การดุลสมการเคมี

สมการเคมี คือ การเขยี นสัญลักษณแ์ ทนปฏกิ ิรยิ าเคมี
โดยสารต้ังต้นจะอยู่ด้านซ้ายมือ และสารผลิตภัณฑ์จะอยู่ด้าน
ขวามือ จากกฎทรงมวลที่ว่าไม่มีอะตอมใดๆ ที่สามารถเกิดขึ้น
และสลายไปได้ในการเกิดปฏิกริ ิยาเคมคี รงั้ หนึ่งๆ

ดังน้ัน จานวนอะตอมของสารต้ังต้นจึงต้องดุลกับ
จานวนอะตอมของสารผลิตภัณฑ์

เขียนสมการ
เช่น ปฏกิ ริ ิยาน้เี กิดข้ึนเม่อื โพรเพน เผากับออกซิเจน

และได้ผลผลิตเป็นนา้ และคารบ์ อนไดออกไซด์
สมการ

C3H8 + O2 --> H2O + CO2



เขียนจานวนอะตอมของธาตแุ ตล่ ะธาตุ ทั้งด้านซา้ ยและด้านขวา
ของสมการ จานวนอะตอมในสมการ ดูได้จากตัวห้อยที่อยู่ด้านล่าง
ของแตล่ ะอะตอม

ด้านซ้าย: คาร์บอน 3 อะตอม ไฮโดรเจน 8 อะตอม และ
ออกซิเจน 2 อะตอม

ด้านขวา: คาร์บอน 1 อะตอม ไฮโดรเจน 2 อะตอม และ
ออกซเิ จน 3 อะตอม



ถา้ มีอะตอมของไฮโดรเจนและออกซเิ จน ให้เกบ็ จานวน
อะตอมของไฮโดรเจนและออกซิเจนไว้ดลุ ตอนท้ายสุด
ทกุ ครั้ง



ถ้ายงั เหลือธาตทุ ต่ี อ้ งดุลมากกวา่ 1 ธาตุ: ใหเ้ ลือกธาตุ
ที่ปรากฏอยู่ในสารตัง้ ต้นโมเลกุลหนง่ึ และสารผลิตภณั ฑ์
โมเลกลุ หนง่ึ . ดงั นัน้ ในท่ีนต้ี อ้ งดลุ อะตอมคาร์บอน
กอ่ นเปน็ อันดบั แรก



เพิ่มค่าสมั ประสิทธ์ิให้กบั คาร์บอน 1 อะตอมทางด้านขวา

ของสมการ เพอ่ื ให้สมดุลกับคารบ์ อน 3 อะตอมทางดา้ นซา้ ย.

C3H8 + O2 --> H2O + 3CO2
• ตัวเลข 3 ที่เป็นค่าสัมประสิทธ์ิหน้าคาร์บอนทางด้านขวา หมายถึง

คาร์บอน 3 อะตอม เช่นเดียวกับตัวห้อยเลข 3 ที่อยู่ด้านล่างของ
คารบ์ อนด้านซา้ ย ซึ่งหมายถึง คาร์บอนจานวน 3 อะตอม
• ในสมการเคมีหนึง่



จากนั้นจึงดุลอะตอมไฮโดรเจน. มีไฮโดรเจน 8 อะตอมทางด้าน
ซา้ ย ดังนัน้ จงึ ตอ้ งมีไฮโดรเจนอกี 8 อะตอมทางด้านขวา

C3H8 + O2 --> 4H2O + 3CO2
• เพิ่ม 4 เป็นค่าสัมประสิทธิ์หน้าไฮโดรเจนทางด้านขวา เพราะเดิมมี

ไฮโดรเจน 2 อะตอมอยู่แลว้ ซึ่งเหน็ ได้จากตวั หอ้ ยดา้ นล่าง
• พอนาค่าสมั ประสทิ ธ์ิ 4 ไปคณู กบั ตัวหอ้ ย 2 ก็จะไดผ้ ลลัพธเ์ ปน็ 8
• ออกซิเจนอกี 6 อะตอมน้ันมาจาก 3CO2

(3x2=6 อะตอมออกซเิ จน+ อะตอมท่เี หลือ 4=10)



ดุลอะตอมออกซเิ จน.
• กอ่ นหน้านีม้ กี ารเพมิ่ คา่ สัมประสทิ ธ์ิให้โมเลกลุ ด้านขวาของสมการไปแล้ว

จานวนอะตอมของออกซเิ จนจึงเปลีย่ นแปลงไป ตอนน้ีมอี อกซเิ จน 4
อะตอมในโมเลกุลนา้ และมีออกซิเจน 6 อะตอมในโมเลกลุ
คารบ์ อนไดออกไซด์ รวมจานวนออกซิเจนทง้ั หมดเป็น 10 อะตอม

• เพิม่ คา่ สัมประสิทธิข์ องโมเลกุลออกซเิ จนทางด้านซา้ ยของสมการเปน็ 5
แล้วทง้ั ด้านซ้ายและขวากจ็ ะมอี อกซิเจน 10 อะตอมเท่ากัน

• C3H8 + 5O2 --> 4H2O + 3CO2