หน่วยที่ 8 การเงินและการธนาคาร

1. ปริมาณเงิน
2. การหมนุ เวยี นของเงิน
3. ทฤษฎีปริมาณเงิน
4. ความตอ้ งการถือเงิน
5. อตั ราดอกเบ้ียดุลยภาพ
6. ความหมายของธนาคารพาณิชย์
7. หนา้ ท่ีของธนาคารพาณิชย์
8. ตวั อยา่ งการสร้างเงินฝากและการทาลายเงินฝากโดยระบบธนาคารพาณิชย์
9. ปัจจยั ท่ีมีอิทธิพลต่อการสร้างเงินฝากของระบบธนาคารพาณิชย์
10. หนา้ ท่ีของธนาคารกลาง

1. บอกความหมายของปริมาณเงินได้
2. บอกความหมายของการหมนุ เวยี นของเงินได้
3. อธิบายสาระสาคญั ของทฤษฎีปริมาณเงินได้
4. บอกวตั ถปุ ระสงคข์ องความตอ้ งการถือเงินได้
5. อธิบายวิธีการกาหนดอตั ราดอกเบ้ียดุลยภาพได้
6. บอกความหมายของธนาคารพาณิชยแ์ ละหนา้ ท่ีของธนาคารพาณิชยไ์ ด้
7. อธิบายวธิ ีการสร้างเงินฝากและการทาลายเงินฝากโดยระบบธนาคารพาณิชยไ์ ด้
8. อธิบายปัจจยั ที่มีอิทธิพลต่อการสร้างเงินฝากได้
9. บอกลกั ษณะพิเศษของธนาคารกลางได้
10. อธิบายกิจกรรมและหนา้ ที่ของธนาคารกลางได้
11. อธิบายจุดมงุ่ หมายของธนาคารเฉพาะกิจได้



8.1.1 ปริมาณเงินในความหมายอย่างแคบ (narrow money :)

หมายถึง ปริมาณของเหรียญกษาปณ์ ธนบตั ร และเงินฝากกระแส
รายวนั รวมกนั ท้งั หมดท่ีใชห้ มุนเวยี นอยใู่ นมือเอกชน องคก์ าร หา้ งร้าน
บริษทั และหน่วยราชการต่าง ๆ ในขณะใดขณะหน่ึง โดยไม่นบั รวมเงิน
ของธนาคารและรัฐบาล

การกาหนดปริมาณเงินตามความหมายอยา่ งแคบน้ีมีวตั ถปุ ระสงค์
เพือ่ ใชว้ ดั อานาจซ้ือของประชาชนในระบบเศรษฐกิจ ถา้ ปริมาณเงิน
เพ่มิ ข้ึน อานาจซ้ือของประชาชนในระบบเศรษฐกิจกจ็ ะเพ่มิ ข้นึ ตรงกนั
ขา้ มถา้ ปริมาณเงินลดลงอานาจซ้ือของประชาชนในระบบเศรษฐกิจกจ็ ะ
ลดลงดว้ ย

8.1.2 ปริมาณเงินในความหมายอย่างกว้าง (broad money : )

ตามความหมายอยา่ งกวา้ ง เป็นแนวความคิดของนกั
เศรษฐศาสตร์สมยั ใหม่เชื่อว่า เงินมิไดม้ ีไวเ้ พื่อใช้
จ่ายซ้ือสินคา้ และบริการเท่าน้นั แต่มีบทบาทในการ
เป็ นเครื่องรักษามูลค่า กล่าวคือ มีความตอ้ งการถือ
เงินไวเ้ พื่อเก็งกาไรดว้ ย นกั เศรษฐศาสตร์สมยั ใหม่
จึงเห็นว่าคาจากดั ความของปริมาณเงินควรขยาย
เพิ่มเติมออกไป โดยรวมหลักทรัพย์ทางการเงิน
ประเภทอื่นที่มีสภาพคล่องสูง ไดแ้ ก่ เงินฝากออม
ทรัพยแ์ ละเงินฝากประจา เขา้ ไวใ้ นปริมาณเงินดว้ ย

ดงั น้นั ปริมาณเงินในความหมายอยา่ งกวา้ ง จึงประกอบดว้ ย
เหรียญกษาปณ์ ธนบตั ร เงินฝากกระแสรายวนั เงินฝากออม
ทรัพย์ และเงินฝากประจาท่ีอยใู่ นมือของประชาชน องคก์ าร
หา้ งร้าน บริษทั หน่วยราชการต่าง ๆ ในขณะใดขณะหน่ึง

ปริมาณเงินในความหมายอยา่ งกวา้ ง ยงั ขยายไปในความหมายท่ีกวา้ ง
กวา่ เป็น ซ่ึงจะหมายถึง รวมเงินฝากพิเศษอ่ืน ๆ ของประชาชนท่ี
ธนาคารพาณิชยแ์ ละตว๋ั สญั ญาใชเ้ งิน ในมือประชาชนที่ออกโดยบริษทั
เงินทุน และบริษทั เงินทุนหลกั ทรัพย์ และขยายไปเป็น ซ่ึงหมายถึง
รวมกบั เงินฝากทุกประเภทของประชาชนท่ีฝากไวก้ บั สถาบนั การเงิน
เฉพาะกิจ

สาหรับในประเทศกาลงั พฒั นา คาจากดั ความของปริมาณเงินในความหมาย
อย่างแคบดูจะเหมาะสมกว่า เพราะระดบั การพฒั นาของระบบการเงินยงั ไม่
เจริญเท่าที่ควร ทาให้เงินตรามี บทบาทเฉพาะเป็ นส่ือกลางในการแลกเปล่ียน
เท่าน้ัน ส่วนประเทศท่ีพฒั นาแล้วระบบการเงินพฒั นามาก เงินฝากและ
สินทรัพยท์ างการเงินชนิดต่าง ๆ มีสภาพคล่องสูงมากจนสามารถเปลี่ยนเป็ น
เงินฝากกระแสรายวนั หรือเงินสดไดง้ ่าย

การหมนุ เวยี นของเงิน หมายถึง การท่ีเงินถกู ใชจ้ ่าย
หมุนเวียนเปล่ียนมือไปเรื่อย ๆ เน่ืองจากเงินหน่วยหน่ึง ๆ
อาจใชซ้ ้ือสินคา้ และบริการไดห้ ลายคร้ัง

ทฤษฎีปริมาณเงิน เป็นทฤษฎีท่ีสร้างข้ึนเพอื่ อธิบายถึงความสมั พนั ธ์
ระหวา่ งปริมาณเงินกบั ราคาสินคา้ ซ่ึงมีผกู้ ลา่ วถึงหลายรูปแบบดว้ ยกนั
แต่ท่ีนิยมคือ ทฤษฎีปริมาณเงินในรูปสมการแลกเปล่ียน (exchange
equation) ซ่ึงพฒั นาข้ึนโดย ฟิ ชเชอร์ (Fisher) รูปของสมการมีดงั น้ี

M•V = P•T

โดยที่ M คือ ปริมาณเงิน
V คือ อตั ราความเร็วในการหมนุ เวียนของเงิน
P คือ ระดบั ราคาสินคา้ และบริการ
T คือ ปริมาณของสินคา้ และบริการที่ซ้ือขายกนั ในช่วงเวลาหน่ึง

เคนส์ (Keynes) อธิบายวา่ บุคคลตอ้ งการถือเงินสดไว้
โดยมีวตั ถุประสงค์ 3 ประการ คือ

1.เพอ่ื ใชจ้ ่ายประจาวนั (transaction motive) 2.เพ่ือเป็ นทุนสารองเมื่อมีเหตุจาเป็ น
(precautionary motive) หมายถึง การ
3. เพ่ือเก็งกาไร (speculative motive) หมายถึง ถือเงินไว้เพื่อใช้ในเหตุการณ์ที่อาจ
การท่ีประชาชน หรือหน่วยธุรกิจตอ้ งการถือเงิน เกิดข้ึนในอนาคตโดยที่ไมไ่ ดค้ าดคิดไว้
ไวเ้ พือ่ เกง็ กาไรหรือลงทุน เพ่ือหากาไร เช่น เพื่อ เช่น เจบ็ ป่ วย อุบตั ิเหตุ ซ่อมรถ เป็นตน้
ซ้ือหุน้ หุน้ กู้ พนั ธบตั ร



จากรูป เสน้ ความตอ้ งการถือเงิน (LL) ตดั กบั เสน้ ปริมาณเงิน (MM)
ที่จุด E และเป็นจุดดุลยภาพเพราะเป็นจุดท่ีปริมาณเงินท้งั สิ้นเท่ากบั
ปริมาณเงินท่ีตอ้ งการถือพอดี or คือ อตั ราดอกเบ้ียดุลยภาพ

1. การดาเนินธุรกิจการธนาคารพาณิชย์
1) ธุรกิจการธนาคารภายในประเทศ
(1) รับเงินฝาก
(2) ใหก้ ยู้ มื เงิน
(3) การโอนเงิน
(4) การเรียกเกบ็ เงิน
(5) การซ้ือลดตวั๋ เงิน



2) ธุรกิจการธนาคารต่างประเทศ

(1) การออกเลตเตอร์ออฟเครดิตสินคา้ เขา้ (2) การเรียกเกบ็ เงิน
เลตเตอร์ออฟเครดิตสินคา้ ออก

(3) การโอนเงิน (4) การซ้ือขายเงินตราต่างประเทศ

2. การสร้างเงินฝากและการทาลายเงินฝากโดยระบบธนาคารพาณิชย์ เนื่องจาก
ธนาคารพาณิชยเ์ ป็นสถาบนั การเงินท่ีรับฝากเงินจากลกู คา้ โดยเปิ ดบญั ชีเงินฝาก
ประเภทกระแสรายวนั (demand deposite) ธนาคารพาณิชยจ์ ึงสามารถสร้างเงิน
ฝากและทาลายเงินฝากได้ เพ่ือท่ีจะไดเ้ ขา้ ใจวธิ ีการสร้างเงินฝากและทาลายเงิน
ฝากไดง้ ่ายข้ึน จะทาความเขา้ ใจถึงความหมายของคาต่างๆ ท่ีเก่ียวขอ้ งเสียก่อน

1.เงินฝากข้นั แรก 2.เงินฝากข้นั ท่ีสอง
(primary deposite) คือ (secondary deposite) คือ
เงินฝากที่ธนาคารเปิ ด
เงินฝากท่ีธนาคาร บญั ชีใหแ้ ก่ลกู คา้ (ผขู้ อกู้
ไดร้ ับจากลูกคา้
เงินจากธนาคาร)

3.อตั ราเงินสดสารองตามกฎหมาย
(legal reserve ratio) คือ เงินสดที่
ธนาคารจะตอ้ งนาไปฝากไวท้ ่ี
ธนาคารกลาง ในอตั ราไมต่ ่ากวา่ ท่ี
ธนาคารกลางกาหนดเป็ นร้อยละ

ของยอดเงินฝาก

4).เงินสดสารองที่ธนาคารจะตอ้ ง 5).เงินสดสารองส่วนเกิน (excess
สารองไวจ้ ่ายใหล้ ูกคา้ คือ เงินสด
สารองอีกแบบหน่ึง ซ่ึงธนาคาร reserve) คือ เงินสดท่ีเหลือท้งั สิ้น
หลงั จากหกั เงินสดท่ีตอ้ งสารองออก
จะตอ้ งเกบ็ ไวจ้ ่ายแก่ลูกคา้ แลว้ (สารองตามกฎหมายกบั สารอง
นอกเหนือจากเงินสดสารองตาม
ไวจ้ ่ายแก่ลกู คา้ ) เงินจานวนน้ี
กฎหมาย ธนาคารจะสามารถนาออกใหก้ ไู้ ด้

ในการพจิ ารณาการสร้างเงินฝากโดยระบบธนาคารพาณิชย์
ในตวั อยา่ งแรกน้ีจะต้งั ขอ้ สมมติฐานไวก้ วา้ ง ๆ ดงั น้ี

1) ระบบธนาคารพาณิชยเ์ ป็นระบบสาขา แต่ละสาขาจะตอ้ ง
ดารงเงินสดสารองตามกฎหมาย ร้อยละ10 ของเงินฝาก

2) ลกู คา้ ของธนาคารจะไม่มีการเบิกเงินสด
3) ธนาคารแต่ละแห่งสามารถนาเงินสดสารองส่วนเกินท้งั หมดไปหารายได้
4) ลูกคา้ ไมม่ ีการถอนเงินสดออกจากบญั ชีเงินฝากประจา

การคานวณปริมาณเงินฝากท้งั สิ้นท่ีระบบธนาคารสร้าง
ข้ึน จะใชส้ ูตรดงั น้ี

โดยท่ี AD = ปริมาณเงินฝากท้งั สิ้นที่ระบบธนาคารสร้างข้ึน
C = จานวนเงินสดสารองท่ีระบบธนาคารไดร้ ับเพิ่มข้ึน

ในข้นั แรก
R = อตั ราส่วนของเงินสดสารองตามกฎหมาย

ตามตวั อยา่ งในตารางขา้ งตน้ น้นั C = 10,000 บ. และ R = 10 เปอร์เซ็นต์

อยา่ งไรกต็ าม การสร้างเงินฝากในลกั ษณะดงั กล่าวยอ่ มไม่
ปรากฏในสภาพความจริง ท้งั น้ีเพราะประชาชนจะตอ้ งเบิก
เงินสดออกจากระบบธนาคารเพือ่ นาไปใชจ้ ่ายอยเู่ ป็นประจา
สมมติวา่ ทุกคร้ังท่ีมีการขอกเู้ งินจากธนาคารพาณิชยโ์ ดยมี
การเปิ ดบญั ชีเงินฝากกระแสรายวนั ลูกคา้ จะตอ้ งเบิกเงินสด
ออกจากธนาคารร้อยละ 15 เสมอ ดงั น้นั ธนาคารจะตอ้ งเกบ็
เงินสดไวจ้ ่ายแก่ลูกคา้ ในอตั ราร้อยละ 15 ดว้ ย

สูตรในการคานวณหาปริมาณเงินฝากท้งั สิ้นของระบบธนาคาร
จึงเปล่ียนไป ดงั น้ี

โดยที่ L = ปริมาณเงินสดที่มีผมู้ าถอนไปจากระบบธนาคาร คิด
เป็นเปอร์เซ็นตจ์ ากยอดเงินฝากท้งั หมด และถา้ สมมติให้ L = 15%
ปริมาณเงินฝากท่ีระบบธนาคารสร้างข้ึนจะเปล่ียนแปลงไป ดงั น้ี

ธนาคารกลางเป็ นหน่วยงานที่ต้ังข้ึนโดยรัฐบาลและมี
ลกั ษณะเป็ นหน่วยงานที่ดาเนินงานอย่างเป็ นอิสระ เพ่ือ
ประโยชน์ต่อเศรษฐกิจส่วนรวม การดาเนินงานจึงไม่ได้
หวงั รายไดห้ รือกาไรเหมือนสถาบนั การเงินอ่ืน ในบางคร้ัง
ยอมขาดทุนเพ่ือแลกผลประโยชน์ท่ีประเทศจะได้รับ
นอกจากน้นั ธนาคารกลางจะไม่ทาธุรกิจกบั ประชาชน แต่
จะทาธุรกิจกบั ธนาคารพาณิชย์ และสถาบนั การเงินอื่นๆ

ธนาคารกลางในทุกประเทศมีวตั ถปุ ระสงคแ์ ละนโยบายหลกั
เหมือนกนั หมด คือ รักษาเสถียรภาพของเงินตราและเศรษฐกิจ
ของประเทศ ดงั น้นั หนา้ ท่ีและการดาเนินงานของธนาคารในแต่
ละประเทศจึงคลา้ ยกนั มาก กิจกรรมและหนา้ ท่ีสาคญั ของ
ธนาคารกลาง มีดงั น้ี

1. ดาเนินนโยบายการเงิน
2. กาหนดอตั ราดอกเบ้ีย
3. ควบคุมปริมาณเงินของประเทศ
4. เป็นนายธนาคารของรัฐบาลและธนาคารของนายธนาคาร
(“ ผใู้ หก้ ยู้ มื แหล่งสุดทา้ ย")
5. จดั การการเปล่ียนต่างประเทศและปริมาณทองคาสารองของ

ประเทศ และทะเบียนหุน้ ของรัฐบาล
6. กากบั และดูแลอุตสาหกรรมการธนาคาร
7. ต้งั อตั ราดอกเบ้ียอยา่ งเป็นทางการ ซ่ึงใชจ้ ดั การท้งั ภาวะเงิน

เฟ้อและอตั ราแลกเปลี่ยนของประเทศ และรับประกนั วา่ อตั รา
น้ีมีผลผา่ นกลไกนโยบายต่าง ๆ

ใหผ้ เู้ รียนแบ่งกลมุ่ กล่มุ ละ 5-6 คน ศึกษาข่าวเรื่อง “คลงั หนุน
เซเวน่ ฯ เป็นตวั แทนแบงกเ์ ปิ ดบริการรับฝาก-ถอนเงิน” และร่วม
แลกเปลี่ยนเรียนรู้กบั เพื่อนในช้นั เรียน ใหล้ งความคิดเห็นดว้ ย
หรือไม่กบั แนวทางการดาเนินการดงั กล่าวเพราะเหตุใด