ใบความรู้ เรื่อง การจำแนกสารเป็นกลุ่มโดยใช้อนุภาคของสารเป็นเณฑ์

ใบความรู้

เรื่อง การจำแนกสาร

เป็นกลุ่มโดยใช้อนุภาค


ของสารเป็นเณฑ์

อาจารย์เสาวลักษณ์ ล้วนฤทธิ์

ใบความรู้
เรื่อง การจำแนกสารเป็นกลุ่มโดยใช้อนุภาคของสารเป็นเณฑ์

เมื่อจำแนกประเภทสารโดยใช้ขนาดอนุภาคเป็นเกณฑ์ สามารถจำแนกได้ 3 ประเภท คือ

1. สารละลาย 2. คอยลอยด์ 3. สารแขวนลอย

ขนาดอนุภาคของสารเรียงลำดับจากใหญ่ที่สุดไปเล็กที่สุดคือ สารแขวนลอย คอลลอยด์

และสารละลาย ตามลำดับ

1.สารละลาย

เป็นสารเนื้อเดียวที่ประกอบด้วยสารบริสุทธิ์ตั้งแต่ 2 ชนิดขึ้นไปผสมกันด้วยอัตราส่วนที่ไม่

แน่นอน ไม่มีปฏิกิริยาเกิดขึ้น สารที่เกิดขึ้นจากการผสมจะมีคุณสมบัติไม่คงที่ขึ้นอยู่กับปริมาณของ

สารบริสุทธิ์ที่นำมาผสมกัน สารละลายประกอบด้วย 2 ส่วน คือ ตัวทำละลาย และตัวถูกละลาย

ขนาดอนุภาคของสารละลายจะมีขนาดเล็กกว่า 10-7เซนติเมตร

ชนิดของสารละลาย

ในการจำแนกชนิดของสารละลาย โดยทั่วไปจะจำแนกสารละลายตามสถานะซึ่งแบ่งออกเป็น

3 ชนิด ดังนี้

1.สารละลายที่เป็นของแข็ง หมายถึง สารละลายที่มีตัวทำละลายมีสถานะเป็นของแข็ง เช่น ทอง

เหลือง นาก โลหะบัดกรี สัมฤทธิ์ เป็นต้น

2.สารละลายที่เป็นของเหลว หมายถึง สารละลายที่มีตัวทำละลายมีสถานะเป็นของเหลว เช่น น้ำ

เชื่อม น้ำหวาน น้ำเกลือ น้ำปลา น้ำส้มสายชู น้ำอัดลม เป็นต้น

3.สารละลายที่เป็นแก๊ส หมายถึง สารละลายที่มีตัวทำละลายมีสถานะเป็นแก๊ส เช่น อากาศ แก๊ส

หุงต้ม ลูกเหม็นในอากาศ ไอน้ำในอากาศ เป็นต้น

ทองคำ น้ำส้มสายชู อากาศ

2.สารแขวนลอย

คือ สารเนื้อผสมที่มีขนาดของอนุภาคใหญ่กว่า 10-4เซนติเมตร สามารถมองเห็นอนุภาคของ

สารชนิดหนึ่งหรือหลายชนิดลอยกระจายอยู่ในสารอีกชนิดหนึ่งที่เป็นตัวกลางด้วยตาเปล่าได้ เมื่อ

ตั้งทิ้งไว้จะตกตะกอนและสามารถแยกสารที่แขวนลอยอยู่ในสารเนื้อผสมออกมาได้โดย การกรอง

เช่น น้ำแป้งดิบ น้ำโคลน เป็นต้น

น้ำโคลน ยาธาตุน้ำขาว น้ำอบไทย

3. คอยลอยด์

เป็นสารผสมที่ดูเหมือนจะเป็นเนื้อเดียวกัน โดยแบ่งเป็นส่วนเนื้อเดียว (Continous Phase)

และอนุภาคคอลลอยด์ ( Dispersed Phase ) ซึ่งอนุภาคคอลลอยด์จะมีขนาดระหว่าง 10 - 10

เซนติเมตร หรือมากกว่าขนาดรูกระดาษเซลโลเฟน แต่น้อยกว่ารูกระดาษกรอง เช่น นมสด -โ7ยเกิร-์4ต

หมอก ควันไฟ น้ำเต้าหู้ เป็นต้น

ชนิดของคอยลอยด์ สามารถแบ่งตาม สถานะของอนุภาคที่กระจายอยู่ในตัวกลาง และสถานะของ

ตัวกลาง ได้ดังนี้

ซอล ( Sol ) เป็นคอลลอยด์ที่เกิดจากอนุภาคของของแข็งซึ่งมีโมเลกุลขนาดเล็กกระจายอยู่

ในตัวกลางที่เป็นของเหลว เช่น น้ำแป้ง ยาลดกรดที่ทำมาจากแมกนีเซียมไฮดรอกไซด์
( Mg(OH) ) ในน้ำ กำมะถันซึ่งเป็นของแข็งกระจายอยู่ในน้ำ เป็นต้น

2

เจล ( Gel ) เป็นคอลลอยด์ที่เกิดจากอนุภาคของของแข็งซึ่งมีโมเลกุลขนาดใหญ่กระจาย

อยู่ในตัวกลางที่เป็นของเหลว และมีพันธะเชื่อมโยงระหว่างโมเลกุล มักจะมีลักษณะเหนียวหนืด เช่น

แยม วุ้น เยลลี่ กาว แป้งเปียก ยาสีฟัน เป็นต้น

อีมัลชัน ( Emulsion ) เป็นคอลลอยด์ที่เกิดจากอนุภาคของของเหลวที่ไม่รวมเป็นเนื้อ

เดียวกัน กระจายอยู่ในตัวกลางที่เป็นของเหลว แต่ถูกทำให้รวมกันโดยมีการเติมสารที่เป็นตัว

ประสานที่เรียกว่า อีมัลซิฟายเออร์ (Emulsifier) หรือ อีมัลซิฟายอิงเอเจนต์ (Emulsifying

agent) โดยสารที่ทำหน้าที่เป็นตัวประสาน จะทำให้อนุภาคของของเหลวทั้งสองชนิดสามารถ

กระจัดกระจายแทรกกันอยู่ได้ ตัวอย่างอีมัลชันที่พบในชีวิตประจำวัน ได้แก่ น้ำสลัด ( น้ำมันพืชกับ

น้ำส้มสายชู ) ใช้ไข่แดงเป็นตัวประสาน การขจัดคราบไขมันออกจากเสื้อผ้า ( ไขมันกับน้ำ ) ใช้ผง

ซักฟอกเป็นตัวประสาน เป็นต้น

กาว น้ำสลัด เยลลี่

แอโรซอล ( Aerosol ) เป็นคอลลอยด์ที่เกิดจากอนุภาคของของแข็ง หรือของเหลว

กระจายอยู่ในตัวกลางที่เป็นก๊าซ เช่น ควัน ควันไฟ เมฆ หมอก ละอองสเปรย์ เป็นต้น

โฟมของเหลว ( Liquid foam ) เป็นคอลลอยด์ที่เกิดจากอนุภาคของแก๊สกระจายอยู่ใน

ของเหลว เช่น ฟองสบู่ ครีมโกนหนวด โฟมล้างหน้า เป็นต้น

โฟมของแข็ง ( Solid foam ) เป็นคอลลอยด์ที่เกิดจากอนุภาคของแก๊สกระจายอยู่ใน

ของแข็ง เช่น ฟองน้ำถูตัว เม็ดโฟม ขนมถ้วยฟู ไข่เจียว เป็นต้น

ควันไฟ เม็ดโฟม โฟมล้างหน้า

เมื่อเปรียบเทียบคุณสมบัติของ สารละลาย คอลลอยด์ สารแขวนลอย มีรายละเอียดดังตาราง