ดี
เนื่องจาก ขาดสารอาหาร ค่าครองชีพตํ่า อัตราการเกิดสูง การดำรงชีวิตต้องอาศัยครอบครัว เป็นครอบครัว
แบบขยาย ส่วนใหญ่อยใู่ นชนบทและยากจน

3. ลักษณะทางเทคโนโลยี เทคโนโลยี ที่ ใช้ ในการผลิ ตไม่ ทั นสมั ยเน่ื องจากขาดการศึ
กษาอบรม ผลผลิตจึงมีประสิทธิภาพต่ํา เช่น ใช้แรงงานคนในการผลิต ไม่ว่าจะเป็นการปลูก การดูแลรักษา
การเก็บเก่ยี วผลผลติ หรือการใชฝ้ ักบัวรดน้ำตน้ ไม้ ไมม่ ีหลกั การประหยัด เทคโนโลยีทใ่ี ช้ในการผลติ มคี ณุ ภาพ
ตํ่า รายได้ของผูผ้ ลิตจงึ ตำ่

4. ลักษณะของวัฒนธรรมและการเมือง มีประเพณีความเช่ือสืบทอดติดต่อกันมาเป็น
เวลานาน เชอ่ื เรอื่ งโชคลาง ไสยศาสตร์ ขาดการพฒั นา ไม่ยอมรบั การเปลีย่ นแปลง

5. ลักษณะการออมและการลงทุน เน่อื งจากประชากรมีรายไดต้ ่ํา รายได้ส่วนใหญ่จะใช้เพ่ือ
การอปุ โภคบรโิ ภคหมด จึงไม่มีการออม ทำให้การลงทุนมีจำกดั ผลผลิตท่ีได้จงึ น้อยและประสิทธิภาพการผลิต
ตํ่า เน่ืองจากขาดแคลนปัจจัยการผลติ เมื่อสง่ สินค้าไปจำหน่ายยังต่างประเทศจึงเป็นสินค้าด้อยคุณภาพ ทำให้
ไมส่ ามารถแข่งขนั กับประเทศคแู่ ข่งได้ สินค้าจงึ ขายไดน้ อ้ ย รายไดจ้ งึ ตํา่

2.3 ปจั จัยพ้นื ฐานในการพัฒนาเศรษฐกจิ
การพัฒนาเศรษฐกิจโดยทั่วไปขึ้นอยู่กับปัจจัยพ้ืนฐานท่ีสำคัญ คือ ทรัพยากรมนุษย์

ทรัพยากรธรรมชาติ ทรัพยากรทุน ความเจริญก้าวหน้าทางเทคโนโลยแี ละปจั จัยอืน่ ๆ ถ้าประเทศใดประเทศ
หนึ่งมีปัจจัยพื้นฐาน อย่างครบถ้วนและเหมาะสม ประเทศน้ันจะสามารถพัฒนาเศรษฐกิจได้อย่างรวดเร็ว
ความเหมาะสมของ ปัจจัยพ้ืนฐานพอสรุปไดด้ งั น้ี

1. ทรัพยากรมนุษย์ มนุษย์เป็นปัจจัยการผลิตหลักในทางเศรษฐกิจ ถ้ามนุษย์มีคุณภาพ มี
จริยธรรม และคุณธรรมสูง แสดงว่ามีความรู้ ความเช่ียวชาญ ความรับผิดชอบ ซอ่ื สัตย์ ตรงต่อเวลาและมีวินัย
ย่อมมีผลงานหรือผลผลติ ท่ีมีคณุ ภาพสูง ถ้าเป็นแรงงานก็จะเป็นแรงงานท่ีมีผลิตภาพในการผลิตสูง การศึกษา
การฝึกอบรมและสุขภาพอนามัย ก็เป็นปัจจยั สำคญั ท่ีชว่ ยเพม่ิ ผลิตภาพในการผลิตของแรงงาน ทรัพย์สิน ทาง
ปญั ญาส่งผลตอ่ ผลติ ภัณฑ์ภายในประเทศท่แี ทจ้ รงิ หรือความเจรญิ ทางเศรษฐกจิ ในทางบวกหรือทางลบ

2. ทรัพยากรธรรมชาติ ประเทศใดมีทรัพยากรอุดมสมบูรณ์ย่อมก่อให้เกิดความเจริญ ทาง
เศรษฐกิจ โดยมนุษย์รู้จักนำทรัพยากรน้ัน ๆ มาใช้ให้เกิดประโยชน์มากกว่าประเทศที่ขาดแคลน
ทรัพยากรธรรมชาติ หรอื มที รัพยากรแต่ขาดคุณภาพ หรอื ไม่รู้จักนำมาใชใ้ หเ้ กิดประโยชน์

3. ทรัพยากรทุน ประเทศที่มีอุปกรณ์การผลติ ท่ีทันสมัยและมีปริมาณมาก ย่อมมีผลต่อการ
เพ่ิมข้ึน ของผลิตภัณฑ์ประชาชาติที่แท้จริงของประเทศ ในทางตรงข้าม ถ้าประเทศท่ีมีอุปกรณ์การผลิตท่ี
ล้าสมยั และมีปรมิ าณนอ้ ยย่อมกระทบตอ่ ความเจรญิ ทางเศรษฐกิจในทางลบได้

7

4. ความเจริญก้าวหน้าทางเทคโนโลยี ประเทศใดมีเทคโนโลยีและเทคนิคการผลิตท่ีมี
คุณภาพสูง ย่อมผลิตสินค้าท่ีมีคุณภาพได้มาก ทำให้ต้นทุนการผลิตเฉลี่ยต่อหน่วยตํ่าและราคาสินค้าถูกลง
ส่งออก ได้มากข้ึน มีผลต่อการขยายความเจริญทางเศรษฐกิจ ในทางตรงข้าม ถ้าขาดแคลนเทคโนโลยีและ
เทคนิค การผลิตท่ีทันสมัย จะทำให้ต้นทุนการผลิตสูงข้ึน เพราะต้นทุนการผลิตเฉล่ียต่อหน่วยสูง ผลท่ีตามมา
คอื ราคาสินค้าแพงขึ้น ซง่ึ สง่ ผลให้การสง่ ออกลดน้อยลง ความเจริญทางเศรษฐกจิ จะหดตัวลง

5. ปจั จัยอ่นื ๆ เช่น ทศั นคติ ประเพณี วัฒนธรรม การเมอื ง การปกครอง เป็นต้น นอกจากน้ี
ระบบเศรษฐกจิ ของประเทศยังมีผลตอ่ ความเจริญทางเศรษฐกิจในการขยายตวั หรอื หดตัว

3. บทบาทของรฐั บาลกบั การพฒั นาเศรษฐกจิ

รัฐบาลมีนโยบายในการส่งเสริมให้มีการพัฒนาเศรษฐกิจ สามารถช่วยให้เกิดการพัฒนา อย่าง
รวดเร็วได้ดังนี้

1. การจัดโครงสร้างของตลาด ให้มีลักษณะการแข่งขันอย่างเสรีเพ่ือสะดวกในการโยกย้าย
ทรัพยากรระหว่างภาคการผลิต ไมใ่ ห้มีการสูญเสียเกิดข้ึน สว่ นเกินของผู้ผลติ ภาคเกษตรจะสามารถเคลื่อนยา้ ย
สูภ่ าคอุตสาหกรรมได้อยา่ งเตม็ ท่ี โดยไมม่ ีคนกลางหรอื ผผู้ กู ขาดคอยเอารัดเอาเปรียบ

2. การพยายามใชส้ ่วนเกินของผลผลิตใหเ้ ปน็ ประโยชน์อย่างเต็มที่ คือ เกษตรลงทนุ ในการผลิต
สินค้ามากเกินความต้องการของผู้บริโภคในตลาดรั ฐบาลจึ งต้ องเข้ามามี บทบาทในการรวบรวม ส่วนเกิน
ของผลผลิตด้วยการเก็บภาษีจากภาคเกษตร โดยภาษีท่ีเก็บได้น้ันมาจากส่วนเกินของผลผลิตน่ันเอง ภาษีที่
จดั เก็บอาจเป็นภาษีทางตรงหรือภาษีทางอ้อมก็ได้ เช่น ภาษีทดี่ ิน ภาษีการค้า ภาษีรายได้ ภาษีที่เก็บจาก การ
ส่งออกและนำเขา้ เป็นตน้ นอกจากนี้รฐั บาลยังอาจเปน็ ผรู้ ับซอื้ และจำหนา่ ยผลิตผลทางการเกษตรเอง

3. การอำนวยความสะดวกให้มีการลงทุนในอุตสาหกรรม โดยเฉพาะในท้องถ่ินที่เป็น ภาค
เกษตรกรรม เพื่อให้ภาคการผลิตทั้งสองมคี วามสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจต่อกันอย่างใกล้ชิด คนงานท่ีล้นงาน ทาง
ภาคเกษตรสามารถเคลื่อนย้ายไปทำงานในภาคอุตสาหกรรมได้ทันที โดยไม่ต้องย้ายภูมิลำเนาเข้าไป อยู่ใน
เมือง

4. การพัฒนาอุตสาหกรรม ในระยะแรกควรเป็นไปในลักษณะที่ใหค้ วามสำคญั กบั อตุ สาหกรรม ท่ี
ใช้แรงงาน เพื่อเป็นการส่งเสริมให้รองรับคนงานจากภาคเกษตรได้มากท่ีสุด ในระยะต่อไปควรเน้น
อตุ สาหกรรมที่ใชแ้ รงงานฝีมือ เพื่อเพม่ิ มลู คา่ ของสินค้าใหส้ ูงข้ึน

5. การส่งเสริมวิทยาการทางด้านการเกษตร เพื่อทำให้ภาคเกษตรมีความสามารถในการผลิต
สูงขึ้น เพื่อป้องกันไม่ให้อัตราค่าจ้างแรงงานสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว ซ่ึงจะเป็นอุปสรรคต่อการขยายงานและ การ
จ้างงานในภาคอุตสาหกรรม

8

4. การวางแผนพัฒนาเศรษฐกจิ

การวางแผนพัฒนาเศรษฐกิจ หมายถึง กระบวนการของการกำหนดแผนงานล่วงหน้า ในการ
กำหนดโครงการ แผนงาน วิธีการ ในการจัดสรรทรัพยากรเพื่อให้บรรลุเป้าหมายที่กำหนดไว้ แผนพัฒนา
เศรษฐกจิ ท่ีดีควรประกอบด้วย

1. ลักษณะในอนาคตของแผน
2. กำหนดเปา้ หมายใหช้ ดั เจน รวมถงึ ขั้นตอนของกระบวนการเพื่อให้บรรลเุ ป้าหมาย
3. เครอ่ื งมือทุกชนดิ ต้องประสานกนั เพ่ือให้บรรลุเปา้ หมายท่ีกำหนดไว้
ในการวางแผนพฒั นาเศรษฐกิจของประเทศใดประเทศหนึ่ง จะมีวัตถุประสงค์ทีส่ ำคัญ 2 ประการ
คือ ความม่งั คั่ง และความม่ันคงของชาติ
1. เพอ่ื ความมัง่ ค่งั ของชาติ เปน็ วัตถุประสงค์ทางเศรษฐกจิ ซ่งึ ประกอบดว้ ย

1. ใหร้ ายไดป้ ระชาชาติทแ่ี ท้จริงตอ่ บุคคลสูงขนึ้
2. ใหร้ ายได้ของประชากรไม่แตกต่างกันมากนัก
3. ใหค้ วามเจริญแผ่กระจายไปทั่วทุกทอ้ งถ่นิ
4. ใหจ้ ำนวนคนว่างงานลดลง
5. ใหม้ ดี ลุ การชำระเงนิ ระหวา่ งประเทศท่เี หมาะสม
6. ให้มีเสถียรภาพทางเศรษฐกิจ หรือสรุปได้ว่าให้มีความเจริญก้าวหน้าทางเศรษฐกิจและมี
เสถยี รภาพทางเศรษฐกิจ
2. เพอื่ ความม่นั คงของชาติ ประกอบด้วย
1. เพ่อื สนบั สนนุ การรกั ษาความมั่นคงทง้ั ในด้านเศรษฐกิจ การเมอื งและสังคม
2. เพ่อื สนับสนุนการสร้างความม่ันคงท้ังด้านการเตรียมความพร้อม การเผชิญภาวะวกิ ฤติ และ
สร้างเสถยี รภาพหลงั ภาวะวิกฤติ
สำหรับวิธีการในการวางแผนพัฒนาเศรษฐกจิ โดยท่วั ไปมี 2 วธิ ี คือ
การวางแผนจากส่วนบนสู่ส่วนล่าง คือ การกำหนดเค้าโครงของแผนให้สอดคล้องกัน โดย
หน่วยงานระดับสูงหรือในระดับรัฐบาล เพื่อเป็นกรอบหรือเค้าโครงในรูปของการประมาณการตัวเลข ทาง
เศรษฐกิจต่าง ๆ เช่น เป้าหมายของการผลิตในสาขาต่าง ๆ การเก็บภาษีอากร การใช้จ่ายของรัฐบาล
ดุลการค้า ดลุ การชำระเงนิ เป็นต้น
การวางแผนจากส่วนล่างขึ้นสู่ส่วนบน คือ การวางโครงการและกำหนดการพัฒนาต่าง ๆ โดยส่วน
ราชการในระดับต่ําเพ่ือเสนอขึ้นไปตามลำดับมายังกรม กระทรวง เจ้าสังกัด แล้วส่งต่อไป ยังสำนักงาน
คณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) เพื่อพิจารณาตัดทอน แก้ไขและรวบรวมขน้ึ เป็น
แผนให้สอดคล้องกับเค้าโครงเศรษฐกิจที่ได้วางไว้ ตามวธิ วี างแผนจาก สว่ นบนสู่ส่วนล่างดังท่ีกลา่ วมาแล้ว เม่ือ
วิธีการทั้งสองไดบ้ รรจบกันโดยเรียบร้อย ก็จะจัดทำเป็น แผนพฒั นาเศรษฐกิจข้นึ

9

แบบเรียนรู้หน่วยการเรียนร้ทู ่ี 14

ตอนท่ี 1 จงตอบคำถามต่อไปนี้
1. การพัฒนาเศรษฐกจิ หมายถงึ อะไร และมีวตั ถุประสงคอ์ ะไรบา้ ง

.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................

2. อธบิ ายลักษณะสำคญั ของประเทศดอ้ ยพฒั นา

.............................................................................................................................................................. .......................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................

3. หลกั เกณฑท์ างด้านเศรษฐกิจมีอะไรบ้าง

.............................................................................................................................................................. .......................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................

4. อธบิ ายปจั จัยพื้นฐานในการพัฒนาเศรษฐกิจ

........................................................................................................................................................... ..........................
.............................................................................................................................................................................. .......
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................

5. รฐั บาลควรจะมีบทบาทอยา่ งไรในการสง่ เสริมให้มกี ารพัฒนาเศรษฐกิจ

.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................

10

6. การวางแผนพัฒนาเศรษฐกิจหมายความว่าอย่างไร และมีวิธีในการวางแผนพัฒนาเศรษฐกิจกี่วิธี
อธิบาย

.....................................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................. .......................................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................

7. อธิบายวฏั จักรเศรษฐกจิ

.....................................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................. .......................................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................

8. นักเศรษฐศาสตร์แบ่งวัฎจักรเศรษฐกิจอย่างไร อธิบาย

.....................................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................. .......................................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................

9. องค์ประกอบที่มีผลกระทบตอ่ การเกิดวฎั จกั รเศรษฐกิจมอี ะไรบ้าง

.....................................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................. .......................................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................

10. แผนพัฒนาฯ ฉบับใดท่ีนอ้ มนำปรชั ญาของเศรษฐกิจพอเพยี งมาเป็นแนวทางในการพฒั นาและบริหาร
ประเทศ

.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................... ..................................