ลอยกระทง

E-BOOK

ประเพณีสำคญั
ของไทย
เรื่อง

วนั ลอยกระทง

ด.ญ.พมิ พ์ประไพ อิ่นคำ
ชนั้ มธั ยมศกึ ษำปีที่ 2 เลขท่ี 3

คำนำ

E-BOOKเลม่ นีจ้ ดั ทำขนึ ้ เพื่อนำเสนอเร่ืองรำวของ
วนั สำคญั ไทย เพื่อให้ผ้ทู ี่ศกึ ษำทรำบถงึ ควำมเป็นมำของ
วนั สำคญั ไทย และได้ศกึ ษำอยำ่ งเข้ำใจเพ่อื เป็นประโยชน์
แก่กำรเรียน ผ้จู ดั ทำหวงั วำ่ รำยงำนเลม่ นีจ้ ะเป็นประโยชน์
กบั ผ้อู ำ่ น หรือนกั เรียน นกั ศกึ ษำ ที่กำลงั ศึกษำเร่ืองนีอ้ ยู่

ด.ญ.พมิ พ์ประไพ อ่ินคำ

สำรบญั หน้ำที่
ก
เร่ือง ข
คำนำ
สำรบญั 1
เนือ้ หำ 2
ประวตั ิควำมเป็นมำวนั ลอยกระทง 3
กำรลอยกระทงในปัจจบุ นั 4
กำรลอยกระทงแบบออนไลน์ 5
ประเพณีกำรลอยกระทงในสี่ภำค 6
ควำมเชื่อเกี่ยวกบั วนั ลอยกระทง 7
กิจกรรมในวนั ลอยกระทง
แหลง่ อ้ำงอิง

ประวตั คิ วำมเป็ นมำของวนั ลอยกระทง

ประเพณีลอยกระทงนนั้ มีมำแตโ่ บรำณ โดยมีคติ
ควำมเช่ือหลำยอยำ่ ง เชน่ เช่ือวำ่ เป็นกำรบชู ำและขอขมำ
แมพ่ ระคงคำ เป็นกำรสะเดำะเครำะห์ เป็นกำรบชู ำพระเจ้ำใน
ศำสนำพรำหมณ์ หรือเป็นกำรบชู ำรอยพระพทุ ธบำท เป็นต้น
กำรลอยกระทงนยิ มทำกนั ในวนั เพญ็ เดือน 12 ของทกุ ๆ ปี
อนั เป็นช่วงท่ีนำ้ ในแมน่ ำ้ ลำคลองขนึ ้ สงู และ
อำกำศเร่ิมเยน็ ลง ตำมพระรำชนิพนธ์พระรำชพธิ ีสบิ สอง
เดือน และตำรับท้ำวศรีจฬุ ำลกั ษณ์ได้กลำ่ ววำ่ นำงนพมำศ
หรือท้ำวศรีจฬุ ำลกั ษณ์ พระสนมเอกในพระร่วงเจ้ำแห่งกรุง
สโุ ขทยั เป็นผ้รู ิเร่ิมประดษิ ฐ์กระทงสำหรับลอยประทีป
เป็นรูปดอกบวั บำนขนึ ้ ซงึ่ คนทว่ั ไปนยิ มทำตำมสืบตอ่ มำ
นอกจำกนนั้ ในศลิ ำจำรึกหลกั ที่ 1 ยงั ได้กลำ่ วถงึ งำนเผำเทียน
เลน่ ไฟ ของกรุงสโุ ขทยั ไว้ด้วยวำ่ เป็นงำนที่ยง่ิ ใหญ่ท่ีสดุ ของ
กรุงสโุ ขทยั ทำให้ผ้รู ู้ทงั้ หลำยสนั นิษฐำนต้องตรงกนั วำ่ งำน
ดงั กลำ่ วน่ำจะเป็นงำนลอยกระทงอยำ่ งแน่นอน

กำรลอยกระทงในปัจจุบนั

กำรลอยกระทงในปัจจบุ นั ยงั คงรักษำรูปแบบเดมิ เอำไว้
ได้ตำมสมควร เมอ่ื ถงึ วนั เพญ็ พระจนั ทร์เตม็ ดวงในเดือน 12
ชำวบ้ำนจะจดั เตรียมทำกระทงจำกวสั ดทุ ี่หำง่ำยตำม
ธรรมชำติ เชน่ หยวกกล้วยและดอกบวั นำมำประดิษฐ์เป็น
กระทงสวยงำม ปักธปู เทียนและดอกไม้เครื่องสกั กำรบชู ำ
ก่อนทำกำรลอยในแมน่ ำ้ กจ็ ะอธิษฐำนในสง่ิ ที่ม่งุ หวงั พร้อม
ขอขมำตอ่ พระแมค่ งคำ
ตำมค้มุ วดั หรือสถำนที่จดั งำนหลำยแหง่ มีกำรประกวด
กระทง ประกวดนำงนพมำศ และมีมหรสพสมโภชในตอน
กลำงคืน นอกจำกนนั้ ยงั มีกำรจดุ ดอกไม้ไฟ พลุ ตะไล ซึ่งใน
กำรเลน่ ต้องระมดั ระวงั เป็นพิเศษ วสั ดทุ ่ีนำมำใช้กระทง ควร
เป็นของท่ีสำมำรถยอ่ ยสลำยได้ง่ำยตำมธรรมชำติ

กำรลอยกระทงแบบออนไลน์

วนั เพญ็ เดือน 12 นำ้ กน็ องเตม็ ตลิ่ง เรำชำวเนต็ ทงั้ หลำย
ชำยหญิง กส็ นกุ กนั จริงได้แม้จะไมไ่ ด้ไปงำนลอยกระทง ใคร
หลำยคนที่อำจจะไมม่ ีเวลำวำ่ ง หรือคิดไมอ่ อกวำ่ จะไปลอยท่ี
ไหน หรืออำจจะไมอ่ ยำกไปเบียดเสยี ดกบั ผ้คู นมำกมำย
เดี๋ยวนีก้ ม็ ีหลำยเวบ็ ไซต์ท่ีเปิดให้บริกำร ‘ลอยกระทงออนไลน์’
เพื่อตอบโจทย์คนที่ไมไ่ ด้ไปลอยกระทงตำมริมเเมน่ ำ้ ตำ่ งๆ
โดยสำมำรถเลอื กรูปแบบกระทงที่ต้องกำร รวมถึงใสค่ ำ
อธิษฐำนลงไป แล้วเเชร์ไปยงั เพ่ือนๆ บนโซเชียลมีเดียก็ได้
เชน่ กนั นอกจำกนี ้กำรลอยกระทงออนไลน์ยงั เป็นกำรช่วย
ลดปริมำณขยะในเเมน่ ำ้ ได้อีกด้วย
“5 เวบ็ ไซต์ท่ีเปิ ดบริการให้ลอยกระทงออนไลน์”
1.เวบ็ ไซต์ Kapook.com
2.เวบ็ ไซต์ E-Card Design Animation
3.เวบ็ ไซต์ Sanook.com
4.เวบ็ ไซต์ Mthai.com
5.เวบ็ ไซต์ Sisatchanalai

ประเพณใี นกำรลอยกระทงในแต่ละภำค

1.ประเพณีลอยกระทงของภาคเหนือ
กำรลอยกระทงของคนในภำคเหนือ นิยมทำกนั ในเดือนย่ีเป็ง

เพื่อบชู ำพระอปุ คตุ ต์ซง่ึ เชื่อกนั วำ่ ทำ่ นบำเพญ็ บริกรรมคำถำอยใู่ นท้อง
ทะเลลกึ หรือสะดือทะเล ตรงกบั คตขิ องชำวพมำ่ แตใ่ นปัจจบุ นั ได้มี
กำรจดั งำนวนั ลอยกระทงในวนั ขนึ ้ ๑๕ ค่ำ เดือน๑๒ โดยจดั เป็น
ประเพณีท่ีย่งิ ใหญ่ในหลำยๆจงั หวดั เชน่ ประเพณีกระทงสำย ของ
จงั หวดั ตำกเป็นพิธีท่ีนำ้ เอำพระพทุ ธศำสนำภมู ปิ ัญญำของชำวบ้ำน มำ
หลอ่ หลอมกนั จนเป็นรูปแบบที่โดดเดน่ ซงึ่ ชำวบ้ำนได้ปฏิบตั สิ บื ตอ่ กนั
มำเป็นเวลำช้ำนำน ซงึ่ จะมีลกั ษณะท่ีแตกตำ่ งจำกจงั หวดั อ่ืน เมื่อเรำ
นำ้ กระทงมำลอยกระทงจะไหลไปตำมร่องนำ้ เกิดเป็นสำยยำวต่อเนื่อง
ทำให้แสงไฟของกระทงสอ่ งแสงระยิบระยบั เป็นสำยยำวทำให้ดแู ล้ว
สวยงำมมำก ตอ่ มำจงึ ได้มีกำรพฒั นำเป็นกำรประกวดกระทงสวย
สว่ นประกอบของกระทงสำย มีดงั นี ้1.กระทงนำ เป็นกระทงที่มีขนำดท่ี
ใหญ่ที่ตกแตง่ ด้วยใบตองสด ซง่ึ ประกอบไปด้วยดอกไม้สดหลำกหลำย
ท่ีสนั ท่ีมีควำมสวยงำมพร้อมมีผ้ำสบง เคร่ืองกระยำบวช หมำก พลู
ขนม ฯลฯ เพื่อทำพิธีจดุ ธปู เทียวบชู ำแมน่ ำ้ คงคำและบชู ำพระพทุ ธเจ้ำ
และจำกนน่ั ก็นำ้ ลงลอยเป็นอนั ดบั แรก 2.กระทงตำม เป็นกระทง
กะลำมะพร้ำวที่ไมม่ ีรู นำมำขดั ถใู ห้สะอำด ภำยในกะลำนี ้ใสด่ ้ำยดิบที่
ฟ่ันเป็นรูปตีนกำ แล้วหลอ่ ด้วยเทียนไขหรือนำ้ ผงึ ้ สำหรับเป็นเชือ้ ไฟจดุ
ก่อนปลอ่ ยลงลอย 3.กระทงปิดท้ำย เป็นกระทงขนำดกลำง ท่ีตกแตง่
อยำ่ งสวยงำมคล้ำยกระทงนำ้ แตม่ ีขนำดทีเ่ ลก็ กวำ่ เป็นกำรบ่งบอกถงึ
กำรสนิ ้ สดุ กำรลอยของสำยนน่ั ๆ

2.ประเพณีลอยกระทงภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
กำรลอยกระทงของภำคตะวนั ออกเฉียงเหนือ เรียกวำ่

เทศกำลไหลเรือไฟ จดั เป็นประเพณีย่งิ ใหญ่ในหลำยจงั หวดั
เชน่ จงั หวดั นครพนม โดยกำรนำหยวกกล้วยหรือวสั ดตุ ำ่ งๆ
มำตกแตง่ เป็นรูปพญำนำคและรูปอื่นๆ ตอนกลำงคืนจดุ ไฟ
ปลอ่ ยให้ไหลไปตำมลำนำ้ โขงดสู วยงำมตระกำรตำซงึ่ เป็นพิธี
ที่ได้สบื ต่อกนั มำจนถงึ ทกุ วนั นี ้ควำมเป็นมำของประเพณีไหล
เรือไฟ ประเพณีไหลเรือไฟเป็นประเพณีสำคญั อยำ่ งหน่ึงที่
ชำวอสี ำนสบื ทอดปฏบิ ตั ใิ นเทศกำลออกพรรษำ ทำกนั ในวนั
ขนึ ้ ๑๕ ค่ำ ถงึ แรม ๑ ค่ำเดือน ๑๑ ตำมแมน่ ำ้ ลำคลอง

3.ประเพณีลอยกระทงของภาคใต้
กำรลอยกระทงของชำวใต้สว่ นใหญ่นำเอำหยวกมำทำ

เป็นแพบรรจเุ ครื่องอำหำรแล้วลอยไปแตม่ ีข้อน่ำสงั เกตคือ
กำรลอยกระทงทำงภำคใต้ ไม่ มกี ำหนดวำ่ เป็นกลำงเดือน
๑๒ หรือเดือน ๑๑ ดงั กลำ่ วแล้ว แตจ่ ะลอยเม่ือมีโรคภยั ไข้
เจ็บ เพอื่ ให้หำยโรคภยั ไข้เจบ็ ท่ีตนเป็นอยู่ เป็นกำรลอยเพ่ือ
สะเดำะเครำะห์กำรตกแต่งเรือหรือแพลอยเครำะห์ จะมีกำร
แทงหยวก เป็นลวดลำยสวยงำมประดบั ด้วยธงทิว ภำยใน
บรรจดุ อกไม้ ธปู เทียน เงินและเสบียงตำ่ งๆ ตำมควำมเชื่อ
ของคนในท้องถิ่น

4.ประเพณีลอยกระทงภาคกลาง
กำรลอยกระทงของภำคกลำงซงึ่ เป็นที่มำของกำรลอย

กระทงท่ีนิยมปฏิบตั ิกนั ทงั้ ประเทศนนั้ มหี ลกั ฐำนวำ่ ในสมยั
กรุงศรีอยธุ ยำเป็นรำชธำนีมีพระรำชพธิ ี “จองเปรียงลดชดุ
ลอยโคม”ในสมยั รัชกำลท่ี ๓ แหง่ กรุงรัตนโกสินทร์เรียกพธิ ีนี ้
วำ่ “ลอยพระประทปี กระทง” เนื่องจำกโปรดให้ทำเป็นกระทง
ใหญ่ บนแพหยวกกล้วย ตกแตง่ อยำ่ งวจิ ิตรพศิ ดำรประกวด
ประชนั กนั แตใ่ นรัชกำลตอ่ มำกโ็ ปรดให้เปล่ียนกลบั เป็นเรือ
ลอยพระประทปี แบบสมยั อยธุ ยำ ในสมยั พระสมเดจ็ พระ
มงกฎุ เกล้ำเจ้ำอยหู่ วั รัชกำลที่ ๖ โปรดให้เลกิ พิธีนีเ้สยี เพรำะ
เหน็ วำ่ เป็นกำรสนิ ้ เปลือง
กระทงของภำคกลำงมี ๒ ประเภทคือ
1.กระทงแบบพทุ ธ

เป็นกระทงท่ีประดิษฐ์ด้วยวสั ดธุ รรมชำติ
2.กระทงแบบพรำหมณ์

วิธีกำรทำเชน่ เดียวกบั กำรทำกระทงแบบ

ควำมเชื่อเกย่ี วกบั วนั ลอยกระทง

1.เป็นกำรขอขมำพระแมค่ งคำ ที่มนษุ ย์ได้ใช้นำ้ ได้ดื่มกินนำ้
รวมไปถงึ กำรทงิ ้ สงิ่ ปฏิกลู ตำ่ งๆ ลงในแมน่ ำ้
2.กำรลอยกระทง เพื่อบชู ำพระผ้เู ป็นเจ้ำตำมคตพิ รำหมณ์
3.เป็นกำรสกั กำระรอยพระพทุ ธบำท ที่พระพทุ ธเจ้ำทรงได้
ประทบั รอยพระบำทไว้หำดทรำยแมน่ ำ้ นมั มทำนที ใน
ประเทศอินเดีย
4.เป็นกำรลอยควำมทกุ ข์ ควำมโศกรวมถงึ โรคภยั ตำ่ งๆ ให้
ลอยไปกบั แมน่ ำ้
5.ชำวไทยในภำคเหนือมีควำมเชื่อวำ่ กำรลอยกระทงเป็นกำร
บชู ำพระอปุ คตุ ตำมตำนำนเลำ่ วำ่ พระอปุ คตุ ทรงสำมำรถ
ปรำบพญำมำรได้
6.กำรลอยกระทง เพ่ือต้อนรับพระพทุ ธเจ้ำ ในวนั ท่ีเสดจ็ กลบั
จำกเทวโลก เม่ือครัง้ เสด็จไปจำพรรษำอยบู่ นสวรรค์ชนั้
ดำวดงึ ส์ เพื่อทรงเทศนำอภิธรรมโปรดพระพทุ ธมำรดำ
7.กำรลอยกระทง เพื่อบชู ำพระจฬุ ำมณีบนสวรรค์ ซง่ึ เป็นที่
บรรจพุ ระเกศำของพระพทุ ธเจ้ำ
8.กำรลอยกระทง เพ่ือบชู ำท้ำวพกำพรหม บนสวรรค์ชนั้
พรหมโลก
9.กำรลอยกระทง เพื่อบชู ำพระอปุ คดุ ตเถระ ซง่ึ บำเพ็ญเพียร
บริกรรมคำถำอยใู่ นท้องทะเลลกึ หรือสะดือทะเล

กจิ กรรมในวนั ลอยกระทง

กิจกรรมนำ่ ทำในวนั ลอยกระทง
1. กำรประดษิ ฐ์กระทงใหญ่ กระทงเลก็
2. กำรจดั กิจกรรมกำรประกวดตำ่ ง ๆ เช่นกระทง นำงนพมำศ
หรือนำยนพมำศ ฯลฯ
3. กำรจดั ขบวนแหก่ ระทง
4. กำรนำกระทงไปลอยในแมน่ ำ้
5. กำรปลอ่ ยโคมลอย
6. กำรจดุ ดอกไม้ไฟ ประทดั หรือพลุ เพ่ือเฉลิมฉลองของ
เดก็ ๆ
7.สวดมนตร์และฟังเทศนำ
8.ทำควำมสะอำดแมน่ ำ้ ลำคลองตำ่ งๆ
9.จดั สถำนที่ในกำรลอยกระทงของแตล่ ะหมบู่ ้ำนหรือชมุ ชน
และยงั มีอีกหลำยจงั หวดั

อ้ำงองิ

Jonathan A. Walz
The Contiguous Zone